Կենսաակտիվ պոլիմերներ

Социология

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է սթրեսային աշխատանքային պայմաններում սոցիալական հարաբերությունների ձևավորման, զարգացման և դինամիկայի ուսումնասիրությանը։ Գրքում վերլուծվում են այն հոգեբանական և սոցիալական գործոնները, որոնք ազդում են աշխատակիցների միջև փոխհարաբերությունների վրա բարձր լարվածության, ժամանակային ճնշման և պատասխանատվության մեծ բեռի պայմաններում։ Հեղինակը դիտարկում է սթրեսի ազդեցությունը հաղորդակցման որակի, թիմային աշխատանքի արդյունավետության և կոնֆլիկտների առաջացման հաճախականության վրա՝ ընդգծելով նաև սոցիալական աջակցության և կազմակերպական մշակույթի դերը աշխատավայրում հոգեբանական կայունության պահպանման գործում։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են սթրեսի կառավարման տարբեր մոտեցումներ՝ անհատական և խմբային մակարդակներում, ինչպես նաև ուսումնասիրվում են առաջնորդության ոճերի ազդեցությունը աշխատակիցների փոխհարաբերությունների և աշխատանքային մթնոլորտի վրա։ Ներկայացվում են նաև գործնական առաջարկություններ՝ ուղղված աշխատանքային միջավայրում սոցիալական հարաբերությունների բարելավմանը և սթրեսային իրավիճակների արդյունավետ կառավարմանը։ Գիրքը օգտակար է հոգեբանների, սոցիոլոգների, կազմակերպական խորհրդատուների, ղեկավարների, ուսանողների և մարդկային ռեսուրսների կառավարման ոլորտի մասնագետների համար։

Математика

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է բարձր ջերմաստիճանային գերհաղորդիչ YBaCuO-ի՝ իտրիում-բարիում-պղինձ-օքսիդի համակարգում առաջացող մագնիսական հոսքի քվանտացված պտույտների՝ վորտեքսների, հավաքական շարժման և դրանց ձևավորած վորտեքսային ցանցի դինամիկայի ուսումնասիրությանը։ Աշխատանքը Մկրտիչ Տիգրանի Այվազյանի թեկնածուական ատենախոսության սեղմագիրն է, որը պաշտպանվել է 2003 թվականին ՀՀ ԳԱԱ Կիրառական խնդիրների ֆիզիկայի ինստիտուտում և ընդգրկված է ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների «Գերհաղորդականություն» ուղղության ներքո։ Ուսումնասիրության հիմքում II տեսակի գերհաղորդիչների առանձնահատկությունն է․ արտաքին մագնիսական դաշտի ներթափանցումը նման նյութերի մեջ տեղի է ունենում ոչ թե միանգամից, այլ քվանտացված մագնիսական հոսք կրող վորտեքսների միջոցով։ Այդ վորտեքսները փոխազդում են միմյանց հետ և որոշ պայմաններում դասավորվում են կարգավորված կառուցվածքի՝ վորտեքսային ցանցի ձևավորմամբ։ Իդեալական պայմաններում այդ ցանցը սովորաբար ձգտում է ընդունել եռանկյունային կամ հեքսագոնալ համաչափություն, քանի որ վորտեքսների փոխադարձ վանողական փոխազդեցությունը նպաստում է նրանց հնարավորինս հավասարաչափ դասավորմանը։ Հետազոտության հիմնական խնդիրը այդ ցանցի ոչ թե միայն ստատիկ կառուցվածքի, այլ ժամանակի ընթացքում տեղի ունեցող փոփոխությունների և շարժման օրինաչափությունների բացահայտումն է։ Վորտեքսների շարժումն ունի հիմնարար նշանակություն, քանի որ գերհաղորդիչի միջով մագնիսական վորտեքսների տեղաշարժը կարող է ուղեկցվել էներգիայի դիսիպացիայով և, հետևաբար, ազդել նյութի էլեկտրական հատկությունների վրա։ Այդ պատճառով վորտեքսների շարժունակության վերահսկումը և դրանց ամրացումը՝ պինինգը, կարևոր են ինչպես տեսական ֆիզիկայի, այնպես էլ գերհաղորդիչ նյութերի կիրառական ուսումնասիրությունների համար։ Աշխատանքի շրջանակում կարող է ուսումնասիրվել վորտեքսների փոխազդեցության, արտաքին մագնիսական դաշտի, նյութի կառուցվածքային արատների և պինինգի կենտրոնների համատեղ ազդեցությունը վորտեքսային ցանցի կայունության վրա։ Պինինգի կենտրոնները կարող են արգելակել վորտեքսների ազատ տեղաշարժը և բարձրացնել կրիտիկական հոսանքի արժեքը, այսինքն՝ այն հոսանքի մակարդակը, որից հետո վորտեքսային ցանցը սկսում է շարժվել։ Այս երևույթը հատկապես կարևոր է բարձր ջերմաստիճանային գերհաղորդիչների տեխնոլոգիական կիրառությունների համար, քանի որ վորտեքսների շարժման սահմանափակումը թույլ է տալիս նվազեցնել էներգետիկ կորուստները և պահպանել գերհաղորդիչ վիճակի արդյունավետությունը։ YBaCuO համակարգի ընտրությունը պատահական չէ․ բարձր ջերմաստիճանային գերհաղորդիչների հայտնվելը նոր խթան է տվել վորտեքսների ֆիզիկայի ուսումնասիրությանը, քանի որ այդ նյութերում վորտեքսային վիճակները կարող են դրսևորել բարդ վարք՝ կապված անիզոտրոպիայի, շերտավորված կառուցվածքի, նյութի անկատարությունների և ուժեղ պինինգի հետ։ Աշխատանքը, հետևաբար, տեղավորվում է այն հետազոտությունների շրջանակում, որոնք փորձում են հասկանալ բարձր ջերմաստիճանային գերհաղորդիչներում մագնիսական հոսքի կազմակերպված և ապակազմակերպված վիճակների առաջացման մեխանիզմները։ Ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել վորտեքսային ցանցի դինամիկ անցումների դիտարկումը։ Երբ արտաքին ազդեցությունը՝ օրինակ տրանսպորտային հոսանքին համապատասխանող Լորենցի ուժը, հասնում է որոշակի մակարդակի, ամրացված վորտեքսները կարող են դուրս գալ պինինգի վիճակից և սկսել շարժվել։ Այդ գործընթացը պայմանավորված է ոչ միայն առանձին վորտեքսների շարժմամբ, այլև ամբողջ ցանցի հավաքական վերակազմավորմամբ։ Վորտեքսների դինամիկայի ուսումնասիրություններում նկարագրված են նաև կոլեկտիվ, գրեթե միաչափ կառուցվածքներ, որոնք կարելի է մեկնաբանել որպես ցանցի տեղային սեղմման և նոսրացման տարածվող ալիքներ։ Աշխատանքի տեսական և հնարավոր հաշվարկային հատվածը կարող է ներառել վորտեքսների փոխազդեցության մոդելավորում, նրանց հավասարակշռության դիրքերի որոշում, կայունության վերլուծություն և արտաքին ուժի ազդեցությամբ շարժման ուսումնասիրություն։ Նման խնդիրներում կարևոր է հաշվի առնել միաժամանակ մի քանի մրցակցող գործոններ՝ վորտեքսների փոխադարձ վանողական փոխազդեցությունը, պարբերական կամ պատահական պինինգի պոտենցիալը և արտաքին ուժը։ Այդ գործոնների հարաբերակցությունից կախված կարող են առաջանալ տարբեր փուլեր՝ կարգավորված ցանցից մինչև մասնակի կամ ամբողջական ապակարգավորված վիճակներ։ Հատուկ ուշադրության արժանի է նաև արատների և անկարգության ազդեցությունը։ Իրական գերհաղորդիչ նյութերը իդեալական բյուրեղներ չեն․ դրանցում առկա կառուցվածքային անհամասեռությունները կարող են հանդես գալ որպես պինինգի կենտրոններ։ Դրանց կանոնավոր կամ պատահական դասավորությունը կարող է փոխել վորտեքսային ցանցի համաչափությունը, առաջացնել տեղային դեֆորմացիաներ և ազդել ցանցի շարժման շեմային պայմանների վրա։ Այսպիսով, աշխատանքը կարևոր է նաև այն տեսանկյունից, որ իրական նյութերի միկրոկառուցվածքային առանձնահատկությունները կապում է դիտարկվող մակրոսկոպիկ գերհաղորդիչ հատկությունների հետ։ Վորտեքսային ցանցի դինամիկայի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչ պայմաններում է կարգավորված համակարգը կորցնում կայունությունը, ինչպես են առաջանում դեֆորմացիաները, ինչ մեխանիզմներով են վորտեքսները դուրս գալիս պինինգի կենտրոններից և ինչպես է ձևավորվում շարժվող վիճակը։ Այս հարցերը կարևոր են գերհաղորդիչների կրիտիկական հոսանքի, մագնիսական կորուստների և արտաքին դաշտերում դրանց աշխատանքի սահմանների գնահատման համար։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է YBaCuO-ի նման բարձր ջերմաստիճանային գերհաղորդիչներում վորտեքսային ցանցի շարժման և կայունության ֆիզիկական մեխանիզմների ուսումնասիրությամբ։ Այն միավորում է գերհաղորդականության տեսությունը, մագնիսական վորտեքսների ֆիզիկան, պինինգի երևույթը և ոչ հավասարակշռային դինամիկ համակարգերի ուսումնասիրությունը։ Գործնական առումով նման հետազոտությունները կարող են նպաստել այնպիսի գերհաղորդիչ նյութերի և կառուցվածքների մշակմանը, որոնցում վորտեքսների անկառավարելի շարժումը նվազագույնի է հասցվում, իսկ կրիտիկական հոսանքը՝ բարձրացվում։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է YBaCuO գերհաղորդիչում մագնիսական վորտեքսների հավաքական վարքի ուսումնասիրություն՝ կենտրոնանալով վորտեքսային ցանցի կառուցվածքի, դրա կայունության, պինինգի ազդեցության, արտաքին ուժերի նկատմամբ արձագանքի և կարգավորվածից դեպի դինամիկ կամ ապակարգավորված վիճակներ անցման օրինաչափությունների վրա։

История

Մեծ Հայքը՝ որպես հնագույն հայկական պետական կազմավորում, տարբեր ժամանակներում ունեցել է մի շարք մայրաքաղաքներ, որոնք դարձել են քաղաքական, մշակութային և տնտեսական կարևոր կենտրոններ։ Մայրաքաղաքների փոփոխությունը հաճախ կապված է եղել պատմական իրադարձությունների, արքայական դինաստիաների փոփոխության, ինչպես նաև ռազմաքաղաքական իրավիճակների հետ։ Մեծ Հայքի առաջին հայտնի մայրաքաղաքներից մեկը Արտաշատն է, որը հիմնադրվել է Արտաշես Ա արքայի կողմից մ.թ.ա. II դարում։ Այն երկար ժամանակ եղել է պետության գլխավոր կենտրոնը և ստացել է «Հայկական Կարթագեն» անվանումը՝ իր զարգացածության և հզորության պատճառով։ Հետագայում, որոշ ժամանակաշրջաններում մայրաքաղաք է դարձել Տիգրանակերտը, որը հիմնադրել է Տիգրան Մեծը մ.թ.ա. I դարում։ Տիգրանակերտը եղել է հզոր և գեղեցիկ քաղաք, կառուցված հելլենիստական մշակույթի ազդեցությամբ, և դարձել է Մեծ Հայքի քաղաքական ու ռազմական կենտրոններից մեկը։ Բացի այս քաղաքներից, տարբեր պատմական փուլերում որպես վարչական կամ արքայական կենտրոններ հանդես են եկել նաև Վաղարշապատը, որը հետագայում հայտնի է դարձել որպես Էջմիածին և դարձել է հոգևոր կենտրոն, ինչպես նաև Դվինը, որը վաղ միջնադարում եղել է կարևոր առևտրական և վարչական քաղաք։ Դվինը հատկապես զարգացել է Արշակունիների և հետագա ժամանակաշրջաններում՝ դառնալով տարածաշրջանի խոշոր քաղաքներից մեկը։ Մայրաքաղաքների ընտրությունը հաճախ պայմանավորված էր ռազմավարական դիրքով, ջրային ռեսուրսների հասանելիությամբ և տնտեսական հնարավորություններով։ Այս քաղաքները ոչ միայն քաղաքական կենտրոններ էին, այլև մշակույթի, գիտության, արհեստների և առևտրի զարգացման օջախներ։ Դրանց միջոցով ձևավորվել է հայկական պետականության պատմական ընթացքը և մշակութային ժառանգությունը։ Այսպիսով, Մեծ Հայքի պատմական մայրաքաղաքները՝ Արտաշատը, Տիգրանակերտը, Վաղարշապատը և Դվինը, մեծ դեր են ունեցել հայկական պետականության ձևավորման և զարգացման գործում՝ թողնելով հարուստ պատմամշակութային ժառանգություն։

Философия

Սույն ուսումնասիրությունը նվիրված է հայոց ինքնության լուսավորական նախագծի վերլուծությանը՝ փիլիսոփայական և պատմական համատեքստում, ընդգծելով այն մտավոր և մշակութային գործընթացները, որոնք նպատակ էին հետապնդում ձևավորել ազգային ինքնագիտակցությունը, նորարարական արժեքային համակարգեր և կրթական-մշակութային ռազմավարություններ։ Աշխատությունը վերլուծում է լուսավորական մտքի ներգործությունը հայ մտավորականների գործունեության վրա, գրական, մշակութային և գիտական գործերի միջոցով ներկայացնում ազգային ինքնության հայեցակարգի ձևավորման փուլերը, ինչպես նաև քննարկում է սոցիալական, քաղաքական և կրոնական գործոնների դերը լուսավորական նախագծի արդյունավետության և տարածման մեջ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն գաղափարական մեխանիզմներին, որոնք նպաստել են կրթության, գիտության և մշակույթի զարգացմանը, համահայկական ինքնության պահպանմանը և ազգային ինքնագիտակցության խորացմանը՝ ապահովելով կապն անցյալ ավանդույթների և ժամանակակից պահանջների միջև։ Աշխատանքը հանդիսանում է տեսական հիմք հայոց ինքնության, լուսավորական շարժումների և ազգային մտավոր մշակույթի համատեղեցված վերլուծության համար, ընդգծելով պատմա-փիլիսոփայական մոտեցման նշանակությունը ազգային ինքնորոշման գործընթացներում։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում մարդկային կապիտալի ձևավորման և արդյունավետ օգտագործման հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով կրթության, առողջապահության, զբաղվածության և միգրացիոն գործընթացների ազդեցությունը երկրի տնտեսական զարգացման վրա։ Հեղինակը վերլուծում է մարդկային կապիտալի էությունը որպես գիտելիքների, հմտությունների, փորձի և առողջության համախումբ, որը ձևավորում է աշխատուժի արտադրողականությունը և մրցունակությունը։ Գրքում դիտարկվում են մարդկային կապիտալի ձևավորման հիմնական փուլերը՝ կրթական համակարգ, մասնագիտական պատրաստվածություն, վերապատրաստում և աշխատանքային փորձի կուտակում, ինչպես նաև դրանց միջև փոխկապակցվածությունը ՀՀ սոցիալ-տնտեսական պայմաններում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում աշխատաշուկայի կառուցվածքային խնդիրներին, երիտասարդության զբաղվածության մակարդակին, արտագաղթի ազդեցությանը և բարձր որակավորում ունեցող կադրերի արտահոսքին։ Հեղինակը ուսումնասիրում է նաև պետական քաղաքականության գործիքները՝ ուղղված կրթության որակի բարձրացմանը, աշխատուժի վերապատրաստման համակարգի զարգացմանը և ներդրումային միջավայրի բարելավմանը։ Աշխատությունը ներկայացնում է մարդկային կապիտալի արդյունավետ օգտագործման հնարավոր ուղղություններ՝ ներառյալ նորարարական տնտեսության զարգացումը, արտադրողականության բարձրացումը և սոցիալ-տնտեսական աճի կայուն ապահովումը։ Այն օգտակար է տնտեսագետների, սոցիալական քաղաքականության մշակողների և կրթական ոլորտի հետազոտողների համար։

Социология

Այս գիրքը ուսումնասիրում է մեդիատեքստի կառուցվածքը և դրա դերը ժամանակների երկխոսության ձևավորման մեջ՝ վերլուծելով, թե ինչպես են տարբեր մեդիա ձևաչափեր արտահայտում և վերակառուցում իրականությունը։ Գրքում քննարկվում են տեքստի, պատկերի և ձայնի փոխազդեցությունները, ինչպես նաև մեդիայի միջոցով ստեղծվող իմաստների բազմաշերտ բնույթը։ Հեղինակը անդրադառնում է ժամանակի ընկալման փոփոխություններին՝ ցույց տալով, թե ինչպես են պատմական, ներկա և ապագա իրադարձությունները միավորվում մեդիատեքստում։ Նյութում վերլուծվում են նաև նարատիվ կառուցվածքները, ինտերտեքստուալությունը և հաղորդակցության մշակութային համատեքստը։ Գիրքը համադրում է մեդիագիտության, լեզվաբանության և մշակութային ուսումնասիրությունների մոտեցումները՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով հասկանալ ժամանակակից մեդիայի բարդ հաղորդակցական համակարգերը։