Խորհրդանշային ցուցիչները հայ ժողովրդական հեքիաթներում և վիպապատմական բանահյուսության մեջ

Педагогика

Սա 1902 թվականի սեպտեմբերին Կարսի մարզի տարրական ուսումնարանների ուսուցիչների և Կարսի քաղաքային ուսումնարանի դասախոսների մանկավարժական ժողովների արձանագրությունների ժողովածու է, որն արժեքավոր սկզբնաղբյուր է ժամանակաշրջանի կրթական կյանքի, դպրոցական կառավարման և ուսուցչական միջավայրի ուսումնասիրության համար։ Հրատարակությունը ներկայացնում է այդ ժողովների ընթացքում քննարկված հարցերը, ընդունված որոշումները, մանկավարժների տեսակետներն ու կազմակերպչական խնդիրները՝ հնարավորություն տալով պատկերացում կազմել Ռուսական կայսրության կազմում գտնվող Կարսի մարզում 20-րդ դարի սկզբի դպրոցական համակարգի գործելակերպի մասին։ Նյութը հատկապես հետաքրքրական է տարրական կրթության կազմակերպման, ուսուցման մեթոդների, ուսուցիչների պարտականությունների, աշակերտների կրթադաստիարակչական գործընթացի, դպրոցների ներքին կարգապահության և կրթական հաստատությունների կառավարման տեսանկյունից։ Փաստաթղթային բնույթը թույլ է տալիս ուսումնասիրել ոչ միայն պաշտոնական որոշումները, այլև այն ժամանակվա մանկավարժական մտածողության առանձնահատկությունները, կրթության առջև ծառացած գործնական դժվարությունները և ուսուցիչների համագործակցության ձևերը։ Հրատարակությունը կարող է կարևոր նշանակություն ունենալ Կարսի տարածաշրջանի կրթության պատմությամբ, դպրոցական կյանքի զարգացմամբ, Ռուսական կայսրության ծայրամասային շրջանների կրթական քաղաքականությամբ և 19-րդ դարի վերջի ու 20-րդ դարի սկզբի մանկավարժական պրակտիկայով հետաքրքրվող հետազոտողների համար։ Այն նաև օգտակար սկզբնաղբյուր է տարածաշրջանի սոցիալ-մշակութային պատմության ուսումնասիրության համար, քանի որ դպրոցական ժողովների արձանագրությունները հաճախ արտացոլում են տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական միջավայրը, կրթական առաջնահերթությունները և տեղական հաստատությունների առօրյա գործունեությունը։

Математика

Աշխատությունը նվիրված է անցումային մետաղների իոններով լեգիրված բյուրեղների էլեկտրոնային կառուցվածքի, մագնիսական հատկությունների և օպտիկական սպեկտրների տեսական ուսումնասիրությանը՝ էլեկտրոնային պարամագնիսական ռեզոնանսի և սպեկտրոսկոպիական երևույթների փոխկապակցված վերլուծության հիման վրա։ Հետազոտության առանցքում բյուրեղային միջավայրում պարամագնիսական իոնների էներգիական մակարդակների ձևավորումն է և դրանց փոփոխությունը բյուրեղային դաշտի, սպին–ուղեծրային փոխազդեցության, արտաքին մագնիսական դաշտի և տեղային կառուցվածքային առանձնահատկությունների ազդեցությամբ։ Քննվում են չզույգված էլեկտրոններ պարունակող անցումային մետաղների իոնների մագնիսական վիճակները և դրանց միջև հնարավոր անցումները, որոնք պայմանավորում են ռեզոնանսային սպեկտրների կառուցվածքը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում սպինային համիլտոնյանի պարամետրերի տեսական նկարագրությանը, արդյունավետ g-գործոնի, նուրբ և գերնուրբ փոխազդեցությունների, ինչպես նաև զրոյական դաշտում մակարդակների ճեղքման առանձնահատկություններին։ Այս պարամետրերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս տեղեկություններ ստանալ լեգիրող իոնի տեղային շրջապատի, բյուրեղային դաշտի համաչափության և էլեկտրոնային խտության բաշխման վերաբերյալ։ Օպտիկական սպեկտրների տեսության շրջանակում դիտարկվում են էլեկտրոնային էներգիական մակարդակների միջև անցումները, կլանման և լուսարձակման սպեկտրների ձևավորման օրինաչափությունները, ինչպես նաև դրանց կախվածությունը բյուրեղային մատրիցի կառուցվածքից և լեգիրող կենտրոնի հատկություններից։ Կարևորվում է բյուրեղային դաշտի տեսության կիրառումը, որի միջոցով հնարավոր է նկարագրել անցումային մետաղների իոնների էլեկտրոնային մակարդակների ճեղքումը և տարբեր սպեկտրային գծերի առաջացումը։ Քննվում է նաև ցանցային թրթռումների և էլեկտրոնային վիճակների փոխազդեցության դերը սպեկտրային գծերի դիրքի, լայնության և ինտենսիվության ձևավորման մեջ։ Էլեկտրոնային պարամագնիսական ռեզոնանսի և օպտիկական սպեկտրոսկոպիայի տվյալների համատեղ տեսական մեկնաբանությունը հնարավորություն է տալիս ստանալ բյուրեղում լեգիրող կենտրոնների մասին առավել ամբողջական պատկեր՝ կապելով մագնիսական բնութագրերը էլեկտրոնային կառուցվածքի և օպտիկական հատկությունների հետ։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև տարբեր համաչափություն ունեցող բյուրեղներում իոնների տեղակայման հնարավոր դիրքերի և տեղային կառուցվածքային աղավաղումների գնահատման համար։ Տեսական մոդելների և փորձարարական սպեկտրների համադրումը կարող է ծառայել համապատասխան պարամետրերի ճշգրտմանը և բյուրեղային միջավայրում ընթացող միկրոսկոպիկ փոխազդեցությունների բնույթի բացահայտմանը։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի պինդ մարմնի ֆիզիկայի, քվանտային մագնիսականության և սպեկտրոսկոպիայի համար՝ նպաստելով ֆունկցիոնալ բյուրեղային նյութերի էլեկտրոնային ու օպտիկական հատկությունների խորքային ըմբռնմանը։

Математика

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է գերբարձր երկարությամբ ռադիոալիքների տարածման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը սեյսմաակտիվ գոտիներում։ Հետազոտության հիմքում ռադիոալիքների տարածման վրա երկրակեղևի, երկրաբանական կառուցվածքների, մթնոլորտային և իոնոսֆերային պայմանների, ինչպես նաև սեյսմիկ ակտիվության հնարավոր ազդեցությունների բացահայտումն է։ Աշխատության մեջ դիտարկվում են այն ֆիզիկական գործընթացները, որոնք կարող են պայմանավորել երկարալիքային ռադիոազդանշանների տարածման բնութագրերի փոփոխությունները տարբեր երկրաբանական և սեյսմիկ պայմաններում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ազդանշանի տարածման հեռավորությանը, ուժգնությանը, կայունությանը և հնարավոր շեղումներին, ինչպես նաև միջավայրի ֆիզիկական հատկությունների փոփոխությունների և ռադիոալիքների վարքի միջև կապի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտությունը կարևոր է հատկապես սեյսմաակտիվ տարածաշրջանների համար, որտեղ երկրակեղևում և հարակից միջավայրերում տեղի ունեցող գործընթացները կարող են ազդել էլեկտրամագնիսական դաշտերի տարածման պայմանների վրա։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել տարբեր սեյսմիկ իրավիճակներում ստացված ռադիոֆիզիկական տվյալները, դրանց համեմատական վերլուծությունը և տարածման պարամետրերի փոփոխությունների օրինաչափությունները։ Նման դիտարկումները հնարավորություն են տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու երկրաբանական միջավայրում ընթացող ֆիզիկական գործընթացների և էլեկտրամագնիսական երևույթների փոխազդեցությունը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է նաև այն հարցի ուսումնասիրությունը, թե որքանով կարող են երկարալիքային ռադիոհաղորդումների տարածման փոփոխությունները կապված լինել սեյսմիկ ակտիվության դրսևորումների հետ։ Այս խնդիրը պահանջում է զգուշավոր և բազմագործոն վերլուծություն, քանի որ ռադիոալիքների տարածման վրա կարող են միաժամանակ ազդել բազմաթիվ բնական և տեխնիկական գործոններ։ Ուսումնասիրությունը կարող է արժեքավոր լինել ռադիոֆիզիկայի, երկրաֆիզիկայի և սեյսմոլոգիայի ոլորտներում՝ նպաստելով սեյսմաակտիվ գոտիներում էլեկտրամագնիսական երևույթների վերաբերյալ գիտելիքների ընդլայնմանը։ Այն կարող է հետաքրքրել համապատասխան ոլորտների հետազոտողներին, ինժեներներին, գիտական աշխատողներին և ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է երկարալիքային ռադիոալիքների տարածման ֆիզիկական առանձնահատկությունները սեյսմիկ ակտիվության պայմաններում՝ փորձելով բացահայտել տարածման միջավայրի փոփոխությունների, ռադիոազդանշանների պարամետրերի և երկրաբանական գործընթացների միջև հնարավոր փոխկապակցվածությունները։

Биология

Գիրքը նվիրված է բարդ քրոմոսոմային անոմալիաների մոլեկուլա-ցիտոգենետիկական հետազոտության մեթոդների և արդյունքների ուսումնասիրությանը։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են քրոմոսոմային կառուցվածքի փոփոխությունների հայտնաբերման ժամանակակից մոտեցումները, գենոմային խանգարումների վերլուծության մեթոդները և դրանց կիրառությունը բժշկական գենետիկայի ոլորտում։ Ուսումնասիրությունը անդրադառնում է քրոմոսոմների կառուցվածքային վերադասավորումների, գենետիկական նյութի փոփոխությունների և դրանց կենսաբանական նշանակության բացահայտման խնդիրներին։ Ներկայացվում են ցիտոգենետիկական և մոլեկուլային տեխնոլոգիաներ, որոնք հնարավորություն են տալիս առավել ճշգրիտ ուսումնասիրել բարդ անոմալիաները, գնահատել դրանց ազդեցությունը օրգանիզմի զարգացման վրա և կատարել գենետիկական ախտորոշում։ Գիրքը կարևոր նշանակություն ունի ժառանգական հիվանդությունների, զարգացման խանգարումների և գենոմային փոփոխությունների հետազոտության համար։ Այն արժեքավոր աղբյուր է գենետիկների, բժիշկների, կենսաբանների, հետազոտողների, բժշկական բուհերի ուսանողների և բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են մարդու գենոմի կառուցվածքային առանձնահատկությունների և քրոմոսոմային խանգարումների ուսումնասիրմամբ։

Технология

Աշխատությունը նվիրված է սեյսմակայուն ավտոճանապարհային կամուրջներում դեֆորմացիոն կարերի և թռիչքային կառուցվածքների սահմանափակիչների կոնստրուկտիվ լուծումների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում կամրջի այն տարրերն են, որոնք պետք է ապահովեն կառուցվածքի անվտանգ աշխատանքը ջերմաստիճանային փոփոխությունների, տրանսպորտային բեռների, հորիզոնական տեղաշարժերի և հատկապես երկրաշարժերի ժամանակ առաջացող դինամիկ ազդեցությունների պայմաններում։ Աշխատության շրջանակում դիտարկվում են դեֆորմացիոն կարերի կառուցվածքային առանձնահատկությունները, դրանց աշխատանքի սկզբունքները և կամրջի առանձին հատվածների փոխադարձ տեղաշարժերը թույլատրելու կամ սահմանափակելու մեխանիզմները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում թռիչքային կառուցվածքների սահմանափակիչներին, որոնց նպատակն է կանխել չափազանց մեծ տեղաշարժերը, տարրերի վտանգավոր փոխհարվածները և կառուցվածքի ընդհանուր կայունության խախտումը սեյսմիկ ազդեցության ժամանակ։ Ուսումնասիրության մեջ կարող են վերլուծվել տարբեր կոնստրուկտիվ սխեմաներ, դրանց առավելություններն ու թերությունները, նյութերի և միացումների ընտրության հարցերը, ինչպես նաև դեֆորմացիոն կարերի ու սահմանափակիչների աշխատանքը տարբեր բեռնավորման ռեժիմներում։ Կարևոր նշանակություն ունի սեյսմիկ ազդեցության առանձնահատկությունների հաշվառումը, քանի որ երկրաշարժի ժամանակ կամրջի վրա առաջացող իներցիոն ուժերը և տեղաշարժերը կարող են էապես գերազանցել սովորական շահագործման պայմաններում առաջացող ազդեցությունները։ Աշխատանքը կարող է ներառել հաշվարկային և փորձարարական մոտեցումներ՝ տարբեր կառուցվածքների ամրությունը, կոշտությունը, դեֆորմացիոն ունակությունը և էներգիայի կլանման հատկությունները գնահատելու համար։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառվել նոր սեյսմակայուն կամուրջների նախագծման, գոյություն ունեցող կառույցների տեխնիկական վիճակի գնահատման և դրանց սեյսմիկ անվտանգության բարձրացման նպատակով։ Թեման առանձնապես կարևոր է երկրաշարժավտանգ տարածաշրջանների համար, որտեղ ճանապարհային կամուրջների անխափան աշխատանքը կարևոր նշանակություն ունի տրանսպորտային կապերի և արտակարգ իրավիճակներում բնակչության տեղաշարժի ապահովման համար։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել կամուրջներ նախագծող ինժեներներին, շինարարներին, սեյսմակայուն շինարարության մասնագետներին, նախագծային կազմակերպություններին, հետազոտողներին, ասպիրանտներին և համապատասխան տեխնիկական մասնագիտությունների ուսանողներին։

Политология

Աշխատությունը նվիրված է քաղաքական կուսակցությունների դասակարգման տեսական և մեթոդաբանական սկզբունքների ուսումնասիրությանը՝ կուսակցությունները դիտարկելով որպես քաղաքական համակարգի և հասարակության քաղաքական կազմակերպման կարևորագույն ինստիտուտներ։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն չափանիշների վրա, որոնց միջոցով հնարավոր է առանձնացնել կուսակցությունների տարբեր տեսակներ՝ հաշվի առնելով դրանց գաղափարախոսությունը, կազմակերպական կառուցվածքը, սոցիալական հենարանը, քաղաքական նպատակները, անդամակցության բնույթը, իշխանության նկատմամբ դիրքորոշումը և քաղաքական գործընթացներում ունեցած գործառույթները։ Քննության են առնվում զանգվածային և կադրային, խորհրդարանական և արտախորհրդարանական, իշխանական և ընդդիմադիր, գաղափարախոսական և պրագմատիկ, ինչպես նաև քաղաքական գիտության մեջ ընդունված այլ կուսակցական տիպերի առանձնահատկությունները։ Կարևորվում է կուսակցությունների կազմակերպական կառուցվածքի ուսումնասիրությունը՝ ղեկավար մարմինների, շարքային անդամների, տեղական կառույցների և քաղաքական առաջնորդության միջև հարաբերությունների տեսանկյունից։ Անդրադարձ է կատարվում կուսակցությունների գաղափարական ուղղվածությանը և այն սկզբունքներին, որոնց հիման վրա դրանք ձևավորում են իրենց քաղաքական ծրագրերը, ներկայացնում հասարակական տարբեր խմբերի շահերը և մասնակցում ընտրական գործընթացներին։ Ուսումնասիրվում է նաև քաղաքական կուսակցությունների տիպաբանության և կուսակցական համակարգերի միջև փոխկապակցվածությունը՝ դիտարկելով միակուսակցական, երկկուսակցական և բազմակուսակցական համակարգերում տարբեր տիպի կուսակցությունների գործունեության առանձնահատկությունները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում պատմական զարգացման ազդեցությանը, քանի որ կուսակցությունների կառուցվածքը, գաղափարախոսությունը և գործունեության ձևերը կարող են փոփոխվել հասարակական հարաբերությունների, ընտրական համակարգերի, քաղաքական մշակույթի և պետական ինստիտուտների զարգացման հետ միասին։ Համեմատական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս բացահայտել տարբեր երկրների և քաղաքական համակարգերի կուսակցությունների ընդհանուր հատկանիշներն ու առանձնահատկությունները, ինչպես նաև գնահատել գոյություն ունեցող դասակարգումների կիրառելիությունն ու սահմանափակումները։ Քաղաքական կուսակցությունների տիպաբանական ուսումնասիրությունը նպաստում է դրանց դերի առավել ամբողջական ընկալմանը քաղաքական ներկայացուցչության, հասարակական շահերի արտահայտման, ընտրողների քաղաքական մասնակցության և պետական իշխանության ձևավորման գործընթացներում։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել քաղաքագիտության, քաղաքական սոցիոլոգիայի, համեմատական քաղաքականության, կուսակցական համակարգերի և քաղաքական ինստիտուտների ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։