Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության համակարգի պետական կարգավորման հիմնախնդիրները

Политология

Այս աշխատությունը նվիրված է Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության, դրա պատմական զարգացումների, քաղաքական հետևանքների և տարածաշրջանային նշանակության ուսումնասիրությանը։ Գրքում ներկայացվում են հակամարտության ձևավորման նախադրյալները, կողմերի դիրքորոշումները, միջազգային դերակատարների ազդեցությունը և խնդրի կարգավորման գործընթացների տարբեր փուլերը։ Հեղինակը վերլուծում է տարածաշրջանի քաղաքական իրավիճակը, անվտանգության մարտահրավերները, բնակչության իրավունքների, ինքնության, տարածքային և հումանիտար հարցերի հետ կապված խնդիրները՝ անդրադառնալով նաև հակամարտության հնարավոր զարգացումներին և երկարաժամկետ հետևանքներին։ Աշխատությունում քննարկվում են պատմական փաստերի, քաղաքական գործընթացների և միջազգային հարաբերությունների փոխկապակցվածությունը՝ փորձելով ներկայացնել խնդրի բազմակողմանի ընկալում։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, քաղաքագետներին, միջազգային հարաբերությունների մասնագետներին, հետազոտողներին, ուսանողներին և ընթերցողներին, ովքեր ցանկանում են ուսումնասիրել Հարավային Կովկասի քաղաքական գործընթացներն ու տարածաշրջանային հակամարտությունների առանձնահատկությունները։

Технология

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է ստրինգերներով ամրացված թիթեղային կառուցվածքների լարվածա-դեֆորմացիոն վիճակի ուսումնասիրությանը և ամրության հաշվարկի արդյունավետ մեթոդների մշակմանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են բարակ թիթեղների մեխանիկական վարքագիծը արտաքին բեռնվածությունների ազդեցության տակ, ինչպես նաև ամրացնող տարրերի (ստրինգերների) ներդրման արդյունքում առաջացող կոշտության և կայունության փոփոխությունները։ Աշխատությունում կիրառվում են կառուցվածքային մեխանիկայի և վերջավոր տարրերի մեթոդի մոտեցումներ՝ նպատակ ունենալով գնահատել լարումների բաշխումը, դեֆորմացիաների ինտենսիվությունը և տեղային անկայունության երևույթները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հաշվարկային մոդելների ճշգրտությանը, ամրացման օպտիմալ սխեմաների ընտրությանը և նյութատարածության նվազեցման հնարավորություններին՝ պահպանելով անհրաժեշտ ամրության պաշարները։ Քննարկվում են նաև ինժեներական կիրառությունները ավիաշինության, նավաշինության և մեքենաշինության ոլորտներում՝ ընդգծելով նման կառուցվածքների արդյունավետությունը թեթև և բարձր ամրության համակարգերի նախագծման մեջ։

Сельское хозяйство

Աշխատանքը նվիրված է Վայոց ձորի մարզի պայմաններում հողի էրոզիայի կանխարգելման և դրա հետևանքների նվազեցման նպատակով հակաէրոզիոն միջոցառումների համակարգի մշակմանը և այդ միջոցառումների արդյունավետ կազմակերպման հողաշինարարական ուղիների հիմնավորմանը։ Հետազոտության հիմքում հողային ռեսուրսների պահպանության, արդյունավետ օգտագործման և դրանց արտադրական ներուժի երկարաժամկետ ապահովման խնդիրն է։ Հայաստանի հողաշինարարական օրենսդրության համաձայն՝ հողաշինարարությունը ներառում է հողերի արդյունավետ օգտագործման և պահպանության ծրագրավորումը, գյուղատնտեսական հողերի պահպանության ծրագրերի մշակումը և հողերի մոնիթորինգը, ուստի հակաէրոզիոն միջոցառումների կազմակերպումը դրա կարևոր բաղադրիչներից է։ Վայոց ձորի մարզի համար խնդիրը առանձնահատուկ նշանակություն ունի լեռնային ռելիեֆի, լանջերի զգալի թեքությունների, տեղումների սեզոնային բնույթի, մակերևութային հոսքերի և հողօգտագործման տարբեր ձևերի պայմաններում։ Այս գործոնների համակցությունը կարող է նպաստել հողի վերին՝ օրգանական նյութերով և սննդատարրերով հարուստ շերտի աստիճանական հեռացմանը, ինչի հետևանքով նվազում է հողի բերրիությունը, վատանում են դրա ջրաֆիզիկական հատկությունները և սահմանափակվում գյուղատնտեսական արտադրողականությունը։ Էրոզիան հատկապես վտանգավոր է լանջային գյուղատնտեսական տարածքներում, որտեղ սխալ ընտրված մշակման ուղղությունը կամ հողի պաշտպանական միջոցառումների բացակայությունը կարող են արագացնել մակերևութային ջրահոսքի ձևավորումը և հողանյութի տեղափոխումը։ Հետազոտության կարևոր խնդիրներից է Վայոց ձորի տարածքի բնական և տնտեսական պայմանների համալիր գնահատումը։ Դրա համար անհրաժեշտ է ուսումնասիրել ռելիեֆը, լանջերի թեքությունն ու երկարությունը, հողերի տիպերը և մեխանիկական կազմը, բուսածածկույթը, տեղումների և մակերևութային հոսքերի բնույթը, գյուղատնտեսական հողերի օգտագործման ձևերը և էրոզիայի տարածվածության աստիճանը։ Այս տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս տարածքը բաժանել էրոզիոն վտանգի տարբեր մակարդակ ունեցող հատվածների և յուրաքանչյուր հատվածի համար ընտրել համապատասխան հակաէրոզիոն միջոցառումների համալիր։ Աշխատանքի առանցքային ուղղություններից է հողերի էրոզիոն վիճակի քարտեզագրումը և հողաշինարարական գոտիավորումը։ Ժամանակակից հողաշինարարական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն արձանագրել արդեն էրոզացված տարածքները, այլև առանձնացնել այն հողամասերը, որտեղ առկա են էրոզիայի զարգացման բարձր նախադրյալներ։ Այդպիսի տարածքային վերլուծությունը կարևոր է, քանի որ նույն հակաէրոզիոն միջոցը բոլոր հողամասերում չի կարող ունենալ նույն արդյունավետությունը։ Միջոցառումների ընտրությունը պետք է պայմանավորված լինի տեղանքի ռելիեֆով, հողի հատկություններով, մշակաբույսերի կառուցվածքով և ջրային հոսքի առանձնահատկություններով։ Հակաէրոզիոն հողաշինարարության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել գյուղատնտեսական հողերի տարածքային վերակազմակերպումը։ Խնդիրը ներառում է հողամասերի ճիշտ տեղաբաշխում, դրանց չափերի և սահմանների նպատակահարմար կազմակերպում, ճանապարհների և դաշտամիջյան ուղիների տեղադրման համապատասխանություն ռելիեֆին, ինչպես նաև մշակաբույսերի այնպիսի տարածական կազմակերպում, որը կնվազեցնի մակերևութային հոսքի արագությունն ու հողի լվացումը։ Հատկապես կարևոր է խուսափել լանջի թեքությամբ ուղղված վարից և հնարավորության դեպքում կիրառել հողի մշակման հորիզոնական կամ ուրվագծային կազմակերպում։ Հակաէրոզիոն համալիրում կարող են ներառվել ագրոտեխնիկական միջոցառումներ։ Դրանց թվում են հողի մշակման համապատասխան ուղղության ընտրությունը, նվազագույն կամ հողապաշտպան մշակությունը, բազմամյա խոտաբույսերի օգտագործումը, ցանքաշրջանառության կատարելագործումը և այնպիսի մշակաբույսերի տեղաբաշխումը, որոնք ապահովում են հողի մակերեսի ավելի լավ պաշտպանություն։ Նպատակն է նվազեցնել անձրևների և ձնհալի ջրերի անմիջական ազդեցությունը հողի վրա, մեծացնել ջրի ներթափանցումը հողի մեջ և սահմանափակել մակերևութային հոսքի առաջացումը։ Վայոց ձորի պայմաններում կարևոր նշանակություն կարող են ունենալ նաև անտառմելիորատիվ միջոցառումները։ Լանջերի համապատասխան հատվածներում պաշտպանիչ անտառաշերտերի, թփուտային կամ խոտածածկ բուսականության ստեղծումը կարող է նվազեցնել մակերևութային հոսքի էներգիան, ամրացնել հողը արմատային համակարգի միջոցով և նպաստել խոնավության պահպանմանը։ Բուսածածկույթի վերականգնումը հատկապես կարևոր է էրոզիայի արդեն ենթարկված տարածքներում, որտեղ բնական բուսական ծածկի խախտումը կարող է արագացնել հողատարումը։ Հակաէրոզիոն միջոցառումների շարքում կարող են կիրառվել նաև հիդրոտեխնիկական լուծումներ։ Դրանք անհրաժեշտ են այն դեպքերում, երբ կազմակերպատնտեսական, ագրոտեխնիկական և անտառմելիորատիվ միջոցառումները բավարար չեն էրոզիոն գործընթացը կանխելու համար։ Մասնագիտական ուսումնասիրություններում որպես նման միջոցներ դիտարկվում են լայն հիմքով թումբ-սանդղավանդակները, աստիճանավոր դարավանդները, ջրաորսիչ առուները և այլ կառուցվածքներ, որոնք կարգավորում են մակերևութային հոսքը և սահմանափակում հողի լվացումը։ Հետազոտության մեջ կարող է հիմնավորվել նաև հողերի հակաէրոզիոն կազմակերպման և ջրային ռեսուրսների կառավարման փոխկապակցվածությունը։ Ջրի արագ և անկառավարելի հոսքը լանջային տարածքներում հողի էրոզիայի հիմնական շարժիչ գործոններից է, ուստի ջրահեռացման և ջրակարգավորման համակարգերի ճիշտ տեղադրումը կարող է էապես նվազեցնել հողատարումը։ Դրենաժային առուների, ջրաորսիչ կառույցների և այլ ինժեներական միջոցների տեղադրումը պետք է իրականացվի տեղանքի ռելիեֆի և ջրհավաք ավազանների առանձնահատկություններին համապատասխան։ Հողերի պահպանության կարևոր ուղղություն է նաև արդեն դեգրադացված հողերի վերականգնումը։ Վերականգնման ընթացքում անհրաժեշտ է ապահովել մակերևույթի կայունացում, բերրի հողաշերտի պահպանում կամ վերականգնում, օրգանական նյութերով հարստացում և համապատասխան բուսածածկույթի ձևավորում։ ՀՀ գործող պահանջներում գյուղատնտեսական նպատակներով հողերի վերականգնման համար նախատեսվում է նաև ագրոքիմիական, ագրոտեխնիկական, ինժեներական և հակաէրոզիոն միջոցառումների համատեղ կիրառում։ Աշխատանքի կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել հակաէրոզիոն հողաշինարարական նախագծերի տնտեսական արդյունավետության գնահատումը։ Յուրաքանչյուր միջոցառման համար անհրաժեշտ է համադրել դրա իրականացման ծախսերը, պահպանման պահանջները և ակնկալվող արդյունքները՝ հողի բերրիության պահպանման, բերքատվության կայունացման, ջրային հոսքերի կարգավորման և հողի կորստի նվազեցման տեսանկյունից։ Այս մոտեցումը հնարավորություն կտա առանձնացնելու այն միջոցառումները, որոնք առավել նպատակահարմար են մարզի տարբեր գյուղատնտեսական գոտիների համար։ Մոնիթորինգի համակարգի ստեղծումը ևս կարևոր է երկարաժամկետ արդյունքների գնահատման համար։ Հողերի պարբերական դիտարկումը կարող է ներառել էրոզիայի խորության և տարածքի փոփոխության, հողի բերրիության ցուցանիշների, բուսածածկույթի վիճակի, մակերևութային հոսքի և կիրառված հակաէրոզիոն միջոցառումների արդյունավետության վերահսկում։ Հողերի մոնիթորինգը Հայաստանի հողաշինարարական համակարգի պաշտոնական գործառույթներից է, ինչը հիմք է ստեղծում նման ուսումնասիրությունների արդյունքները տարածքային կառավարման և հողերի պահպանության ծրագրերում կիրառելու համար։ Հետազոտության գործնական նշանակությունը կայանում է Վայոց ձորի համար հակաէրոզիոն միջոցառումների տարածքայինորեն հիմնավորված համակարգի մշակման հնարավորության մեջ։ Առաջարկվող մոտեցումները կարող են կիրառվել համայնքային և ներտնտեսային հողաշինարարական ծրագրերի կազմման, գյուղատնտեսական հողերի արդյունավետ օգտագործման, դեգրադացված տարածքների վերականգնման և էրոզիոն վտանգի նվազեցման նպատակով։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը հողի էրոզիայի դեմ պայքարը դիտարկում է ոչ թե առանձին ագրոտեխնիկական գործողությունների, այլ փոխկապակցված հողաշինարարական, ագրոտեխնիկական, անտառմելիորատիվ և անհրաժեշտության դեպքում հիդրոտեխնիկական միջոցառումների համալիրի տեսանկյունից։ Վայոց ձորի մարզի բնական պայմանների և հողօգտագործման առանձնահատկությունների հաշվառմամբ նման համակարգի մշակումը կարող է նպաստել հողային ռեսուրսների պահպանմանը, գյուղատնտեսական հողերի արտադրողականության կայունացմանը և մարզի հողային ֆոնդի երկարաժամկետ արդյունավետ կառավարմանը։

Право

Հայցային վաղեմության քաղաքացիաիրավական կարգավորումը Հայաստանի Հանրապետությունում նախատեսում է դատավարական և նյութական իրավունքի մեխանիզմներ, որոնք սահմանում են քաղաքացիների և իրավաբանական անձանց իրավունքների և պարտականությունների պաշտպանության ժամկետները, երբ речь գնում է պարտքային կամ այլ քաղաքացիական իրավունքների իրականացումից, և նպատակաուղղված է ապահովել իրավաբանական վստահություն, կանխարգելել իրավունքի չարաշահումները և իրավական հարաբերությունների երկարաժամկետ անորոշությունը։ Ըստ գործող քաղաքացիական օրենսգրքի՝ պահանջի հստակացման պահից սկսած սահմանված ժամանակահատվածում պահանջատերը պարտավոր է իր պահանջը ներկայացնել դատարան կամ այլ իրավասու մարմին, հակառակ դեպքում պահանջը կարող է ճանաչվել վաղեմության ենթակա և, որպես կանոն, չբացառվող դաշտում։ ՀՀ իրավակարգն առավելագույնս ընդգծում է պահանջի բնույթը, վաղեմության ժամկետի տևողությունը՝ այն դասակարգելով՝ ընդհանուր, առանձնահատուկ և բացառիկ ժամկետների, որոնք կախված են պահանջի ձևից, առարկայից և իրավաբանական հետևանքներից, և նախատեսում է որոշ բացառություններ, օրինակ՝ սուտի, խարդախության, հանցավոր արարքի կամ իրավաբանական անձանց գործունեության հատուկ հանգամանքներում ժամկետների դադարեցում կամ երկարացում։

Педагогика

Աշխատությունը նվիրված է դպրոցականների գեղարվեստական կրթության համակարգում դեկորատիվ-կիրառական արվեստի դերին, նշանակությանը և ուսուցման մեթոդներին։ Գրքում վերլուծվում են այն մանկավարժական մոտեցումները, որոնք նպաստում են աշակերտների ստեղծագործական մտածողության, գեղագիտական ճաշակի և գործնական հմտությունների զարգացմանը դեկորատիվ արվեստի տարբեր ձևերի միջոցով։ Ներկայացվում են ուսումնական գործընթացում կիրառվող մեթոդներ, ծրագրային մոտեցումներ և ուսուցման կազմակերպման ձևեր, որոնք օգնում են ինտեգրել ժողովրդական և ժամանակակից դեկորատիվ արվեստի տարրերը դպրոցական կրթության մեջ։ Հեղինակը ընդգծում է արվեստի ուսուցման դաստիարակչական և մշակութային նշանակությունը՝ որպես ազգային ինքնության ձևավորման, գեղագիտական ընկալման և ստեղծագործական կարողությունների զարգացման կարևոր գործոն։ Քննարկվում են նաև ուսուցիչների պատրաստման, դասընթացների արդյունավետ կազմակերպման և ուսումնական նյութերի ընտրության հարցերը։ Գիրքը նախատեսված է մանկավարժների, արվեստի ուսուցիչների, ուսանողների և գեղարվեստական կրթության ոլորտով հետաքրքրվողների համար՝ որպես տեսական և գործնական արժեքավոր ուղեցույց։

История

Հրատարակությունը ներկայացնում է 1969 թվականի հուլիս, օգոստոս և սեպտեմբեր ամիսների նշանավոր ու հիշարժան տարեթվերի համակարգված օրացույց՝ մեկտեղելով պատմական, մշակութային, գիտական և հասարակական նշանակություն ունեցող իրադարձություններն ու տարեդարձերը։ Նյութը նախատեսված է կարևոր ամսաթվերի վերաբերյալ արագ և հարմար տեղեկություն ստանալու համար՝ յուրաքանչյուր ամսվա ընթացքում առանձնացնելով համապատասխան հիշատակի օրերը, պատմական իրադարձությունները, նշանավոր անձանց ծննդյան կամ մահվան տարելիցները և այլ նշանակալի թվականներ։ Օրացույցային կառուցվածքը հնարավորություն է տալիս հեշտությամբ կողմնորոշվել ժամանակագրական հաջորդականության մեջ և անհրաժեշտ ամսաթիվը գտնել ըստ տարվա, ամսվա ու օրվա։ Հրատարակությունը կարող է ունենալ նաև գործնական նշանակություն կրթական, մշակութային և գրադարանային աշխատանքներում՝ որպես միջոցառումների, դասերի, ցուցահանդեսների, զեկուցումների և թեմատիկ հանդիպումների կազմակերպման օժանդակ աղբյուր։ Միաժամանակ այն արժեքավոր տեղեկատու նյութ է 1969 թվականին շրջանառվող պատմական ու մշակութային հիշատակի օրերի համակարգը ուսումնասիրելու համար՝ արտացոլելով տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական և մշակութային առաջնահերթությունները։ Այն կարող է օգտակար լինել գրադարանավարներին, ուսուցիչներին, մշակույթի ոլորտի աշխատակիցներին, հետազոտողներին և պատմական տարեթվերով հետաքրքրվող ընթերցողներին։