Րաֆֆի-Կայծեր

Литература

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է Պերճ Զեյթունցյանի գրական ժառանգության համակողմանի քննությանը՝ անդրադառնալով նրա արձակին, դրամատուրգիային, պատմական թեմատիկային, գեղարվեստական մտածողությանը, կերպարակերտման սկզբունքներին և ստեղծագործություններում արտահայտված գաղափարական խնդիրներին։ Ուսումնասիրության հիմքում այն մոտեցումն է, որ Զեյթունցյանի գրականությունը պետք է դիտարկել ոչ միայն առանձին ստեղծագործությունների մակարդակում, այլև որպես ամբողջական գեղարվեստական համակարգ, որի տարբեր ժանրերում կրկնվող առանցքային հարցերն են մարդը պատմության մեջ, անհատի և հասարակության հարաբերությունը, բարոյական պատասխանատվությունը, ազգային հիշողությունը, իշխանությունը, ազատությունը և ժամանակի ու պատմության ազդեցությունը մարդու ճակատագրի վրա։ Հեղինակի ստեղծագործական ուղին առանձնահատուկ տեղ ունի 20-րդ դարի երկրորդ կեսի հայ գրականության մեջ․ նա այն սերնդի ներկայացուցիչներից էր, որը 1960-ական թվականներին բերեց գեղարվեստական նոր մտածողություն և ավելի սուր ուշադրություն դարձրեց մարդու ներաշխարհին, բարոյական ընտրությանը և հասարակական հակասություններին։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից մեկը գրողի պատմական արձակի ուսումնասիրությունն է։ Զեյթունցյանը պատմական նյութը օգտագործում է ոչ միայն անցյալի դեպքերը վերարտադրելու, այլև արդիական հարցադրումներ առաջադրելու համար․ պատմական անձանց և իրադարձությունների միջոցով նա անդրադառնում է իշխանության և պատասխանատվության, հայրենիքի ու անհատի, քաղաքական որոշումների և մարդկային ճակատագրերի փոխհարաբերություններին։ Այս առումով առանձնահատուկ նշանակություն ունի «Արշակ Երկրորդ» վեպը, որի շուրջ գրական քննադատության մեջ քննարկվել են պատմության գեղարվեստականացման, պատմական առասպելի վերաիմաստավորման և ժամանակակից խնդիրների հետ դրա կապի հարցերը։ Պատմական թեմայի հանդեպ այս մոտեցումը թույլ է տալիս անցյալի իրադարձությունները վերածել ժամանակակից մարդու բարոյական ու քաղաքական խնդիրների քննարկման միջոցի։ Զեյթունցյանի ստեղծագործական ժառանգության մյուս առանցքային հատվածը դրամատուրգիան է։ Նրա անցումը դրամատիկական ժանրին գրականագիտական գնահատականներում դիտարկվում է որպես օրինաչափ զարգացում, քանի որ նրա արձակին բնորոշ ներքին դրամատիզմը, լարված երկխոսությունները, մենախոսությունները և սուր խնդրադրումները բնականորեն համապատասխանում էին բեմական խոսքի հնարավորություններին։ Դրամատուրգիական ստեղծագործություններում գրողը հաճախ կենտրոնանում է պատմական կամ հասարակական բախումների մեջ հայտնված մարդու վրա՝ բացահայտելով նրա ներքին հակասությունները, ընտրության դժվարությունը և պատասխանատվության զգացումը։ Այդ պատճառով նրա պիեսները կարող են դիտարկվել ոչ միայն որպես թատերական տեքստեր, այլև որպես բարոյափիլիսոփայական խնդիրների գեղարվեստական ուսումնասիրություններ։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև Զեյթունցյանի գեղարվեստական հրապարակախոսության խնդիրը։ Նրա ստեղծագործական մտածողության մեջ գրականությունն ու հրապարակախոսությունը հաճախ փոխկապակցված են․ պատմական և ազգային հիշողության, հասարակական պատասխանատվության, մշակութային ինքնության և ժամանակակից կյանքի խնդիրները դառնում են ինչպես գեղարվեստական, այնպես էլ հրապարակախոսական անդրադարձի առարկա։ Գրականագիտական աղբյուրներից մեկում ընդգծվում է, որ նրա գեղարվեստական հրապարակախոսությունը սնվում է ազգային մտածողության տարբեր ակունքներից և միաժամանակ կապված է նրա դրամատիկական մտածողության հետ։ Ուսումնասիրության համար կարևոր է նաև գրողի լեզվական և ոճական համակարգը։ Զեյթունցյանի ստեղծագործություններում խոսքը հաճախ կառուցվում է սուր երկխոսությունների, ներքին մենախոսությունների, հակադրությունների և ինտենսիվ հոգեբանական լարվածության միջոցով։ Կերպարների խոսքը ոչ միայն առաջ է մղում գործողությունը, այլև բացահայտում է նրանց աշխարհայացքը, բարոյական դիրքորոշումը և ներքին պայքարը։ Այդպիսի կառուցվածքը հատկապես արդյունավետ է պատմական և դրամատիկական նյութի դեպքում, որտեղ հերոսների անձնական որոշումները միահյուսվում են հասարակական ու քաղաքական իրադարձություններին։ Ուսումնասիրության մատենագիտական տվյալների համաձայն՝ այն Տ. Ս. Սարգսյանի՝ «Նորագույն շրջանի հայ գրականություն» մասնագիտությամբ բանասիրական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճանի հայցման ատենախոսական ուսումնասիրության սեղմագիրն է, որը պատրաստվել է ՀՀ ԳԱԱ Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտում և հրատարակվել Երևանում 2014 թվականին։ Սեղմագիրն ունի 33 էջ, իսկ մատենագիտական ցանկը ներառում է 23 անուն աղբյուր։ Աշխատանքի կարևորությունն այն է, որ այն հնարավորություն է տալիս Պերճ Զեյթունցյանի գրական ժառանգությունը դիտարկել ամբողջականության մեջ՝ բացահայտելով նրա տարբեր ժանրերի ստեղծագործությունների միջև եղած գաղափարական և գեղարվեստական կապերը։ Հեղինակի համար պատմությունը պարզապես անցյալի նկարագրություն չէ, իսկ արդիականությունը՝ միայն ներկա իրադարձությունների արտացոլում․ երկուսն անընդհատ փոխազդում են՝ ստեղծելով պատմության միջոցով ներկան հասկանալու և ներկայի միջոցով անցյալը վերաիմաստավորելու մեթոդ։ Այս առանձնահատկությունն է նաև պատճառը, որ նրա ստեղծագործությունները շարունակում են հետաքրքրել գրականագետներին, թատերագետներին և ընթերցողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը արժեքավոր է Պերճ Զեյթունցյանի ստեղծագործական անհատականությունը, նրա արձակի և դրամատուրգիայի հիմնական առանձնահատկությունները, պատմական մտածողությունը, կերպարակերտման սկզբունքներն ու գեղարվեստական աշխարհայացքը հասկանալու համար։ Այն կարող է օգտակար լինել հայ գրականության պատմությամբ, նորագույն շրջանի հայ արձակով, դրամատուրգիայով, պատմավեպով և 20-րդ դարի երկրորդ կեսի հայ գրականության գաղափարագեղագիտական զարգացումներով զբաղվող հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների և ընթերցողների համար։

Технология

Գիրքը նվիրված է լճերում և ջրամբարներում բնապահպանական միջոցառումների ինժեներական ապահովման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են ջրային էկոհամակարգերի պահպանության, աղտոտման կանխարգելման և ջրային ռեսուրսների արդյունավետ կառավարման համար կիրառվող ինժեներական լուծումները։ Հեղինակը վերլուծում է ջրային օբյեկտների էկոլոգիական վիճակի գնահատման մեթոդները, ջրի որակի պահպանման միջոցառումները, հիդրոտեխնիկական կառույցների դերը և բնապահպանական խնդիրների լուծման տեխնիկական մոտեցումները։ Ներկայացվում են ջրային միջավայրի վրա ազդող բնական և մարդածին գործոնները, դրանց նվազեցման հնարավորությունները, ինչպես նաև կայուն օգտագործման և վերականգնման ուղիները։ Աշխատությունը արժեքավոր աղբյուր է բնապահպանների, հիդրոլոգների, ինժեներների, ջրային տնտեսության մասնագետների, հետազոտողների և համապատասխան ոլորտների ուսանողների համար՝ որպես գիտագործնական ուսումնասիրություն ջրային էկոհամակարգերի պաշտպանության և ինժեներական ապահովման վերաբերյալ։

Педагогика

Այս աշխատանքը ուսումնասիրում է ինտելեկտուալ զարգացման ծանր խանգարումներ ունեցող (իմբեցիլ մակարդակի) երեխաների խոսքի զարգացման առանձնահատկությունները խաղային գործունեության գործընթացում՝ ընդգծելով խաղի դերը որպես հիմնական մանկավարժական և թերապևտիկ միջոց։ Հետազոտության մեջ խաղային գործունեությունը դիտարկվում է որպես հաղորդակցական կարողությունների ձևավորման բնական միջավայր, որտեղ երեխան աստիճանաբար ներգրավվում է սոցիալական փոխազդեցության, լեզվական իմիտացիայի և պարզ խոսքային կառուցվածքների յուրացման գործընթացներում։ Աշխատությունը վերլուծում է խոսքի զարգացման հիմնական փուլերը՝ ձայնային արձագանքներից և պարզ բառերից մինչև տարրական արտահայտությունների ձևավորում, ինչպես նաև այն դժվարությունները, որոնք պայմանավորված են ճանաչողական սահմանափակումներով, ուշադրության անկայունությամբ և ընկալման դանդաղությամբ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում խաղերի ընտրության մանկավարժական սկզբունքներին՝ պարզ կառուցվածք, կրկնվող գործողություններ, տեսողական և շարժողական հենարաններ, ինչպես նաև մեծահասակի ակտիվ ուղղորդող դերին։ Միաժամանակ քննարկվում է խոսքային խթանման մեթոդիկան՝ ներառյալ կրկնությունը, մոդելավորումը, էմոցիոնալ ամրապնդումը և սոցիալական իրավիճակների ստեղծումը, որոնք նպաստում են հաղորդակցական հմտությունների ձևավորմանը։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ խաղային գործունեությունը հանդիսանում է արդյունավետ միջոց մտավոր զարգացման ծանր խանգարումներ ունեցող երեխաների խոսքի խթանման համար՝ ապահովելով նրանց հաղորդակցական հնարավորությունների աստիճանական ընդլայնում և սոցիալական ադապտացիայի բարելավում։

Биология

Աշխատությունը նվիրված է Սևանա լճի ջրհավաք ավազանի գետերի ֆիտոպլանկտոնի արդի վիճակի համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով տեսակային կազմը, տարածվածությունը, սեզոնային փոփոխությունները և էկոլոգիական առանձնահատկությունները։ Վերլուծվում են ջրային միջավայրի ֆիզիկաքիմիական պայմանների, հիդրոլոգիական գործոնների և մարդածին ազդեցությունների դերը ֆիտոպլանկտոնի կենսաբազմազանության և համայնքների ձևավորման գործընթացում։ Քննարկվում են ֆիտոպլանկտոնի նշանակությունը ջրային էկոհամակարգերի կենսագործունեության, նյութերի շրջապտույտի և ջրի որակի գնահատման տեսանկյունից, ինչպես նաև ներկայացվում են բնապահպանական մոնիթորինգի և բնական ռեսուրսների պահպանության համար կարևոր գիտական եզրակացություններ։ Գիրքը նախատեսված է կենսաբանների, բնապահպանների, հիդրոէկոլոգների, գիտաշխատողների, ուսանողների և քաղցրահամ ջրային էկոհամակարգերի ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Экономика

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է դրամավարկային քաղաքականության ազդեցությանը տնտեսական զարգացման վրա՝ Հայաստանի Հանրապետության օրինակով, ընդգծելով կենտրոնական բանկի գործիքակազմի, մակրոտնտեսական կայունության և տնտեսական աճի փոխկապակցվածությունը։ Նյութում վերլուծվում են դրամավարկային քաղաքականության հիմնական մեխանիզմները՝ տոկոսադրույքների կարգավորում, փողի զանգվածի կառավարում, փոխարժեքային քաղաքականություն և ֆինանսական շուկաների վերահսկողություն, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը գնաճի, ներդրումների և տնտեսական ակտիվության վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում գնաճի նպատակադրման քաղաքականությանը և դրա արդյունավետությանը տնտեսական ցնցումների պայմաններում, ինչպես նաև ֆինանսական կայունության ապահովման և տնտեսական աճի խթանման միջև հավասարակշռության խնդիրներին։ Աշխատությունը նաև ընդգծում է արտաքին գործոնների՝ արտահանման, դրամական փոխանցումների և միջազգային շուկաների տատանումների ազդեցությունը դրամավարկային քաղաքականության արդյունքների վրա։ Միաժամանակ քննարկվում են քաղաքականության արդյունավետության բարձրացման ուղիները՝ ներառյալ ինստիտուցիոնալ բարեփոխումները, ֆինանսական գործիքների կատարելագործումը և միջազգային փորձի կիրառումը՝ նպատակ ունենալով ապահովել կայուն և երկարաժամկետ տնտեսական զարգացում։

Медицина

Այս ռեֆերատը վերաբերում է կլինիկական մահվան երևույթին, որը բժշկական վիճակ է, երբ մարդու մոտ դադարում են կենսական հիմնական ֆունկցիաները՝ շնչառությունը և սրտի աշխատանքը, սակայն օրգանիզմի կենսաբանական որոշ գործընթացներ դեռևս կարող են ժամանակավորապես պահպանվել։ Կլինիկական մահը համարվում է անցումային վիճակ կենսաբանական մահից առաջ և այն փուլը, երբ հնարավոր է վերակենդանացման (ռեանիմացիայի) միջոցով վերականգնել կենսական գործառույթները։ Այս վիճակը սովորաբար տևում է մի քանի րոպե, քանի որ երկարատև թթվածնային քաղցը հանգեցնում է ուղեղի բջիջների անշրջելի վնասման։ Կլինիկական մահի հիմնական պատճառները կարող են լինել սրտի կանգը, ծանր վնասվածքները, շնչառական խանգարումները, թունավորումները կամ ծանր հիվանդությունները։ Ժամանակակից բժշկության մեջ կիրառվում են վերակենդանացման մեթոդներ, ինչպիսիք են սրտային մերսումը, արհեստական շնչառությունը և դեղորայքային միջամտությունները, որոնք կարող են վերականգնել սրտի և շնչառության աշխատանքը։ Կլինիկական մահի ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև գիտական տեսանկյունից, քանի որ այն կապված է ուղեղի գործունեության, գիտակցության և կենսաբանական սահմանների հետ։ Այս թեման հաճախ քննարկվում է նաև փիլիսոփայական և էթիկական համատեքստում՝ կապված կյանքի և մահվան սահմանների, մարդու գիտակցության բնույթի և բժշկական միջամտության սահմանների հետ։ Այսպիսով, կլինիկական մահը հանդիսանում է բարդ բժշկակենսաբանական երևույթ, որի ճիշտ ըմբռնումը կարևոր դեր ունի վերակենդանացման բժշկության և շտապ օգնության արդյունավետության բարձրացման համար։