20-րդ դարի 2-րդ կեսի անգլալեզու էմիգրանտական գրականությունը (Վլադիմիր Նաբոկով, Խալեդ Հոսեյնի)

Экономика

Այս գիրքը ներկայացնում է տնտեսական իրավիճակների մոդելավորման հիմնական մոտեցումները՝ բացատրելով, թե ինչպես են կառուցվում և կիրառվում մաթեմատիկական և հաշվարկային մոդելները տնտեսագիտական գործընթացների ուսումնասիրության համար։ Գրքում քննարկվում են միկրո և մակրոտնտեսական համակարգերի մոդելավորման սկզբունքները, պահանջարկի և առաջարկի մոդելները, հավասարակշռության պայմանները և դինամիկ համակարգերի վարքագիծը։ Հեղինակը անդրադառնում է նաև օպտիմալացման խնդիրներին, խաղերի տեսությանը, ստոխաստիկ մոդելներին և սիմուլյացիոն մեթոդներին, որոնք լայն կիրառություն ունեն ժամանակակից տնտեսագիտական վերլուծություններում։ Նյութը ներկայացնում է, թե ինչպես կարելի է իրական տնտեսական տվյալների հիման վրա կառուցել կանխատեսող մոդելներ և գնահատել տարբեր քաղաքական կամ շուկայական սցենարների հնարավոր արդյունքները։ Գիրքը համադրում է տեսական հիմքերը և կիրառական օրինակները՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով զարգացնել համակարգային մտածողություն և տնտեսական գործընթացների մոդելավորման հմտություններ։

История

1920–1965 թվականներին Հայաստանում գրադարանային գործի զարգացումը սերտորեն կապված էր խորհրդային պետական համակարգի ձևավորման, կրթության տարածման և մշակութային քաղաքականության ընդլայնման հետ։ 1920-ականներին, Հայաստանի խորհրդայնացումից հետո, գրադարանային համակարգը սկսեց վերակազմավորվել պետական վերահսկողության ներքո՝ նպատակ ունենալով ապահովել բնակչության գրագիտության բարձրացում և գաղափարական կրթություն։ Այդ շրջանում ստեղծվեցին նոր հանրային գրադարաններ, վերակազմավորվեցին նախկին ուսումնական և քաղաքային գրադարանները, ձևավորվեց միասնական ցանց, որը ենթարկվում էր պետական կառավարման։ 1930-ականներին գրադարանային գործը ավելի համակարգված դարձավ՝ ընդլայնվեցին գյուղական գրադարանները, շարժական գրադարանների միջոցով գրքերը հասան հեռավոր բնակավայրեր, և սկսեց ձևավորվել կենտրոնացված գրքային ֆոնդերի բաշխման համակարգ։ Պատերազմական տարիներին՝ 1940-ականներին, գրադարանները շարունակեցին գործել դժվար պայմաններում՝ աջակցելով ինչպես ռազմաճակատին, այնպես էլ թիկունքի կրթական ու քարոզչական աշխատանքներին։ Հետպատերազմյան շրջանում սկսվեց արագ վերականգնում և զարգացում․ ավելացան գրադարանների թիվը, բարելավվեց գրքային ֆոնդը, զարգացավ մատենագիտական աշխատանքը, ստեղծվեցին մասնագիտացված գրադարաններ գիտական և տեխնիկական հաստատությունների համար։ 1950-60-ականներին գրադարանային համակարգը հասավ ավելի բարձր կազմակերպվածության՝ ներդրվեցին նոր կատալոգավորման մեթոդներ, ամրապնդվեց մեթոդական ղեկավարությունը, զարգացավ ընթերցողների սպասարկման մշակույթը և բարձրացավ գրադարանների դերը որպես գիտելիքի տարածման ու հասարակության կրթական մակարդակի բարձրացման կարևոր կենտրոններ։ Այս ամբողջ ժամանակահատվածում գրադարանային գործը Հայաստանում ձևավորվեց որպես պետական մշակութային քաղաքականության կարևոր բաղադրիչ, որը միաժամանակ ծառայեց ինչպես կրթական, այնպես էլ հասարակական-գաղափարական նպատակների իրականացմանը։

Культура

Այս գիրքը նվիրված է խոյակի դերի և առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը խորհրդահայ ճարտարապետության մեջ՝ ներկայացնելով դրա ձևավորման, կիրառման և գեղարվեստական նշանակության տարբեր կողմերը։ Աշխատանքը բացահայտում է ճարտարապետական այս տարրի տեղը խորհրդային շրջանի հայկական շինարարական մշակույթում, դրա կապը ավանդական ձևերի, նորարարական լուծումների և ժամանակի ճարտարապետական գաղափարների հետ։ Գրքում քննարկվում են խոյակի կառուցվածքային և դեկորատիվ առանձնահատկությունները, դրա կիրառությունը տարբեր շենքերում և այն նշանակությունը, որն ունեցել է հայկական ճարտարապետական ինքնատիպության պահպանման ու զարգացման գործընթացում։ Այն կարող է օգտակար լինել ճարտարապետների, արվեստաբանների, ուսանողների, հետազոտողների և հայկական ճարտարապետական ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Химия

Աշխատությունը նվիրված է ացետոքացախաթթվի և մալոնաթթվի արիլամիդների հիման վրա փոխարինված 2-պիրիդոնների և գլուտարիմիդների սինթեզի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակը նշված ելանյութերի քիմիական փոխակերպումների օրինաչափությունների բացահայտումն ու դրանց հիման վրա նոր օրգանական միացությունների ստացման արդյունավետ եղանակների մշակումն է։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են արիլամիդների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, դրանց ռեակցիոնունակությունը և տարբեր պայմաններում ընթացող ցիկլացման ու փոխակերպման գործընթացները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում փոխարինված 2-պիրիդոնների և գլուտարիմիդների ստացման սինթետիկ մեթոդներին, ռեակցիաների ընթացքի վրա ազդող գործոններին և վերջնական արտադրանքի կառուցվածքի ձևավորմանը։ Վերլուծվում են ռեակցիոն միջավայրի, ջերմաստիճանի, կատալիտիկ կամ այլ պայմանների և ելանյութերի կառուցվածքի ազդեցությունները սինթեզի արդյունքների վրա՝ նպատակ ունենալով որոշել առավել արդյունավետ պայմանները։ Ստացված միացությունների ուսումնասիրությունը ներառում է դրանց քիմիական կառուցվածքի հաստատում և ֆիզիկաքիմիական բնութագրերի գնահատում՝ կիրառելով օրգանական քիմիայում ընդունված անալիտիկ և սպեկտրոսկոպիկ մոտեցումներ։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է կառուցվածք–ռեակցիոնունակություն փոխհարաբերությունների բացահայտումը, որը հնարավորություն է տալիս հասկանալ արիլային տեղակալների և ելանյութերի կառուցվածքային փոփոխությունների ազդեցությունը ցիկլային արտադրանքների առաջացման վրա։ Հետազոտությունը միաժամանակ նպաստում է հետերոցիկլիկ միացությունների ստացման նոր սինթետիկ ուղիների ընդլայնմանը, քանի որ 2-պիրիդոնային և գլուտարիմիդային համակարգերը կարևոր են օրգանական և կիրառական քիմիայի տարբեր ուղղությունների համար։ Ստացված արդյունքները կարող են հիմք հանդիսանալ նոր միացությունների հետագա քիմիական և կենսաբանական ուսումնասիրությունների, ինչպես նաև հնարավոր կիրառական հատկությունների բացահայտման համար։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել օրգանական և դեղագործական քիմիայի մասնագետներին, սինթետիկ քիմիկոսներին, հետերոցիկլիկ միացությունների հետազոտողներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և քիմիական ուղղությունների ուսանողներին։

Биология

Աշխատանքը նվիրված է միկրոՌՆԹ-ների և դրանց իզոֆորմների ֆունկցիոնալ ակտիվության դերի ուսումնասիրությանը մարդու չարորակ ուռուցքների առաջացման և զարգացման պաթոգենեզում։ Հետազոտության կենտրոնում են կարճ ոչ կոդավորող ՌՆԹ-ները, որոնք մասնակցում են գեների արտահայտման հետտրանսլյացիոն կարգավորմանը և կարող են էական ազդեցություն ունենալ բջջի բազմացման, տարբերակման, ապոպտոզի, մետաստազավորման և այլ կենսաբանական գործընթացների վրա։ Աշխատությունը դիտարկում է այն մեխանիզմները, որոնց միջոցով միկրոՌՆԹ-ների ակտիվության խանգարումները կարող են նպաստել նորմալ բջիջների չարորակ վերափոխմանը և արդեն ձևավորված ուռուցքի հետագա զարգացմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում միկրոՌՆԹ-ների քանակական և ֆունկցիոնալ փոփոխություններին։ Որոշ միկրոՌՆԹ-ներ կարող են ուռուցքային գործընթացում հանդես գալ որպես ուռուցքածին գործոնների ակտիվությունը խթանող կարգավորիչներ, մինչդեռ մյուսները կարող են ճնշել բջջի չարորակ վերափոխմանը նպաստող գեների արտահայտությունը և ունենալ ուռուցքը ճնշող ազդեցություն։ Այդ հավասարակշռության խախտումը կարող է փոխել բջջային ազդանշանային ուղիների աշխատանքը և ստեղծել չարորակ աճի համար նպաստավոր պայմաններ։ Հետազոտության կարևոր առանձնահատկությունն իզոֆորմների ուսումնասիրությունն է։ Միևնույն միկրոՌՆԹ-ի տարբեր իզոֆորմները կարող են տարբերվել նուկլեոտիդային կազմով և իրենց թիրախային մոլեկուլների հետ փոխազդեցության առանձնահատկություններով, ինչի հետևանքով դրանց կենսաբանական ազդեցությունը կարող է լինել տարբեր։ Այդ պատճառով միայն տվյալ միկրոՌՆԹ-ի ընդհանուր քանակական մակարդակի գնահատումը կարող է բավարար չլինել նրա իրական ֆունկցիոնալ նշանակությունը հասկանալու համար։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել միկրոՌՆԹ-ների կենսասինթեզի, հասունացման և բջջային կարգավորման փուլերը, ինչպես նաև դրանց կապը թիրախային մեսենջեր ՌՆԹ-ների հետ։ ՄիկրոՌՆԹ-ները կարող են կապվել համապատասխան թիրախային ՌՆԹ-ների հետ և փոխել դրանց կայունությունը կամ սպիտակուցի սինթեզի արդյունավետությունը։ Եթե այդ թիրախները մասնակցում են բջջային ցիկլի, ապոպտոզի, ԴՆԹ-ի վերականգնման, անոթագոյացման կամ բջիջների շարժունակության կարգավորմանը, ապա միկրոՌՆԹ-ների ակտիվության փոփոխությունը կարող է ուղղակիորեն ազդել ուռուցքային գործընթացի տարբեր փուլերի վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև միկրոՌՆԹ-ների և ուռուցքային բջիջների կենսաբանական հատկությունների միջև կապերը։ ՄիկրոՌՆԹ-ների որոշ փոփոխություններ կարող են նպաստել բջիջների անկառավարելի բազմացմանը, դիմադրողականության ձևավորմանը ապոպտոտիկ ազդանշանների նկատմամբ, հյուսվածքային ներխուժմանը և հեռավոր օջախների առաջացմանը։ Այլ փոփոխություններ կարող են կապված լինել ուռուցքի աճի սահմանափակման կամ բջիջների տարբերակման պահպանման հետ։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել մարդու տարբեր չարորակ նորագոյացությունների նյութերի մոլեկուլային ուսումնասիրություն՝ համեմատելով ուռուցքային և առողջ հյուսվածքների, ինչպես նաև հիվանդության տարբեր փուլերի միկրոՌՆԹ-ային պրոֆիլները։ Այդպիսի համեմատությունը հնարավորություն է տալիս հայտնաբերել այն մոլեկուլային ցուցիչները, որոնք կապված են ուռուցքի առաջացման, առաջընթացի կամ հիվանդության որոշակի կլինիկական առանձնահատկությունների հետ։ Կարևոր ուղղություն է նաև միկրոՌՆԹ-ների հնարավոր կիրառումը որպես կենսամարկերների։ Քանի որ որոշ միկրոՌՆԹ-ներ կարող են հայտնաբերվել ոչ միայն հյուսվածքներում, այլև կենսաբանական հեղուկներում, դրանց ուսումնասիրությունը հեռանկարային է հիվանդությունների վաղ հայտնաբերման, ախտորոշման, կանխատեսման և բուժման արդյունավետության վերահսկման տեսանկյունից։ Իզոֆորմների վերլուծությունը կարող է լրացուցիչ տեղեկատվություն ապահովել և բարձրացնել մոլեկուլային տարբերակման ճշգրտությունը։ Աշխատանքում կարող են կիրառվել մոլեկուլային կենսաբանության ժամանակակից մեթոդներ՝ միկրոՌՆԹ-ների արտահայտության և իզոֆորմային կազմի որոշման, թիրախային գեների նույնականացման և դրանց ֆունկցիոնալ փոխազդեցությունների ուսումնասիրման համար։ Ստացված տվյալների կենսաինֆորմատիկական և վիճակագրական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել փոխկապակցված մոլեկուլային ցանցեր և որոշել առավել նշանակալի կարգավորիչ հանգույցները։ Հատուկ նշանակություն ունի նաև միկրոՌՆԹ-ների փոխազդեցությունը այլ էպիգենետիկ և գենային կարգավորման մեխանիզմների հետ։ Չարորակ նորագոյացությունների դեպքում բջջի կարգավորող համակարգերի խանգարումները սովորաբար բազմագործոն են, ուստի միկրոՌՆԹ-ների ազդեցությունը նպատակահարմար է դիտարկել ավելի լայն մոլեկուլային ցանցի շրջանակում։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել ուռուցքային հիվանդությունների զարգացման մեխանիզմների ավելի խոր ըմբռնմանը և բացահայտել նոր մոլեկուլային թիրախներ ախտորոշիչ կամ բուժական հետազոտությունների համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը համադրում է մոլեկուլային ուռուցքաբանության, գենետիկայի և կենսաինֆորմատիկայի մոտեցումները՝ ուսումնասիրելով միկրոՌՆԹ-ների և դրանց իզոֆորմների ֆունկցիոնալ ակտիվությունը որպես մարդու չարորակ նորագոյացությունների պաթոգենեզի կարևոր կարգավորող բաղադրիչ։ Թեման ունի մեծ գիտական և հնարավոր կլինիկական նշանակություն, քանի որ այդ փոքր կարգավորող ՌՆԹ-ների առանձնահատկությունների բացահայտումը կարող է ընդլայնել ուռուցքային հիվանդությունների մոլեկուլային բնույթի վերաբերյալ պատկերացումները և հետագայում նպաստել ավելի ճշգրիտ ախտորոշիչ ու անհատականացված բուժական մոտեցումների զարգացմանը։

Психология

Ստեղծագործությունը հոգեբանական-փիլիսոփայական պատմվածք է, որտեղ շախմատային խաղը դառնում է մարդկային մտքի, կամքի ուժի և հոգեբանական դիմակայության խորհրդանշական դաշտ։ Պատմության կենտրոնում երկու հակադիր կերպարների հանդիպումն է՝ մի կողմում շախմատի աշխարհի չեմպիոնը, որը ներկայացնում է սառը հաշվարկը և պրոֆեսիոնալ վարպետությունը, իսկ մյուս կողմում խորհրդավոր խաղացողը, ով, չնայած իր թվացյալ անփորձությանը, ունակ է դիմակայել բացառիկ ինտելեկտուալ ճնշման՝ շնորհիվ իր ներքին ուժի և կյանքի ծանր փորձառության։ Պատմության ընթացքում բացահայտվում է, թե ինչպես մեկուսացումը, հոգեբանական տառապանքը և ուժեղ ճնշումը կարող են ձևավորել արտասովոր մտածողություն, որը դուրս է դասական տրամաբանության սահմաններից։ Ստեղծագործությունը նաև լայն իմաստով անդրադառնում է մարդու ներքին աշխարհի բարդությանը, մոլուցքներին և ինքնազսպման կամ դրա բացակայության հետևանքներին՝ ցույց տալով, որ իրական պայքարը հաճախ տեղի է ունենում ոչ թե խաղատախտակի վրա, այլ մարդու հոգեկանում։ Stefan Zweig-ի այս գործը համարվում է նրա հոգեբանական արձակի ամենախորը օրինակներից մեկը, որտեղ մեկ շախմատային պարտիա վերածվում է մարդու հոգու դրամայի խորհրդանիշի։