Արցախի Հանրապետության միջատակերները (Inektivora)

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է կազմակերպություններում մարդկային ռեսուրսների կառավարման արդյունավետության բարձրացման հիմնական ուղղությունների ուսումնասիրությանը՝ փոփոխվող տնտեսական և կազմակերպական միջավայրի պայմաններում՝ Հայաստանի Հանրապետության օրինակով։ Հետազոտության շրջանակում մարդկային ռեսուրսները դիտարկվում են որպես կազմակերպության մրցունակության, արտադրողականության և երկարաժամկետ զարգացման կարևոր գործոն, իսկ դրանց արդյունավետ կառավարումը՝ փոփոխություններին հարմարվելու հիմնական նախապայմաններից մեկը։ Վերլուծվում են աշխատակիցների հավաքագրման և ընտրության, աշխատանքի կազմակերպման, մասնագիտական զարգացման, վերապատրաստման, կատարողականի գնահատման, մոտիվացիայի և վարձատրության համակարգերի կատարելագործման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կազմակերպական փոփոխությունների ազդեցությանը աշխատակիցների վարքագծի, աշխատանքի արդյունավետության և մասնագիտական պահանջների վրա։ Քննության են առնվում տեխնոլոգիական զարգացումների, թվայնացման, աշխատանքի նոր ձևերի, մրցակցային միջավայրի և կառավարման մոտեցումների փոփոխության հետևանքով մարդկային ռեսուրսների կառավարման համակարգում առաջացող նոր խնդիրները։ Կարևորվում է աշխատակիցների գիտելիքների ու կարողությունների շարունակական զարգացումը, քանի որ կազմակերպության հաջող հարմարվողականությունը մեծապես կախված է անձնակազմի պատրաստվածությունից և նոր պայմաններում արդյունավետ աշխատելու կարողությունից։ Վերլուծվում են նաև կազմակերպական մշակույթի, ղեկավարության ոճի, ներքին հաղորդակցության և աշխատակիցների ներգրավվածության ազդեցությունները փոփոխությունների իրականացման արդյունքների վրա։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է փոփոխությունների նկատմամբ հնարավոր դիմադրության պատճառների բացահայտումը և դրա նվազեցման կառավարչական մեխանիզմների ուսումնասիրությունը։ Հայաստանի կազմակերպությունների օրինակով դիտարկվում են աշխատաշուկայի առանձնահատկությունները, որակյալ մասնագետների ներգրավման և պահպանման խնդիրները, մասնագիտական հմտությունների պահանջարկի փոփոխությունները և ժամանակակից կառավարման մեթոդների ներդրման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև մարդկային ռեսուրսների կառավարման թվային գործիքների կիրառմանը, տվյալների վրա հիմնված որոշումների ընդունմանը և անձնակազմի կառավարման գործընթացների ավտոմատացմանը։ Կարևորվում է այնպիսի համակարգի ձևավորումը, որը հնարավորություն կտա կազմակերպության ռազմավարական նպատակները համադրել աշխատակիցների մասնագիտական զարգացման և արդյունավետ աշխատանքի խթանման հետ։ Աշխատությունը գործնական նշանակություն ունի կազմակերպությունների կառավարման համակարգերի կատարելագործման, աշխատանքի արտադրողականության բարձրացման, փոփոխությունների արդյունավետ իրականացման և Հայաստանի կազմակերպություններում մարդկային ռեսուրսների կառավարման ժամանակակից ու ճկուն մեխանիզմների զարգացման համար։

Литература

Արձագանքեք — հայ հեղինակ Աիդա Մնացականյան-ի ստեղծագործություն է, որը կառուցված է մտորումային արձակի, կարճ պատմությունների և հոգեբանական դիտարկումների համադրությամբ՝ կենտրոնանալով մարդու ներաշխարհի, զգացմունքային արձագանքների և կյանքի տարբեր իրավիճակների նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքի վրա։ Գրքում հեղինակը փորձում է ցույց տալ, թե ինչպես են մարդիկ «արձագանքում» կյանքի փորձություններին՝ լինի դա ուրախություն, կորուստ, սեր, հիասթափություն կամ ինքնաճանաչման պահեր, և ինչպես այդ արձագանքները ձևավորում են մարդու բնավորությունը, արժեքները և ներքին աշխարհը։ Ստեղծագործության գաղափարական առանցքում մարդու և կյանքի փոխազդեցությունն է՝ այն, որ յուրաքանչյուր իրադարձություն թողնում է հետք և դառնում ներքին փոփոխության պատճառ։ Մնացականյանը հաճախ օգտագործում է պարզ, անմիջական և զգացմունքային լեզու, որը թույլ է տալիս ընթերցողին հեշտությամբ ընկալել ներկայացված մտքերը և նույնականանալ կերպարների կամ իրավիճակների հետ։ Գրքում նկատելի է նաև դաստիարակչական և փիլիսոփայական շերտ, որտեղ ընդգծվում են ինքնավերլուծության, ներողամտության, մարդկային հարաբերությունների արժեքի և հոգևոր հավասարակշռության գաղափարները։ «Արձագանքեք»-ը կարելի է դիտարկել որպես կյանքի փոքր դրվագների միջոցով մարդու ներքին աշխարհի քարտեզագրում, որտեղ յուրաքանչյուր արձագանք դառնում է ինքնաճանաչման հնարավորություն։

Социология

Գիրքը ուսումնասիրում է, թե ինչպես էին ձևավորված և գործում ազգակցական կապերը հայ ավանդական հասարակությունում՝ հատկապես գյուղական միջավայրում՝ XIX դարի երկրորդ կեսից մինչև XX դարի սկիզբ։ Հիմնական բովանդակությունը․ Ազգակցական համակարգի կառուցվածք Տոհմ, գերդաստան, ընտանիք և նրանց փոխկապակցվածությունը։ Ընտանեկան ձևեր Մեծ ընտանիք, նուկլեար ընտանիք և դրանց փոփոխությունները ժամանակի ընթացքում։ Ամուսնության և խնամիական կապեր Ամուսնության ավանդույթներ, կնքահայրություն և սոցիալական կապերի ամրապնդում։ Սոցիալական դերեր և հեղինակություն Ընտանիքի ավագների և համայնքի ազդեցիկ անդամների դերը։ Ավանդույթների ազդեցություն Ազգակցական կապերի կարգավորում սովորույթներով և հասարակական նորմերով։ Փոփոխությունների գործընթաց Ավանդական համակարգից դեպի ժամանակակից սոցիալական կառուցվածք անցումը։

Технология

Այս աշխատանքը նվիրված է լեռնային գետերից ջրի վերցման համար նախատեսված ջրընդունիչ կառուցվածքների կատարելագործման ուղիների ուսումնասիրությանը՝ հաշվի առնելով լեռնային գետերի հիդրոլոգիական և հիդրավլիկական առանձնահատկությունները։ Լեռնային գետերը բնութագրվում են մեծ թեքություններով, հոսքի արագության զգալի տատանումներով, ջրի մակարդակի արագ փոփոխություններով, պինդ մասնիկների և նստվածքների մեծ քանակով, ինչպես նաև քարերի, խճի և այլ բեկորային նյութերի տեղափոխմամբ, ինչն էապես բարդացնում է ջրընդունիչների նախագծումը և շահագործումը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել գործող ջրընդունիչ համակարգերի արդյունավետության բարձրացման հնարավորությունները և առաջարկել այնպիսի կառուցվածքային ու տեխնիկական լուծումներ, որոնք կապահովեն ջրի հուսալի ընդունում տարբեր հիդրոլոգիական պայմաններում։ Աշխատանքում կարևոր տեղ է հատկացվում ջրի ընդունման գործընթացի վրա գետի հոսքի արագության, ջրի ծախսի, հունի ձևի, թեքության, նստվածքների շարժման և սեզոնային փոփոխությունների ազդեցության ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են ջրընդունիչների աշխատանքի հետ կապված հիմնական խնդիրները, այդ թվում՝ մուտքային հատվածների խցանումը, նստվածքների կուտակումը, ջրի ընդունման արդյունավետության նվազումը, հիդրավլիկական ռեժիմի խախտումները և կառուցվածքների վնասման վտանգը։ Հնարավոր կատարելագործումները կարող են ներառել ջրի մուտքի կառուցվածքային ձևի փոփոխություն, պաշտպանիչ և մաքրող տարրերի կատարելագործում, նստվածքների հեռացման ավելի արդյունավետ համակարգերի կիրառում, ինչպես նաև ջրի հոսքի ուղղորդման և կարգավորման մեխանիզմների բարելավում։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի ջրընդունիչի աշխատանքի հուսալիության ապահովումը ոչ միայն սովորական, այլև վարարումների և հոսքի կտրուկ փոփոխությունների ժամանակ։ Այդ նպատակով անհրաժեշտ է հաշվի առնել ծայրահեղ հիդրոլոգիական իրավիճակները և կառուցվածքի կայունությունը դրանց պայմաններում։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել նաև հիդրավլիկական հաշվարկների կատարելագործման մեթոդները, լաբորատոր կամ մոդելային հետազոտությունների կիրառումը և տարբեր կառուցվածքային լուծումների համեմատական գնահատումը։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ընտրել այնպիսի ջրընդունիչի կառուցվածք, որը միաժամանակ ապահովում է անհրաժեշտ ջրի քանակի ընդունում, նվազեցնում է նստվածքների և բեկորների ներթափանցումը և երկարացնում է համակարգի շահագործման ժամկետը։ Թեման ունի գործնական կարևորություն ջրամատակարարման, ոռոգման, փոքր հիդրոէներգետիկայի և այլ ջրատնտեսական համակարգերի համար, որտեղ անհրաժեշտ է լեռնային գետերի ջրային ռեսուրսների արդյունավետ և անվտանգ օգտագործում։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել հիդրոտեխնիկների, ջրաշինարարների, հիդրոլոգների, նախագծող ինժեներների, ջրային տնտեսության մասնագետների և համապատասխան տեխնիկական մասնագիտությունների ուսանողների ու հետազոտողների համար։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը նպատակաուղղված է լեռնային գետերի բարդ հոսքային պայմաններին առավել լավ հարմարված, հուսալի և արդյունավետ ջրընդունիչ կառուցվածքների նախագծման ու շահագործման գիտատեխնիկական հիմքերի կատարելագործմանը։

Биология

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի խմորման արտադրությունների ընթացքում առաջացող օրգանական թափոնների մանրէաբանական վերամշակման և օգտահանման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը՝ դիտարկելով դրանց բնապահպանական, կենսատեխնոլոգիական և տնտեսական նշանակությունը։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են խմորման տեխնոլոգիաներ կիրառող արտադրություններից առաջացող մնացորդների հիմնական տեսակները, դրանց ֆիզիկաքիմիական և կենսաբանական հատկությունները, օրգանական նյութերի պարունակությունը և շրջակա միջավայրի վրա հնարավոր ազդեցությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն միկրոօրգանիզմների և կենսաբանական գործընթացների կիրառման հնարավորություններին, որոնց միջոցով թափոններում պարունակվող օրգանական միացությունները կարող են քայքայվել, փոխակերպվել կամ վերածվել հետագա օգտագործման համար արժեքավոր նյութերի։ Քննվում են մանրէաբանական վերամշակման տարբեր մոտեցումների արդյունավետության վրա ազդող գործոնները՝ միջավայրի բաղադրությունը, ջերմաստիճանը, թթվայնությունը, խոնավությունը, սննդանյութերի հարաբերակցությունը և կենսաբանական ակտիվության պահպանման պայմանները։ Կարևորվում է համապատասխան մանրէաբանական մշակույթների ընտրության խնդիրը՝ հաշվի առնելով արտադրական մնացորդների առանձնահատկությունները և վերամշակման նախատեսվող արդյունքը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է թափոնների նկատմամբ ոչ միայն որպես հեռացման ենթակա նյութերի, այլև որպես երկրորդային հումքի հնարավոր աղբյուրի մոտեցումը։ Այդ համատեքստում դիտարկվում են կենսաբանական վերափոխման արդյունքում օգտակար արտադրանքների կամ հետագա տեխնոլոգիական կիրառության համար պիտանի բաղադրիչների ստացման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրվում է նաև վերամշակման միջոցով թափոնների ծավալի և դրանց հնարավոր բնապահպանական ծանրաբեռնվածության նվազեցման խնդիրը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի արտադրական պայմաններին համապատասխան տեխնոլոգիական լուծումների ընտրությանը, քանի որ արդյունավետ համակարգի մշակման համար անհրաժեշտ է հաշվի առնել տեղական հումքային ռեսուրսները, արտադրությունների կառուցվածքը, թափոնների կազմը և դրանց հավաքման ու մշակման հնարավորությունները։ Մանրէաբանական մեթոդների կիրառումը դիտարկվում է շրջանաձև տնտեսության և ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման սկզբունքների տեսանկյունից՝ նպատակ ունենալով արտադրական մնացորդները հնարավորինս վերադարձնել տնտեսական շրջանառության մեջ։ Քննվում են նաև կենսատեխնոլոգիական գործընթացների արտադրական կիրառելիության, կայունության և արդյունավետության գնահատման ընդհանուր չափանիշները։ Նման ուսումնասիրությունները կարող են հիմք ստեղծել թափոնների կառավարման առավել բնապահպանական տեխնոլոգիաների մշակման, արտադրական ռեսուրսների խնայողության և երկրորդային հումքի օգտագործման ընդլայնման համար։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել արդյունաբերական կենսատեխնոլոգիայի, մանրէաբանության, սննդի արտադրության, բնապահպանական տեխնոլոգիաների և արդյունաբերական թափոնների կառավարման ոլորտներում աշխատող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Педагогика

Աշխատությունը նվիրված է մտավոր զարգացման առանձնահատկություններ ունեցող կրտսեր դպրոցականների ինքնասպասարկման հմտությունների ձևավորման և զարգացման համար անհրաժեշտ մանկավարժական պայմանների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում երեխաների առօրյա ինքնուրույնության աստիճանական բարձրացումն է՝ հաշվի առնելով նրանց անհատական հնարավորությունները, զարգացման տեմպը, կրթական կարիքները և արդեն ձևավորված կարողությունները։ Քննվում է ինքնասպասարկումը որպես երեխայի սոցիալականացման, ինքնուրույնության և առօրյա կյանքին մասնակցության կարևոր բաղադրիչ, որը ներառում է անձնական խնամքի, հագնվելու, սնվելու, սեփական իրերը կազմակերպելու, ուսումնական և կենցաղային միջավայրում համապատասխան գործողություններ կատարելու կարողությունների զարգացումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ուսուցման հետևողականությանը, գործողությունների հասկանալի և փոքր փուլերի բաժանմանը, պարբերական կրկնությանը, տեսողական ու գործնական աջակցության կիրառմանը և ձեռք բերված հմտությունների ամրապնդմանը տարբեր առօրյա իրավիճակներում։ Ուսումնասիրվում է մանկավարժի դերը երեխայի ակտիվ մասնակցությունը խթանելու, անհրաժեշտ աջակցությունը աստիճանաբար նվազեցնելու և ինքնուրույն գործողությունների նկատմամբ դրական վերաբերմունք ձևավորելու գործընթացում։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում անհատականացված մոտեցումը, քանի որ նույն տարիքի երեխաների ճանաչողական, շարժողական, հաղորդակցական և սոցիալական հնարավորությունները կարող են էապես տարբեր լինել։ Դիտարկվում են խաղային, գործնական և իրավիճակային առաջադրանքների կիրառման հնարավորությունները, որոնց միջոցով առօրյա գործողությունների յուրացումը կարող է դառնալ կրթական գործընթացի բնական մասը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են գնահատվել ինքնասպասարկման սկզբնական և հետագա կարողությունները՝ պարզելու կիրառված մանկավարժական պայմանների արդյունավետությունը և յուրաքանչյուր երեխայի առաջընթացը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև դպրոցի և ընտանիքի համագործակցության նշանակությանը, քանի որ տարբեր միջավայրերում միասնական և հետևողական աջակցությունը նպաստում է սովորած հմտությունների ամրապնդմանն ու իրական կյանք տեղափոխմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հատուկ մանկավարժության, տարրական կրթության, զարգացման հոգեբանության և սոցիալական հարմարման մոտեցումները՝ երեխաների հնարավորինս ինքնուրույն և ակտիվ առօրյա գործունեությունը խթանող կրթական միջավայրի ձևավորման սկզբունքները ներկայացնելու նպատակով։