Աստվածաշունչ․ Հին և Նոր Կտակարաններ

Agriculture

Աշխատությունը նվիրված է եգիպտացորենի տարբեր հասունացման ժամկետներով հիբրիդների համեմատական ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության Արմավիրի մարզի Բաղրամյանի տարածաշրջանի ագրոկլիմայական պայմաններում։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել տարբեր վաղահասության խմբերին պատկանող հիբրիդների աճի, զարգացման, հասունացման և բերքատվության առանձնահատկությունները տվյալ տարածքի պայմաններում և որոշել դրանցից առավել նպատակահարմարները գործնական մշակության համար։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր նշանակություն ունի այն հանգամանքը, որ եգիպտացորենի հիբրիդների ընտրությունը պետք է համապատասխանեցվի ոչ միայն մշակաբույսի կենսաբանական առանձնահատկություններին, այլև տվյալ տարածքի ջերմային ռեժիմին, խոնավության ապահովվածությանը, հողային պայմաններին և ոռոգման հնարավորություններին։ Բաղրամյանի տարածաշրջանի պայմաններում հիբրիդների համեմատական գնահատումը հնարավորություն է տալիս պարզել, թե հասունացման տարբեր ժամկետներն ինչպես են անդրադառնում բույսերի վեգետացիայի տևողության, ֆենոլոգիական փուլերի անցման, բերքի ձևավորման և վերջնական բերքատվության վրա։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել ծլման, ծաղկման, կողրերի ձևավորման, հատիկների հասունացման և այլ կարևոր փուլերի ժամկետները, ինչպես նաև բույսերի աճի ինտենսիվությունը և վեգետացիոն շրջանի ընդհանուր տևողությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հիբրիդների բերքատվությանը, բերքի կառուցվածքային տարրերին, կողրերի քանակին և չափերին, հատիկների զանգվածին, ինչպես նաև ստացված բերքի որակական հատկանիշներին։ Համեմատական գնահատումը հնարավորություն է տալիս բացահայտել ոչ միայն առավել բարձր բերքատվություն ունեցող, այլև տվյալ պայմաններում առավել կայուն և վաղաժամ հասունացող հիբրիդները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է տարբեր հասունության ժամկետներով հիբրիդների ագրոտեխնիկական առավելությունների և սահմանափակումների բացահայտումը։ Վաղահաս հիբրիդների օգտագործումը կարող է կարևոր լինել վեգետացիոն շրջանը կրճատելու և բերքը առավել վաղ ժամկետներում ստանալու տեսանկյունից, մինչդեռ ավելի երկար վեգետացիոն շրջան ունեցող ձևերը համապատասխան պայմանների դեպքում կարող են ապահովել այլ արտադրական առավելություններ։ Հայաստանի Արարատյան դաշտավայրի պայմաններում եգիպտացորենի հիբրիդների ուսումնասիրությունը ունի նաև գործնական հիմք․ պատմականորեն տարածաշրջանում տարբեր հիբրիդների փորձարկումներ են իրականացվել, իսկ պետական ծրագրերով Արմավիրի մարզը ներառվել է հիբրիդային եգիպտացորենի սերմացուի օգտագործման և արտադրության զարգացման միջոցառումներում։ Աշխատության գործնական նշանակությունն այն է, որ ստացված տվյալները կարող են հիմք ծառայել Բաղրամյանի տարածաշրջանի համար առավել հարմար հիբրիդների ընտրության, մշակության ժամկետների պլանավորման, բերքատվության բարձրացման և արտադրության արդյունավետության բարելավման համար։ Հետազոտությունը կարող է օգտակար լինել ագրոնոմներին, բուսաբույծներին, գյուղատնտեսական տնտեսությունների մասնագետներին, սերմարտադրությամբ զբաղվող կազմակերպություններին, գյուղատնտեսության ոլորտի հետազոտողներին և եգիպտացորենի մշակությամբ զբաղվող տնտեսավարողներին։

Medicine

Աշխատանքը նվիրված է մարզիկների շրջանում հիմնական ստոմատոլոգիական հիվանդությունների տարածվածության, առաջացման առանձնահատկությունների և դրանց կանխարգելման արդյունավետ ուղիների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է գնահատել մարզիկների բերանի խոռոչի առողջության վիճակը, բացահայտել ատամների և պարոդոնտի հիվանդությունների առաջացմանը նպաստող գործոնները և մշակել կանխարգելիչ միջոցառումների համակարգ, որը կարող է հարմարեցվել տարբեր մարզաձևերով զբաղվող անձանց առանձնահատկություններին։ Ուսումնասիրության շրջանակում ուշադրություն է դարձվում ատամների կարիեսին, պարոդոնտի հիվանդություններին, բերանի խոռոչի հիգիենայի խանգարումներին և այլ տարածված ստոմատոլոգիական խնդիրներին՝ դրանց տարածվածությունը դիտարկելով մարզիկների տարիքային, սեռային, մարզական մասնագիտացման և մարզումային ծանրաբեռնվածության համատեքստում։ Հետազոտությունը կարևորում է այն հանգամանքը, որ ինտենսիվ ֆիզիկական գործունեությունը, սննդակարգի առանձնահատկությունները, հաճախակի սննդի կամ սպորտային ըմպելիքների օգտագործումը, բերանի խոռոչի հիգիենայի ոչ բավարար մակարդակը և մարզումների կազմակերպման պայմանները կարող են ազդել ատամների ու լնդերի առողջության վրա։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում սպորտային սնուցման և ստոմատոլոգիական առողջության փոխկապակցվածությանը։ Շաքար պարունակող ըմպելիքների և արագ յուրացվող ածխաջրերի հաճախակի օգտագործումը կարող է նպաստել կարիեսի զարգացմանը, իսկ թթվային ըմպելիքները կարող են մեծացնել ատամների էռոզիայի վտանգը։ Մարզիկների մոտ ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության ընթացքում բերանի խոռոչի խոնավության փոփոխությունները և այլ ֆիզիոլոգիական գործոններ նույնպես կարող են ազդել բերանի խոռոչի պաշտպանական մեխանիզմների վրա։ Աշխատանքը կարող է ներառել մարզիկների ստոմատոլոգիական զննության արդյունքների վիճակագրական վերլուծություն՝ հիվանդությունների տարածվածության և ինտենսիվության ցուցանիշների գնահատմամբ։ Այդպիսի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս որոշել առավել հաճախ հանդիպող խնդիրները, բացահայտել ռիսկի խմբերը և համեմատել տարբեր մարզական խմբերի միջև առկա տարբերությունները։ Հատուկ նշանակություն ունի մարզիկների գիտելիքների, վերաբերմունքի և հիգիենիկ վարքագծի ուսումնասիրությունը, քանի որ կանխարգելման արդյունավետությունը մեծապես կախված է բերանի խոռոչի խնամքի կանոնների իմացությունից և դրանց կանոնավոր կիրառումից։ Կանխարգելիչ միջոցառումների շարքում կարևորվում են ատամների ճիշտ և կանոնավոր մաքրումը, ֆտոր պարունակող միջոցների նպատակային կիրառումը, ատամնաբույժի պարբերական զննումները, սննդակարգի ռացիոնալ կազմակերպումը և բարձր ռիսկայնությամբ մթերքների ու ըմպելիքների օգտագործման սահմանափակումը։ Անհրաժեշտության դեպքում կարող են կիրառվել նաև մասնագիտական հիգիենայի միջոցառումներ և անհատական կանխարգելիչ ծրագրեր։ Սպորտային գործունեության առանձնահատկություններից ելնելով՝ կարևոր է նաև վնասվածքների կանխարգելումը, մասնավորապես կոնտակտային մարզաձևերում համապատասխան բերանապահների օգտագործումը։ Ուսումնասիրությունը կարող է դիտարկել նաև մարզիչների, բժշկական անձնակազմի, ծնողների և հենց մարզիկների մասնակցությունը կանխարգելիչ ծրագրերին։ Բերանի խոռոչի առողջության նկատմամբ համակարգված մոտեցումը կարող է ոչ միայն նվազեցնել ստոմատոլոգիական հիվանդությունների հաճախականությունը, այլև նպաստել մարզիկի ընդհանուր առողջության և մարզական պատրաստվածության պահպանմանը։ Աշխատանքի կարևոր գաղափարներից է այն, որ ստոմատոլոգիական հիվանդությունների կանխարգելումը պետք է սկսվի դեռևս հիվանդության կլինիկական դրսևորումներից առաջ և իրականացվի շարունակական հսկողության ու անհատական ռիսկերի գնահատման հիման վրա։ Այդ նպատակով կարող են մշակվել մարզիկների համար նախատեսված հիգիենիկ կրթության ծրագրեր, սննդային խորհուրդներ, պարբերական զննությունների ժամանակացույցեր և անհատական կանխարգելիչ միջոցառումներ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը համադրում է ստոմատոլոգիական համաճարակաբանության, կանխարգելիչ բժշկության և սպորտային բժշկության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել մարզիկների շրջանում բերանի խոռոչի հիվանդությունների հիմնական ռիսկային գործոնները և առաջարկել դրանց կանխարգելման գիտականորեն հիմնավորված ուղիներ։ Թեման ունի գործնական կարևորություն, քանի որ մարզիկների բերանի խոռոչի առողջության պահպանումը կարող է նպաստել նրանց ընդհանուր առողջական վիճակի բարելավմանը, մարզումային գործընթացի անխափան շարունակմանը և կյանքի որակի բարձրացմանը։

Mathematics

Աշխատությունը նվիրված է կիսախմբերի միջոցով ծնվող C*-հանրահաշիվների կառուցվածքային և օպերատորային հատկությունների ուսումնասիրությանը՝ ֆունկցիոնալ անալիզի և օպերատորների հանրահաշիվների տեսության շրջանակում։ Հետազոտության կենտրոնում կիսախմբերի հանրահաշվական կառուցվածքի և դրանց համապատասխանող օպերատորային ներկայացումների միջև կապն է, որի միջոցով հնարավոր է հանրահաշվական տվյալները տեղափոխել անալիտիկ միջավայր և ուսումնասիրել C*-հանրահաշիվների մեթոդներով։ Քննության են առնվում կիսախմբերի ներկայացումները Հիլբերտյան տարածություններում, դրանց հետ կապված օպերատորների ընտանիքները և այդ օպերատորներից առաջացող նորմով փակ հանրահաշիվների կառուցման սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն հարցին, թե սկզբնական կիսախմբի կառուցվածքային հատկություններն ինչպես են արտացոլվում համապատասխան C*-հանրահաշվի հատկություններում և հակառակը՝ որքանով է օպերատորային հանրահաշիվը պահպանում կիսախմբի վերաբերյալ տեղեկատվությունը։ Ուսումնասիրվում են ներկայացումների, իդեալների, հոմոմորֆիզմների, սպեկտրային հատկությունների և հանրահաշվական հարաբերությունների հետ կապված խնդիրներ։ Կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել ունիվերսալ կառուցումների ուսումնասիրությունը, որոնց միջոցով սահմանվում են որոշակի հարաբերություններով տրված օպերատորներից ծնվող C*-հանրահաշիվներ և համեմատվում դրանց տարբեր ներկայացումները։ Հետազոտության շրջանակում հետաքրքրություն են ներկայացնում նաև կիսախմբային գործողությունների և դինամիկական համակարգերի հետ կապերը, քանի որ դրանք հնարավորություն են տալիս նույն կառուցվածքները դիտարկել ինչպես հանրահաշվական, այնպես էլ անալիտիկ տեսանկյուններից։ Կիսախմբերից առաջացող օպերատորային հանրահաշիվների ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել տարբեր դասերի C*-հանրահաշիվների դասակարգման, դրանց ներկայացումների կառուցվածքի և ինվարիանտների բացահայտման խնդիրների զարգացմանը։ Տեսական արդյունքները կարևոր են նաև օպերատորների տեսության, ոչ կոմուտատիվ երկրաչափության և մաթեմատիկական ֆիզիկայի որոշ ուղղությունների համար, որտեղ C*-հանրահաշիվները ծառայում են որպես բարդ կառուցվածքների նկարագրման ընդհանուր լեզու։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համակարգում է կիսախմբերի տեսության և օպերատորային հանրահաշիվների միջև առկա կապերը՝ նպաստելով դրանց կառուցվածքային օրինաչափությունների և անալիտիկ ներկայացումների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Medicine

Գիտական աշխատությունը նվիրված է լեղապարկի քրոնիկական ոչ քարային բորբոքային հիվանդությունների և աղիքային միկրոֆլորայի հավասարակշռության խանգարումների փոխկապակցվածության ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև պրոբիոտիկ պատրաստուկների կիրառման արդյունավետության գնահատմանը համալիր բուժման և վերականգնողական բժշկության շրջանակներում։ Հետազոտության թեմատիկ շրջանակում քննության են առնվում լեղապարկի և լեղուղիների ֆիզիոլոգիական գործառույթները, լեղարտադրության և լեղազատման գործընթացների առանձնահատկությունները, մարսողական համակարգի տարբեր օրգանների փոխազդեցությունը և աղիքային միկրոբիոտայի նշանակությունը օրգանիզմի բնականոն գործունեության ապահովման համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում քրոնիկական խոլեցիստիտի զարգացման ախտածնական մեխանիզմներին, լեղապարկի շարժողական և ֆունկցիոնալ խանգարումներին, բորբոքային գործընթացների առանձնահատկություններին և աղիքային միկրոօրգանիզմների կազմի փոփոխությունների հնարավոր ազդեցությանը հիվանդության կլինիկական ընթացքի վրա։ Ուսումնասիրվում են աղիքային դիսբիոզի առաջացման պատճառները, օգտակար և պայմանական ախտածին միկրոօրգանիզմների հարաբերակցության փոփոխությունները, մարսողական գործընթացների խանգարումները և դրանց կապը լյարդալեղային համակարգի ֆունկցիոնալ վիճակի հետ։ Քննարկվում են պրոբիոտիկների կենսաբանական հատկությունները, կաթնաթթվային բակտերիաների մասնակցությունը աղիքային միկրոբիոտայի հավասարակշռության պահպանմանը, դրանց հնարավոր ազդեցությունը նյութափոխանակային գործընթացների, տեղային պաշտպանական մեխանիզմների և մարսողական համակարգի գործունեության վրա։ Անդրադարձ է կատարվում հայրենական արտադրության «Նոր Նարինե» պրոբիոտիկի կիրառման գիտական նախադրյալներին, դրա կենսաբանական առանձնահատկություններին և աղիքային միկրոբիոտայի խանգարումների շտկմանն ուղղված բուժական մոտեցումներում ունեցած հնարավոր նշանակությանը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է պրոբիոտիկի կիրառման արդյունքների գնահատումը հիվանդության կլինիկական ախտանշանների, աղիքային միկրոօրգանիզմների կազմի, կենսաքիմիական ցուցանիշների և օրգանիզմի ընդհանուր ֆունկցիոնալ վիճակի փոփոխությունների համատեքստում։ Դիտարկվում են համալիր վերականգնողական բուժման սկզբունքները, պրոբիոտիկների և բնական բուժական գործոնների համատեղ կիրառման հնարավորությունները, ինչպես նաև ֆիզիոթերապևտիկ միջամտությունների նշանակությունը մարսողական համակարգի քրոնիկական հիվանդությունների բուժման գործընթացում։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում աղիքային միկրոբիոցենոզի փոփոխությունների գնահատման լաբորատոր մեթոդներին, արյան լիպիդային կազմի, հակաօքսիդանտային համակարգի և էներգետիկ փոխանակության ցուցանիշների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում կլինիկական հետազոտությունների կազմակերպման, հիվանդների վիճակի համեմատական գնահատման, բուժումից առաջ և հետո ստացված տվյալների վերլուծության և բուժական արդյունավետության որոշման մեթոդաբանական մոտեցումները։ Կարևորվում են նաև քրոնիկական հիվանդությունների ընթացքի վրա աղիքային միկրոբիոտայի փոփոխությունների ազդեցության ուսումնասիրությունը, վերականգնողական բուժման անհատականացման հնարավորությունները և հիվանդների կյանքի որակի բարելավմանն ուղղված միջոցառումները։ Թեմային առնչվող կլինիկական հետազոտություններից մեկում ուսումնասիրվել են քրոնիկական ոչ քարային խոլեցիստիտով և աղիքային դիսբիոզով 60 հիվանդներ։ Հրապարակված արդյունքներում նկարագրվել է պրոբիոտիկի, «Ջերմուկ» հանքային ջրի և ֆիզիկական բուժական գործոնների համակցված կիրառման պայմաններում կլինիկական ցուցանիշների բարելավում և աղիքային միկրոբիոցենոզի, լիպիդային փոխանակության ու հակաօքսիդանտային համակարգի ցուցանիշների կարգավորման միտում։

Pedagogy

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է արտակարգ իրավիճակներում դպրոցականների անվտանգության մշակույթի ձևավորման և զարգացման մանկավարժական տեխնոլոգիաների ուսումնասիրությանը։ Գրքում ներկայացվում են անվտանգության կրթության տեսական հիմքերը, դպրոցականների տարիքային և հոգեբանական առանձնահատկությունները, ինչպես նաև ուսուցման գործընթացում կիրառվող ժամանակակից մանկավարժական մոտեցումները։ Հեղինակը վերլուծում է այն մեթոդներն ու տեխնոլոգիաները, որոնք նպաստում են սովորողների մոտ վտանգների կանխատեսման, ճիշտ վարքագծի ընտրության, ինքնապաշտպանության և պատասխանատու որոշումների կայացման հմտությունների ձևավորմանը արտակարգ իրավիճակների պայմաններում։ Աշխատությունում քննարկվում են ուսուցման ինտերակտիվ ձևերը՝ սիմուլյացիոն վարժանքներ, դերային խաղեր, իրավիճակային խնդիրների լուծում և պրակտիկ ուսուցում, ինչպես նաև ուսումնական միջավայրի կազմակերպման առանձնահատկությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ուսուցիչների դերին, դպրոց-համայնք համագործակցությանը և կանխարգելիչ կրթական ծրագրերի արդյունավետությանը։ Գիրքը նախատեսված է մանկավարժների, դպրոցների վարչական աշխատակիցների, մեթոդիստների, կրթության կազմակերպիչների և ուսանողների համար՝ առաջարկելով ինչպես տեսական հիմքեր, այնպես էլ գործնական մեթոդական լուծումներ դպրոցական անվտանգության մշակույթի զարգացման համար։

History

Ժողովածուն նվիրված է հայ ժողովրդական մշակույթի տարբեր դրսևորումների ուսումնասիրությանը և ներկայացնում է հանրապետական գիտական նստաշրջանի շրջանակում քննարկված հետազոտական նյութեր։ Հայ ժողովրդական մշակույթը ներառում է ժողովրդի պատմական փորձի, աշխարհընկալման, կենցաղի, հավատալիքների և գեղարվեստական ստեղծագործության բազմազան ձևերը, որոնք ձևավորվել ու փոխանցվել են սերունդների միջև։ Դրա կարևոր բաղադրիչներից են բանահյուսությունը, ժողովրդական երգն ու պարը, տոնական և ընտանեկան ծեսերը, արհեստները, ավանդական բնակարանն ու կենցաղային իրերը, հագուստը, սննդի մշակույթը և համայնքային կյանքի սովորույթները։ Այս ոլորտի գիտական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ավանդույթների ծագումն ու զարգացումը, դրանց տարածաշրջանային առանձնահատկությունները, ինչպես նաև հասարակական և պատմական փոփոխությունների ազդեցությունը մշակութային ժառանգության վրա։ Գիտական նստաշրջանի նյութերը կարևոր են ժողովրդական մշակույթի տարբեր խնդիրների քննարկման, ազգագրական տվյալների ներկայացման և հետազոտական արդյունքների շրջանառության համար։ Դրանք նպաստում են հայկական ավանդական մշակույթի պահպանման, գիտական արժևորման և ժամանակակից հասարակության մեջ դրա նշանակության ընկալմանը։ Ժողովածուն կարող է օգտակար լինել ազգագրագետներին, բանահյուսագետներին, պատմաբաններին, մշակութաբաններին, արվեստաբաններին, ժողովրդական արվեստի ուսումնասիրողներին, ինչպես նաև հայոց ավանդույթներով և մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ուսանողներին ու ընթերցողներին։