Ազատագրական պայքարի ուղիներում. Գիրք II

Лингвистика

Աշխատությունը նվիրված է գիտական ֆանտաստիկայի ոճագործառական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը կիբերփանկ ժանրում՝ Ուիլյամ Գիբսոնի ստեղծագործությունների հիման վրա։ Հետազոտության կենտրոնում այն լեզվական, ոճական և գեղարվեստական միջոցներն են, որոնց օգնությամբ կիբերփանկ գրականությունը ձևավորում է տեխնոլոգիապես զարգացած, սոցիալական հակասություններով և տեղեկատվական հոսքերի գերակայությամբ բնութագրվող ապագայի պատկեր։ Ուսումնասիրությունը դիտարկում է գիտական ֆանտաստիկան ոչ միայն որպես թեմատիկ ուղղություն, այլև որպես առանձնահատուկ լեզվական և ոճական համակարգ, որտեղ տեխնոլոգիական նորարարությունները, վիրտուալ իրականությունը, կիբերտարածությունը, արհեստական բանականությունը և մարդու ու տեխնոլոգիայի փոխհարաբերությունները արտահայտվում են հատուկ բառապաշարի, պատկերային համակարգի և խոսքային կառուցվածքների միջոցով։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է կիբերփանկ ժանրի ձևավորման և դրա հիմնական գեղագիտական սկզբունքների վերլուծությունը։ Այդ համատեքստում կարող են ուսումնասիրվել տեխնոլոգիական առաջընթացի և սոցիալական անհավասարության հակադրությունը, կորպորատիվ իշխանության ազդեցությունը, անհատի օտարացումը, քաղաքային միջավայրի դիստոպիական պատկերումը և մարդու ինքնության փոփոխությունը տեխնոլոգիական միջավայրում։ Գիբսոնի արձակը հատկապես հետաքրքիր է լեզվական տեսանկյունից, քանի որ հեղինակը ստեղծում է նոր իրականություն՝ օգտագործելով տեխնիկական տերմիններ, նորաբանություններ, կրճատումներ, փոխառություններ և ժարգոնային բառապաշար։ Այս լեզվական շերտերի համադրությունը նպաստում է կիբերփանկ աշխարհի առանձնահատուկ մթնոլորտի ձևավորմանը և ընթերցողին անմիջականորեն ներառում է ստեղծագործության տեխնոլոգիական միջավայրում։ Աշխատանքում կարող են վերլուծվել նաև նորաբանությունների և տերմինաբանական միավորների կառուցվածքային ու իմաստային առանձնահատկությունները, դրանց առաջացման եղանակները և գեղարվեստական տեքստում կատարած գործառույթները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել փոխաբերությանը, համեմատությանը, էպիտետներին, խորհրդանշական պատկերներին և տեսողական բնույթի նկարագրություններին, որոնց միջոցով տեխնոլոգիական երևույթները ձեռք են բերում գեղարվեստական և երբեմն փիլիսոփայական իմաստ։ Կարևոր ուսումնասիրության ոլորտ է նաև խոսքի տարբեր ռեգիստրների փոխազդեցությունը․ գրական, տեխնիկական, խոսակցական և ժարգոնային լեզվական շերտերի համադրումը կերպարների սոցիալական միջավայրը, անհատականությունը և հաղորդակցական իրավիճակը ներկայացնելու արդյունավետ միջոց է։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև պատմողական տեխնիկային, երկխոսությունների կառուցմանը, ներքին խոսքին և հեղինակային նկարագրություններին՝ պարզելու համար, թե ինչպես են դրանք մասնակցում կիբերփանկ աշխարհի կառուցմանը։ Գիբսոնի ստեղծագործություններում քաղաքային տարածքը, թվային միջավայրը և տեխնոլոգիական ենթակառուցվածքները հաճախ դառնում են ոչ միայն գործողության վայր, այլև ինքնուրույն գեղարվեստական համակարգ, որի լեզվական ներկայացումը ձևավորում է ստեղծագործությունների ընդհանուր ոճական նկարագիրը։ Ուսումնասիրության կարևոր նշանակությունն այն է, որ այն հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես է գիտական և տեխնոլոգիական թեմատիկան վերածվում գեղարվեստական խոսքի՝ փոխելով բառապաշարի, պատկերավորման և պատմողական կառուցվածքի ավանդական ձևերը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել լեզվաբաններին, ոճաբաններին, գրականագետներին, թարգմանագետներին և գիտական ֆանտաստիկայի ու կիբերփանկ գրականության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը բացահայտում է կիբերփանկ ժանրում գիտական ֆանտաստիկայի ոճագործառական դրսևորումները՝ ցույց տալով տեխնոլոգիական տերմինաբանության, նորաբանությունների, ժարգոնի, պատկերավորման միջոցների, խոսքային ռեգիստրների և պատմողական տեխնիկաների դերը Վ. Գիբսոնի ստեղծած գեղարվեստական աշխարհի ձևավորման գործում։

Биология

Աշխատությունը նվիրված է դեկորատիվ, տեխնիկական և այլ նշանակության բույսերի տնկանյութի ստացման կենսատեխնոլոգիական հիմքերի ուսումնասիրությանը՝ համադրելով հիդրոպոնիկ աճեցման համակարգերն ու in vitro հյուսվածքային մշակույթի հնարավորությունները։ Հետազոտության առանցքում բույսերի բազմացման, աճի և զարգացման կենսաբանական օրինաչափությունների բացահայտումն է վերահսկվող միջավայրում, ինչպես նաև տարբեր տեսակների համար արդյունավետ բազմացման համակարգերի գիտական հիմնավորումը։ Հիդրոպոնիկան դիտարկվում է որպես անհող մշակության համակարգ, որտեղ հնարավոր է վերահսկել բույսերի արմատային միջավայրի հիմնական պայմանները և ուսումնասիրել դրանց ազդեցությունը աճի, կենսազանգվածի ձևավորման ու տնկանյութի որակի վրա։ In vitro մշակույթը, իր հերթին, հնարավորություն է տալիս հետազոտելու բուսական հյուսվածքների և օրգանների զարգացման առանձնահատկությունները վերահսկվող լաբորատոր պայմաններում և գնահատելու վեգետատիվ բազմացման կենսատեխնոլոգիական ներուժը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել սկզբնական բուսանյութի կենսաբանական առանձնահատկություններին, վերականգնողական կարողությանը, աճի տարբեր փուլերի ընթացքին և լաբորատոր պայմաններում ստացված բույսերի հետագա հարմարվողականությանը։ Կարևոր ուղղություն է տարբեր բուսատեսակների արձագանքների համեմատական ուսումնասիրությունը, քանի որ դեկորատիվ, տեխնիկական և այլ մշակաբույսերը կարող են զգալիորեն տարբերվել աճի տեմպերով, բազմացման առանձնահատկություններով և վերահսկվող պայմանների նկատմամբ պահանջներով։ Հետազոտության շրջանակում կարող են գնահատվել տնկանյութի կենսունակությունը, միատարրությունը, արմատային համակարգի զարգացումը և հետագա աճի կայունությունը՝ որպես կիրառվող տեխնոլոգիական մոտեցումների արդյունավետությունը բնութագրող ցուցանիշներ։ Առանձին նշանակություն ունի in vitro պայմաններից արտաքին միջավայր տեղափոխված բույսերի հարմարվողականության ուսումնասիրությունը, քանի որ այդ փուլում լաբորատոր միջավայրում ձևավորված բույսերը պետք է աստիճանաբար հարմարվեն նոր պայմաններին։ Հիդրոպոնիկ և հյուսվածքային մշակույթի մեթոդների համադրումը կարող է նպաստել բուսական նյութի բազմացման ամբողջական կենսատեխնոլոգիական համակարգերի ձևավորմանը և տարբեր տեսակների կենսաբանական ներուժի առավել արդյունավետ օգտագործմանը։ Նման հետազոտությունները կիրառական նշանակություն ունեն դեկորատիվ այգեգործության, բուսաբուծության, տնկարանային տնտեսության և արժեքավոր բուսական գենետիկական ռեսուրսների պահպանման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է բույսերի կենսատեխնոլոգիայի, հիդրոպոնիկայի, բույսերի ֆիզիոլոգիայի և հյուսվածքային մշակույթի գիտական մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով զարգացնել վերահսկվող պայմաններում որակյալ և կենսունակ տնկանյութի ստացման գիտական հիմքերը։

Другие предметы

Հայաստանում «նոր գրքերի» մասին ինֆորմացիոն ցանկերը սովորաբար ներկայացվում են որպես մատենագիտական կամ գրադարանային տեղեկատուներ, որտեղ համակարգված ձևով ամփոփվում են տարբեր հրատարակչությունների նոր լույս տեսած աշխատությունները։ Այդպիսի ցանկերի հիմնական նպատակն է ընթերցողներին, գրադարաններին և հետազոտողներին տրամադրել արագ կողմնորոշվելու հնարավորություն ժամանակակից գրական հոսքերում՝ ընդգրկելով գիտական, գեղարվեստական, ուսումնական և տեղեկատու բնույթի հրատարակություններ։ Օրինակ՝ Հայաստանում ակտիվորեն գործում են պարբերական «Նոր գիրք» նախագծերը, որտեղ յուրաքանչյուր շաբաթ կամ ամիս ներկայացվում են նոր հրատարակություններ տարբեր ոլորտներից՝ գրականություն, պատմություն, հասարակագիտություն, արվեստ և գիտություն, ինչը թույլ է տալիս հետևել հրատարակչական գործընթացների ընթացիկ զարգացումներին և գրքային շուկայի միտումներին ։ Բացի այդ, մատենագիտական ցանկերի ավելի մասնագիտական ձևաչափերը, որոնք պատրաստվում են գրադարանային և գիտական հաստատությունների կողմից, ընդգրկում են նաև գրքերի ամբողջական տվյալներ՝ հեղինակ, վերնագիր, հրատարակության վայր, տարեթիվ և թեմատիկ դասակարգում, ինչը նպաստում է գիտական տեղեկատվության համակարգմանն ու որոնելիության բարձրացմանը ։ Նման տեղեկատուները կարևոր դեր ունեն ազգային գրադարանային համակարգում՝ ապահովելով նոր գրականության մատչելիությունը և աջակցելով կրթական ու գիտական գործընթացներին, ինչպես նաև նպաստելով ընթերցանության մշակույթի զարգացմանը Հայաստանում։

Педагогика

Աշխատությունը նվիրված է ռուսերենի բայական համակարգի ուսուցման լեզվաբանական և մեթոդական հիմքերի ուսումնասիրությանը չինախոս ուսանողների համար՝ ռուսերենի և չինարենի հակադրական վերլուծության կիրառմամբ։ Հետազոտության առանցքում երկու լեզուների բայական համակարգերի կառուցվածքային ու գործառական տարբերությունների բացահայտումն է և դրանց հիման վրա ուսուցման ընթացքում առաջացող բնորոշ դժվարությունների կանխատեսումն ու համակարգումը։ Հատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել այն հանգամանքին, որ ռուսերենում բայը բնութագրվում է ձևաբանական հարուստ համակարգով, մինչդեռ չինարենում բազմաթիվ քերականական իմաստներ արտահայտվում են այլ լեզվական միջոցներով։ Այս տարբերությունը կարող է էական նշանակություն ունենալ ժամանակի, կերպի, եղանակի, դեմքի և թվի հետ կապված ռուսերեն ձևերի յուրացման գործընթացում։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ռուսերենի կատարյալ և անկատար կերպերի հակադրության ուսումնասիրությունը, քանի որ գործողության ընթացքը, ավարտվածությունը և արդյունքը երկու լեզուներում կարող են արտահայտվել կառուցվածքային տարբեր միջոցներով։ Քննության առարկա կարող են դառնալ նաև ռուսերեն բայերի խոնարհումը, անցյալ, ներկա և ապառնի ժամանակների ձևավորումը, շարժման բայերը, վերադարձական ձևերը, բայական կառավարումը և նախածանցների միջոցով իմաստային փոփոխությունների արտահայտումը։ Հակադրական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս որոշելու այն դեպքերը, երբ սովորողի մայրենի լեզվի կառուցվածքը կարող է նպաստել ռուսերենի որոշ երևույթների ընկալմանը, ինչպես նաև այն ոլորտները, որտեղ լեզուների տարբերությունները կարող են հանգեցնել փոխանցման ազդեցության և համակարգային սխալների։ Այդ տվյալների հիման վրա կարող են մշակվել քերականական նյութի ներկայացման հաջորդականության, վարժությունների ընտրության և հաղորդակցական իրավիճակներում բայական ձևերի ամրապնդման մեթոդական սկզբունքներ։ Կարևորվում է ոչ միայն ձևերի մեխանիկական յուրացումը, այլև դրանց իմաստային ու գործառական տարբերությունների գիտակցումը՝ սովորողին հնարավորություն տալով համապատասխան բայական ձևն ընտրել խոսքային կոնկրետ իրավիճակում։ Ուսումնասիրությունը կարող է ներառել նաև չինախոս ուսանողների բնորոշ սխալների դասակարգում և դրանց լեզվաբանական պատճառների բացահայտում, ինչը կարևոր հիմք է նպատակային ուսուցման ռազմավարությունների ձևավորման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հակադրական լեզվաբանության, ռուսերենի քերականության, երկրորդ լեզվի յուրացման տեսության և օտար լեզվի դասավանդման մեթոդիկայի մոտեցումները՝ նպաստելով չինախոս ուսանողների համար ռուսերենի բայական համակարգի առավել համակարգված և լեզվաբանորեն հիմնավորված ուսուցման կազմակերպմանը։

Медицина

Սույն աշխատությունը ներկայացնում է Հայաստանի տարածքում երեխաների շրջանում տուբերկուլյոզի կլինիկո-էպիդեմիոլոգիական առանձնահատկությունները՝ ընդգծելով հիվանդության տարածվածության մակարդակը, սեռային և տարիքային խմբերի նկատմամբ ազդեցությունը, ինչպես նաև հիվանդության հարուցիչի, փոխանցման ուղիների և նախնական պաթոլոգիական գործոնների դերը։ Աշխատությունը վերլուծում է ախտանիշների դրսևորման առանձնահատկությունները, հիվանդության ընթացքը և հայտնաբերման միջոցները, ընդգրկելով ինչպես կլինիկական, այնպես էլ լաբորատոր հետազոտությունների արդյունքները, ինչը հնարավորություն է տալիս կազմել հիվանդության ընթացքի և ծանրության տարբեր պրոֆիլներ։ Ներկայացվում են հիվանդության կանխարգելման, վաղ հայտնաբերման և բուժման ռազմավարությունները, ինչպես նաև պետական առողջապահական քաղաքականության և մանկական առողջության պահպանման ծրագրերի ազդեցությունը։ Աշխատանքը կարևոր տեղեկատվական հիմք է հանդիսանում մանկական տուբերկուլյոզի վերահսկման, էպիդեմիոլոգիական մշտադիտարկման և առողջապահական միջոցառումների արդյունավետ պլանավորման համար՝ նպաստելով Հայաստանի երեխաների առողջության բարձրացմանն ու հիվանդության տարածման կանխարգելմանը։

Лингвистика

Այս աշխատությունը նվիրված է Փավստոս Բուզանդին վերագրվող «Պատմութիւն Հայոց» երկի լեզվի համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով բառապաշարային և քերականական իրողություններին։ Հետազոտության շրջանակում քննության է առնվում դասական հայերենի պատմական զարգացման կարևոր փուլերից մեկը ներկայացնող այս երկի լեզվական համակարգը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել դրա բառային կազմի, ձևաբանական կառուցվածքի և շարահյուսական առանձնահատկությունների հիմնական դրսևորումները։ Բառապաշարային ուսումնասիրության ընթացքում կարող են առանձնացվել բնիկ հայերեն բառերը, փոխառությունները, հնաբանությունները, նորաստեղծ կամ սահմանափակ գործածությամբ բառային միավորները, դարձվածային արտահայտությունները և պատմամշակութային իրականությունն արտացոլող հատուկ բառամթերքը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն բառերին ու արտահայտություններին, որոնք հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական, քաղաքական, ռազմական, կրոնական և կենցաղային իրականության մասին։ Քերականական ուսումնասիրության շրջանակում վերլուծվում են խոսքի մասերի գործածությունը, հոլովական և խոնարհման համակարգի առանձնահատկությունները, բայական ձևերի կիրառությունը, ժամանակային և եղանակային հարաբերությունները, ինչպես նաև բառերի և նախադասությունների կառուցվածքային կապերը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև շարահյուսական այն կառուցվածքներին, որոնք բնորոշ են պատմագրական երկի լեզվին, և բացահայտել դրանց տարբերությունները դասական գրական հայերենի այլ աղբյուրներում հանդիպող համապատասխան երևույթներից։ Կարևոր տեղ է հատկացվում լեզվական իրողությունների պատմահամեմատական մեկնաբանությանը, քանի որ առանձին բառաձևերի և քերականական կառույցների ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել հայերենի պատմական զարգացման օրինաչափությունների ավելի ամբողջական բացահայտմանը։ Երկի լեզվի ուսումնասիրությունը միաժամանակ հնարավորություն է տալիս գնահատելու հեղինակի կամ ստեղծագործության լեզվական ինքնատիպությունը, գրական ավանդույթի ազդեցությունը և ժողովրդախոսակցական տարրերի հնարավոր դրսևորումները։ Աշխատության ընթացքում լեզվական նյութի համակարգված վերլուծությունը կարող է նպաստել նաև վաղմիջնադարյան հայերենի բառապաշարի և քերականական կառուցվածքի վերաբերյալ գիտական պատկերացումների հարստացմանը։ Նյութը արժեքավոր է ոչ միայն հայոց լեզվի պատմության, այլև հայ մատենագրության, պատմագրության, աղբյուրագիտության և միջնադարյան մշակույթի ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն կարող է օգտակար լինել հայագետների, լեզվաբանների, պատմաբանների, բանասերների, դասական հայերենի մասնագետների, ձեռագրագետների, հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։