Բանջարային լոբու հիմնական վնասատուների կենսաէկոլոգիական առանձնահատկությունները և պայքարի միջոցառումների մշակումը նրանց դեմ Արարատյան հարթավայրի պայմաններում

Медицина

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության տարբեր տարածաշրջաններում շնչառական ալերգիկ հիվանդությունների առաջացման և զարգացման վրա ազդող բժշկասոցիալական գործոնների ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով ինչպես էկոլոգիական, այնպես էլ սոցիալ-տնտեսական և կենսակերպային ազդեցությունները։ Գրքում վերլուծվում են շնչառական ալերգիաների հիմնական տեսակները՝ բրոնխիալ ասթմա, ալերգիկ ռինիտ և այլ գերզգայունության դրսևորումներ, ինչպես նաև դրանց տարածվածության տարածաշրջանային առանձնահատկությունները՝ պայմանավորված կլիմայական պայմաններով, օդի աղտոտվածությամբ, արդյունաբերական ազդեցությամբ և բնակչության կենսապայմաններով։ Հեղինակը հատուկ ուշադրություն է դարձնում ռիսկի գործոնների համակցված ազդեցությանը՝ ներառյալ ժառանգական նախատրամադրվածությունը, բժշկական օգնության հասանելիությունը, բնակչության առողջապահական իրազեկվածությունը և աշխատանքային միջավայրի պայմանները։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են համաճարակաբանական ուսումնասիրությունների արդյունքներ, որոնք թույլ են տալիս բացահայտել հիվանդացության բարձր մակարդակ ունեցող գոտիները և դրանց հնարավոր պատճառական կապերը արտաքին միջավայրի գործոնների հետ։ Ներկայացվում են նաև կանխարգելման և վաղ ախտորոշման ռազմավարություններ՝ ուղղված հանրային առողջության բարելավմանը և շնչառական ալերգիկ հիվանդությունների բեռի նվազեցմանը։ Գիրքը նախատեսված է ալերգոլոգների, թոքաբանների, համաճարակաբանների, հանրային առողջության մասնագետների, բժշկական հետազոտողների և առողջապահական ոլորտի ուսանողների համար։

Биология

Գիրքը հանդիսանում է որոշիչ (identification guide), որի հիմնական նպատակն է օգնել ճանաչել քաղցրահամ ջրերում հանդիպող ջրիմուռների ցեղերը՝ օգտագործելով համակարգված դասակարգման հատկանիշներ։ Ներկայացված են ջրիմուռների տարբեր խմբեր՝ հիմնված նրանց մորֆոլոգիական, ցիտոլոգիական և երբեմն նաև էկոլոգիական առանձնահատկությունների վրա։ Ընթերցողը ծանոթանում է այն հատկանիշներին, որոնց միջոցով հնարավոր է տարբերել ցեղերը՝ բջջի ձևից և կառուցվածքից մինչև գաղութների կազմակերպվածություն և գունանյութերի առանձնահատկություններ։ Աշխատության կառուցվածքը ուղղված է գործնական կիրառությանը․ այն ներառում է որոշման բանալիներ (determinative keys), որոնք քայլ առ քայլ ուղղորդում են օգտվողին դեպի ճիշտ ցեղի նույնականացում։ Այս մոտեցումը հատկապես կարևոր է լաբորատոր և դաշտային հետազոտությունների ժամանակ, երբ անհրաժեշտ է արագ և ճշգրիտ որոշել ջրի նմուշներում առկա միկրոօրգանիզմների կազմը։ Նման գործիքները լայնորեն կիրառվում են ջրերի որակի գնահատման, էկոհամակարգերի մոնիթորինգի և կենսաբազմազանության ուսումնասիրության մեջ։ Գիրքը նաև ունի էկոլոգիական կարևորություն, քանի որ ջրիմուռները հանդիսանում են ջրային էկոհամակարգերի հիմնարար բաղադրիչներ՝ մասնակցելով առաջնային արտադրությանը և ազդելով ջրի քիմիական հավասարակշռության վրա։ Դրանց ճիշտ նույնականացումը թույլ է տալիս ավելի լավ հասկանալ ջրային միջավայրերի վիճակը, ինչպես նաև կանխատեսել հնարավոր էկոլոգիական փոփոխությունները։

История

Աշխատությունը նվիրված է Իրաքում մամլուքական միջավայրից սերած իշխանական և վարչաքաղաքական վերնախավի ձևավորմանը, գործունեությանը և պատմական դերին՝ XVIII–XIX դարերի ընթացքում։ Հետազոտության հիմնական աղբյուրագիտական հենքը արաբական պատմագրությունն է, որի միջոցով ուսումնասիրվում են տվյալ ժամանակաշրջանի քաղաքական իրադարձությունները, իշխանության կառուցվածքը, տեղական կառավարիչների գործունեությունը, վարչական համակարգի առանձնահատկությունները և Իրաքի հասարակական-քաղաքական կյանքի փոփոխությունները։ Հեղինակը ուշադրություն է դարձնում այն հանգամանքին, թե ինչպես մամլուքական ծագում ունեցող գործիչները կարողացան ամրապնդել իրենց դիրքերը Իրաքում, ձևավորել ազդեցիկ իշխանական շրջանակ և երկար ժամանակ էական դեր ունենալ տարածաշրջանի կառավարման գործում։ Աշխատության մեջ քննարկվում են Բաղդադի և Իրաքի մյուս կարևոր կենտրոնների քաղաքական զարգացումները, տեղական իշխանությունների և կենտրոնական օսմանյան իշխանության հարաբերությունները, ինչպես նաև տարբեր քաղաքական ու սոցիալական խմբերի միջև պայքարը ազդեցության և իշխանության համար։ Կարևոր տեղ է հատկացվում արաբ պատմագիրների հաղորդած տեղեկությունների վերլուծությանը, քանի որ դրանք հնարավորություն են տալիս վերականգնելու ժամանակաշրջանի իրադարձությունների ընթացքը, իշխանավորների քաղաքական վարքագիծը և հասարակության մեջ տեղի ունեցող գործընթացները։ Միաժամանակ ուսումնասիրությունը կարող է դիտարկվել ոչ միայն որպես առանձին իշխանական խմբի պատմության ներկայացում, այլև որպես Իրաքի քաղաքական պատմության ավելի լայն ուսումնասիրություն, քանի որ մամլուքական վերնախավի գործունեությունը սերտորեն կապված էր Օսմանյան կայսրության վարչական համակարգի, տարածաշրջանային քաղաքականության և տեղական ուժերի փոխհարաբերությունների հետ։ Աշխատությունը կարևոր է նաև աղբյուրագիտական տեսանկյունից, քանի որ արաբական պատմագրության նյութերի օգտագործումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել պատմական իրադարձությունները տեղական պատմագիտական ավանդույթի շրջանակում և համադրել տարբեր հեղինակների մոտեցումները։ Ընդհանուր առմամբ, գիրքը կարող է հետաքրքրել Մերձավոր Արևելքի, Իրաքի, Օսմանյան կայսրության, արաբական պատմագրության և XVIII–XIX դարերի քաղաքական պատմության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողներին, ինչպես նաև պատմության և արևելագիտության ոլորտների ուսանողներին։

Философия

Աշխատությունը նվիրված է ազատության և անհրաժեշտության փոխհարաբերության փիլիսոփայական խնդրի մեկնաբանությանը մարքսիստական-լենինյան գաղափարախոսության և դիալեկտիկական մատերիալիզմի տեսական սկզբունքների շրջանակում։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն հարցի վրա, թե ինչպես են օբյեկտիվ օրինաչափությունները, հասարակական պայմանները և մարդու գիտակցված գործունեությունը փոխկապակցվում պատմական զարգացման ընթացքում։ Ազատությունը դիտարկվում է ոչ թե որպես արտաքին պայմաններից լիովին անկախ կամ կամայական գործողություն, այլ որպես իրականության օրինաչափությունների ճանաչման և այդ գիտելիքի հիման վրա նպատակաուղղված գործունեություն իրականացնելու հնարավորություն։ Անհրաժեշտությունը ներկայացվում է որպես բնության, հասարակության և մտածողության մեջ գործող օբյեկտիվ կապերի ու օրինաչափությունների արտահայտություն, որոնք գոյություն ունեն անհատական ցանկություններից անկախ։ Քննարկվում է այն գաղափարը, որ մարդու ազատության հնարավորությունները ընդլայնվում են իրական աշխարհի օրինաչափությունների ճանաչման և դրանք գործնական գործունեության մեջ հաշվի առնելու միջոցով։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ազատության և անհրաժեշտության դիալեկտիկական կապին, պատճառականության, պատահականության, գիտակցության, ընտրության և պատասխանատվության խնդիրներին։ Փիլիսոփայական վերլուծությունը տարածվում է նաև հասարակական հարաբերությունների և պատմական գործընթացների վրա՝ դիտարկելով անհատի գործունեության, սոցիալական պայմանների և հասարակության զարգացման օրինաչափությունների փոխազդեցությունը։ Կարևորվում է պրակտիկայի դերը որպես մարդու գիտելիքների և նպատակների իրականացման ոլորտ, որտեղ տեսական ճանաչողությունը կապվում է հասարակական գործունեության հետ։ Անդրադարձ է կատարվում նաև նախորդ փիլիսոփայական ուղղություններում ազատության և անհրաժեշտության վերաբերյալ ձևավորված պատկերացումներին՝ դրանք համադրելով մարքսիստական փիլիսոփայության հիմնական դրույթների հետ։ Նյութը հնարավորություն է տալիս հասկանալ, թե խորհրդային փիլիսոփայական գրականության մեջ ինչպես էր մեկնաբանվում անհատի ազատության խնդիրը սոցիալական և պատմական պայմանավորվածության համատեքստում։ Միաժամանակ աշխատությունը կարող է դիտարկվել որպես տվյալ ժամանակաշրջանի գաղափարական և փիլիսոփայական մտքի ուսումնասիրության աղբյուր, ուստի դրա դրույթները կարևոր է դիտարկել ստեղծման պատմական և քաղաքական միջավայրի շրջանակում։ Այն կարող է օգտակար լինել փիլիսոփայության պատմությամբ, քաղաքական գաղափարախոսությունների պատմությամբ, դիալեկտիկական մատերիալիզմով և խորհրդային մտավոր ժառանգությամբ զբաղվող հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Химия

Աշխատությունը նվիրված է ացետիլենային համակարգերի հիման վրա սնդիկ պարունակող օրգանական միացությունների ստացման, կառուցվածքային առանձնահատկությունների և քիմիական փոխարկումների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են չհագեցած ածխածնային համակարգերի և սնդիկ պարունակող բաղադրիչների փոխազդեցությունների ընդհանուր օրինաչափությունները, առաջացող մետաղօրգանական միացությունների կառուցվածքը, կայունությունը և ռեակցունակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ացետիլենային կապի մասնակցությամբ ընթացող ռեակցիաների մեխանիզմներին և այն կառուցվածքային ու էլեկտրոնային գործոններին, որոնք կարող են ազդել փոխարկումների ուղղության և վերջնական նյութերի հատկությունների վրա։ Վերլուծվում է տարբեր տեղակալիչների ազդեցությունը սկզբնական նյութերի ռեակցունակության վրա, ինչպես նաև ուսումնասիրվում են առաջացող միացությունների հետագա քիմիական փոփոխությունների հնարավոր ուղղությունները։ Քննության են առնվում կառուցվածքի և ռեակցունակության միջև կապերը, միջանկյալ մասնիկների առաջացման առանձնահատկությունները և տարբեր ռեակցիոն պայմանների ազդեցությունը փոխարկումների ընթացքի վրա։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ստացված նյութերի նույնականացմանն ու կառուցվածքի հաստատմանը՝ ֆիզիկաքիմիական և սպեկտրային հետազոտության մեթոդների կիրառմամբ, ինչը հնարավորություն է տալիս գնահատել դրանց բաղադրությունը և մոլեկուլային կառուցվածքի առանձնահատկությունները։ Հետազոտության տեսական նշանակությունը կապված է ացետիլենային համակարգերի և մետաղօրգանական միացությունների քիմիայի վերաբերյալ պատկերացումների ընդլայնման, ինչպես նաև տարբեր կառուցվածքային գործոնների ազդեցության բացահայտման հետ։ Միաժամանակ աշխատանքը կարող է նպաստել օրգանական սինթեզում նոր փոխարկումների և միջանկյալ միացությունների ուսումնասիրմանը՝ մետաղօրգանական քիմիայի ընդհանուր օրինաչափությունների տեսանկյունից։ Քանի որ սնդիկը և դրա միացությունները բարձր թունավորություն ունեցող նյութեր են, նման հետազոտություններն իրականացվում են մասնագիտացված լաբորատոր պայմաններում՝ համապատասխան անվտանգության և թափոնների կառավարման խիստ պահանջների պահպանմամբ։ Աշխատանքը գիտական նշանակություն ունի օրգանական և մետաղօրգանական քիմիայի զարգացման, ացետիլենային համակարգերի ռեակցունակության ուսումնասիրման և սնդիկ պարունակող օրգանական նյութերի կառուցվածքաքիմիական առանձնահատկությունների բացահայտման համար։

Математика

Աշխատությունը նվիրված է տարբեր տեսակի լարվածության կոնցենտրատորներ պարունակող դեֆորմացվող շարունակական մարմինների փոխազդեցության խառը եզրային խնդիրների ուսումնասիրմանը։ Ներկայացվում են տեսական և մաթեմատիկական մոտեցումներ, որոնք հնարավորություն են տալիս գնահատել լարվածադեֆորմացիոն վիճակը բարդ երկրաչափություն ունեցող կառուցվածքներում՝ հաշվի առնելով ճաքերի, անցքերի, ներառումների և այլ կառուցվածքային անհամասեռությունների ազդեցությունը։ Վերլուծվում են համապատասխան մաթեմատիկական մոդելները, հաշվարկային մեթոդները և եզրային պայմանների առանձնահատկությունները՝ նպատակ ունենալով կանխատեսել լարվածությունների բաշխումը, նյութերի ամրությունը և կառուցվածքների հուսալիությունը տարբեր բեռնավորման պայմաններում։ Ստացված արդյունքները կարող են կիրառվել մեքենաշինության, շինարարության, ավիատիեզերական տեխնիկայի և այլ ինժեներական ոլորտներում՝ բարդ կառուցվածքների նախագծման, ամրության գնահատման և շահագործման անվտանգության բարձրացման նպատակով։