Բարձր Հայքի Բաբերդ, Սպեր, Դերջան գավառների տեղանունները 16-րդ դարի Օսմանյան թահրիր դավթարներում

Математика

Աշխատությունը նվիրված է կատարյալ SiO₂ և KH₂PO₄ բյուրեղներում ռենտգենյան ճառագայթների փնջերի ցրման օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը՝ տարբեր արտաքին ազդեցությունների պայմաններում։ Հետազոտության շրջանակում ռենտգենյան դիֆրակցիան դիտարկվում է որպես բյուրեղային կառուցվածքի, բյուրեղացանցի վիճակի և արտաքին գործոնների հետևանքով առաջացող կառուցվածքային փոփոխությունների ուսումնասիրման բարձր զգայունությամբ ֆիզիկական մեթոդ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն հարցին, թե արտաքին ազդեցությունների պայմաններում բյուրեղի ներքին կառուցվածքի փոփոխություններն ինչպես են արտահայտվում ռենտգենյան փնջերի տարածման, անդրադարձման և ցրման բնութագրերում։ Քննվում են բյուրեղացանցի պարբերական կառուցվածքի և ընկնող ճառագայթման փոխազդեցության առանձնահատկությունները, դիֆրակցիոն պայմանների ձևավորումը և ցրված ճառագայթման ինտենսիվության փոփոխությունները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է տարբեր բնույթի արտաքին ազդեցությունների հետևանքով առաջացող առաձգական դեֆորմացիաների, ներքին լարումների և կառուցվածքային փոքր փոփոխությունների ազդեցության գնահատումը դիֆրակցիոն պատկերի վրա։ Կատարյալ բյուրեղների օգտագործումը հնարավորություն է տալիս առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնել նույնիսկ համեմատաբար փոքր կառուցվածքային փոփոխություններին, քանի որ բյուրեղացանցի բարձր կարգավորվածության պայմաններում արտաքին ազդեցությունների հետևանքները կարող են հստակ արտահայտվել ռենտգենյան ցրման բնութագրերում։ Ուսումնասիրվում են SiO₂-ի և KH₂PO₄-ի կառուցվածքային առանձնահատկությունները և դրանցով պայմանավորված դիֆրակցիոն վարքի հնարավոր տարբերությունները։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել ցրված ճառագայթման անկյունային բաշխմանը, ինտենսիվությանը, դիֆրակցիոն առավելագույնների դիրքի և ձևի փոփոխություններին՝ որպես բյուրեղի վիճակի վերաբերյալ տեղեկատվության աղբյուրների։ Հետազոտության ընթացքում կարող են համադրվել փորձարարական տվյալները և ռենտգենյան դիֆրակցիայի տեսական պատկերացումները՝ արտաքին ազդեցությունների ու դիտվող փոփոխությունների միջև կապերը բացահայտելու նպատակով։ Կարևորվում է նաև բյուրեղների արձագանքի հնարավոր դարձելիության ուսումնասիրությունը և արտաքին գործոնի փոփոխության պայմաններում դիֆրակցիոն բնութագրերի վարքի գնահատումը։ Նման հետազոտությունները նշանակություն ունեն բյուրեղների ֆիզիկական հատկությունների և արտաքին միջավայրի նկատմամբ դրանց զգայունության ավելի խորքային ընկալման համար։ Ստացված օրինաչափությունների ուսումնասիրությունը կարող է կիրառական հետաքրքրություն ներկայացնել բյուրեղային նյութերի բնութագրման, ռենտգենյան օպտիկայի, ճշգրիտ չափումների և արտաքին ազդեցությունների նկատմամբ զգայուն բյուրեղային համակարգերի հետազոտման ոլորտներում։ Աշխատությունը միավորում է պինդ մարմնի ֆիզիկայի, բյուրեղաֆիզիկայի և ռենտգենյան դիֆրակցիոն վերլուծության մոտեցումները՝ նպաստելով կատարյալ բյուրեղներում ճառագայթման տարածման և ցրման գործընթացների վերաբերյալ պատկերացումների զարգացմանը։

Биология

Այս աշխատությունը նվիրված է Արցախի տարածքում աճող որոշ բուժիչ բույսերի ֆիզիոլոգիական հատկությունների և դրանց բժշկական կիրառման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով Glycyrrhiza glabra L. (սպիտակ գետնախոտ) տեսակին։ Վերլուծվում են բույսի կենսաքիմիական կազմը, ակտիվ նյութերը և դրանց ազդեցությունը մարդու օրգանիզմի տարբեր ֆիզիոլոգիական համակարգերի վրա, ներառյալ հակաբորբոքային, հակավիրուսային, իմունակարգավորող և հեպատոպրոտեկտիվ հատկությունները։ Աշխատությունը ներկայացնում է նաև բուժիչ բույսերի կիրառման ավանդական և գիտական մոտեցումները, դրանց դեղաբանական ազդեցության մեխանիզմները, ինչպես նաև հնարավոր կիրառությունները ժամանակակից բժշկության և դեղագործության մեջ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում բույսի անվտանգ օգտագործման սահմաններին, դեղաչափերին և հնարավոր հակացուցումներին։ Ներկայացված հետազոտությունները և եզրակացությունները կարող են օգտակար լինել բժիշկների, դեղագետների, կենսաբանների, բուսաբուժության մասնագետների, գիտաշխատողների, ուսանողների, ինչպես նաև բնական բուժման մեթոդներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Технология

Գիտատեխնիկական և ինժեներական բնույթի աշխատությունը նվիրված է բարձր հաճախությամբ աշխատող տիրիստորային կերպափոխիչների համար նախատեսված կոմուտացնող կոնդենսատորների մշակման, կառուցվածքային կատարելագործման, էլեկտրական բնութագրերի հետազոտման և շահագործման արդյունավետության բարձրացման հիմնախնդիրներին։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է ուժային էլեկտրոնիկայի համակարգերում կոնդենսատորների գործառնական նշանակության, դրանց աշխատանքային ռեժիմների, էլեկտրական ու ջերմային ծանրաբեռնվածությունների և բարձր հաճախականությունների պայմաններում առաջացող տեխնիկական սահմանափակումների ուսումնասիրության հետ։ Տիրիստորային կերպափոխիչները լայնորեն կիրառվում են էլեկտրական էներգիայի փոխակերպման, լարման և հոսանքի կարգավորման, արդյունաբերական էլեկտրաշարժաբերների կառավարման, էլեկտրատեխնոլոգիական սարքավորումների և էներգետիկական տարբեր համակարգերի աշխատանքում։ Նման սարքավորումներում կոմուտացման գործընթացը կարևոր նշանակություն ունի կիսահաղորդչային տարրերի աշխատանքային վիճակների փոփոխման, հոսանքի փոխանցման և էլեկտրական շղթաների կայուն գործունեության ապահովման համար։ Կոմուտացնող կոնդենսատորը կարող է մասնակցել էներգիայի կուտակման և փոխանցման գործընթացներին՝ նպաստելով տիրիստորների անջատման համար անհրաժեշտ էլեկտրական պայմանների ձևավորմանը։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է կոնդենսատորների էլեկտրական և կառուցվածքային պարամետրերի ընտրության սկզբունքները, ունակության, աշխատանքային լարման, թույլատրելի հոսանքի, դիէլեկտրական կորուստների և ջերմային կայունության փոխկապակցվածությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի բարձր հաճախականությամբ կոմուտացման ընթացքում կոնդենսատորների վրա ազդող իմպուլսային հոսանքները, լարման արագ փոփոխությունները և կրկնվող լիցքավորման ու լիցքաթափման գործընթացները։ Այս երևույթների ուսումնասիրությունը կարևոր է կոնդենսատորի կառուցվածքային լուծումների հիմնավորման, աշխատանքային հուսալիության գնահատման և շահագործման ընթացքում հնարավոր խափանումների կանխարգելման տեսանկյունից։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է դիէլեկտրական նյութերի հատկությունների ուսումնասիրությունը, քանի որ դրանց էլեկտրական ամրությունը, դիէլեկտրական թափանցելիությունը, կորուստների գործակիցը և ջերմաստիճանային կայունությունը էական ազդեցություն ունեն կոնդենսատորի աշխատանքային բնութագրերի վրա։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում կոնդենսատորների կառուցվածքում օգտագործվող էլեկտրոդային նյութերը, մեկուսացման համակարգերը, հաղորդիչ միացումները և դրանց երկրաչափական կազմակերպման առանձնահատկությունները։ Բարձր հաճախականությամբ աշխատող էլեկտրական շղթաներում կարևոր նշանակություն ունեն նաև կոնդենսատորի համարժեք հաջորդական դիմադրությունը և մակաբույծ ինդուկտիվությունը, որոնք կարող են ազդել էներգետիկական կորուստների, լարման անցումային գործընթացների և ամբողջ կերպափոխիչի աշխատանքի արդյունավետության վրա։ Աշխատության շրջանակում կարող են դիտարկվել կոնդենսատորի կառուցվածքային պարամետրերի օպտիմալացման այնպիսի մոտեցումներ, որոնք ուղղված են մակաբույծ տարրերի ազդեցության նվազեցմանը, ջերմային ռեժիմների բարելավմանը և սարքի չափերի ու զանգվածի արդյունավետ ընտրությանը։ Հատուկ նշանակություն ունի կոնդենսատորի ջերմային վիճակի ուսումնասիրությունը, քանի որ բարձր հաճախականությամբ կրկնվող էլեկտրական գործընթացները կարող են առաջացնել էներգետիկական կորուստներ և հանգեցնել կառուցվածքային տարրերի տաքացման։ Ջերմային ծանրաբեռնվածության գնահատումը հնարավորություն է տալիս որոշելու աշխատանքային թույլատրելի ռեժիմները, ընտրելու համապատասխան նյութեր և հիմնավորելու ջերմահեռացման անհրաժեշտ միջոցները։ Հետազոտության թեմատիկան առնչվում է նաև կոնդենսատորի էլեկտրական ամրության, մեկուսացման հուսալիության, երկարաժամկետ կայունության և շահագործման ռեսուրսի գնահատման հարցերին։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում անցումային գործընթացների ընթացքում առաջացող գերլարումները, հոսանքի տատանումները և ռեզոնանսային երևույթները, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ ինչպես կոմուտացնող կոնդենսատորի, այնպես էլ տիրիստորային կերպափոխիչի մյուս բաղադրիչների աշխատանքի վրա։ Այս համատեքստում կարևոր է կոնդենսատորի պարամետրերի համաձայնեցումը կերպափոխիչի էլեկտրական սխեմայի, կիսահաղորդչային տարրերի բնութագրերի և նախատեսված աշխատանքային հաճախականության հետ։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է կոմուտացման գործընթացների մաթեմատիկական նկարագրությունը, էլեկտրական շղթաների հաշվարկային մոդելների մշակումը և կոնդենսատորի ազդեցության գնահատումը կերպափոխիչի դինամիկական բնութագրերի վրա։ Նման ուսումնասիրությունները կարող են ներառել լարման և հոսանքի ժամանակային կախվածությունների, էներգիայի կուտակման ու փոխանցման գործընթացների, կոմուտացման տևողության և էներգետիկական կորուստների վերլուծությունը։ Հետազոտության մեթոդաբանական հիմքում կարող են կիրառվել էլեկտրական շղթաների տեսության, էլեկտրամագնիսական դաշտերի տեսության, ջերմային հաշվարկների, համակարգչային մոդելավորման և փորձարարական չափումների մեթոդներ։ Դրանց կիրառումը հնարավորություն է տալիս համեմատելու տարբեր կառուցվածքային լուծումներ, գնահատելու կոնդենսատորի հիմնական պարամետրերը և բացահայտելու սարքի աշխատանքի վրա ազդող գործոնները։ Առանձին նշանակություն ունի փորձարարական նմուշների մշակման և փորձարկման հնարավորությունը, քանի որ տեսական հաշվարկների արդյունքների համադրումը չափումներով ստացված տվյալների հետ կարևոր նախադրյալ է տեխնիկական լուծումների արդյունավետությունը գնահատելու համար։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել նաև կոնդենսատորների արտադրության տեխնոլոգիական առանձնահատկությունները, նյութերի ընտրության տնտեսական նպատակահարմարությունը, կառուցվածքային տարրերի պատրաստման ճշգրտությունը և արտադրական որակի վերահսկման մեթոդները։ Հատուկ ուշադրության են արժանի սարքի չափերի փոքրացման, հզորության խտության բարձրացման և տեխնիկական սպասարկման պահանջների նվազեցման հնարավորությունները։ Բարձր հաճախականությամբ տիրիստորային համակարգերի զարգացման տեսանկյունից նման հետազոտությունները կարևոր են էներգիայի փոխակերպման արդյունավետության բարձրացման և ուժային էլեկտրոնային սարքավորումների հուսալիության ապահովման համար։ Միաժամանակ կոնդենսատորի կոնկրետ կառուցվածքը, օգտագործված նյութերը և մշակման արդյունքում ձեռք բերված տեխնիկական ցուցանիշները հնարավոր է ճշգրիտ ներկայացնել միայն աշխատության ամբողջական բովանդակության ուսումնասիրության հիման վրա։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է բարձր հաճախականությամբ էլեկտրական գործընթացների պայմաններում կոնդենսատորների աշխատանքի օրինաչափությունների, կառուցվածքային պարամետրերի և շահագործման բնութագրերի փոխկապակցված ուսումնասիրությամբ։ Հետազոտության կիրառական արժեքը կապված է արդյունաբերական էներգափոխակերպիչների, ուժային էլեկտրոնիկայի սարքավորումների, էլեկտրաշարժաբերների կառավարման համակարգերի և բարձր հաճախականությամբ աշխատող էլեկտրատեխնիկական համալիրների կատարելագործման հնարավորությունների հետ։ Այն կարող է օգտակար լինել էլեկտրատեխնիկայի, ուժային էլեկտրոնիկայի, էլեկտրական սարքերի նախագծման, դիէլեկտրական նյութերի, էներգետիկական համակարգերի և արդյունաբերական ավտոմատացման մասնագետներին, ինչպես նաև գիտաշխատողներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և տեխնիկական մասնագիտությունների ուսանողներին։ Աշխատությունն ունի տեսական, փորձարարական, տեխնոլոգիական և կիրառական նշանակություն՝ նպաստելով կոմուտացնող կոնդենսատորների կառուցվածքային կատարելագործման, բարձր հաճախականությամբ տիրիստորային կերպափոխիչների աշխատանքային գործընթացների, էլեկտրական ու ջերմային ծանրաբեռնվածությունների և ուժային էլեկտրոնային համակարգերի արդյունավետ նախագծման սկզբունքների առավել խորքային ըմբռնմանը։

История

Այս աշխատությունը պատմագիտական ուսումնասիրություն է, որը նվիրված է 10-րդ դարի հայոց Բագրատունյաց թագավորության նշանավոր գահակալներից մեկին՝ Աշոտ Երկաթ։ Գիրքը ներկայացնում է նրա կառավարման շրջանը՝ ընդգրկելով ինչպես ներքին պետական քաղաքականությունը, այնպես էլ արտաքին ռազմական ու դիվանագիտական մարտահրավերները։ Հեղինակը մանրամասն անդրադառնում է այն ժամանակաշրջանին, երբ Հայաստանը գտնվում էր բարդ ռազմաքաղաքական իրավիճակում՝ պայքարելով արաբական ազդեցության և ներքին իշխանական հակասությունների դեմ։ Աշոտ Երկաթի գործունեությունը ներկայացվում է որպես պետականության պահպանման և կենտրոնացման փորձերի կարևոր փուլ։ Աշխատության հիմնական թեմաներն են․ Բագրատունյաց թագավորության քաղաքական վիճակը 10-րդ դարում Աշոտ Երկաթի ռազմական և պետական գործունեությունը ներքին իշխանական պայքարները և կենտրոնական իշխանության ամրապնդման փորձերը արտաքին սպառնալիքները և տարածաշրջանային հակամարտությունները հայ պետականության պահպանման մարտահրավերները միջնադարում Գիրքը հիմնվում է պատմական աղբյուրների, միջնադարյան մատենագրության և ժամանակակից գիտական վերլուծությունների վրա՝ փորձելով վերականգնել Աշոտ Երկաթի կերպարը որպես պետականության պահպանման դժվարին պայմաններում գործող առաջնորդ։

История

Այս աշխատանքը նվիրված է Արիների խոշոր մշակութային և սոցիալ-քաղաքական խմբավորման ուսումնասիրությանը Մերձավոր Արևելքում մ.թ.ա. III–II հազարամյակների ընթացքում՝ դիտարկելով նրանց տնտեսական գործունեությունը, բնակավայրը, նյութական մշակույթն ու միջմշակութային փոխազդեցությունները հարակից ժողովուրդների հետ։ Նյութում վերլուծվում են Արիների ճարտարապետական ավանդույթները, հողագործության և արատագործության մեթոդները, արվեստի ու կենցաղային առարկաների ձևավորման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև նրանց սոցիալական կառուցվածքը և ղեկավարական համակարգերը։ Աշխատությունը ընդգծում է Արիների դերը Միջին Արևելքի վաղ մշակութային և տնտեսական փոխհարաբերությունների ձևավորման մեջ, նրանց ազդեցությունը տարածաշրջանային առևտրային ցանցերի և մշակութային փոխանակությունների վրա, ինչպես նաև հետնորդ մշակույթների վրա թողած լեգատը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նյութական և ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ուսումնասիրմանը՝ իրենց սոցիալ-տնտեսական, կրոնական և մշակութային կոնտեքստներում։ Նյութը կարևոր է պատմաբանների, արաբագետների, հնագետների և հնագիտության հետազոտողների համար՝ նպաստելով Մերձավոր Արևելքի վաղ քաղաքակրթությունների բազմակողմանի ընկալմանը։

Технология

Այս աշխատությունը նվիրված է արևային պասիվ ջեռուցման էներգա-տնտեսական բարձր արդյունավետության համակարգերի կառուցվածքային լուծումների, հաշվարկման մեթոդների և օպտիմալացման մոտեցումների մշակմանը՝ ընդգծելով էներգախնայող շինարարության և կայուն զարգացման ժամանակակից պահանջները։ Գրքում վերլուծվում են արևային էներգիայի պասիվ օգտագործման հիմնական սկզբունքները՝ ջերմային կուտակման, ջերմափոխանակության և ճառագայթային ներթափանցման ֆիզիկական գործընթացների համատեքստում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում շենքերի ճարտարապետական ձևավորման, նյութերի ջերմաֆիզիկական հատկությունների և կլիմայական պայմանների ազդեցությանը համակարգի ընդհանուր արդյունավետության վրա։ Աշխատությունում ներկայացվում են հաշվարկային մոդելներ, որոնք թույլ են տալիս գնահատել ջերմային կորուստները և արևային շահույթները տարբեր կառուցվածքային լուծումների դեպքում, ինչպես նաև կիրառվում են մաթեմատիկական օպտիմալացման մեթոդներ՝ համակարգի էներգետիկ և տնտեսական ցուցանիշների բարելավման համար։ Քննարկվում են նաև տարբեր երկրների փորձերը պասիվ արևային համակարգերի կիրառման ոլորտում՝ ցույց տալով դրանց արդյունավետությունը էներգասպառման նվազեցման և շինությունների ինքնավարության բարձրացման գործում։ Գրքի նպատակն է մշակել ինտեգրված մոտեցում արևային պասիվ ջեռուցման համակարգերի նախագծման համար՝ համադրելով տեխնիկական, տնտեսական և բնապահպանական գործոնները։