Բռնության իրավահամեմատական վերլուծությունը քրեական իրավունքում

Педагогика

Այս հրատարակությունը Լազարյան արևելյան լեզուների ինստիտուտի գիմնազիական դասարաններ ընդունվելու կարգը և ուսումնական ծրագրերը ներկայացնող պատմական-կրթական աղբյուր է, որը կարևոր տեղեկություններ է տալիս Ռուսական կայսրության ժամանակաշրջանում գործող այս նշանավոր կրթական հաստատության կառուցվածքի, ընդունելության պահանջների և ուսումնառության բովանդակության մասին։ Լազարյան ինստիտուտը Մոսկվայում գործող հայկական ծագմամբ կրթական հաստատություն էր, որը հիմնադրվել էր 1815 թվականին և գործել է մինչև 1919 թվականը։ Սկզբնական շրջանում այն միջնակարգ կրթական հաստատություն էր, իսկ հետագայում վերածվեց ավելի լայն կրթական համակարգի, որտեղ համատեղվում էին գիմնազիական և արևելագիտական մասնագիտական ուսուցումը։ Հրատարակության բովանդակային նշանակությունը հատկապես կապված է գիմնազիական դասարան ընդունվելու համար նախատեսված գիտելիքների և պահանջների համակարգման հետ։ Նման կանոնակարգերը սահմանում էին, թե ինչ պատրաստվածություն պետք է ունենար դիմորդը, ինչ առարկաներից էր անհրաժեշտ քննություն հանձնել և ինչ մակարդակի գիտելիքներ էին ակնկալվում ընդունվելու պահին։ Դրանք հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու ժամանակի միջնակարգ կրթության չափորոշիչների, ուսումնական առարկաների կառուցվածքի և կրթական գործընթացի կազմակերպման մասին։ Հրատարակության կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ այն վերաբերում է ոչ միայն ընդհանուր կրթությանը, այլև այն հաստատությանը, որի հիմնական մասնագիտացումը արևելյան լեզուների և արևելագիտության ոլորտն էր։ Լազարյան ինստիտուտում արևելյան լեզուների նկատմամբ ուշադրությունը ժամանակի ընթացքում դարձավ հաստատության հիմնական տարբերակիչ առանձնահատկություններից մեկը։ Դասավանդվում էին հայերեն, արաբերեն, պարսկերեն և թուրքերեն լեզուներ ու գրականություններ, իսկ հաստատությունը հետագայում դարձավ նաև Ռուսաստանում արևելագիտության կարևոր կենտրոններից մեկը։ Գիմնազիական կրթությունը, սակայն, չէր սահմանափակվում արևելյան լեզուներով։ Հաստատության դասընթացը ընդհանուր առմամբ մոտ էր կայսրության գիմնազիական ծրագրերին, և դրա շրջանավարտները 1835 թվականից ստանում էին գիմնազիայի շրջանավարտների իրավունքներ։ Հետագայում կրթական կառուցվածքը մի քանի անգամ փոփոխվեց․ 1848 թվականից հաստատությունը համատեղում էր ընդհանուր միջնակարգ՝ գիմնազիական դասարանների, և բարձրագույն մասնագիտական՝ հատուկ դասարանների կրթությունը։ Հետևաբար այս փաստաթուղթը կարևոր է ոչ միայն ընդունելության տեխնիկական կանոնները հասկանալու, այլև այն կրթական համակարգի կառուցվածքը վերականգնելու համար, որի շրջանակում պատրաստվում էին ապագա ուսուցիչներ, թարգմանիչներ, պետական ծառայողներ և արևելագիտության մասնագետներ։ Լազարյան ինստիտուտի առանձնահատկություններից էր նաև հայկական կրթական և մշակութային գործառույթների համադրումը ռուսական կայսերական կրթական համակարգի հետ։ Հաստատությունը կապված էր Մոսկվայի հայկական համայնքի հետ և երկար ժամանակ կարևոր դեր էր կատարում հայ երիտասարդների կրթության գործում։ Գիմնազիական դասարաններում հայ աշակերտների համար նախատեսվում էր նաև հայոց լեզվի և Հայ Առաքելական եկեղեցու կրոնական ուսուցում, ինչը ցույց է տալիս, որ ընդհանուր կայսերական կրթական ծրագրի շրջանակում պահպանվում էին ազգային և դավանական կրթության առանձին բաղադրիչներ։ Ուսումնական ծրագրերի տեսանկյունից փաստաթուղթը արժեքավոր է նրանով, որ հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու տվյալ ժամանակաշրջանի կրթության բովանդակային առաջնահերթությունները։ Դպրոցական կրթության մեջ կարևոր դեր ունեին լեզուները, գրականությունը, պատմությունը, աշխարհագրությունը, մաթեմատիկական և բնական գիտությունները, ինչպես նաև դասական կրթությանը բնորոշ այլ առարկաներ։ Այս առարկաների համադրությունը ցույց է տալիս, որ հաստատությունը ձգտում էր ապահովել ոչ միայն մասնագիտական, այլև լայն ընդհանուր կրթություն։ Միաժամանակ արևելյան լեզուների նկատմամբ հատուկ ուշադրությունը ապագա շրջանավարտներին տալիս էր այնպիսի մասնագիտական պատրաստվածություն, որը հատկապես կարևոր էր Ռուսաստանի և Հարավային Կովկասի վարչական, դիվանագիտական ու մշակութային միջավայրում։ Հրատարակության պատմական արժեքը մեծանում է նաև այն պատճառով, որ այն ներկայացնում է կրթական կանոնակարգը ոչ թե հետագա պատմաբանի մեկնաբանությամբ, այլ ժամանակաշրջանին մոտ սկզբնաղբյուրային ձևով։ Այսպիսի փաստաթղթերը հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրել, թե ինչպիսի պահանջներ էր պաշտոնապես սահմանում հաստատությունը դիմորդների համար և ինչ գիտելիքներ էր ակնկալում կրթության հաջորդ աստիճան անցնող աշակերտներից։ Դրանք նաև կարող են օգտագործվել կրթական պատմության, դպրոցական ծրագրերի զարգացման և Ռուսական կայսրության կրթական քաղաքականության ուսումնասիրության ժամանակ։ Լազարյան ինստիտուտի գործունեությունը սերտորեն կապված էր նաև արևելագիտության զարգացման հետ։ Հաստատությունում դասավանդել են այնպիսի հայտնի գիտնականներ և մանկավարժներ, ինչպիսիք են Վ. Ա. Գորդլևսկին, Ֆ. Ե. Կորշը, Ա. Ե. Կրիմսկին, Վ. Ֆ. Միլլերը, Ստեփան Նազարյանը և Ն. Օ. Էմինը։ Հաստատության գրադարանը ներառում էր պատմության, աշխարհագրության, լեզվաբանության և արևելագիտության հարուստ հավաքածուներ, այդ թվում՝ արժեքավոր ձեռագրեր։ Հրատարակության մատենագիտական հետքերը վկայում են, որ այն առանձին ընդգրկված է Լազարյանների ընտանիքին և ինստիտուտին նվիրված գրքային հավաքածուներում։ Նույն թեմատիկ շարքում պահպանվել են նաև ինստիտուտի ուսանողների ընդունելության, հատուկ դասարանների քննությունների և ուսուցման վերաբերյալ այլ կանոնակարգեր, ինչը հնարավորություն է տալիս այս հրատարակությունը դիտարկել ավելի լայն փաստաթղթային համալիրի շրջանակում։ Ընդհանուր առմամբ, այս աղբյուրը կարևոր է 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի կրթական համակարգի, Լազարյան ինստիտուտի պատմության, հայ կրթական և մշակութային կյանքի, ինչպես նաև արևելագիտական կրթության զարգացման ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է հատկապես օգտակար լինել կրթության պատմությամբ, հայ-ռուսական մշակութային կապերով, Լազարյան ինստիտուտի գործունեությամբ, հայագիտությամբ և արևելագիտության պատմությամբ զբաղվող պատմաբաններին, մանկավարժներին, գրականագետներին, հետազոտողներին և ուսանողներին։

Право

Պատմաիրավական և քաղաքագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի երրորդ Հանրապետության պետական կառավարման ձևի ձևավորման և զարգացման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը 1991–1995 թվականներին։ Քննության են առնվում Հայաստանի անկախության վերականգնմանը հաջորդած պետականաշինության գործընթացները, խորհրդային կառավարման համակարգից անկախ պետականության անցման իրավաքաղաքական նախադրյալները և պետական իշխանության նոր ինստիտուտների ձևավորման պայմանները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նախագահի, օրենսդիր և գործադիր իշխանության մարմինների իրավասություններին, դրանց փոխհարաբերություններին և իշխանությունների տարանջատման սկզբունքի իրականացման հիմնախնդիրներին։ Վերլուծվում են անկախության առաջին տարիներին գործող սահմանադրաիրավական կարգավորումները, պետական կառավարման կազմակերպական կառուցվածքը և քաղաքական որոշումների ընդունման մեխանիզմները։ Քննարկվում են նաև քաղաքական կուսակցությունների, ներկայացուցչական մարմինների, պետական վարչակազմի և հասարակական գործընթացների ազդեցությունները կառավարման համակարգի կայացման վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են պետական իշխանության կենտրոնացման և հավասարակշռման հարցերը, ժողովրդավարական ինստիտուտների ձևավորման դժվարությունները և պետական կառավարման արդյունավետության ապահովման մոտեցումները։ Անդրադարձ է կատարվում 1995 թվականի Սահմանադրության ընդունման պատմական ու իրավական նշանակությանը, կառավարման համակարգի սահմանադրական ամրագրմանը և նախորդ ժամանակաշրջանի ինստիտուցիոնալ զարգացումների գնահատմանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել Հայաստանի նորագույն պատմության, սահմանադրական իրավունքի, քաղաքագիտության, պետական կառավարման և պետականաշինության գործընթացների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Экология

Արդյունաբերական և կենցաղային թափոնների կառավարումը հանդիսանում է բնական և տեխնոգեն ռեսուրսների պահպանության, շրջակա միջավայրի և մարդու առողջության պաշտպանության կարևոր գործընթաց, որի նպատակն է նվազեցնել թափոնների վնասակար ազդեցությունը և առավելագույնս օգտագործել դրանց ռեսուրսային պոտենցիալը։ Արդյունաբերական թափոնները առաջանում են արտադրական գործընթացներից՝ ներառելով քիմիական, մետաղագործական, էներգետիկ և այլ ոլորտների արտադրանք, իսկ կենցաղային թափոնները կազմված են մարդու ամենօրյա գործունեության հետևանքով առաջացած տուփերից, սննդային մնացորդներից, պլաստիկից և այլ ածխածնային նյութերից։ Թափոնների կառավարման գործընթացը ներառում է խմբավորումը, հավաքումը, տեղափոխումը, պահպանման ու վերամշակման տեխնոլոգիաների կիրառում, ինչպես նաև վնասազերծման և ոչնչացման մեթոդների օգտագործումը՝ նվազեցնելու համար շրջակա միջավայրի և մարդկանց վրա բացասական ազդեցությունը։ Կառավարման արդյունավետությունը պահանջում է համապատասխան օրենսդրական և կազմակերպչական ենթակառուցվածքներ, էկոլոգիական ստանդարտների պահպանում, հասարակության մասնակցություն, նոր տեխնոլոգիաների ներդրում և ճկուն պլանավորում՝ ուղղված ինչպես աղտոտման նվազեցմանը, այնպես էլ տնտեսական և ռեսուրսային շահերի ապահովմանը։ Արդյունաբերական և կենցաղային թափոնների կառավարման համակարգված մոտեցումը նպաստում է էներգիայի և նյութերի խնայողությանը, էկոհամակարգերի պահպանմանը և կայուն սոցիալ-տնտեսական զարգացման ապահովմանը։

Экономика

Տնտեսագիտական և կառավարչական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է ինովացիոն գործունեության կազմակերպման ու կառավարման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը Հայաստանի Հանրապետության պայմաններում։ Քննության են առնվում նորարարությունների ձևավորման, ներդրման և տարածման գործընթացները, ինչպես նաև դրանց արդյունավետ կառավարման համար անհրաժեշտ տնտեսական ու կազմակերպական պայմանները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գիտատեխնիկական ներուժի օգտագործմանը, նորարարական նախագծերի ֆինանսավորմանը, ներդրումային ռեսուրսների ներգրավմանը և ձեռնարկությունների ինովացիոն ակտիվության խթանմանը։ Վերլուծվում են պետական կարգավորման, մասնավոր հատվածի մասնակցության, գիտության և արտադրության համագործակցության ու համապատասխան ենթակառուցվածքների զարգացման հետ կապված հարցերը։ Քննարկվում են նաև նորարարական գործունեության արդյունավետության գնահատման, ռիսկերի կառավարման, տեխնոլոգիական վերազինման և մրցունակության բարձրացման հնարավոր մոտեցումները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համակարգված ներկայացնելու ինովացիոն գործընթացների կառավարման հիմնական բաղադրիչները և առանձնացնելու դրանց կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել տնտեսագիտության, նորարարությունների կառավարման, ձեռնարկությունների կառավարման և ներդրումային քաղաքականության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

История

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է Եգիպտոսի արտաքին քաղաքականության արաբական ուղղության հիմնական խնդիրների և զարգացման առանձնահատկությունների վերլուծությանը Մուհամմեդ Հոսնի Մուբարաքի իշխանության առաջին տասնամյակում՝ 1981-1991 թվականներին։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում է այն ժամանակաշրջանը, երբ Եգիպտոսը փորձում էր հաղթահարել նախորդ տասնամյակի արտաքին քաղաքականության հետևանքով առաջացած արաբական մեկուսացումը և վերականգնել իր ավանդական ազդեցիկ դիրքը արաբական աշխարհում։ Հետազոտության առանցքային թեմաներից է Մուբարաքի կողմից որդեգրված ավելի հավասարակշռված և իրատեսական արտաքին քաղաքականության ձևավորումը, որի շրջանակում Եգիպտոսը ձգտում էր միաժամանակ պահպանել Իսրայելի հետ խաղաղության պայմանագրի հիմքերը, սերտ հարաբերությունները Միացյալ Նահանգների հետ և աստիճանաբար վերականգնել կապերը արաբական պետությունների հետ։ Ուսումնասիրվում են Եգիպտոսի հարաբերությունները արաբական աշխարհի տարբեր քաղաքական կենտրոնների հետ, Պարսից ծոցի երկրների, Սիրիայի, Իրաքի, Լիբիայի և այլ պետությունների նկատմամբ Կահիրեի քաղաքականության հիմնական ուղղությունները, ինչպես նաև միջարաբական հակասությունների պայմաններում Եգիպտոսի դիրքորոշման փոփոխությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արաբական աշխարհում Եգիպտոսի նախկին առաջնորդող դերի վերականգնման գործընթացին, որը 1980-ականների ընթացքում հանգեցրեց դիվանագիտական հարաբերությունների աստիճանական կարգավորմանը և երկրի վերադարձին Արաբական պետությունների լիգա։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում արաբա-իսրայելական հակամարտության և պաղեստինյան հիմնահարցի նկատմամբ Եգիպտոսի քաղաքականությունը, քանի որ Կահիրեն ձգտում էր պահպանել իր միջնորդական և տարածաշրջանային դերակատարությունը՝ միաժամանակ չհրաժարվելով Իսրայելի հետ խաղաղության գործընթացից։ Քննարկվում է նաև Իրաք-Իրան պատերազմի ազդեցությունը Եգիպտոսի արաբական քաղաքականության վրա, ինչպես նաև Կահիրեի հարաբերությունները Իրաքի հետ և տարածաշրջանային ուժերի հավասարակշռության պահպանման խնդիրները։ Հետազոտության առանձնահատուկ հատվածը վերաբերում է 1990-1991 թվականների Իրաք-Քուվեյթ ճգնաժամին, որը դարձավ ուսումնասիրվող ժամանակաշրջանի կարևորագույն հանգրվաններից մեկը և հնարավորություն տվեց գնահատելու Եգիպտոսի՝ որպես արաբական աշխարհի ազդեցիկ պետության դերակատարությունը տարածաշրջանային ճգնաժամի պայմաններում։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ցույց է տալիս, թե ինչպես էր Մուբարաքի վարչակարգը փորձում համադրել Եգիպտոսի ազգային շահերը, արաբական համերաշխության գաղափարը, տարածաշրջանային անվտանգության խնդիրները և միջազգային ուժային կենտրոնների հետ հարաբերությունները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմելու 1980-ականների և 1990-ականների սկզբի արաբական միջազգային հարաբերությունների, Եգիպտոսի տարածաշրջանային դերի վերականգնման և Մերձավոր Արևելքում քաղաքական ուժերի հարաբերակցության փոփոխությունների մասին։ Այն կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, արևելագետներին, արաբագետներին, քաղաքագետներին, միջազգային հարաբերությունների մասնագետներին, հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

История

Աշխատանքը ներկայացնում է ՍՄԿՊ XXII համագումարի որոշումների և նյութերի գրադարանային պրոպագանդայի կազմակերպմանն ու իրականացմանը վերաբերող մեթոդական և բիբլիոգրաֆիական նյութերի ամբողջություն։ Այն արտացոլում է խորհրդային ժամանակաշրջանի գրադարանների առջև դրված գաղափարական, տեղեկատվական և մշակութային խնդիրները, երբ գրադարանը դիտարկվում էր ոչ միայն որպես գրականության պահպանման և ընթերցողների սպասարկման հաստատություն, այլև որպես հասարակության քաղաքական և գաղափարական դաստիարակության կարևոր օղակ։ Նյութերի հիմնական նպատակն է ներկայացնել, թե ինչպիսի մեթոդներով և կազմակերպչական միջոցներով կարող էին գրադարանները հանրությանը ծանոթացնել համագումարի որոշումներին, քաղաքական ծրագրերին և հարակից գաղափարական նյութերին։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ է հատկացվում գրքային ցուցահանդեսների, թեմատիկ անկյունների, մատենագիտական ցանկերի, գրականության տեսությունների, ընթերցողական կոնֆերանսների, զրույցների, դասախոսությունների և այլ մշակութային-տեղեկատվական միջոցառումների կազմակերպմանը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում համապատասխան գրականության ընտրության, դասակարգման և ընթերցողներին նպատակային ներկայացման մեթոդներին, ինչպես նաև բիբլիոգրաֆիական աշխատանքի արդյունավետ կազմակերպմանը։ Նյութերը կարող են ծառայել գրադարանավարներին որպես գործնական ուղեցույց՝ օգնելով մշակել թեմատիկ միջոցառումների ծրագրեր, կազմել մատենագիտական ցանկեր և ընտրել համապատասխան գրականություն տարբեր խմբերի ընթերցողների համար։ Աշխատանքը նաև արժեքավոր աղբյուր է խորհրդային գրադարանային գործի պատմությունն ուսումնասիրողների համար, քանի որ արտացոլում է տվյալ ժամանակաշրջանում գրադարանային աշխատանքի նկատմամբ ներկայացվող գաղափարական պահանջները և տեղեկատվության տարածման ընդունված մեթոդները։ Բովանդակության մեջ միավորվում են մեթոդական ցուցումները և բիբլիոգրաֆիական տեղեկությունները, ինչի շնորհիվ այն միաժամանակ ունի ինչպես տեսական-տեղեկատվական, այնպես էլ կիրառական նշանակություն։ Գրադարանների գործունեությունը ներկայացվում է որպես կազմակերպված համակարգ, որի միջոցով քաղաքական և հասարակական նշանակության փաստաթղթերը պետք է հասանելի դառնային ընթերցողների լայն շրջանակին։ Ընդհանուր առմամբ, նյութերի ժողովածուն հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել խորհրդային ժամանակաշրջանի գրադարանային պրոպագանդայի սկզբունքների, մատենագիտական սպասարկման ձևերի և ընթերցողների հետ գաղափարական-լուսավորչական աշխատանքի մեթոդների մասին՝ միաժամանակ պահպանելով տվյալ ժամանակաշրջանի քաղաքական և մշակութային միջավայրի առանձնահատկությունները։