Դարապատում, կամ Աշխարհի ընդհանուր պատմություն․ հատոր առաջին

Literature

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է հայ նոր քնարերգության հերոսի կերպարի ձևավորման, զարգացման և գաղափարական-գեղարվեստական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Գրքում վերլուծվում է, թե ինչպես է քնարական հերոսը փոխակերպվել տարբեր պատմական և մշակութային փուլերում՝ արտացոլելով հասարակական մտածողության փոփոխությունները, ազգային ինքնության ձևավորման գործընթացները և անհատի ներաշխարհի խորացող բարդությունը։ Հեղինակը առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձնում քնարական «ես»-ի դրսևորումներին, նրա հարաբերությանը հայրենիքի, սիրո, ժամանակի և գոյության փիլիսոփայական խնդիրների հետ։ Աշխատության մեջ քննարկվում են տարբեր հայ բանաստեղծների ստեղծագործություններում հերոսի կերպարի տիպաբանական առանձնահատկությունները՝ ցույց տալով նրա անցումը դասական ավանդական ձևերից դեպի ժամանակակից, հոգեբանական խորությամբ և ներքին հակասություններով հարուստ արտահայտություններ։ Վերլուծվում են նաև լեզվական և ոճական միջոցները, որոնք ձևավորում են քնարական հերոսի բազմաշերտ պատկերը՝ ընդգծելով նրա դերը հայ նոր գրականության գեղարվեստական համակարգում։ Գիրքը կարևոր ներդրում է հայ գրականագիտության մեջ և օգտակար է բանասերների, ուսանողների, գրականության հետազոտողների և հայ պոեզիայով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Geography

Այս աշխատությունը ուսումնական բնույթի գիրք է, որը նախատեսված է աշխարհագրության ուսումնասիրությամբ զբաղվող ուսանողների և աշակերտների համար։ Այն ընդգրկում է աշխարհի տարբեր մայրցամաքների ֆիզիկական աշխարհագրության վերաբերյալ գործնական առաջադրանքներ և վարժություններ։ Գիրքը նպատակ ունի ամրապնդել տեսական գիտելիքները՝ կիրառելով դրանք գործնական խնդիրների լուծման մեջ։ Այն ներառում է առաջադրանքներ, որոնք վերաբերում են ռելիեֆի, կլիմայի, ջրագրության, բնական գոտիների և այլ ֆիզիկական աշխարհագրական երևույթների ուսումնասիրությանը։ Յուրաքանչյուր բաժին նվիրված է կոնկրետ աշխարհամասի՝ օրինակ՝ Եվրոպա, Ասիա, Աֆրիկա, Ամերիկա և Ավստրալիա, ներկայացնելով դրանց բնական առանձնահատկությունները։ Առաջադրանքները հաճախ ուղեկցվում են քարտեզների, աղյուսակների և վերլուծական հարցերի միջոցով, ինչը օգնում է զարգացնել քարտեզագրական և վերլուծական հմտությունները։ Գիրքը կարևոր է հատկապես այն պատճառով, որ այն ոչ միայն տալիս է գիտելիք, այլ նաև սովորեցնում է, թե ինչպես աշխատել աշխարհագրական տվյալների հետ, կատարել համեմատություններ և եզրակացություններ անել բնական գործընթացների վերաբերյալ։

Mathematics

Աշխատությունը նախատեսված է թվաբանության խորացված ուսումնասիրության համար և ներկայացնում է մաթեմատիկական գիտելիքների համակարգված դասընթաց՝ ուղղված թվային հարաբերությունների, հաշվարկային գործողությունների և դրանց կիրառման սկզբունքների առավել մանրամասն յուրացմանը։ Այն շարունակում է թվաբանական հիմնական գիտելիքների ուսուցումը՝ ընթերցողին ծանոթացնելով թվերի հատկություններին, թվաբանական գործողությունների օրինաչափություններին, հաշվարկների կատարման եղանակներին և մաթեմատիկական խնդիրների լուծման տրամաբանական հիմքերին։ Բարձրագույն մակարդակի դասընթացը ենթադրում է ոչ միայն հաշվարկային հմտությունների զարգացում, այլև մաթեմատիկական մտածողության, վերլուծության, համեմատության և տրամաբանական եզրահանգումներ կատարելու կարողությունների կատարելագործում։ Նմանատիպ ուսումնական աշխատությունները կարևոր նշանակություն են ունեցել մաթեմատիկական կրթության զարգացման գործում՝ ապահովելով գիտելիքների աստիճանական խորացում և տեսական դրույթների ու գործնական հաշվարկների համադրություն։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել թվաբանության խորացված դասընթաց ուսումնասիրող աշակերտների, ուսուցիչների և ինքնակրթությամբ զբաղվող ընթերցողների համար։ Այն նաև արժեքավոր նյութ է 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի հայերեն մաթեմատիկական գրականության, թվաբանական կրթության մեթոդների, ուսումնական ձեռնարկների կառուցվածքի և հայ կրթական միջավայրում ճշգրիտ գիտությունների դասավանդման պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից։

Mathematics

Աշխատությունը նվիրված է մաթեմատիկայի կարևորագույն բաժիններից մեկին՝ երկրաչափությանը, և նպատակ ունի ընթերցողին ծանոթացնելու երկրաչափական գիտելիքների հիմնարար հասկացություններին, պատկերների հատկություններին, տարածական հարաբերություններին և երկրաչափական օրինաչափություններին։ Այն Ղուկաս Տերտերյանի մաթեմատիկական ուսումնական աշխատության երկրորդ մասն է, որի հիմնական թեմատիկ ուղղությունը պարզ երկրաչափությունն է։ Գիրքը ներկայացնում է երկրաչափական գիտելիքների համակարգված ուսուցման սկզբունքները՝ նպաստելով սովորողի տրամաբանական մտածողության, տարածական պատկերացման, դիտողականության և մաթեմատիկական դատողության զարգացմանը։ Երկրաչափությունը դիտարկվում է որպես գիտություն, որն ուսումնասիրում է տարածության, չափերի, ձևերի, դիրքերի և պատկերների փոխհարաբերությունները։ Այն հնարավորություն է տալիս ճանաչելու շրջապատող աշխարհի կառուցվածքային առանձնահատկությունները, բացահայտելու առարկաների երկրաչափական հատկությունները և դրանց միջև գոյություն ունեցող օրինաչափությունները։ Աշխատության հիմնական բովանդակային ուղղությունը հարթ երկրաչափության սկզբնական գիտելիքների ներկայացումն է։ Երկրաչափական ուսումնասիրության հիմքում ընկած են այնպիսի հիմնարար հասկացություններ, ինչպիսիք են կետը, ուղիղը, հարթությունը, հատվածը, անկյունը և երկրաչափական պատկերները։ Դրանց ճանաչումն ու փոխհարաբերությունների ըմբռնումը անհրաժեշտ նախապայման են ավելի բարդ երկրաչափական խնդիրների ուսումնասիրության համար։ Հատուկ նշանակություն ունի գծերի և անկյունների հատկությունների ճանաչումը, դրանց չափումը, համեմատումը և փոխադարձ դիրքի որոշումը։ Այս հասկացությունների միջոցով ձևավորվում է երկրաչափական մտածողության այն հիմքը, որի վրա կառուցվում է հետագա մաթեմատիկական գիտելիքը։ Պարզ երկրաչափության կարևոր բաժիններից է հարթ պատկերների ուսումնասիրությունը։ Եռանկյունները, քառանկյունները, բազմանկյունները և շրջանագծերը երկրաչափական գիտելիքի հիմնական ուսումնասիրության առարկաներից են։ Դրանց հատկությունների ճանաչումը հնարավորություն է տալիս հասկանալու պատկերների կառուցվածքը, կողմերի և անկյունների փոխհարաբերությունները, հավասարության ու նմանության սկզբունքները և երկրաչափական չափումների օրինաչափությունները։ Երկրաչափական պատկերների համեմատությունն ու վերլուծությունը զարգացնում են սովորողի կարողությունը՝ տարբերակելու դրանց բնորոշ հատկանիշները, բացահայտելու ընդհանուր և առանձնահատուկ հատկությունները և կիրառելու ձեռք բերած գիտելիքները գործնական խնդիրների լուծման ընթացքում։ Աշխատության ուսումնական նշանակության կարևոր կողմերից է նաև երկրաչափական չափումների սկզբունքների ուսումնասիրությունը։ Երկարության, մակերեսի և երկրաչափական այլ մեծությունների որոշումը հնարավորություն է տալիս մաթեմատիկական գիտելիքը կիրառելու առօրյա և մասնագիտական տարբեր բնագավառներում։ Երկրաչափական չափումները կարևոր են շինարարության, ճարտարապետության, գծագրության, քարտեզագրության, հողաշինության և բազմաթիվ տեխնիկական աշխատանքների համար։ Այս առումով պարզ երկրաչափության ուսումնասիրությունը չի սահմանափակվում տեսական գիտելիքների յուրացմամբ, այլ նպաստում է գործնական մտածողության ձևավորմանը և մաթեմատիկական մեթոդների կիրառմանը։ Աշխատության կարևոր գաղափարական և մեթոդական ուղղություններից է տրամաբանական դատողության զարգացումը։ Երկրաչափական գիտելիքը հիմնվում է սահմանումների, սկզբունքների, հատկությունների և դրանցից բխող եզրակացությունների փոխկապակցված համակարգի վրա։ Պատկերների հատկությունների բացահայտումը, երկրաչափական հարաբերությունների համեմատությունը և մաթեմատիկական պնդումների հիմնավորումը սովորողին սովորեցնում են հետևողականորեն կառուցել իր դատողությունները։ Երկրաչափական ապացուցման սկզբունքը ձևավորում է պատճառահետևանքային կապերը ճանաչելու, փաստարկներ ներկայացնելու և հիմնավորված եզրակացություններ կատարելու կարողություն։ Այսպիսով, մաթեմատիկայի տվյալ բաժինը կարևոր դեր ունի ոչ միայն մասնագիտական գիտելիքների ձեռքբերման, այլև ընդհանուր մտավոր զարգացման գործում։ Գրքի մանկավարժական նշանակությունը պայմանավորված է երկրաչափական գիտելիքների մատչելի և աստիճանական ուսուցման նպատակադրումով։ Պարզ երկրաչափությունը մաթեմատիկական կրթության այն հիմնարար ոլորտներից է, որը նախապատրաստում է սովորողին ավելի բարդ մաթեմատիկական առարկաների յուրացմանը։ Այն զարգացնում է վերացական մտածողությունը, տրամաբանական վերլուծությունը, պատկերավոր ընկալումը և խնդիրների ինքնուրույն լուծման հմտությունները։ Երկրաչափական պատկերների ուսումնասիրությունը սովորողին հնարավորություն է տալիս կապ հաստատելու տեսական գիտելիքի և իրական աշխարհի առարկաների միջև՝ մաթեմատիկան ընկալելով որպես շրջապատող իրականությունը բացատրող և չափելի հարաբերությունները բացահայտող գիտություն։ Գրական և գիտամեթոդական առումով աշխատությունը պատկանում է մաթեմատիկական դասագրքերի և ուսումնական ձեռնարկների ժանրին։ Նրան բնորոշ է գիտելիքների հաջորդական ներկայացումը, մաթեմատիկական հասկացությունների ճշգրտությունը և ուսուցողական նպատակադրումը։ Հեղինակը կարևոր տեղ է հատկացնում հայերեն մաթեմատիկական գիտելիքի ձևավորմանն ու մասնագիտական տերմինաբանության կիրառությանը։ Այս տեսանկյունից աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև հայերեն գիտական լեզվի պատմության համար, քանի որ երկրաչափական հասկացությունների հայերեն ներկայացումն ու համակարգումը նպաստել են մաթեմատիկական գրականության ազգային տերմինաբանական հիմքի զարգացմանը։ Պատմական և մշակութային առումով հրատարակությունը կարևոր տեղ ունի տասնիններորդ դարի հայ մաթեմատիկական և կրթական մտքի զարգացման պատմության մեջ։ Այդ ժամանակաշրջանում հայ կրթական ու գիտական կենտրոնները մեծ ուշադրություն էին դարձնում մայրենի լեզվով աշխարհիկ գիտությունների դասավանդմանը։ Մխիթարյան միաբանության գործունեությունը Վիեննայում առանձնահատուկ նշանակություն ուներ հայերեն գիտական, կրթական և մասնագիտական գրականության ստեղծման ու տարածման գործում։ Միաբանության ներկայացուցիչները զբաղվում էին ոչ միայն կրոնական և բանասիրական աշխատությունների հրատարակությամբ, այլև մաթեմատիկայի, բնագիտության, աշխարհագրության և այլ գիտությունների հայերեն ուսումնական գրականության մշակմամբ։ Ղուկաս Տերտերյանի մաթեմատիկական աշխատությունը այդ գործընթացի նշանակալի արտահայտություններից է։ Այն հայերենով ներկայացվող մաթեմատիկական գիտելիքների շրջանակի ընդլայնման և գիտական տերմինաբանության զարգացման կարևոր օրինակ է։ Հատկապես ուշագրավ է այն հանգամանքը, որ պարզ երկրաչափության ուսուցումը հայերեն լեզվով նպաստել է մաթեմատիկական կրթության մատչելիության բարձրացմանը և ազգային կրթական միջավայրում ճշգրիտ գիտությունների տարածմանը։ Աշխատությունը կարևոր է նաև հայ մաթեմատիկական մտքի պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից, քանի որ արտացոլում է գիտելիքի համակարգման, ուսուցման մեթոդների կատարելագործման և մայրենի լեզվով մասնագիտական կրթություն ապահովելու ձգտումները։ Այն արժեքավոր նյութ է հայ մաթեմատիկական գրականության, երկրաչափության դասավանդման պատմության, գիտական տերմինաբանության զարգացման և Մխիթարյան միաբանության կրթական գործունեության ուսումնասիրության համար։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել մաթեմատիկոսներին, երկրաչափության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, մանկավարժներին, կրթության պատմաբաններին, հայագետներին և հայերեն գիտական գրականության ուսումնասիրողներին։ Նրա ընթերցողական ու գիտական արժեքը պայմանավորված է երկրաչափական գիտելիքների հայերեն ուսուցման ավանդույթը ներկայացնելու, մաթեմատիկական կրթության զարգացման պատմական ընթացքը լուսաբանելու և հայ գիտական լեզվի ձևավորման մեջ ունեցած նշանակությամբ։

Other Subjects

Այս տեղեկատվական ցանկը ներկայացնում է 2011 թվականի առաջին կիսամյակում հրատարակված կամ գրադարանային ֆոնդերում ընդգրկված նոր գրքերի վերաբերյալ մատենագիտական տեղեկություններ։ Այն նախատեսված է ընթերցողներին, գրադարանավարներին, հետազոտողներին և գրքասերներին նոր հրատարակություններին ծանոթացնելու, գրական և գիտական աղբյուրների որոնումը հեշտացնելու և ժամանակակից հրատարակչական գործընթացների մասին պատկերացում կազմելու համար։ Ցանկում գրքերը ներկայացվում են համակարգված ձևով՝ ներառելով դրանց հեղինակների, անվանումների, հրատարակչական տվյալների և այլ անհրաժեշտ մատենագիտական նկարագրություններ, ինչը հնարավորություն է տալիս արագ կողմնորոշվել տարբեր բնագավառների գրականության մեջ։ Նմանատիպ տեղեկատվական հրատարակությունները կարևոր դեր ունեն գրադարանային սպասարկման կազմակերպման, գրքային նորույթների տարածման և ընթերցանության մշակույթի զարգացման գործում՝ ապահովելով նոր լույս տեսած աշխատությունների հասանելիության և հանրայնացման արդյունավետ միջոց։

Law

Աշխատությունը նվիրված է մտավոր սեփականության իրավական կարգավորման տեսական և կիրառական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացնելով հեղինակային իրավունքի և հարակից իրավունքների պաշտպանության համակարգի վրա։ Քննության առանցքում ստեղծագործական գործունեության արդյունքների իրավական պահպանության էությունն է, իրավատերերի շահերի և հասարակության՝ գիտելիքին ու մշակութային արժեքներին հասանելիության միջև հավասարակշռության ապահովումը։ Վերլուծվում են հեղինակային իրավունքի օբյեկտների և սուբյեկտների առանձնահատկությունները, ստեղծագործության նկատմամբ անձնական ոչ գույքային և գույքային իրավունքների հարաբերակցությունը, ինչպես նաև դրանց իրականացման ու պաշտպանության ընդհանուր սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ստեղծագործությունների օգտագործման, վերարտադրման, տարածման, հրապարակային ներկայացման և հանրությանը հաղորդման հետ կապված իրավահարաբերություններին։ Հարակից իրավունքների շրջանակում դիտարկվում է կատարողների, հնչյունագրեր արտադրողների, հեռարձակող կազմակերպությունների և ստեղծագործությունների տարածման գործընթացում ներգրավված այլ իրավատերերի իրավական դիրքը։ Կարևոր ուղղություն է իրավունքների սահմանափակումների և բացառությունների ուսումնասիրությունը, քանի որ մտավոր սեփականության իրավական համակարգը պետք է միաժամանակ պաշտպանի ստեղծագործողների շահերը և որոշակի պայմաններում ապահովի ստեղծագործությունների օրինական օգտագործման հնարավորությունը կրթական, գիտական, տեղեկատվական և մշակութային նպատակներով։ Անդրադարձ է կատարվում նաև պայմանագրային հարաբերություններին, իրավունքների փոխանցման և լիցենզավորման ընդհանուր մեխանիզմներին, ինչպես նաև իրավատերերի իրավունքների խախտման դեպքում կիրառվող քաղաքացիաիրավական և այլ պաշտպանության միջոցների նշանակությանը։ Առանձին կարևորություն ունի թվային տեխնոլոգիաների զարգացման ազդեցությունը, քանի որ ստեղծագործությունների արագ պատճենումը և տարածումը նոր խնդիրներ են առաջացնում իրավունքի կիրառման, իրավատերերի նույնականացման և օրինական օգտագործման սահմանների որոշման հարցերում։ Ուսումնասիրությունը կարող է ընդգրկել նաև ազգային իրավակարգավորման և միջազգային իրավական սկզբունքների փոխհարաբերությունը՝ ցույց տալով մտավոր սեփականության պաշտպանության ոլորտում իրավական համակարգերի փոխկապակցվածությունը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը ներկայացնում է հեղինակային և հարակից իրավունքների կարգավորման բազմաշերտ բնույթը՝ համադրելով իրավական պաշտպանության, ստեղծագործական գործունեության խթանման, հանրային շահի և տեխնոլոգիական զարգացման հետ կապված հիմնախնդիրները։