Foreign Languages for Special Purposes – 2017

Лингвистика

Նախատեսված է միջին մասնագիտական ուսումնական հաստատությունների ուսանողների համար՝ նպատակ ունենալով զարգացնել ժամանակակից հայոց լեզվի գործնական կիրառման հմտությունները։ Գիրքը կառուցված է այնպես, որ համատեղի տեսական գիտելիքը և գործնական վարժությունները՝ ընդգրկելով ուղղագրության, կետադրության, բառագիտության, ձևաբանության և շարահյուսության հիմնական բաժինները։ Աշխատությունում ներառված են բազմաբնույթ առաջադրանքներ՝ ուղղված լեզվական սխալների հայտնաբերմանը և շտկմանը, գրավոր խոսքի հստակության և ճշգրտության բարձրացմանը, ինչպես նաև մասնագիտական տեքստերի ճիշտ ձևակերպմանը։ Հեղինակը կարևորում է նաև հաղորդակցական մոտեցումը՝ խրախուսելով ուսանողների ակտիվ մասնակցությունը և ինքնուրույն աշխատանքը։ Ձեռնարկը նպաստում է լեզվական մտածողության զարգացմանը և գրագետ խոսքի ձևավորմանը՝ ծառայելով որպես արդյունավետ գործիք թե՛ դասավանդման, թե՛ ինքնուսուցման համար։ Այն հատկապես օգտակար է այն ուսանողների համար, ովքեր պատրաստվում են կիրառել հայոց լեզուն տարբեր մասնագիտական ոլորտներում՝ ապահովելով նրանց լեզվական մշակույթի բարձր մակարդակ։

Лингвистика

Այս աշխատությունը նվիրված է հայերեն լեզվում որոշիչների արտահայտման ձևերի՝ բառային, բառակապակցական և նախադասական կառուցվածքների քերականական և ոճական քննությանը։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են որոշիչի՝ որպես խոսքի երկրորդական անդամի գործառույթները և դրա արտահայտման բազմազան միջոցները ժամանակակից հայերենում։ Աշխատությունում առանձնացվում են պարզ բառով արտահայտված որոշիչները, որոնք սովորաբար հանդես են գալիս ածականներով, դերանուններով կամ գոյականական ձևերով, ինչպես նաև բառակապակցական որոշիչները, որոնք ձևավորվում են տարբեր շարահյուսական կապերով և ապահովում են իմաստային ավելի հստակ և ընդլայնված բնութագրում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նաև նախադասությամբ արտահայտված որոշիչներին, որոնք հանդես են գալիս որպես հարաբերական կամ լրացուցիչ բացատրական կառույցներ՝ ապահովելով բարդ կառուցվածքային և իմաստային հարաբերություններ։

История

Այս տեղեկատու բնույթի հրատարակությունը նվիրված է 2014 թվականին լրացող և այդ տարվա ընթացքում նշվող հիշարժան տարեթվերի, կարևոր պատմական իրադարձությունների, նշանավոր անձանց ծննդյան ու մահվան տարելիցների և հասարակական, մշակութային ու գիտական նշանակություն ունեցող տարեդարձերի ներկայացմանը։ Նյութը կառուցված է ժամանակագրական սկզբունքով և կարող է ծառայել որպես հարմար տեղեկատու՝ տարբեր ոլորտների կարևոր ամսաթվերի արագ որոնման և հիշատակման համար։ Հավաքածուում ընդգրկված տարեթվերը հնարավորություն են տալիս անդրադառնալու հայ և համաշխարհային պատմության տարբեր ժամանակաշրջանների իրադարձություններին՝ ընդգծելով դրանց պատմական նշանակությունն ու հետագա զարգացման վրա ունեցած ազդեցությունը։ Առանձնահատուկ տեղ կարող է հատկացվել Հայաստանի պատմության, հայ մշակույթի, գրականության, արվեստի, գիտության, կրթության և հասարակական կյանքի հետ կապված հոբելյաններին։ Միաժամանակ ներկայացվում են համաշխարհային նշանակություն ունեցող քաղաքական, ռազմական, գիտական և մշակութային իրադարձությունների տարելիցներ, ինչպես նաև տարբեր երկրների ու ժողովուրդների պատմության մեջ կարևոր դեր ունեցած անձանց հոբելյանական ամսաթվերը։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել պատմության և մշակույթի վերաբերյալ դասերի, միջոցառումների, ցուցահանդեսների, գրադարանային և կրթական աշխատանքների կազմակերպման ժամանակ։ Այն հնարավորություն է տալիս ոչ միայն հիշել որոշակի ամսաթվեր, այլև դրանց միջոցով բացահայտել պատմական գործընթացների փոխկապակցվածությունը և տարբեր դարաշրջանների կարևոր իրադարձությունների շարունակական ազդեցությունը։ Տեղեկատուի գործնական արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ այն մեկտեղում է տարբեր բնագավառների հիշարժան ամսաթվեր և կարող է օգտագործվել որպես օժանդակ նյութ ուսուցիչների, գրադարանավարների, մշակութային հաստատությունների աշխատակիցների, ուսանողների և հետազոտողների կողմից։ Հրատարակությունը հատկապես հարմար է տարեդարձերի և հոբելյանների հետ կապված միջոցառումների նախապատրաստման, թեմատիկ դասախոսությունների ու զեկուցումների կազմման, ինչպես նաև պատմական և մշակութային հիշողության պահպանման նպատակով։

Экология

Այս գիրքը նվիրված է հողային ռեսուրսների արդյունավետ, հիմնավորված և երկարաժամկետ կառավարման համար անհրաժեշտ տեղեկատվության ձևավորման, համակարգման և կիրառման հիմնախնդիրներին։ Աշխատության կենտրոնում հողային ռեսուրսների վերաբերյալ տվյալների հավաքագրման, վերլուծության, գնահատման և կառավարման գործընթացների փոխկապակցվածությունն է, որի նպատակն է ապահովել հողերի ռացիոնալ օգտագործումը, պահպանությունը և վերականգնման հնարավորությունների ճիշտ գնահատումը։ Գրքում կարևորվում է տեղեկատվության դերը կառավարման որոշումների ընդունման գործընթացում, քանի որ հողի վիճակի, օգտագործման բնույթի, արտադրողականության, որակական և քանակական ցուցանիշների վերաբերյալ ամբողջական ու հավաստի տվյալները հնարավորություն են տալիս ավելի ճշգրիտ գնահատել առկա ռեսուրսները և կանխատեսել դրանց փոփոխությունները։ Ներկայացվող մոտեցումները կարող են օգտակար լինել հողային ֆոնդի կառավարման, տարածքային պլանավորման, գյուղատնտեսական նշանակության հողերի օգտագործման, հողերի պահպանության և բնապահպանական վերահսկողության ոլորտներում։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի տարբեր աղբյուրներից ստացվող տեղեկատվության համադրումը և միասնական տեղեկատվական փաթեթի ձևավորումը, որը կարող է ծառայել ինչպես մասնագետներին ու կառավարման մարմիններին, այնպես էլ հետազոտողներին և ոլորտի այլ շահագրգիռ կողմերին։ Աշխատության բովանդակությունը միավորում է բնապահպանական, տնտեսական, կառավարչական և տեղեկատվական տեսանկյունները՝ ցույց տալով, որ հողի արդյունավետ կառավարումը պահանջում է ոչ միայն առկա ռեսուրսների ճիշտ օգտագործում, այլև դրանց վիճակի շարունակական դիտարկում, փոփոխությունների գնահատում և համապատասխան կառավարչական միջոցառումների ժամանակին իրականացում։ Գիրքը հատկապես արժեքավոր կարող է լինել այն ընթերցողների համար, ովքեր հետաքրքրված են հողային ռեսուրսների կառավարման ժամանակակից մեթոդներով, տեղեկատվական համակարգերի կիրառմամբ, կայուն հողօգտագործմամբ և բնական ռեսուրսների պահպանության հիմնախնդիրներով։ Այն կարող է օգտագործվել նաև որպես մասնագիտական և ուսումնամեթոդական նյութ՝ համապատասխան ոլորտներում գիտական ուսումնասիրությունների, վերլուծական աշխատանքների և կառավարչական ծրագրերի մշակման համար։

Биология

Աշխատանքը նվիրված է Macrovipera lebetina obtusa տեսակի օձի թույնի պրոտեկտորային, այսինքն՝ պաշտպանիչ և կենսաբանական կարգավորիչ ազդեցությունների ուսումնասիրմանը Կրոկերի սարկոմայի և Ալցհեյմերի հիվանդության կենդանական մոդելներում։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել թույնի կենսաբանորեն ակտիվ բաղադրիչների ազդեցության հնարավոր մեխանիզմները տարբեր ախտաբանական գործընթացների ժամանակ և գնահատել, թե ինչպես կարող են դրանք փոփոխել ուռուցքային և նեյրոդեգեներատիվ հիվանդություններին բնորոշ բջջային ու մոլեկուլային երևույթները։ Ուսումնասիրության հիմքում ընկած է այն գաղափարը, որ օձի թույնը բարդ կենսաբանական համակարգ է, որը պարունակում է բազմաթիվ սպիտակուցային և պեպտիդային բաղադրիչներ՝ տարբեր ֆիզիոլոգիական թիրախների վրա ազդեցության ներուժով։ Դրանցից որոշները կարող են ազդել բջջային ազդանշանային ուղիների, բորբոքային արձագանքի, օքսիդատիվ գործընթացների, արյան մակարդման համակարգի, բջջային մահվան և հյուսվածքային փոխազդեցությունների վրա։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ուռուցքային գործընթացի վրա ազդեցության ուսումնասիրությունը։ Կրոկերի սարկոմայի կենդանական մոդելը հնարավորություն է տալիս գնահատելու փորձարարական ուռուցքի աճի, բջջային կազմի և հյուսվածքային փոփոխությունների նկատմամբ ուսումնասիրվող կենսաբանական գործոնի ազդեցությունը։ Կարող են վերլուծվել ուռուցքի աճի դինամիկան, բջիջների բազմացման ակտիվությունը, ապոպտոզի դրսևորումները, ուռուցքային հյուսվածքի կառուցվածքային փոփոխությունները և օրգանիզմի ընդհանուր պատասխանները։ Այս տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս պարզելու, թե արդյոք թույնի ազդեցությունը կապված է ուռուցքային բջիջների կենսունակության փոփոխության, բջջային մահվան ակտիվացման կամ ուռուցքային միկրոմիջավայրի փոփոխությունների հետ։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել օքսիդատիվ սթրեսի և հակաօքսիդանտային համակարգի վիճակին։ Ուռուցքային և նեյրոդեգեներատիվ գործընթացներում ռեակտիվ թթվածնային տեսակների առաջացման և հակաօքսիդանտային պաշտպանության միջև հավասարակշռության խախտումը կարող է նպաստել բջջային վնասմանը։ Հետևաբար լիպիդների, սպիտակուցների կամ այլ կենսամոլեկուլների օքսիդացման ցուցանիշների, ինչպես նաև հակաօքսիդանտային ֆերմենտների ակտիվության ուսումնասիրությունը կարող է բացահայտել թույնի ազդեցության որոշ կենսաքիմիական մեխանիզմներ։ Հետազոտության մյուս հիմնական ուղղությունը Ալցհեյմերի հիվանդության կենդանական մոդելի ուսումնասիրությունն է։ Այս դեպքում ուշադրությունը կարող է կենտրոնանալ հիշողության և ճանաչողական վարքի փոփոխությունների, նյարդային հյուսվածքի կառուցվածքային վիճակի, բորբոքային գործընթացների և նեյրոնների վնասման հետ կապված կենսաքիմիական ցուցանիշների վրա։ Ալցհեյմերի հիվանդության պաթոգենեզը բազմագործոն գործընթաց է, որում կարևոր դեր ունեն ամիլոիդային կուտակումները, տաու-սպիտակուցի պաթոլոգիական փոփոխությունները, նեյրոբորբոքումը, օքսիդատիվ սթրեսը և սինապտիկ ֆունկցիայի խանգարումները։ Այդ պատճառով ուսումնասիրվող ազդեցության գնահատումը կարող է ներառել այս գործընթացների տարբեր բաղադրիչների ուսումնասիրություն։ Կենդանիների վարքային թեստերի կիրառումը հնարավորություն է տալիս գնահատելու ուսումնասիրվող նյութի ազդեցությունը հիշողության, ուսուցման և տարածական կողմնորոշման վրա։ Վարքային արդյունքները կարող են համադրվել ուղեղի հյուսվածքի կենսաքիմիական և հյուսվածաբանական ցուցանիշների հետ՝ պարզելու համար, թե վարքային փոփոխությունները ինչպիսի նեյրոկենսաբանական հիմք ունեն։ Հատուկ նշանակություն ունի նեյրոբորբոքային գործընթացների ուսումնասիրությունը։ Գլիալ բջիջների ակտիվացումը և բորբոքային միջնորդների փոփոխությունները կարող են նպաստել նեյրոնների վնասմանը և նեյրոդեգեներատիվ գործընթացների առաջընթացին։ Եթե ուսումնասիրվող ազդեցությունը փոխում է այդ գործընթացների ինտենսիվությունը, ապա դա կարող է վկայել ուղեղի հյուսվածքի վրա դրա կարգավորիչ կամ պաշտպանիչ ազդեցության հնարավոր մեխանիզմների մասին։ Աշխատանքը կարող է ուսումնասիրել նաև բջջային մահվան և գոյատևման ազդանշանային ուղիները։ Ապոպտոզի ակտիվացումը, միտոքոնդրիալ ֆունկցիայի խանգարումը և բջջային սթրեսի տարբեր ձևերը կարևոր նշանակություն ունեն ինչպես ուռուցքային, այնպես էլ նեյրոդեգեներատիվ հիվանդությունների դեպքում, սակայն դրանց դերը տարբեր հիվանդություններում կարող է լինել հակադիր։ Այդ պատճառով տարբեր կենդանական մոդելների համադրումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու կենսաբանական ակտիվ նյութի բազմազան ազդեցությունները և դրանց պայմանավորող մեխանիզմները։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նաև թույնի ազդեցության դոզա-կախյալ և ժամանակային առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը։ Տարբեր դոզաներով և տարբեր ժամանակահատվածներում ստացված տվյալների համեմատությունը թույլ է տալիս գնահատել ազդեցության ուժգնությունը, կայունությունը և հնարավոր օպտիմալ պայմանները։ Միաժամանակ անհրաժեշտ է գնահատել կենդանիների ընդհանուր վիճակը և հնարավոր անցանկալի ազդեցությունները, քանի որ թույնի բաղադրիչներն ունեն բազմազան կենսաբանական ակտիվություն։ Մոլեկուլային և կենսաքիմիական ցուցանիշների համադրումը վարքային ու հյուսվածաբանական տվյալների հետ կարող է հնարավորություն տալ կառուցելու ազդեցության հնարավոր մեխանիստական պատկերը։ Այս մոտեցումը կարևոր է, քանի որ միայն մեկ կենսաքիմիական ցուցանիշի փոփոխությունը բավարար չէ պաշտպանիչ ազդեցության մեխանիզմը հիմնավորելու համար։ Ուսումնասիրությունը կարող է նաև նպաստել օձի թույնի առանձին բաղադրիչների կենսաբժշկական ներուժի հետագա գնահատմանը։ Եթե բացահայտվում են այնպիսի մոլեկուլային թիրախներ կամ ազդանշանային ուղիներ, որոնց վրա ազդեցությունը կապված է բարենպաստ կենսաբանական փոփոխությունների հետ, դրանք կարող են հետաքրքրություն ներկայացնել նոր դեղաբանական միջոցների որոնման համար։ Միաժամանակ կենդանական մոդելներում ստացված արդյունքները պետք է դիտարկել որպես նախակլինիկական գիտական տվյալներ, որոնք ինքնին չեն նշանակում մարդկանց մոտ բուժական արդյունավետության ապացույց։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը միավորում է կենսաքիմիայի, դեղաբանության, փորձարարական ուռուցքաբանության և նեյրոկենսաբանության մոտեցումները՝ ուսումնասիրելով օձի թույնի ազդեցությունը երկու էապես տարբեր, սակայն բարդ պաթոգենետիկ մեխանիզմներ ունեցող հիվանդությունների կենդանական մոդելներում։ Թեման ունի գիտական նշանակություն, քանի որ կարող է նպաստել թույնի կենսաբանական ակտիվության, բջջային պաշտպանության և հիվանդաբանական գործընթացների կարգավորման միջև փոխհարաբերությունների ավելի խոր ըմբռնմանը և նոր կենսաակտիվ միացությունների հետագա հետազոտության հնարավոր ուղղությունների բացահայտմանը։

Технология

Աշխատությունը նվիրված է n տիպի կադմիումի տելուրիդի հիմքով երկպատնեշային ֆոտոընդունիչ կառուցվածքների մշակման և դրանց ֆիզիկական ու ֆոտոէլեկտրական հատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում կիսահաղորդչային կառուցվածքներում երկու պոտենցիալային պատնեշների ձևավորման ազդեցությունն է լիցքակիրների տեղափոխման, լուսային ճառագայթման կլանման և էլեկտրական ազդանշանի առաջացման գործընթացների վրա։ Կադմիումի տելուրիդը դիտարկվում է որպես օպտոէլեկտրոնային կիրառությունների համար հետաքրքրություն ներկայացնող կիսահաղորդչային նյութ, որի էներգետիկ և օպտիկական հատկությունները հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու տարբեր տիպի լուսազգայուն կառուցվածքներ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են քննության առնվել կառուցվածքի էներգետիկ գոտիական պատկերը, միջերեսներում առաջացող պոտենցիալային պատնեշների հատկությունները և դրանց ազդեցությունը էլեկտրոնների ու խոռոչների տեղափոխման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել մթնային և լուսավորված պայմաններում դիտվող հոսանքալարման բնութագրերին, սպեկտրային լուսազգայունությանը, ֆոտոհոսքի ձևավորման առանձնահատկություններին և սարքի աշխատանքը բնութագրող այլ ֆոտոէլեկտրական ցուցանիշներին։ Երկու պատնեշների առկայությունը կարող է էական ազդեցություն ունենալ լիցքակիրների բաժանման և տեղափոխման մեխանիզմների վրա, ուստի դրանց փոխազդեցության ուսումնասիրությունը կարևոր է կառուցվածքի ընդհանուր ֆիզիկական վարքը հասկանալու համար։ Հետազոտության մեջ կարող են դիտարկվել նաև ջերմաստիճանի, կիրառված էլեկտրական դաշտի և ընկնող ճառագայթման հատկությունների ազդեցությունները ֆոտոընդունիչ արձագանքի վրա։ Փորձարարական տվյալների համադրումը կիսահաղորդիչների ֆիզիկայի տեսական պատկերացումների հետ հնարավորություն է տալիս պարզաբանելու գերակշռող հաղորդականության և ֆոտոգեներացված լիցքակիրների տեղափոխման մեխանիզմները։ Առանձին նշանակություն ունի կառուցվածքային պարամետրերի և լուսազգայունության միջև կապի ուսումնասիրությունը, ինչը կարող է նպաստել ֆոտոընդունիչների բնութագրերի նպատակային կատարելագործման գիտական հիմքերի ձևավորմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է կիսահաղորդիչների ֆիզիկայի, պինդ մարմնի էլեկտրոնիկայի, ֆոտոէլեկտրոնիկայի և նյութագիտության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել կադմիումի տելուրիդի հիմքով երկպատնեշային կառուցվածքների ֆոտոէլեկտրական հատկությունները և դրանց կիրառական հնարավորությունները օպտոէլեկտրոնային սարքերում։