Գորգագործություն

Финансы

Աշխատանքը նվիրված է առևտրային բանկերի ֆինանսական դրության գնահատման տեսական, մեթոդաբանական և գործնական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության առևտրային բանկերի օրինակով։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել բանկերի ֆինանսական կայունությունը բնութագրող հիմնական ցուցանիշները, գնահատել դրանց հաշվարկման և վերլուծության կիրառվող մեթոդները, ինչպես նաև ուսումնասիրել այն գործոնները, որոնք կարող են ազդել բանկի վճարունակության, իրացվելիության, շահութաբերության, կապիտալի բավարարության և ընդհանուր ֆինանսական կայունության վրա։ Աշխատանքի հիմքում ընկած է այն գաղափարը, որ բանկի ֆինանսական վիճակի գնահատումը չի կարող սահմանափակվել մեկ կամ մի քանի ցուցանիշների ուսումնասիրությամբ, քանի որ բանկային գործունեությունը փոխկապակցված ֆինանսական գործընթացների ամբողջություն է։ Հետևաբար անհրաժեշտ է համակողմանիորեն դիտարկել ակտիվների և պարտավորությունների կառուցվածքը, սեփական կապիտալի ծավալը, վարկային և ներդրումային գործունեությունը, ներգրավված միջոցների կազմը, եկամուտներն ու ծախսերը և դրանց փոփոխությունների դինամիկան։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է առևտրային բանկերի ակտիվների որակի գնահատումը։ Բանկային ակտիվների զգալի մասը սովորաբար կապված է վարկավորման հետ, ուստի վարկային պորտֆելի ծավալը, կառուցվածքը, կենտրոնացվածությունը և վարկային ռիսկի մակարդակը կարևոր դեր են խաղում ֆինանսական կայունության որոշման գործում։ Վարկերի հնարավոր արժեզրկումը և ժամկետանց պարտավորությունների աճը կարող են բացասաբար ազդել ինչպես շահութաբերության, այնպես էլ կապիտալի բավարարության վրա։ Այդ պատճառով աշխատանքում կարևորվում է վարկային ռիսկի գնահատումը և դրա ազդեցության վերլուծությունը բանկի ընդհանուր ֆինանսական վիճակի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում իրացվելիության խնդրին։ Բանկը պետք է կարողանա ժամանակին կատարել իր պարտավորությունները ավանդատուների, վարկատուների և այլ գործընկերների նկատմամբ, ուստի բարձր իրացվելիության ապահովումը բանկային կայունության կարևոր նախապայման է։ Միաժամանակ չափազանց բարձր իրացվելիությունը կարող է սահմանափակել շահութաբերությունը, եթե բանկի ռեսուրսների զգալի մասը չի օգտագործվում եկամուտ ստեղծող գործառնություններում։ Այս հակասության ուսումնասիրությունը կարևոր է բանկի ակտիվների և պարտավորությունների արդյունավետ կառավարման տեսանկյունից։ Աշխատանքում կարևոր տեղ է զբաղեցնում կապիտալի բավարարության գնահատումը։ Սեփական կապիտալը բանկի ֆինանսական պաշտպանության կարևորագույն գործոններից է և ծառայում է որպես հնարավոր կորուստների կլանման միջոց։ Կապիտալի կառուցվածքը, դրա համարժեքությունը ռիսկային ակտիվների նկատմամբ և փոփոխության դինամիկան հնարավորություն են տալիս գնահատելու բանկի ֆինանսական դիմակայունությունը։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև բանկային կապիտալի ձևավորման աղբյուրներին և դրա արդյունավետ օգտագործման խնդիրներին։ Ֆինանսական դրության կարևոր բաղադրիչ է շահութաբերությունը։ Աշխատանքում կարող են վերլուծվել բանկերի շահույթի ձևավորման աղբյուրները, տոկոսային և ոչ տոկոսային եկամուտները, գործառնական և վարչական ծախսերը, ակտիվների ու սեփական կապիտալի շահութաբերության ցուցանիշները։ Շահութաբերության դինամիկայի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պարզելու, թե որքան արդյունավետ է բանկն օգտագործում իր ռեսուրսները և ինչ գործոններ են նպաստում կամ խոչընդոտում ֆինանսական արդյունքի ձևավորմանը։ ՀՀ առևտրային բանկերի օրինակով իրականացվող վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս տեսական դրույթները կապել կոնկրետ բանկային համակարգի զարգացման առանձնահատկությունների հետ։ Կարող են ուսումնասիրվել առանձին բանկերի հաշվեկշռային տվյալները, ֆինանսական հաշվետվությունները և հիմնական ցուցանիշների փոփոխությունները՝ դրանց միջև համեմատական վերլուծություն իրականացնելու նպատակով։ Այդպիսի մոտեցումը հնարավորություն է տալիս բացահայտել ինչպես ամբողջ համակարգին բնորոշ միտումները, այնպես էլ առանձին բանկերի ֆինանսական կառավարման առանձնահատկությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել գործակիցների մեթոդը, հորիզոնական և ուղղահայաց վերլուծությունը, դինամիկ շարքերի ուսումնասիրությունը և համեմատական գնահատումը։ Ֆինանսական գործակիցների միջոցով հնարավոր է առանձին գնահատել իրացվելիության, շահութաբերության, կապիտալի բավարարության, ակտիվների որակի և ֆինանսական լծակի մակարդակները, իսկ դրանց համադրումը հնարավորություն է տալիս ստանալ բանկի ընդհանուր ֆինանսական վիճակի ավելի ամբողջական պատկերը։ Աշխատանքում կարևոր նշանակություն ունի նաև բանկային ռիսկերի համալիրը։ Վարկային, շուկայական, արժութային, տոկոսադրույքային, գործառնական և իրացվելիության ռիսկերը կարող են փոխկապակցված կերպով ազդել բանկի ֆինանսական արդյունքների վրա։ Հետևաբար ֆինանսական դրության գնահատումը պետք է ներառի ոչ միայն արդեն ձևավորված ցուցանիշների վերլուծություն, այլև ռիսկերի կառավարման արդյունավետության ուսումնասիրություն։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել արտաքին տնտեսական միջավայրի ազդեցությանը՝ ներառյալ տոկոսադրույքների, արժութային շուկայի, տնտեսական ակտիվության և ֆինանսական շուկաների փոփոխությունները։ Աշխատանքի կիրառական նշանակությունը կայանում է նրանում, որ ֆինանսական վիճակի համակողմանի գնահատման արդյունքները կարող են օգտագործվել բանկի կառավարման որոշումների ընդունման, ռիսկերի կանխարգելման, ակտիվների և պարտավորությունների օպտիմալացման և ֆինանսական կայունության բարձրացման նպատակով։ Նման վերլուծությունը կարևոր է նաև բանկային վերահսկողության և ֆինանսական համակարգի կայունության տեսանկյունից։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը միավորում է ֆինանսական վերլուծության և բանկային կառավարման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել ՀՀ առևտրային բանկերի ֆինանսական դրության գնահատման հիմնական մեթոդական խնդիրները և դրանց լուծման հնարավոր ուղղությունները։ Թեման ունի կարևոր տնտեսական և գործնական նշանակություն, քանի որ առևտրային բանկերի ֆինանսական կայունությունը անմիջականորեն կապված է ֆինանսական համակարգի արդյունավետ գործունեության, ավանդատուների և վարկառուների շահերի պաշտպանության, տնտեսության վարկավորման և ընդհանուր տնտեսական կայունության ապահովման հետ։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության տնտեսական անվտանգության հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը և դրանց հաղթահարման հնարավոր ուղիների բացահայտմանը։ Հետազոտության շրջանակում տնտեսական անվտանգությունը դիտարկվում է որպես պետության կայուն զարգացման, տնտեսական ինքնուրույնության, մրցունակության և հասարակության բարեկեցության ապահովման կարևորագույն բաղադրիչ։ Ուսումնասիրվում են երկրի տնտեսական համակարգի վրա ազդող ներքին և արտաքին գործոնները, մակրոտնտեսական կայունության պահպանման, ներդրումային միջավայրի բարելավման, ֆինանսական համակարգի կայունության, էներգետիկ և պարենային անվտանգության, արտադրական ներուժի զարգացման և արտաքին տնտեսական կախվածությունների նվազեցման խնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տնտեսական ռիսկերի բացահայտմանը և գնահատմանը, ճգնաժամային իրավիճակների նկատմամբ տնտեսության դիմակայունությանը, պետական տնտեսական քաղաքականության արդյունավետությանը և ազգային տնտեսական շահերի պաշտպանությանը։ Աշխատության մեջ կարող են ներկայացվել տնտեսական անվտանգության մակարդակի գնահատման չափանիշներ և ցուցանիշներ, ինչպես նաև դրա ամրապնդմանն ուղղված ռազմավարական և կառավարչական մոտեցումներ։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, պետական կառավարման և ֆինանսական ոլորտների մասնագետների, քաղաքականություն մշակողների, հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում տնտեսության հարկաբյուջետային կարգավորման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով պետական ֆինանսական քաղաքականության դերը մակրոտնտեսական կայունության, տնտեսական աճի և սոցիալական հավասարակշռության ապահովման գործընթացում։ Հեղինակը վերլուծում է հարկաբյուջետային համակարգի կառուցվածքը՝ ներառյալ հարկային եկամուտների ձևավորումը, պետական ծախսերի բաշխումը և բյուջետային դեֆիցիտի կառավարման մեխանիզմները։ Գրքում դիտարկվում են հարկային քաղաքականության արդյունավետությունը, հարկային բեռի բաշխման խնդիրները, ստվերային տնտեսության ազդեցությունը և պետական պարտքի կայունության հարցերը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հարկաբյուջետային քաղաքականության հակացիկլիկ գործառույթներին՝ տնտեսական անկումների և վերականգնման փուլերում պետական միջամտության դերին։ Հեղինակը ուսումնասիրում է նաև միջազգային փորձը՝ զարգացած և անցումային տնտեսությունների հարկաբյուջետային կարգավորման մոդելների համեմատական վերլուծության հիման վրա՝ բացահայտելով դրանց կիրառելիությունը ՀՀ պայմաններում։ Աշխատությունը ընդգծում է արդյունավետ հարկաբյուջետային կառավարման անհրաժեշտությունը որպես տնտեսական կայունության, ներդրումային միջավայրի բարելավման և երկարաժամկետ զարգացման ապահովման հիմնական գործոն։ Այն օգտակար է տնտեսագետների, պետական կառավարման մասնագետների և ֆինանսական քաղաքականություն մշակողների համար։

Информатика

Աշխատությունը նվիրված է իրական ժամանակում տվյալների հավաքագրման և մշակման ավտոմատացված համակարգի մշակման, կառուցվածքի և աշխատանքի սկզբունքների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է ստեղծել այնպիսի տեղեկատվական համակարգ, որը կարող է տարբեր աղբյուրներից ստանալ տվյալներ, դրանք արագ փոխանցել մշակման միջավայր, ավտոմատ կերպով վերլուծել և անհրաժեշտ արդյունքները հասանելի դարձնել օգտվողին կամ այլ համակարգերին։ Իրական ժամանակի ռեժիմում աշխատող նման համակարգերի կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ տվյալների հավաքագրումը, փոխանցումը, պահպանումը և մշակումը կատարվում են հնարավորինս փոքր ուշացումով՝ հնարավորություն տալով հետևել փոփոխվող գործընթացներին և ժամանակին արձագանքել դրանց։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել համակարգի հիմնական բաղադրիչները՝ տվյալների աղբյուրները, մուտքային ինտերֆեյսները, կապի և փոխանցման միջոցները, տվյալների պահպանման ենթահամակարգը, մշակման և վերլուծության մոդուլները, ինչպես նաև օգտվողի հետ փոխգործակցության միջերեսը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տվյալների հոսքերի կազմակերպմանը, դրանց նախնական մշակմանը, տեսակավորմանը, զտմանը, ստուգմանը և անհրաժեշտ ձևաչափի վերափոխմանը։ Կարևոր խնդիր է նաև մեծ արագությամբ կամ մեծ ծավալով մուտքագրվող տվյալների արդյունավետ մշակումը՝ համակարգի կայունությունն ու արձագանքման արագությունը պահպանելու պայմաններում։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել տվյալների բազաների, հաղորդագրությունների փոխանցման մեխանիզմների, սերվերային և ամպային տեխնոլոգիաների, ինչպես նաև տվյալների վիզուալացման գործիքների կիրառման հնարավորությունները։ Համակարգի ավտոմատացումը թույլ է տալիս նվազեցնել մարդու կողմից կատարվող կրկնվող գործողությունների ծավալը, նվազեցնել սխալների հավանականությունը և արագացնել տվյալների հիման վրա որոշումների ընդունման գործընթացը։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել նաև համակարգի արտադրողականության, հուսալիության, մասշտաբայնության և տեղեկատվական անվտանգության ապահովման հարցերը։ Իրական ժամանակի տվյալների մշակման համակարգերը կարող են կիրառվել արդյունաբերական կառավարման, ֆինանսական համակարգերի, տրանսպորտի, կապի, գիտական հետազոտությունների, մոնիթորինգի և բազմաթիվ այլ ոլորտներում, որտեղ կարևոր է ընթացիկ տեղեկատվության արագ ստացումն ու վերլուծությունը։ Աշխատանքի գործնական նշանակությունը կայանում է տվյալների հավաքագրման և մշակման գործընթացների ավտոմատացման միջոցով տեղեկատվության օպերատիվության և կառավարման արդյունավետության բարձրացման հնարավորության մեջ։ Նյութը կարող է հետաքրքրել ծրագրավորողներին, համակարգային վերլուծաբաններին, տվյալների ինժեներներին, ՏՏ մասնագետներին, ավտոմատացման ոլորտի մասնագետներին, հետազոտողներին և տեղեկատվական համակարգերի նախագծմամբ զբաղվող ուսանողներին։

Право

Աշխատությունը նվիրված է քաղաքացիական հասարակության ձևավորման և զարգացման տեսական ու իրավական հիմքերի ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության հասարակական և պետական ինստիտուտների փոխհարաբերությունների համատեքստում։ Հետազոտության շրջանակում քննվում են քաղաքացիական հասարակության հասկացության բովանդակությունը, դրա վերաբերյալ իրավագիտական և հասարակագիտական հիմնական մոտեցումները, ինչպես նաև պետության, անհատի և հասարակական միավորումների միջև հարաբերությունների կազմակերպման սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում իրավական պետության և քաղաքացիական հասարակության փոխկապակցվածությանը, մարդու իրավունքների ու ազատությունների իրավական երաշխիքներին, հասարակական մասնակցության ձևերին և պետական իշխանության նկատմամբ հանրային վերահսկողության ինստիտուցիոնալ հնարավորություններին։ Դիտարկվում է հասարակական կազմակերպությունների, մասնագիտական և այլ կամավոր միավորումների, զանգվածային լրատվության միջոցների, տեղական ինքնակառավարման մարմինների ու քաղաքացիական նախաձեռնությունների տեղը հասարակական հարաբերությունների համակարգում։ Քննության են առնվում միավորումների ազատության, խոսքի և տեղեկատվության ազատության, հանրային որոշումների ընդունմանը մասնակցության և իրավական պաշտպանության մեխանիզմների նշանակությունը քաղաքացիական հասարակության ինստիտուտների գործունեության համար։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է սահմանադրական և օրենսդրական կարգավորումների վերլուծությունը՝ բացահայտելու դրանց դերը քաղաքացիական նախաձեռնությունների իրականացման, հասարակական կազմակերպությունների գործունեության և պետություն-հասարակություն հարաբերությունների իրավական կազմակերպման գործում։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում են այն ինստիտուցիոնալ և իրավական խնդիրները, որոնք կարող են սահմանափակել հասարակական մասնակցության արդյունավետությունը կամ դժվարացնել քաղաքացիական կառույցների կայացումը։ Կարևորվում են իրավական մշակույթի, իրավագիտակցության և քաղաքացիների հասարակական ակտիվության փոխադարձ կապերը, քանի որ միայն իրավական նորմերի առկայությունը ինքնին չի ապահովում քաղաքացիական հասարակության լիարժեք գործունեությունը։ Տեսական մոտեցումների և Հայաստանի իրավական միջավայրի համադրումը հնարավորություն է տալիս համակարգելու քաղաքացիական հասարակության զարգացման հիմնական նախադրյալները և գնահատելու դրա ինստիտուտների գործունեության իրավական պայմանները։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը նպաստում է քաղաքացիական հասարակության և պետության հարաբերությունների իրավական բնույթի առավել ամբողջական ընկալմանը՝ այն դիտարկելով սահմանադրական կարգի, մարդու իրավունքների պաշտպանության և հանրային մասնակցության տեսանկյուններից։

География

Աշխատությունը նվիրված է Սևանի մերձակա օֆիոլիտային գոտու թանկարժեք և կիսաթանկարժեք քարային հանքանյութերի երկրաքիմիական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ դրանց կազմի, առաջացման պայմանների և երկրաբանական միջավայրի հետ փոխկապակցվածության տեսանկյունից։ Հետազոտության շրջանակում քննության են առնվում տարբեր հանքանյութերի քիմիական և հանքաբանական բնութագրերը, հիմնական ու խառնուրդային տարրերի բաշխումը, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը քարերի գույնի, կառուցվածքի և այլ ֆիզիկական հատկությունների ձևավորման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում օֆիոլիտային համալիրների երկրաբանական կառուցվածքին, քանի որ այդ ապարային համակարգերը կապված են հնագույն օվկիանոսային երկրակեղևի հատվածների և դրանց հետագա տեկտոնական վերափոխումների հետ։ Ուսումնասիրվում են հանքանյութերի առաջացմանը նպաստած երկրաքիմիական միջավայրերը, ապարների փոխակերպման գործընթացները, հիդրոթերմալ երևույթները և տարրերի տեղաշարժի ու կուտակման օրինաչափությունները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում հանքանյութերի քիմիական կազմի համեմատական վերլուծությանը, որը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տարբեր տեղամասերում ձևավորված նմուշների միջև ընդհանրություններն ու տարբերությունները և գնահատելու դրանց ծագման հնարավոր պայմանները։ Քննության են առնվում նաև քրոմոֆոր տարրերի և տարբեր միկրոխառնուրդների նշանակությունը, որոնք կարող են պայմանավորել հանքանյութերի գունային բազմազանությունը և գեմոլոգիական հատկանիշները։ Երկրաքիմիական տվյալները համադրվում են հանքաբանական ու պետրոգրաֆիական դիտարկումների հետ՝ ուսումնասիրվող քարերի ձևավորման գործընթացների առավել ամբողջական պատկեր ստանալու նպատակով։ Հետազոտությունը կարող է նպաստել նաև հանքայնացման տարածական օրինաչափությունների բացահայտմանը, հեռանկարային տեղամասերի գնահատմանը և տարածաշրջանի օգտակար հանածոների վերաբերյալ տվյալների համակարգմանը։ Առանձին նշանակություն ունի ուսումնասիրվող հանքանյութերի գեմոլոգիական արժեքի և դրանց բնական հատկությունների ձևավորման երկրաբանական գործոնների փոխկապակցվածության պարզաբանումը։ Աշխատությունն ունի գիտական և կիրառական նշանակություն երկրաբանության, երկրաքիմիայի, հանքաբանության և գեմոլոգիայի համար՝ նպաստելով Սևանի մերձակա օֆիոլիտային գոտու հանքային բազմազանության, դրա առաջացման պայմանների և քարային հումքի ռեսուրսային ներուժի առավել ամբողջական գնահատմանը։