Գործնական համառոտ թվաբանություն

Pedagogy

Աշխատությունը նվիրված է հիմնական դպրոցում սովորողների էկոլոգիական կրթության և դաստիարակության կազմակերպման տեսական ու գործնական հիմնահարցերին։ Գրքում ներկայացվում են բնապահպանական գիտելիքների ձևավորման, էկոլոգիական մտածողության զարգացման և բնության նկատմամբ պատասխանատու վերաբերմունքի դաստիարակման արդյունավետ մեթոդներն ու մանկավարժական մոտեցումները։ Քննարկվում են ուսումնական գործընթացում էկոլոգիական կրթության բովանդակությունը, դասավանդման ժամանակակից մեթոդները, արտադասարանական գործունեության դերը և սովորողների բնապահպանական մշակույթի ձևավորման պայմանները։ Հեղինակը վերլուծում է կրթական ծրագրերում էկոլոգիական բաղադրիչի ներդրման հնարավորությունները և ներկայացնում գործնական առաջարկություններ՝ շրջակա միջավայրի պահպանության արժեքների ամրապնդման համար։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել մանկավարժներին, բնագիտության ուսուցիչներին, կրթության կազմակերպիչներին, գիտաշխատողներին, ուսանողներին և էկոլոգիական կրթության հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Linguistics

Այս աշխատությունը ներկայացնում է հայ բարբառագիտության հիմնարար հարցերը՝ ուսումնասիրելով հայերենի տարածքային տարբերակների ձևավորումը, զարգացումը և լեզվական առանձնահատկությունները։ Նյութում վերլուծվում են հայոց լեզվի բարբառների դասակարգման սկզբունքները, դրանց հնչյունաբանական, բառապաշարային, ձևաբանական և շարահյուսական առանձնահատկությունները, ինչպես նաև բարբառների միջև առկա ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հայերենի պատմական զարգացման ընթացքում ձևավորված բարբառային համակարգին, աշխարհագրական տարածվածությանը և տարբեր պատմամշակութային պայմանների ազդեցությանը լեզվական փոփոխությունների վրա։ Աշխատությունը նաև անդրադառնում է բարբառների դերին գրական լեզվի ձևավորման, ազգային ինքնության պահպանման և լեզվամշակութային ժառանգության ուսումնասիրման գործընթացներում։ Միաժամանակ ներկայացվում են հայ բարբառագիտության տեսական և մեթոդաբանական հիմքերը՝ ընդգծելով դաշտային հետազոտությունների, լեզվական տվյալների հավաքագրման և համեմատական վերլուծության նշանակությունը հայերենի բազմազանության գիտական ուսումնասիրության համար։

Economics

Էլեկտրոնային կոմերցիան (e-commerce) ապրանքների և ծառայությունների առքուվաճառքն է, որը իրականացվում է ինտերնետի միջոցով՝ թվային հարթակներում։ Այն ներառում է առցանց խանութներ, վճարային համակարգեր, թվային շուկաներ և ծառայություններ, որոնք հնարավորություն են տալիս ընկերություններին և անհատներին իրականացնել գործարքներ առանց ֆիզիկական ներկայության։ Էլեկտրոնային կոմերցիան կարող է ունենալ տարբեր ձևեր՝ B2C (բիզնեսից դեպի սպառող), B2B (բիզնեսից դեպի բիզնես), C2C (սպառողից դեպի սպառող) և այլ մոդելներ։ Այս համակարգը ապահովում է արագ և հարմար գնումների հնարավորություն, լայն ընտրություն, գների համեմատման հեշտություն և գլոբալ շուկաների հասանելիություն։ Միևնույն ժամանակ այն պահանջում է վճարային անվտանգության, տվյալների պաշտպանության և լոգիստիկայի արդյունավետ կազմակերպում։ Էլեկտրոնային կոմերցիայի զարգացումը մեծապես կապված է թվային տեխնոլոգիաների, առցանց վճարումների և ինտերնետ հասանելիության ընդլայնման հետ, ինչը այն դարձնում է ժամանակակից տնտեսության կարևոր և արագ աճող ոլորտներից մեկը։

Technology

Նյութագիտության, սիլիկատային տեխնոլոգիաների և շինարարական նյութերի արտադրության բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Սևանի տարածաշրջանի մագնեզիումային ապարների հիմքով ֆորստերիտային հրակայուն բետոնների ստացման տեխնոլոգիական առանձնահատկությունների և դրանց ֆիզիկաքիմիական ու շահագործական հատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում տեղական մագնեզիումային հումքի հանքաբանական և քիմիական կազմը, կառուցվածքային առանձնահատկությունները և հրակայուն նյութերի արտադրության մեջ օգտագործման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ֆորստերիտի առաջացման գործընթացներին, մագնեզիումի ու սիլիցիումի միացությունների փոխազդեցությանը և բարձր ջերմաստիճաններում ձևավորվող բյուրեղային փուլերին։ Վերլուծվում են հրակայուն բետոնների բաղադրության ընտրության, լցանյութերի և կապակցող նյութերի հարաբերակցության, խառնուրդների պատրաստման ու ջերմային մշակման տեխնոլոգիական պայմանները։ Քննարկվում են ստացված նյութերի խտության, ծակոտկենության, մեխանիկական ամրության, ջերմակայունության և բարձր ջերմաստիճանային ազդեցությունների նկատմամբ դիմադրության գնահատման մեթոդները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել տարբեր հավելանյութերի ազդեցությունը բետոնի կառուցվածքի ձևավորման, ամրացման գործընթացների և հրակայուն հատկությունների վրա։ Անդրադարձ է կատարվում ջերմային ընդարձակման, ջերմաստիճանային տատանումների նկատմամբ կայունության և երկարատև շահագործման ընթացքում նյութի կառուցվածքային փոփոխությունների հիմնախնդիրներին։ Կարևորվում է տեղական հանքային հումքի արդյունավետ օգտագործումը՝ բարձր ջերմաստիճաններում աշխատող արդյունաբերական սարքավորումների համար համապատասխան հատկություններով հրակայուն բետոններ ստանալու նպատակով։ Աշխատանքը կարող է նպաստել հրակայուն նյութերի արտադրության տեխնոլոգիաների կատարելագործմանը, ներմուծվող հումքից կախվածության նվազեցման հնարավորությունների գնահատմանը և Սևանի տարածաշրջանի մագնեզիումային ապարների արդյունաբերական կիրառության ընդլայնմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել նյութագիտության, հրակայուն կերամիկայի, սիլիկատային տեխնոլոգիաների, շինարարական նյութերի և արդյունաբերական ջերմային սարքավորումների ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Geography

Աշխատությունը նվիրված է Լոռու մարզի բնական և մարդու տնտեսական գործունեության ազդեցությամբ ձևափոխված լանդշաֆտների համալիր ուսումնասիրությանը, դրանց էկոլոգիական վիճակի գնահատմանը և պահպանության ու բարելավման հնարավոր ուղղությունների բացահայտմանը։ Հետազոտության առանցքում տարածքի բնական բաղադրիչների՝ ռելիեֆի, կլիմայական պայմանների, ջրային ռեսուրսների, հողային ծածկույթի, բուսականության և կենդանական աշխարհի փոխկապակցվածությունն է, ինչպես նաև դրանց վրա բնակավայրերի զարգացման, արդյունաբերության, գյուղատնտեսության, հանքարդյունաբերության, տրանսպորտային ենթակառուցվածքների և տնտեսական գործունեության այլ ձևերի ազդեցությունը։ Քննվում է մարզի լանդշաֆտային բազմազանությունը, բնական տարածքային համալիրների առանձնահատկությունները և դրանց փոփոխությունների տարածական բնույթը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում մարդածին ծանրաբեռնվածության հետևանքով առաջացող հողերի էրոզիայի ու դեգրադացման, բուսածածկույթի փոփոխության, ջրային համակարգերի աղտոտման, բնական միջավայրի մասնատման և այլ էկոլոգիական խնդիրների գնահատմանը։ Կարևորվում է բնական և անթրոպոգեն գործոնների համատեղ ազդեցության ուսումնասիրությունը, քանի որ լանդշաֆտների ժամանակակից վիճակը պայմանավորված է ինչպես բնական գործընթացներով, այնպես էլ տարածքի երկարատև տնտեսական օգտագործմամբ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել դաշտային դիտարկումների, քարտեզագրական նյութերի, աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգերի, հեռահար զոնդավորման տվյալների և համեմատական վերլուծության հնարավորությունները՝ տարածքային փոփոխությունների բացահայտման ու գնահատման համար։ Ուսումնասիրվում են նաև տարբեր լանդշաֆտների կայունությունը և մարդածին ազդեցությունների նկատմամբ խոցելիությունը։ Բարելավման ուղղությունների շրջանակում կարևորվում են հողային ու ջրային ռեսուրսների արդյունավետ կառավարումը, դեգրադացված տարածքների վերականգնումը, կանաչ տարածքների պահպանումն ու ընդլայնումը, անտառային էկոհամակարգերի պաշտպանությունը և բնօգտագործման առավել հավասարակշռված մոտեցումների կիրառումը։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև տարածքային պլանավորման և շրջակա միջավայրի պահպանության միջոցառումների փոխկապակցումը։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտությունը համադրում է ֆիզիկական աշխարհագրության, լանդշաֆտագիտության, բնապահպանության և տարածքային կառավարման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով գիտական հիմքեր ստեղծել մարզի բնական ռեսուրսների պահպանության, խախտված լանդշաֆտների վերականգնման և տարածքի կայուն օգտագործման համար։

History

Այս հրատարակությունը ներկայացնում է XIX դարի վերջին Կովկասում գործող հայկական բարեգործական կազմակերպության գործունեությունը կարգավորող հիմնական կանոնակարգային փաստաթուղթը։ Այն հատկապես արժեքավոր է որպես պատմական և իրավական սկզբնաղբյուր, քանի որ ցույց է տալիս, թե ինչպես էր կազմակերպվում հայ համայնքների սոցիալական, կրթական և բարեգործական գործունեությունը Ռուսական կայսրության կովկասյան տարածքում։ Հետազոտական առումով փաստաթուղթը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել կազմակերպության նպատակները, անդամակցության պայմանները, կառավարման կառուցվածքը, տեղական բաժանմունքների գործունեությունը, ֆինանսավորման աղբյուրները և օգնության տրամադրման սկզբունքները։ Հիմնադիր կանոնադրությունը հաստատվել է 1881 թվականի հունիսի 6-ին Կովկասի փոխարքայի կողմից, իսկ 1895 թվականի Թիֆլիսյան հրատարակության մեջ կանոնադրությանը զուգահեռ ներառված է նաև տեղական վարչությունների և կոմիտեների գործունեությունը կարգավորող հրահանգը, որը հաստատվել էր 1892 թվականի հունվարի 12-ին։ Հրատարակությունը բաղկացած է 20 և 18 էջանոց երկու մասից և ունի զուգահեռ ռուսերեն ու հայերեն տեքստեր։ Փաստաթղթի բովանդակությունը կարևոր է հատկապես այն պատճառով, որ կազմակերպության գործունեությունը չէր սահմանափակվում միայն անհատական նյութական օգնությամբ։ Կազմակերպության նպատակների շարքում ընդգծվում էր Կովկասի և Անդրկովկասի հայերի շրջանում կրթության տարածումը և նյութական օգնության տրամադրումը։ Այսպիսով, բարեգործությունը դիտարկվում էր ավելի լայն հասարակական ծրագրի շրջանակում, որտեղ սոցիալական աջակցությունը զուգակցվում էր կրթական և մշակութային զարգացման հետ։ Տարբեր քաղաքներում ստեղծված տեղական բաժանմունքները հնարավորություն էին տալիս այդ գործունեությունը տարածել հայկական համայնքների վրա և արձագանքել տվյալ վայրի բնակչության կարիքներին։ Օրինակ՝ Դերբենտի բաժանմունքի կանոնադրությունը հաստատվել էր 1881 թվականին, իսկ նրա փաստացի գործունեությունը սկսվել էր 1890 թվականին։ Բաժանմունքը ֆինանսական միջոցներ էր ուղղում աղքատ աշակերտների կրթությանը, հայկական ուսումնարանին և ընթերցարանին, ինչը ցույց է տալիս կազմակերպության կրթական-բարեգործական ուղղության գործնական նշանակությունը։ Կազմակերպության ֆինանսական հիմքը ձևավորվում էր անդամավճարներից, մասնավոր նվիրատվություններից և բարեգործական միջոցառումներից ստացված եկամուտներից։ Տարբեր բաժանմունքների գործունեության վերաբերյալ պահպանված տվյալները ցույց են տալիս, որ միջոցները կարող էին օգտագործվել կրթական հաստատություններին աջակցելու, աղքատներին նպաստներ տրամադրելու և համայնքային կարիքները հոգալու համար։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին նման կազմակերպությունների նշանակությունն ավելի մեծացավ․ հայկական բարեգործական կառույցները զբաղվում էին նաև փախստականներին օգնություն տրամադրելով, նրանց կացարանով ու սննդով ապահովելով, երեխաներին կրթական հաստատություններ տեղավորելով և այլ սոցիալական խնդիրների լուծմամբ։ Հրատարակության կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ այն թույլ է տալիս ուսումնասիրել ոչ միայն կազմակերպության նպատակները, այլև կառավարման մեխանիզմը։ Կանոնադրական փաստաթղթերը սովորաբար սահմանում են կենտրոնական և տեղական կառույցների իրավասությունները, անդամների իրավունքներն ու պարտականությունները, ժողովների կազմակերպման կարգը, վարչական մարմինների ձևավորման սկզբունքները, դրամական միջոցների տնօրինման և հաշվետվողականության կանոնները։ Այս տեսանկյունից աշխատությունը արժեքավոր նյութ է XIX դարի հայկական հասարակական ինքնակազմակերպման և համայնքային կառավարման պատմության ուսումնասիրության համար։ Հատկապես ուշագրավ է տեղական բաժանմունքների ինստիտուտը։ Կենտրոնական կառույցի շուրջ ձևավորված ցանցը հնարավորություն էր տալիս կազմակերպված օգնությունը տարածել տարբեր քաղաքներում։ Հայկական բարեգործական ընկերության բաժանմունքներ գործել են Կովկասի բազմաթիվ բնակավայրերում, այդ թվում՝ Դերբենտում, Արմավիրում, Եկատերինոդարում և այլ վայրերում։ Արմավիրում կազմակերպության մասնաճյուղը հիմնադրվել էր XIX դարի վերջին, հետագայում փակվել և կրկին վերաբացվել XX դարի սկզբին։ Փաստաթուղթը կարևոր է նաև հայկական հասարակական կազմակերպությունների պատմության տեսանկյունից, քանի որ ցույց է տալիս ազգային համայնքային կառույցների ինստիտուցիոնալացման գործընթացը։ XIX դարի երկրորդ կեսին և XX դարի սկզբին հայկական համայնքներում ձևավորվում էին կրթական, մշակութային, բարեգործական և փոխօգնության տարբեր կազմակերպություններ։ Դրանց գործունեությունը նպաստում էր համայնքային ինքնակազմակերպմանը և ազգային կրթական ու մշակութային հաստատությունների պահպանմանը։ Հրատարակության զուգահեռ հայերեն և ռուսերեն տարբերակները ևս կարևոր են․ դրանք վկայում են այն մասին, որ կազմակերպության գործունեությունը պետք է միաժամանակ հասանելի և հասկանալի լիներ հայկական համայնքի անդամներին ու Ռուսական կայսրության վարչական համակարգին։ Այս հանգամանքը փաստաթուղթը դարձնում է նաև լեզվական և վարչաիրավական պատմության ուսումնասիրության նյութ։ Ընդհանուր առմամբ, հրատարակությունը կարևոր սկզբնաղբյուր է XIX դարի վերջի հայկական հասարակական կյանքի, Կովկասի հայ համայնքների ինքնակազմակերպման, բարեգործական և կրթական գործունեության, ինչպես նաև ազգային հասարակական հաստատությունների ձևավորման ու զարգացման ուսումնասիրության համար։ Այն հնարավորություն է տալիս պատկերացնելու, թե ինչպիսի իրավական և կազմակերպական հիմքերի վրա էր կառուցվում հայ համայնքների փոխօգնությունը, ինչպես էին հավաքագրվում և բաշխվում միջոցները, ինչ դեր էր հատկացվում կրթությանը և ինչպիսի կառույցների միջոցով էր իրականացվում հասարակական աջակցությունը։