Համառոտ քերականություն հայերեն լեզվի ի պետքս ժողովրդական դպրոցաց

География

Աշխատությունը նվիրված է աշխարհագրական գործոնների վերլուծությանն ու գնահատմանը՝ զբոսաշրջության զարգացման հնարավորությունների բացահայտման նպատակով, ՀՀ Սյունիքի մարզի օրինակով։ Հետազոտության կենտրոնում տարածքի բնական, սոցիալ-տնտեսական և աշխարհագրական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունն է, դրանց ազդեցությունը զբոսաշրջային գործունեության կազմակերպման վրա և առկա ներուժի արդյունավետ օգտագործման հնարավորությունները։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են Սյունիքի մարզի աշխարհագրական դիրքը, ռելիեֆը, կլիմայական պայմանները, ջրային և լանդշաֆտային ռեսուրսները, բուսական ու կենդանական աշխարհը, բնական հուշարձանները և այլ բնական նախադրյալներ, որոնք կարող են հիմք հանդիսանալ զբոսաշրջության տարբեր ուղղությունների զարգացման համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պատմամշակութային ժառանգությանը, հնագիտական և ճարտարապետական հուշարձաններին, ավանդական մշակույթին և բնակավայրերի առանձնահատկություններին՝ որպես զբոսաշրջային գրավչության կարևոր բաղադրիչների։ Հետազոտության ընթացքում աշխարհագրական գործոնները դիտարկվում են փոխկապակցված ձևով՝ գնահատելով դրանց նպաստավոր կամ սահմանափակող ազդեցությունը զբոսաշրջության տարածքային կազմակերպման վրա։ Քննարկվում են նաև տրանսպորտային հասանելիությունը, ճանապարհային և սպասարկման ենթակառուցվածքները, բնակչության տեղաբաշխումը, զբոսաշրջային ծառայությունների առկայությունը և տարածաշրջանի սոցիալ-տնտեսական պայմանները։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է զբոսաշրջային ռեսուրսների տարածական տարբերությունների բացահայտումը և առանձին տարածքների զբոսաշրջային ներուժի գնահատումը։ Այդ հիմքով հնարավոր է առանձնացնել զբոսաշրջության զարգացման առավել նպաստավոր գոտիներ և առաջարկել դրանց մասնագիտացման հնարավոր ուղղությունները՝ ներառյալ բնապահպանական, մշակութային, պատմական, արկածային, գյուղական և այլ ձևերը։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև Սյունիքի զբոսաշրջային ներուժի օգտագործման խոչընդոտներին՝ կապված ենթակառուցվածքների զարգացման, հասանելիության, տարածքային անհամաչափությունների, բնապահպանական սահմանափակումների և զբոսաշրջային ծառայությունների բազմազանության հետ։ Առաջարկվող մոտեցումները կարող են նպաստել մարզի զբոսաշրջային տարածքների համալիր գնահատմանը և կայուն զբոսաշրջության զարգացման ուղղությունների հիմնավորմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել աշխարհագրագետների, զբոսաշրջության և տարածաշրջանային զարգացման մասնագետների, տեղական ինքնակառավարման ու տարածքային կառավարման ոլորտի մասնագետների, բնապահպանների, հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտություններով ուսանողների համար։ Հետազոտության գործնական նշանակությունն այն է, որ Սյունիքի մարզի բնական և հասարակական-աշխարհագրական առանձնահատկությունների համակարգված գնահատումը հնարավորություն է տալիս ավելի արդյունավետ օգտագործել առկա զբոսաշրջային ներուժը, ձևավորել տարածքային զարգացման նպատակային ծրագրեր և խթանել մարզի սոցիալ-տնտեսական առաջընթացը զբոսաշրջության միջոցով։

История

Էմիլի Կառլիեի այս հուշագրական աշխատությունը պատմական վկայություն է 1894–1896 թվականներին Օսմանյան կայսրությունում հայերի նկատմամբ իրականացված համիդյան կոտորածների, հատկապես Սեբաստիայի (Սվազի) շրջանում տեղի ունեցած իրադարձությունների մասին։ Հեղինակը Ֆրանսիայի հյուպատոսի՝ Մորիս Կառլիեի կինն էր, որն ամուսնու հետ ապրել է Սեբաստիայում և անմիջականորեն առնչվել ժամանակաշրջանի ծանր իրադարձություններին։ Գիրքը հիմնված է անձնական օրագրային գրառումների, հիշողությունների և պատմական փաստաթղթերի վրա՝ ընթերցողին ներկայացնելով հայ բնակչության նկատմամբ բռնությունների մթնոլորտը, մարդկանց առօրյա կյանքի խաթարումը, անապահովության տարածումը և հյուպատոսական ընտանիքի գործունեությունը ճգնաժամային պայմաններում։ Հեղինակը նկարագրում է այն իրադարձությունները, որոնց ընթացքում հայկական բնակավայրերը ենթարկվել են հարձակումների, բնակիչները կորցրել են իրենց ունեցվածքն ու կենսապահովման միջոցները, իսկ բազմաթիվ ընտանիքներ ստիպված են եղել փնտրել ապաստան և օգնություն։ Աշխատության կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ պատմական իրադարձությունները ներկայացվում են ոչ միայն ընդհանուր քաղաքական իրադրության, այլև ականատեսի անձնական դիտարկումների միջոցով։ Հեղինակի գրառումները հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու Սեբաստիայի հայ համայնքի վիճակի, եվրոպական հյուպատոսությունների գործունեության, տեղական իշխանությունների հետ հարաբերությունների և բռնությունների պայմաններում մարդկանց պաշտպանելու ուղղությամբ ձեռնարկված քայլերի մասին։ Գրքում տեղ են գտել նաև Մորիս Կառլիեի ճանապարհորդական գրառումները, որոնք ներկայացնում են Կոստանդնուպոլսից Սեբաստիա ուղևորությունը և տարածաշրջանում հաստատվելու հանգամանքները։ Հավելվածային փաստաթղթերը լրացնում են անձնական վկայությունները՝ ներկայացնելով հյուպատոսական հաղորդագրություններ, պաշտոնական տեղեկություններ և այլ նյութեր, որոնք կարևոր են ժամանակաշրջանի պատմական իրողությունների ուսումնասիրության համար։ Հեղինակի վկայությունը առանձնահատուկ արժեք ունի նաև այն պատճառով, որ 1903 թվականին նրա խիզախությունն ու նվիրվածությունը 1895 թվականի Սեբաստիայի իրադարձությունների ընթացքում արժանացել են Ֆրանսիայի Պատվո լեգեոնի շքանշանին։ Հրատարակությունը կարևոր սկզբնաղբյուր է համիդյան կոտորածների պատմության, Օսմանյան կայսրության հայ բնակչության դրության և եվրոպական դիվանագիտական ներկայացուցիչների գործունեության ուսումնասիրության համար։ Այն նպաստում է պատմական հիշողության պահպանմանը և հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու հայ ժողովրդի պատմության այդ ծանր ժամանակաշրջանը՝ հիմնվելով անձնական վկայությունների ու փաստաթղթային նյութերի վրա։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել հայոց պատմությամբ, Հայկական հարցով, համիդյան կոտորածներով, դիվանագիտական պատմությամբ և հուշագրական գրականությամբ զբաղվող հետազոտողներին, ուսանողներին ու ընթերցողներին։

Математика

Աշխատությունը նվիրված է ուղղանկյուն թիթեղների ծռման և կայունության խնդիրների տեսական ուսումնասիրությանը՝ հաշվի առնելով լայնական սահքային դեֆորմացիաների ազդեցությունը և ճշգրտված սահմանային պայմանների կիրառումը։ Հետազոտության կենտրոնում բարակ և միջին հաստության թիթեղային կառուցվածքների լարվածադեֆորմացիոն վիճակի ու կայունության բնութագրերի առավել ճշգրիտ գնահատումն է։ Դասական թիթեղների տեսության պարզեցված ենթադրությունները որոշ դեպքերում կարող են բավարար չլինել, հատկապես երբ կառուցվածքի հաստությունը կամ բեռնավորման առանձնահատկությունները մեծացնում են լայնական սահքի ազդեցությունը։ Այդ պատճառով աշխատանքում կարևոր նշանակություն է ստանում այնպիսի հաշվարկային մոդելների դիտարկումը, որոնք հնարավորություն են տալիս ավելի ամբողջական ներկայացնելու թիթեղի իրական մեխանիկական վարքը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում սահմանային պայմանների ձևակերպմանը, քանի որ եզրերի ամրացման և տեղաշարժերի սահմանափակման եղանակները կարող են էականորեն ազդել հաշվարկվող ճկվածքների, ներքին ուժային գործոնների և կրիտիկական բեռնվածքների արժեքների վրա։ Ճշգրտված սահմանային պայմանների կիրառումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես են եզրային ազդեցությունները փոխում կառուցվածքի ընդհանուր արձագանքը և որքանով են ստացված արդյունքները տարբերվում դասական մոտեցումներով հաշվարկված արժեքներից։ Ծռման խնդիրների շրջանակում կարող են վերլուծվել թիթեղի տեղաշարժերը, պտույտները, լարումները և դեֆորմացիաները տարբեր բեռնավորման ու ամրացման պայմաններում։ Կայունության ուսումնասիրության ընթացքում հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացվում է այն պայմանների վրա, որոնց դեպքում հարթ հավասարակշռության վիճակը կորցնում է կայունությունը և առաջանում է ծռման նոր ձև։ Կարող են համեմատվել տարբեր տեսական մոդելներով ստացված արդյունքները՝ պարզելու լայնական սահքային դեֆորմացիաների և սահմանային պայմանների ճշգրտման հարաբերական նշանակությունը։ Նման ուսումնասիրությունները կարևոր են շինարարական, մեքենաշինական, ավիացիոն և այլ ինժեներական համակարգերում կիրառվող թիթեղային տարրերի հաշվարկման տեսանկյունից, որտեղ կառուցվածքի հուսալիության գնահատումը պահանջում է մեխանիկական վարքի հնարավորինս իրատեսական նկարագրություն։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է առաձգականության տեսության, թիթեղների մեխանիկայի, կառուցվածքային կայունության և կիրառական մաթեմատիկական մոդելավորման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել ուղղանկյուն թիթեղների ծռման ու կայունության հաշվարկների ճշգրտությունը։

Математика

Ոսկե հատումը մաթեմատիկական հարաբերակցություն է, որը համարվում է համաչափության և ներդաշնակության հատուկ տեսակ և լայնորեն կիրառվում է արվեստում, ճարտարապետությունում, բնության ուսումնասիրության մեջ և գիտության տարբեր ոլորտներում։ Այն արտահայտվում է այնպես, որ ամբողջը հարաբերվում է իր մեծ մասին այնպես, ինչպես մեծ մասը՝ փոքր մասին, և այս հարաբերակցությունը մոտավորապես հավասար է 1.618 թվին։ Ոսկե հատման գաղափարը հայտնի է դեռ հին ժամանակներից, և այն ուսումնասիրել են ինչպես հույն մաթեմատիկոսները, այնպես էլ հետագա դարերի գիտնականները։ Այս հարաբերակցությունը հաճախ հանդիպում է բնության մեջ՝ օրինակ՝ ծաղիկների թերթիկների դասավորության, խխունջների պարույրների, ծառերի ճյուղավորման և նույնիսկ մարդու մարմնի որոշ համամասնությունների մեջ։ Ոսկե հատումը կարևոր դեր ունի նաև արվեստում և ճարտարապետությունում, քանի որ այն օգնում է ստեղծել աչքին հաճելի և ներդաշնակ կոմպոզիցիաներ։ Շատ հայտնի շենքեր և արվեստի գործեր նախագծվել են այս սկզբունքով՝ փորձելով հասնել հավասարակշռության և գեղեցկության առավել բարձր մակարդակի։ Մաթեմատիկայում ոսկե հատումը կապված է Ֆիբոնաչիի թվերի հետ, քանի որ այդ շարքի հարակից անդամների հարաբերությունը մոտենում է ոսկե թվին։ Այս հատկությունը ցույց է տալիս, թե ինչպես մաթեմատիկական օրինաչափությունները կարող են արտացոլվել իրական աշխարհի կառուցվածքներում։ Ոսկե հատումը համարվում է նաև էսթետիկայի կարևոր հիմքերից մեկը, քանի որ մարդու աչքը հաճախ ավելի ներդաշնակ է ընկալում այն պատկերները, որոնք կառուցված են այս հարաբերակցությամբ։ Այսպիսով, ոսկե հատումը ոչ միայն մաթեմատիկական հասկացություն է, այլև բնության, արվեստի և գիտության միջև կապող կարևոր սկզբունք, որը բացահայտում է աշխարհի կառուցվածքային ներդաշնակությունը և համաչափությունը։

Физика

Նախատեսված է մոլեկուլային կենսաֆիզիկայի լաբորատոր փորձերի իրականացման համար։ Գիրքը տրամադրում է համապարփակ և պարզեցված ուղեցույցներ՝ փորձերի տեխնիկական մանրամասներով, սարքավորումներով, ռեագենտներով, անվտանգության կանոններով և արդյունքների վերլուծությամբ։ Այն օգնում է ուսանողներին ձեռք բերել անհրաժեշտ պրակտիկ հմտություններ և գիտական մոտեցում՝ կենսաֆիզիկայի լաբորատոր աշխատանքների հաջող և անվտանգ կատարման համար։ Այս ձեռնարկը օգտակար է կենսաֆիզիկայի, կենսաքիմիայի, կենսաբժշկության, կենսաբանական գիտությունների և հարակից ոլորտների ուսանողների համար, ինչպես նաև լաբորատոր աշխատակիցների և գիտական հետազոտողների համար՝ որպես պրակտիկ ուղեցույց և ռեֆերանս:

Педагогика

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է հիմնական դպրոցում առողջ ապրելակերպի մշակույթի ձևավորման մանկավարժական պայմանների ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով կրթական միջավայրի և դաստիարակության գործընթացի դերը սովորողների առողջության պահպանման ու բարելավման գործում։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են առողջ ապրելակերպի մշակույթի բովանդակությունը, դրա բաղադրիչները, ձևավորման մեխանիզմները և դպրոցական տարիքի երեխաների գիտելիքների, արժեքային համակարգի ու վարքային սովորությունների զարգացման առանձնահատկությունները։ Աշխատությունում ուսումնասիրվում են ուսուցման և դաստիարակության արդյունավետ մեթոդները, ուսուցիչների, ընտանիքի և կրթական հաստատության համագործակցության նշանակությունը, ինչպես նաև այն մանկավարժական պայմանները, որոնք նպաստում են առողջությանը նպաստող վարքագծի ձևավորմանը։ Հեղինակը ներկայացնում է առողջության պահպանման, ֆիզիկական ակտիվության, ճիշտ սննդակարգի, հիգիենայի, հոգեբանական բարեկեցության և առողջ որոշումներ ընդունելու կարողությունների զարգացման ուղիները դպրոցական կրթության շրջանակում։ Աշխատությունում ներառված են տեսական հիմնավորումներ, գործնական առաջարկություններ և մեթոդական մոտեցումներ, որոնք կարող են կիրառվել ուսումնական գործընթացի կազմակերպման ժամանակ՝ սովորողների առողջության վերաբերյալ գիտակցված վերաբերմունքի ձևավորման նպատակով։ Այն նախատեսված է մանկավարժների, դասվարների, կրթության կազմակերպիչների, առողջապահական կրթության մասնագետների, բուհերի դասախոսների և ուսանողների, ինչպես նաև բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են դպրոցական կրթության միջոցով առողջ ապրելակերպի արժեքների տարածմամբ։