Հատապտղային կուլտուրաներ

Психология

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է Է. Ա. Ասրատյանի գիտական աշխատանքների նշանակությանը հոգեկան երևույթների մեխանիզմների ուսումնասիրության գործում՝ ընդգծելով նրա ներդրումը բարձրագույն նյարդային գործունեության տեսության զարգացման մեջ։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են Ասրատյանի կողմից ձևակերպված հիմնական գաղափարները՝ կապված գլխուղեղի կեղևի գործունեության, պայմանական ռեֆլեքսների մեխանիզմների, նյարդային համակարգի պլաստիկության և հոգեկան գործընթացների ֆիզիոլոգիական հիմքերի հետ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նրա փորձարարական հետազոտություններին, որոնք նպաստել են հոգեկան երևույթների՝ ընկալման, հիշողության, ուշադրության և վարքի նյարդաֆիզիոլոգիական հիմքերի ավելի խոր ըմբռնմանը։ Ներկայացվում է նաև Ասրատյանի գիտական դպրոցի ազդեցությունը ժամանակակից նեյրոգիտության և հոգեբանության զարգացման վրա, ինչպես նաև նրա մոտեցումների նշանակությունը միջդիսցիպլինար հետազոտությունների համար։ Աշխատությունը կարևոր է տեսական հոգեբանության և նյարդաֆիզիոլոգիայի համար՝ նպաստելով հոգեկան գործունեության մեխանիզմների գիտական մեկնաբանության զարգացմանը և մարդու վարքի կենսաբանական հիմքերի ավելի ամբողջական ըմբռնմանը։

История

Աշխատությունը նվիրված է հայոց գորգագործական մշակույթի պատմազգագրական ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով գորգագործությունը որպես հայկական ժողովրդական մշակույթի կարևորագույն և բազմաշերտ դրսևորում։ Հետազոտության շրջանակում գորգը դիտարկվում է ոչ միայն որպես կենցաղային օգտագործման առարկա կամ գեղարվեստական ստեղծագործություն, այլև որպես պատմական հիշողություն, սոցիալական հարաբերություններ, աշխարհընկալում, հավատալիքներ և գեղագիտական պատկերացումներ արտահայտող մշակութային արժեք։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ հայկական գորգագործության ձևավորման և զարգացման պատմությանը, տարբեր ժամանակաշրջաններում դրա տարածման առանձնահատկություններին, ինչպես նաև հայկական բնակավայրերում և պատմազգագրական շրջաններում ձևավորված գորգագործական ավանդույթների տարբերություններին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գորգերի պատրաստման տեխնոլոգիային՝ թելի և ներկանյութերի ընտրությանը, հենքի ու միջնաթելի պատրաստմանը, գործելու եղանակներին, հանգույցների տեսակներին և գորգի վերջնական հարդարմանը։ Այս տեխնոլոգիական գործընթացների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տեղական ավանդույթների առանձնահատկությունները և հասկանալու, թե ինչպես են բնական պայմանները, հասանելի հումքը և արհեստագործական փորձը ազդել գորգերի ձևավորման վրա։ Աշխատության կարևոր բաժիններից կարող է լինել գորգերի զարդանախշերի և պատկերային համակարգի քննությունը։ Հայկական գորգերին բնորոշ երկրաչափական, բուսական, կենդանական և խորհրդանշական մոտիվները կարող են դիտարկվել որպես ավանդական պատկերացումների արտահայտություն։ Առանձին նախշերի և հորինվածքների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալ դրանց հնարավոր խորհրդանշական իմաստներին, ինչպես նաև պարզել, թե ինչպես են դրանք փոխանցվել սերնդեսերունդ և փոփոխվել տարբեր տարածաշրջաններում։ Գույների ընտրությունը ևս կարևոր բաղադրիչ է․ բնական ներկանյութերի օգտագործումը, գունային համադրությունները և դրանց կայունությունը կապված են ինչպես տեխնոլոգիական գիտելիքների, այնպես էլ տեղական գեղագիտական նախասիրությունների հետ։ Պատմազգագրական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս գորգագործությունը կապել գյուղական և քաղաքային համայնքների առօրյա կյանքի հետ։ Գորգերի արտադրությունը հաճախ իրականացվել է ընտանիքի և համայնքի շրջանակներում՝ փոխանցվելով հիմնականում ավանդական ուսուցման միջոցով։ Այդ պատճառով աշխատանքը կարող է ուսումնասիրել նաև գորգագործության մեջ կանանց դերը, աշխատանքի կազմակերպման ձևերը, հմտությունների փոխանցման մեխանիզմները և գորգագործության նշանակությունը ընտանիքի տնտեսական կյանքում։ Գորգագործական մշակույթը կարող էր ունենալ նաև ծիսական և սոցիալական նշանակություն․ գորգերը օգտագործվել են բնակարանի ձևավորման, օժիտի, նվիրատվության, հարսանեկան արարողությունների և այլ կարևոր իրադարձությունների ժամանակ։ Ուսումնասիրության մեջ կարող են առանձնացվել նաև գորգերի տարբեր գործառույթները՝ կենցաղային, դեկորատիվ, ծիսական, խորհրդանշական և տնտեսական։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ հայկական գորգերի տեղական դպրոցներին և տարածաշրջանային առանձնահատկություններին՝ ուսումնասիրելով դրանց ձևավորման վրա աշխարհագրական, պատմական և մշակութային միջավայրի ազդեցությունը։ Գորգերի զարդանախշերի, տեխնիկական առանձնահատկությունների և հորինվածքային լուծումների համադրական քննությունը հնարավորություն է տալիս տարբերակել առանձին ավանդույթներ և հետևել դրանց փոխազդեցություններին։ Միաժամանակ ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ հարևան ժողովուրդների մշակույթների հետ շփումներին՝ առանց հայկական գորգագործության ինքնատիպ առանձնահատկությունները անտեսելու։ Հետազոտության կարևորությունը պայմանավորված է նաև գորգագործական ժառանգության պահպանության խնդրով։ Ավանդական տեխնոլոգիաների, նախշերի և արհեստագործական գիտելիքների փոխանցումը կարևոր է ոչ նյութական մշակութային ժառանգության շարունակականության համար։ Հին գորգերի ուսումնասիրությունը, փաստագրումը, հավաքագրումը և գիտական դասակարգումը կարող են նպաստել դրանց պատմական ու մշակութային արժեքի պահպանմանը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել ազգագրագետներին, արվեստաբաններին, մշակութաբաններին, պատմաբաններին, ժողովրդական արվեստի ուսումնասիրողներին, թանգարանային մասնագետներին և հայկական մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը հայոց գորգագործությունը ներկայացնում է որպես նյութական և ոչ նյութական մշակույթի ամբողջական համակարգ, որտեղ միավորվում են արհեստագործական գիտելիքը, գեղարվեստական մտածողությունը, տարածաշրջանային ավանդույթները, սոցիալական հարաբերությունները և խորհրդանշական պատկերացումները՝ բացահայտելով գորգի կարևոր տեղը հայ ժողովրդի պատմամշակութային ժառանգության մեջ։

Математика

Սույն ուսումնասիրությունը նվիրված է J/ψ մասնիկի ֆոտոծնման գործընթացի հետազոտությանը՝ CLAS12 դետեկտորի կիրառմամբ, ընդգծելով քվանտաքրոմոդինամիկայի (QCD) ոչ պերտուրբատիվ ռեժիմներում գործող ուժեղ փոխազդեցությունների առանձնահատկությունները։ Աշխատությունը վերլուծում է բարձր էներգիաների ֆոտոն–նուկլոն փոխազդեցությունների մեխանիզմները, J/ψ-ի առաջացման կրճատական և դիֆրակցիոն ալիքների ներդրումը, ինչպես նաև գլյուոնային դաշտերի կառուցվածքի վերաբերյալ տեղեկատվության ստացման հնարավորությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում փորձարարական տվյալների հավաքագրման և վերականգնման մեթոդներին CLAS12 սպեկտրոմետրում, մասնիկների հետագծման, նույնականացման և կինեմատիկ վերակառուցման ալգորիթմներին, ինչպես նաև ֆոնային գործընթացների ճնշման ռազմավարություններին։ Ուսումնասիրությունը ներառում է տեսական մոդելների և փորձարարական արդյունքների համեմատական վերլուծություն, ինչը հնարավորություն է տալիս ավելի խորքային պատկերացում կազմել նուկլոնի կառուցվածքի և ուժեղ փոխազդեցության դինամիկայի մասին բարձր էներգիաների տիրույթում։ Աշխատությունը կարևոր է մասնիկների ֆիզիկայի, միջուկային ֆիզիկայի և փորձարարական բարձր էներգիայի ֆիզիկայի հետազոտողների համար՝ նպաստելով QCD-ի կառուցվածքային ասպեկտների ուսումնասիրությանը և ժամանակակից դետեկտորային տեխնոլոգիաների զարգացմանը։

Медицина

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է ճառագայթային հետազոտության մեթոդների համեմատական տեղեկատվականության ուսումնասիրությանը լյարդի առավել տարածված օջախային գոյացությունների դիֆերենցիալ ախտորոշման գործընթացում, ինչպես նաև դրանց վիզուալիզացիայի առանձնահատկություններին լյարդի ճարպային դիստրոֆիայի պայմաններում։ Գրքում ներկայացվում են ուլտրաձայնային հետազոտության, համակարգչային տոմոգրաֆիայի, մագնիսառեզոնանսային տոմոգրաֆիայի և կոնտրաստային մեթոդների ախտորոշիչ հնարավորությունները՝ տարբեր պաթոլոգիական գոյացությունների հայտնաբերման, բնութագրման և տարբերակման տեսանկյունից։ Հեղինակը վերլուծում է պատկերային ախտորոշման զգայունությունը, սպեցիֆիկությունը և սահմանափակումները՝ ընդգծելով յուրաքանչյուր մեթոդի դերը կլինիկական որոշումների կայացման գործընթացում։ Աշխատությունում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ճարպային դիստրոֆիայի ազդեցությանը պատկերային նշանների վրա, որը կարող է փոխել լյարդի հյուսվածքի խտությունը և բարդացնել օջախային ախտահարումների ճիշտ մեկնաբանությունը։ Քննարկվում են նաև ժամանակակից պատկերային տեխնոլոգիաների համակցված կիրառման մոտեցումները, որոնք նպաստում են ախտորոշման ճշգրտության բարձրացմանը։ Գիրքը նախատեսված է ռադիոլոգների, ուլտրաձայնային ախտորոշման մասնագետների, գաստրոէնտերոլոգների, ուռուցքաբանների, բժշկական ուսանողների և կլինիկական հետազոտողներ համար՝ առաջարկելով ինչպես տեսական, այնպես էլ գործնական մոտեցումներ լյարդի օջախային գոյացությունների գնահատման համար։

Биология

Աշխատությունը նվիրված է կաթնաթթվային բակտերիաների տարբեր շտամների կենսաբանական, ֆիզիոլոգիական, կենսաքիմիական և հակամանրէային հատկությունների համեմատական ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև դրանց հիման վրա կենսաբանական ակտիվ և հակամանրէային պատրաստուկների ստացման հնարավորությունների հետազոտմանը։ Աշխատանքը ներկայացված է որպես Կ. Ջ. Կարապետյանի կենսաբանական գիտությունների թեկնածուական ատենախոսություն, որը պաշտպանվել է Երևանում 2010 թվականին, իսկ ամբողջական ատենախոսությունը կազմել է 155 էջ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է կաթնաթթվային բակտերիաների տարբեր ներկայացուցիչների ընտրությունը և նրանց հատկությունների համեմատությունը՝ պարզելու համար, թե որ շտամներն ունեն առավել արտահայտված անտագոնիստական կամ հակամանրէային ակտիվություն։ Այս միկրոօրգանիզմները հայտնի են ոչ միայն կաթնաթթվային խմորման գործընթացներում իրենց դերով, այլև տարբեր կենսաբանորեն ակտիվ մետաբոլիտների, այդ թվում՝ օրգանական թթուների, ջրածնի պերօքսիդի և բակտերիոցինանման նյութերի առաջացման ունակությամբ, որոնք կարող են ճնշել այլ միկրոօրգանիզմների աճը։ Հետազոտության շրջանակում առանձնահատուկ նշանակություն ունի բակտերիոցինանման նյութեր արտադրող շտամների բացահայտումը և դրանց հակամանրէային ազդեցության գնահատումը։ Նման նյութերը կարող են ունենալ ավելի ընտրողական ազդեցություն, քան ոչ սպեցիֆիկ հակամանրէային գործոնները, և այդ պատճառով հետաքրքրություն են ներկայացնում նոր կենսաբանական պատրաստուկների ստեղծման համար։ Հայաստանի կենսատեխնոլոգիական հետազոտություններում կաթնաթթվային բակտերիաների մետաբոլիտներից ստացված կենսաինհիբիտոր նյութերի առանձնացման և մաքրման ուղղությամբ նույնպես իրականացվել են աշխատանքներ, ներառյալ իոնափոխանակային և արդյունահանման մեթոդների կիրառումը։ Աշխատության կարևոր խնդիրներից է տարբեր շտամների հակամանրէային ակտիվության սպեկտրի որոշումը՝ գնահատելով դրանց ազդեցությունը տարբեր ախտածին և պայմանական ախտածին միկրոօրգանիզմների նկատմամբ։ Այդպիսի ուսումնասիրությունները հնարավորություն են տալիս պարզելու, թե որ բակտերիալ շտամներն են առավել հեռանկարային կենսաբանական պաշտպանության, սննդամթերքի պահպանման կամ բժշկակենսաբանական կիրառությունների տեսանկյունից։ Հետազոտության մեջ կարող են գնահատվել նաև բակտերիաների աճի պայմանների, սննդարար միջավայրի կազմի, թթվայնության, ջերմաստիճանի և այլ գործոնների ազդեցությունը հակամանրէային նյութերի առաջացման վրա։ Կուլտուրալ պայմանների օպտիմալացումը կարևոր է, քանի որ միկրոօրգանիզմի հակամանրէային ակտիվությունը կարող է զգալիորեն փոխվել՝ կախված աճի միջավայրից և կենսագործունեության պայմաններից։ Նման մոտեցման կիրառման օրինակ է կաթնաթթվային բակտերիաների բակտերիոցինոգեն ակտիվության բարձրացման նպատակով սննդարար միջավայրերի և աճեցման պայմանների օպտիմալացումը, որի արդյունքում որոշ հետազոտություններում արձանագրվել է բակտերիոցինների առաջացման զգալի աճ։ Աշխատանքի կիրառական ուղղությունը կապված է ուսումնասիրված միկրոօրգանիզմների և նրանց արտադրած կենսաբանական ակտիվ նյութերի հիման վրա հակամանրէային պատրաստուկների ստացման հնարավորության հետ։ Այս մոտեցումը կարող է դիտարկվել որպես ավանդական հակամանրէային միջոցների լրացուցիչ կամ այլընտրանքային կենսատեխնոլոգիական ուղղություն՝ հատկապես այն պայմաններում, երբ անհրաժեշտ է փնտրել նոր մեխանիզմներով գործող նյութեր։ Կաթնաթթվային բակտերիաների նկատմամբ հետաքրքրությունը պայմանավորված է նաև դրանց՝ սննդային և պրոբիոտիկ կիրառությունների ներուժով, քանի որ որոշ շտամներ կարող են դիմակայել աղեստամոքսային համակարգի պայմաններին և փոխազդել պաթոգեն միկրոօրգանիզմների հետ։ Հետագա հետազոտություններում Հայաստանի և տարածաշրջանի գիտական կենտրոններում ուսումնասիրվել են նաև բակտերիոցինոգեն կաթնաթթվային բակտերիաները, դրանց անտագոնիստական հատկությունները և բժշկական կիրառությունների հնարավորությունները։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նշանակություն ունենալ կենսատեխնոլոգիայի, սննդի մանրէաբանության, բժշկական մանրէաբանության և դեղակենսատեխնոլոգիայի համար, քանի որ բնական միկրոօրգանիզմներից ստացվող հակամանրէային նյութերը կարող են օգտագործվել ինչպես սննդամթերքի կենսապահպանման, այնպես էլ որոշ կենսաբժշկական կիրառությունների ուսումնասիրման նպատակով։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել մանրէաբաններին, կենսատեխնոլոգներին, կենսաքիմիկոսներին, դեղագետներին, սննդի տեխնոլոգներին, բժշկական և անասնաբուժական մանրէաբանության մասնագետներին, հետազոտողներին, ասպիրանտներին և համապատասխան բնագիտական մասնագիտությունների ուսանողներին։

Психология

Աշխատությունը կարող է նվիրված լինել անձնաքննության՝ որպես մարդու ներաշխարհի, մտքերի, զգացմունքների, վարքագծի և անձնական փորձի գիտակցված ուսումնասիրության գործընթացի ներկայացմանը։ Անձնաքննությունը կարևոր դեր ունի ինքնաճանաչման, սեփական արժեհամակարգի բացահայտման, անձնական նպատակների հստակեցման և վարքագծի դրդապատճառների ըմբռնման գործում։ Նյութը կարող է անդրադառնալ սեփական գործողությունների գնահատման, ապրումների վերլուծության, ուժեղ և զարգացում պահանջող կողմերի բացահայտման մեթոդներին։ Կարող են դիտարկվել նաև անձնական փորձի վերաիմաստավորման, ինքնագնահատականի ձևավորման, ներքին հակասությունների ճանաչման և ինքնազարգացման ուղիների հարցերը։ Անձնաքննության կիրառումը նպաստում է սեփական որոշումների գիտակցված ընկալմանը, պատասխանատվության զարգացմանը և միջանձնային հարաբերությունների բարելավմանը։ Այն կարող է դիտարկվել հոգեբանական, փիլիսոփայական կամ կրթադաստիարակչական տեսանկյունից՝ կախված աշխատության բովանդակությունից և նպատակադրումից։ Հրատարակությունը կարող է հետաքրքրել հոգեբանությամբ, անձի զարգացման հարցերով, ինքնաճանաչմամբ և մարդու ներաշխարհի ուսումնասիրությամբ զբաղվող ընթերցողներին, ուսանողներին ու մասնագետներին։