Հայ եկեղեցու հին տոնացույցում հիշատակված սրբերի լիակատար վարքերն ու վկայաբանությունները, հատոր երրորդ

Literature

Աշխատությունը նվիրված է հայ գրականության և մշակութային կյանքի ներկայացուցիչներից Կոնստանդին Մելիք-Շահնազարյանի՝ Տմբլաչի Խաչան գրական անվամբ հայտնի գործչի կյանքին, ստեղծագործական ուղուն և գրական ժառանգությանը։ Այն ներկայացնում է հեղինակի կենսագրության հիմնական հանգրվանները, նրա ձևավորման միջավայրը, հասարակական ու մշակութային այն պայմանները, որոնց ազդեցությամբ զարգացել են նրա աշխարհայացքն ու գրական հետաքրքրությունները։ Կենսագրական նյութի և գրականագիտական դիտարկումների համադրությամբ բացահայտվում են նրա ստեղծագործական անհատականության առանձնահատկությունները, գրական գործունեության ուղղությունները և հայ գրականության մեջ ունեցած տեղը։ Առանձին կարևորություն է տրվում ստեղծագործությունների թեմատիկ շրջանակին, գաղափարական բովանդակությանը, կերպարների ու իրավիճակների ներկայացման եղանակներին, ինչպես նաև հեղինակի լեզվական և ոճական առանձնահատկություններին։ Գրական ժառանգության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու, թե ինչպես են նրա երկերում արտացոլվել ժամանակի հասարակական հարաբերությունները, մարդկանց կենցաղը, բարքերն ու մտածողությունը, ինչպես նաև անհատի և հասարակության փոխհարաբերության տարբեր կողմերը։ Տմբլաչի Խաչանի գրական անվան և ստեղծագործական դիմագծի դիտարկումը կարևոր է նաև նրա հեղինակային ինքնության, գրական ինքնարտահայտման և ժամանակի հայ գրական միջավայրում ձևավորված գեղարվեստական մոտեցումների ընկալման համար։ Աշխատությունը նպաստում է գրողի ստեղծագործությունների՝ իրենց պատմական ու մշակութային համատեքստում ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով գրական երկերի և դրանց ստեղծման ժամանակաշրջանի հասարակական կյանքի կապը։ Կենսագրական տեղեկությունների և ստեղծագործական ժառանգության վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս ընթերցողին ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու հեղինակի կյանքի, մտավոր հետաքրքրությունների, գրական որոնումների և մշակութային գործունեության մասին։ Գիրքը կարևոր նշանակություն ունի նաև հայ գրականության պատմության այն հատվածի ուսումնասիրության համար, որի շրջանակում գրական գործիչների անհատական փորձը, ստեղծագործական մոտեցումները և հասարակական միջավայրի արտացոլումը ձևավորել են ազգային գրական մտքի զարգացումը։ Այն օգտակար է հայ գրականությամբ, գրականագիտությամբ, կենսագրական ուսումնասիրություններով և հայ մշակույթի պատմությամբ հետաքրքրվող հետազոտողների, ուսանողների ու ընթերցողների համար՝ նպաստելով Կոնստանդին Մելիք-Շահնազարյանի կյանքի ու գրական ժառանգության ճանաչմանը և նրա ստեղծագործական դերի արժևորմանը։

Religion

Հայ առաքելական եկեղեցու ծիսական ժառանգության կարևորագույն գրքերից մեկը՝ այս աշխատությունը ներկայացնում է եկեղեցական խորհուրդների, ծեսերի և հոգևոր արարողությունների կատարման համար նախատեսված կարգերն ու աղոթքները՝ ամփոփելով հայ եկեղեցական ավանդության մեջ ձևավորված ծիսական արարողակարգի էական բաղադրիչները։ Մաշտոցը Հայ եկեղեցու ծիսական գրքերի շարքում առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում, քանի որ այն նախատեսված է հոգևորականների գործնական ծառայության ընթացքում կիրառելու և եկեղեցական կյանքի տարբեր իրադարձություններին համապատասխան արարողությունները կանոնավորապես իրականացնելու համար։ Դրա բովանդակային շրջանակն առնչվում է մարդու կյանքի կարևոր հանգրվաններին, հոգևոր վերափոխմանը, քրիստոնեական համայնքի ծիսական կյանքին և եկեղեցու կողմից կատարվող սրբազան արարողություններին։ Նման ծիսարանների մեջ ամփոփված են մկրտության, դրոշմի, պսակի, ձեռնադրության, օծման, օրհնության և այլ եկեղեցական կարգերի ավանդական ձևերը, ինչպես նաև դրանց ուղեկցող աղոթքներն ու հոգևոր ընթերցումները։ Յուրաքանչյուր ծես ունի իր աստվածաբանական խորհուրդը, արարողակարգային նշանակությունը և հոգևոր նպատակը՝ արտահայտելով մարդու ու Աստծո փոխհարաբերության, եկեղեցական համայնքին պատկանելու, հավատքի հաստատման և աստվածային շնորհին հաղորդակից լինելու քրիստոնեական ընկալումները։ Աշխատության կարևոր առանձնահատկությունը ծիսական նյութի համակարգված ներկայացումն է, որը հնարավորություն է տալիս հոգևորականին հետևելու հաստատված կարգին, պահպանելու արարողությունների ավանդական հաջորդականությունը և եկեղեցական ծառայությունն իրականացնելու համապատասխան աղոթքներով ու ծիսական ձևակերպումներով։ Այն արտացոլում է Հայ առաքելական եկեղեցու դարավոր փորձը՝ պահպանելու իր ծիսական ինքնությունը, աստվածաբանական սկզբունքները և պաշտամունքային ավանդույթների շարունակականությունը։ Մաշտոցի նշանակությունը չի սահմանափակվում միայն եկեղեցական արարողությունների գործնական կազմակերպմամբ. այն նաև հայ ժողովրդի հոգևոր և մշակութային հիշողության կարևոր կրողներից է։ Դրա միջոցով պահպանվել և սերունդներին են փոխանցվել եկեղեցական լեզուն, աղոթական խոսքը, ծիսական պատկերացումները և քրիստոնեական աշխարհընկալման այն ձևերը, որոնք դարեր շարունակ ուղեկցել են հայ մարդու անհատական ու համայնքային կյանքը։ Ծիսարանի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու հայ եկեղեցական արարողակարգի պատմական զարգացման, խորհուրդների մեկնաբանության, հոգևորականության ծառայության և եկեղեցու ու հավատացյալ հասարակության փոխհարաբերությունների մասին։ Այն առանձնահատուկ արժեք ունի նաև լեզվաբանական և բանասիրական տեսանկյունից, քանի որ ծիսական տեքստերը պահպանում են հայ գրական լեզվի կրոնական բառապաշարը, ավանդական դարձվածքները, աղոթական շարադրանքի ոճական առանձնահատկությունները և աստվածաբանական հասկացությունների հայերեն արտահայտման ձևերը։ Կոստանդնուպոլսում տպագրված այս հրատարակությունը կարևոր վկայություն է հայ տպագրական մշակույթի և Օսմանյան կայսրության հայ համայնքի հոգևոր կյանքի զարգացման մասին։ Այն արտացոլում է հայ տպագրիչների գործունեության նշանակությունը եկեղեցական գրքերի տարածման, ծիսական միասնականության պահպանման և հայերեն կրոնական գրականության շարունակական վերարտադրության գործում։ Գիրքը կարևոր սկզբնաղբյուր է հայ եկեղեցու պատմությամբ, ծիսագիտությամբ, աստվածաբանությամբ, հայ հոգևոր մշակույթով և հին հայերեն տպագիր գրքի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։ Միաժամանակ այն ներկայացնում է հայ քրիստոնեական ավանդության արժեքավոր հուշարձան՝ հնարավորություն տալով ճանաչելու այն հոգևոր ու ծիսական համակարգը, որի միջոցով դարեր շարունակ պահպանվել և արտահայտվել է Հայ առաքելական եկեղեցու ինքնությունը։

Religion

Այս աշխատությունը պատկանում է քրիստոնեական հոգևոր-խորհրդածական գրականության ավանդույթին և նվիրված է աղոթքի՝ որպես մարդու ներքին հոգևոր կյանքի, Աստծո հետ հաղորդակցության և հավատքի խորացման կարևորագույն միջոցի ներկայացմանը։ Գրքի հիմնական գաղափարական ուղղությունը խորհրդածական աղոթքն է, որի միջոցով հավատացյալը ձգտում է մտքի, սրտի և կամքի կենտրոնացմանը՝ Աստծո ներկայության գիտակցությամբ վերանայելով սեփական կյանքը, արարքները, պարտականություններն ու հոգևոր ձգտումները։ Քրիստոնեական ավանդության մեջ խորհրդածական աղոթքը դիտարկվում է ոչ միայն որպես աղերսանքի կամ խնդրանքի արտահայտություն, այլև որպես հոգևոր ճանաչողության, ինքնաքննության, ապաշխարության և ներքին կատարելագործման ուղի։ Այն ենթադրում է մարդու գիտակցված ներգրավվածությունը աղոթքի ընթացքին, աստվածային ճշմարտությունների շուրջ մտորումը և սեփական հոգևոր վիճակի գնահատումը։ Այսպիսի աղոթքի միջոցով հավատացյալը հնարավորություն է ստանում հեռանալու առօրյա հոգսերի ու արտաքին զբաղմունքների գերիշխանությունից, կենտրոնանալու հոգևոր արժեքների վրա և վերագտնելու իր կապը Արարչի հետ։ Աշխատության բովանդակային նշանակությունը կապված է աղոթքի տարբեր հոգևոր նպատակների և քրիստոնեական կյանքի հիմնարար առաքինությունների հետ։ Խորհրդածության կարևոր թեմաներից են Աստծո մեծության և ողորմածության ճանաչումը, մարդու մեղավորության գիտակցումը, ապաշխարությունը, աստվածային ներողամտության հայցումը, շնորհակալությունը, խոնարհությունը և հոգևոր հաստատունությունը։ Աղոթքը ներկայացվում է որպես մարդու ներքին աշխարհի վերափոխման միջոց, որի շնորհիվ նա կարող է գիտակցել սեփական թերությունները, պայքարել մեղսավոր հակումների դեմ և ձգտել առաքինի կյանքի։ Այս մոտեցման մեջ առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում խղճի քննությունը՝ սեփական մտքերի, խոսքերի և գործերի գնահատումը քրիստոնեական բարոյական սկզբունքների լույսի ներքո։ Նման ինքնաքննությունը հավատացյալին մղում է ոչ միայն սեփական սխալների գիտակցմանը, այլև դրանց հաղթահարման, ներողամտության և բարոյական պատասխանատվության խորացմանը։ Խորհրդածական աղոթքի մյուս կարևոր ուղղությունը Հիսուս Քրիստոսի կյանքի, չարչարանքների և փրկագործական առաքելության շուրջ հոգևոր մտորումն է։ Քրիստոսի օրինակին հետևելը քրիստոնեական հոգևոր կյանքի կարևորագույն սկզբունքներից է, քանի որ այն հավատացյալին առաջնորդում է դեպի խոնարհություն, զոհողություն, սեր, համբերություն և մերձավորի հանդեպ գթասրտություն։ Աղոթական խորհրդածությունը հնարավորություն է տալիս կրոնական ճշմարտությունները վերածելու անձնական համոզմունքների և գործնական վարքագծի սկզբունքների։ Աշխատության դաստիարակչական նշանակությունը պայմանավորված է նաև աղոթքի կանոնավորության և հոգևոր կարգապահության կարևորությամբ։ Քրիստոնեական ավանդության համաձայն՝ աղոթքը պետք է դառնա մարդու կյանքի անբաժանելի մասը՝ ուղեկցելով նրան առօրյա պարտականությունների, դժվարությունների, փորձությունների և ուրախությունների ընթացքում։ Այն նպաստում է ներքին խաղաղության պահպանմանը, ինքնատիրապետման ամրապնդմանը և բարոյական արժեքների գիտակցված կիրառմանը։ Աղոթքի միջոցով մարդը սովորում է իր ցանկությունները համապատասխանեցնել հոգևոր նպատակներին, հաղթահարել եսասիրությունը և զարգացնել Աստծո ու մերձավորի հանդեպ սերը։ Գրական առումով աշխատությունը պատկանում է աղոթագրության և քրիստոնեական խորհրդածական երկերի ժանրին։ Այս գրական տեսակին բնորոշ են հոգևոր մտորումների, աղոթական դիմումների, բարոյական խորհրդածությունների և աստվածաբանական գաղափարների համադրությունը։ Նման երկերը նախատեսված են անհատական հոգևոր ընթերցանության և աղոթական կյանքի կազմակերպման համար՝ ընթերցողին տրամադրելով մտավոր ու հոգևոր կենտրոնացման համապատասխան նյութ։ Խորհրդածական գրականության առանձնահատկությունն այն է, որ այն ընթերցողին չի սահմանափակում արտաքին տեղեկությունների հաղորդմամբ, այլ ուղղորդում է դեպի ներքին ինքնաճանաչողություն և հոգևոր փորձառություն։ Աշխատության պատմամշակութային նշանակությունը կապված է 19-րդ դարի հայ կաթոլիկ հոգևոր գրականության և Մխիթարյան միաբանության հրատարակչական գործունեության հետ։ Վիեննայի Մխիթարյան միաբանությունը կարևոր դեր է ունեցել հայերեն կրոնական, կրթական, գիտական և գեղարվեստական գրականության զարգացման գործում։ Միաբանության հրատարակչական գործունեության կարևոր ուղղություններից էր հայ ընթերցողին հոգևոր կրթության և անձնական բարեպաշտության համար նախատեսված գրականությամբ ապահովելը։ Աղոթագրքերը և խորհրդածական երկերը լայն կիրառություն ունեին հոգևորականների, կրոնական կրթություն ստացողների և հավատացյալ ընտանիքների շրջանում՝ նպաստելով քրիստոնեական բարեպաշտության պահպանմանը և տարածմանը։ Նման հրատարակությունները կարևոր էին նաև հայերեն կրոնական լեզվի զարգացման, աստվածաբանական հասկացությունների մշակման և հոգևոր ընթերցանության ավանդույթի շարունակականության համար։ Գիրքը արժեքավոր է հայ աղոթագրության, խորհրդածական գրականության, քրիստոնեական հոգևոր դաստիարակության և Մխիթարյան միաբանության կրոնական հրատարակչական ժառանգության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է հետաքրքրել հոգևորականներին, աստվածաբաններին, հայ կրոնական գրականության պատմաբաններին և քրիստոնեական աղոթական ավանդույթով հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Նրա ընթերցողական արժեքը պայմանավորված է աղոթքը որպես ներքին ինքնաճանաչողության, հոգևոր մաքրագործման և աստվածային ճշմարտությունների գիտակցված ընկալման միջոց ներկայացնելու գաղափարով՝ ընդգծելով մարդու հոգևոր կյանքի, բարոյական պատասխանատվության և քրիստոնեական առաքինությունների անքակտելի կապը։

Sociology

Այս աշխատությունը նվիրված է հայ ընտանիքի սոցիալական կառուցվածքի, դերերի և փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությանը սոցիալական փոփոխությունների ժամանակակից փուլում՝ սոցիոլոգիական վերլուծության տեսանկյունից։ Ուսումնասիրության շրջանակում ընտանիքը դիտարկվում է որպես հասարակության հիմնարար սոցիալական ինստիտուտ, որի վրա անմիջական ազդեցություն են ունենում տնտեսական, ժողովրդագրական, մշակութային և արժեքային փոփոխությունները։ Աշխատությունը անդրադառնում է հայ ընտանիքի ավանդական և ժամանակակից դրսևորումների փոխակերպմանը, ընտանեկան դերերի վերաիմաստավորմանը, սերունդների միջև հարաբերությունների փոփոխությանը և ընտանիքի ներսում որոշումների կայացման գործընթացների զարգացմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ամուսնության, ծնողության, երեխաների դաստիարակության, սերնդափոխության և ընտանեկան համերաշխության հետ կապված սոցիալական պատկերացումների փոփոխություններին։ Քննարկվում են նաև այնպիսի գործընթացներ, ինչպիսիք են քաղաքայնացումը, միգրացիան, տնտեսական պայմանների փոփոխությունը, կանանց կրթական և աշխատանքային ակտիվության աճը, տեղեկատվական և թվային միջավայրի ընդլայնումը, որոնք տարբեր ձևերով վերափոխում են ընտանեկան հարաբերությունների ավանդական մոդելները։ Սոցիոլոգիական դիտարկման շրջանակում կարևոր տեղ է հատկացվում ընտանիքի կայունության և փոփոխականության փոխհարաբերությանը, ինչպես նաև այն հարցին, թե ինչպես են հասարակական նոր արժեքները համադրվում ավանդական ընտանեկան նորմերի և մշակութային պատկերացումների հետ։ Աշխատությունը կարող է ուսումնասիրել նաև ընտանիքի կառուցվածքային փոփոխությունները, ամուսնությունների և ամուսնալուծությունների միտումները, ծնելիության հետ կապված վարքագիծը, երիտասարդների ընտանեկան կողմնորոշումները և տարբեր սերունդների արժեքային դիրքորոշումների տարբերությունները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում սոցիալական աջակցության, տնտեսական ապահովվածության և հասարակական միջավայրի ազդեցությանը ընտանիքի բարեկեցության և կայունության վրա։ Աշխատության կարևոր նպատակներից է բացահայտել հայ ընտանիքի զարգացման արդի միտումները, սոցիալական փոփոխությունների պայմաններում առաջացող խնդիրները և ընտանիքի՝ որպես սոցիալական ինստիտուտի հետագա վերափոխման հնարավոր ուղղությունները։ Նյութը կարող է հետաքրքրել սոցիոլոգներին, ժողովրդագետներին, սոցիալական աշխատանքի մասնագետներին, հոգեբաններին, ընտանիքի և երիտասարդության հարցերով զբաղվող հետազոտողներին, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողներին։

Other Subjects

Այս ինֆորմացիոն ցանկը ներկայացնում է հասարակական, քաղաքական և հումանիտար գիտությունների տարբեր ոլորտներում նոր լույս տեսած գրքերի համակարգված մատենագիտական ցուցակը՝ նախատեսված ընթերցողների, գիտաշխատողների, դասախոսների և ուսանողների համար։ Ցանկում ընդգրկված են հասարակական-քաղաքական գիտություններ, բանասիրական գիտություններ, գրականագիտություն, լեզվաբանություն, պատմություն և պատմական գիտություններ, աշխարհագրություն, հնագիտություն և ազգագրություն՝ արտացոլելով այս ոլորտներում ձևավորվող ժամանակակից գիտական մոտեցումները, տեսական զարգացումները և միջգիտակարգային հետազոտական ուղղությունները։ Հրատարակությունը ծառայում է որպես տեղեկատվական աղբյուր, որը հնարավորություն է տալիս արագ ծանոթանալ նոր գրականությանը, ստանալ անհրաժեշտ մատենագիտական տվյալներ և ընտրել համապատասխան աղբյուրներ ուսումնական, գիտահետազոտական և մասնագիտական գործունեության համար։ Այն նաև նպաստում է գիտելիքների տարածմանը, գիտական հաղորդակցության զարգացմանը և հումանիտար ու հասարակագիտական գիտությունների ոլորտներում արդի գրականության հասանելիության ապահովմանը։

Linguistics

Այս աշխատությունը նվիրված է հայերենի, անգլերենի և ռուսերենի արարման իմաստ արտահայտող բայերի համեմատական և իմաստաբանական ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել երեք լեզուներում համապատասխան բայային համակարգերի ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում է արարման, ստեղծման, ձևավորման, առաջացման և գոյության մեջ դնելու իմաստային դաշտը՝ ուշադրություն դարձնելով այն հանգամանքին, թե ինչպես են տարբեր լեզուներում բայերը ներկայացնում գործողության բնույթը, արդյունքը, գործընթացը և դրա մասնակիցներին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բայերի բառային իմաստի կառուցվածքին, իմաստային բաղադրիչներին, բազմիմաստությանը և համատեքստային գործածությանը։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են համադրվել երեք լեզուների համապատասխան բայերը՝ ըստ դրանց արտահայտած գործողության տեսակի, ուղղվածության, արդյունքայնության, տևականության և պատճառականության։ Կարևորվում է նաև բայերի կապակցելիության ուսումնասիրությունը, քանի որ նույն ընդհանուր իմաստը տարբեր լեզուներում կարող է արտահայտվել տարբեր կառուցվածքային և շարահյուսական եղանակներով։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ արարման բայերի հոմանիշային և հականիշային հարաբերություններին, բառային-իմաստային խմբերին, դարձվածային գործածություններին և փոխաբերական իմաստների ձևավորմանը։ Հայերենի, անգլերենի և ռուսերենի համադրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու լեզվական տարբեր համակարգերում նույն հասկացության արտահայտման յուրահատկությունները և պարզելու, թե որ իմաստային հատկանիշներն են ընդհանուր, իսկ որոնք՝ լեզվին հատուկ։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել բայերի գործածության հաճախականությանը, ժամանակային և տեսքային բնութագրերին, ինչպես նաև դրանց դերին նախադասության իմաստային կառուցվածքի ձևավորման մեջ։ Համեմատական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս ավելի հստակ պատկերացում կազմելու լեզուների միջև իմաստային համարժեքության, մասնակի համարժեքության և անհամարժեքության դեպքերի մասին։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ թարգմանության տեսության և պրակտիկայի, բառարանագրության, օտար լեզուների ուսուցման և համակարգչային լեզվաբանության ոլորտներում, քանի որ արարման իմաստային դաշտի ճիշտ նկարագրությունը կարևոր է լեզվական համապատասխանությունների ճշգրիտ որոշման համար։ Նյութը կարող է օգտակար լինել հայերենագիտությամբ, անգլերենագիտությամբ և ռուսագիտությամբ զբաղվող լեզվաբանների, թարգմանիչների, բառարանագիրների, հետազոտողների, դասախոսների, ասպիրանտների և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։