Հայ քնար

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է հասարակության զարգացվածության մակարդակի գնահատման ժամանակակից համաթվերի, դրանց կիրառման մեթոդաբանության և կատարելագործման ուղիների ուսումնասիրությանը։ Ներկայացվում են սոցիալ-տնտեսական զարգացման գնահատման հիմնական ցուցանիշները, դրանց ձևավորման սկզբունքները և տարբեր երկրների ու տարածաշրջանների համեմատական վերլուծության հնարավորությունները։ Քննարկվում են մարդկային զարգացման, կենսամակարդակի, կրթության, առողջապահության, տնտեսական ակտիվության և սոցիալական բարեկեցության գնահատման չափորոշիչները, ինչպես նաև դրանց փոխկապակցվածությունը հասարակության ընդհանուր առաջընթացի հետ։ Աշխատությունում ուսումնասիրվում են առկա համաթվերի առավելություններն ու սահմանափակումները, տվյալների հավաքագրման և մշակման մեթոդները, ինչպես նաև ավելի ամբողջական և ճշգրիտ գնահատման համակարգերի ձևավորման հնարավորությունները։ Գիրքը նախատեսված է տնտեսագետների, սոցիոլոգների, պետական կառավարման ոլորտի մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների և հասարակագիտական ուղղություններով սովորող ուսանողների համար։

Другие предметы

Այս տեղեկատվական ցանկը ներկայացնում է «Նոր գրքեր․ Տեխնիկա» բաժնի շրջանակներում հավաքագրված հրատարակությունների համառոտ մատենագիտական ցուցակը, որը նպատակ ունի տեղեկացնել տեխնիկական ոլորտի նորագույն գրականության մասին և հեշտացնել ընթերցողների, հետազոտողների ու մասնագետների կողմնորոշումը ժամանակակից տեխնիկական գրքերի շուկայում և գրադարանային ֆոնդերում։ Ցանկում սովորաբար ընդգրկվում են տարբեր ենթաբաժինների հրատարակություններ՝ ինժեներական գիտություններ, մեքենաշինություն, էլեկտրոնիկա, տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ, էներգետիկա, շինարարություն և այլ կիրառական տեխնիկական ուղղություններ, որոնք արտացոլում են տվյալ ժամանակաշրջանում գիտատեխնիկական առաջընթացի հիմնական միտումները։ Նման ինֆորմացիոն ցուցակները ունեն ոչ միայն գրադարանային հաշվառման և տեղեկատվության տարածման գործառույթ, այլ նաև կարևոր դեր են խաղում գիտական հաղորդակցության մեջ՝ թույլ տալով մասնագետներին արագ ծանոթանալ նոր լույս տեսած մասնագիտական գրականությանը, գնահատել դրա արդիականությունը և կիրառելիությունը իրենց աշխատանքներում։

История

Աշխատությունը համաշխարհային պատմությանը նվիրված բազմահատոր պատմագիտական երկի յոթերորդ հատորի երկրորդ մասն է, որն ընդգրկված է մարդկության պատմության, ժողովուրդների և պետությունների անցյալի, քաղաքակրթությունների զարգացման ու պատմական իրադարձությունների համակարգված ներկայացմանն ուղղված ընդարձակ մտավոր ձեռնարկի կազմում։ Ստեղծագործության ընդհանուր նպատակն է ընթերցողին ներկայացնել աշխարհի պատմական ընթացքը՝ բացահայտելով տարբեր ժողովուրդների, հասարակությունների և քաղաքական կազմավորումների ձևավորման, զարգացման, փոխազդեցության ու վերափոխման հիմնական գործընթացները։ Համընդհանուր պատմության գաղափարը հիմնված է այն համոզմունքի վրա, որ մարդկության անցյալը պետք է ուսումնասիրել ոչ թե առանձին ժողովուրդների պատմությունների մեկուսացված շարադրանքով, այլ դրանց փոխադարձ կապերի, աշխարհագրական միջավայրի, քաղաքական հարաբերությունների, մշակութային փոխազդեցությունների և քաղաքակրթական զարգացումների համադրությամբ։ Աշխատության վերնագրում գործածված «Դարապատում» հասկացությունը շեշտադրում է պատմական ժամանակի հաջորդականությունը և դարերի ընթացքում տեղի ունեցած իրադարձությունների ամբողջական ներկայացման ձգտումը, իսկ համաշխարհային պատմության բնորոշումը մատնանշում է պատմագիտական ընդգրկման լայնությունը։ Հատորի բովանդակությունը պետք է դիտարկել ընդհանուր պատմական շարադրանքի շարունակականության մեջ, որտեղ տարբեր ժամանակաշրջանների ու ժողովուրդների պատմական փորձը միավորվում է մարդկության ընդհանուր անցյալի մասին ամբողջական պատկերացում ձևավորելու նպատակով։ Այսպիսի պատմագիտական աշխատությունների կարևոր խնդիրներից է քաղաքական պատմության ներկայացումը՝ պետությունների կազմավորումը, կառավարման համակարգերի փոփոխությունները, իշխանական տոհմերի գործունեությունը, պատերազմներն ու դաշինքները, տարածքային վերափոխումները և միջազգային հարաբերությունների զարգացումը։ Միաժամանակ համաշխարհային պատմության ուսումնասիրությունը ներառում է հասարակական կյանքի, կրոնական պատկերացումների, մշակութային նվաճումների, կրթության, գիտության և տնտեսական հարաբերությունների զարգացումը՝ ցույց տալով, թե ինչպես են այդ գործոններն ազդել ժողովուրդների պատմական ճակատագրերի վրա։ Ստեղծագործության ճանաչողական նշանակությունը պայմանավորված է պատմական իրադարձությունները ժամանակագրական հաջորդականությամբ ընկալելու և դրանց միջև պատճառահետևանքային կապերը բացահայտելու հնարավորությամբ։ Պատմությունը ներկայացվում է որպես շարունակական գործընթաց, որտեղ անցյալի իրադարձությունները ոչ միայն արտացոլում են իրենց ժամանակաշրջանի առանձնահատկությունները, այլև պայմանավորում հետագա քաղաքական, հասարակական և մշակութային զարգացումները։ Այդ մոտեցումը ընթերցողին հնարավորություն է տալիս հասկանալու պետությունների հզորացման ու անկման, հասարակությունների վերափոխման, մշակույթների տարածման և քաղաքակրթությունների փոխազդեցության օրինաչափությունները։ Աշխատության կարևոր գաղափարական արժեքներից է պատմական հիշողության պահպանման և անցյալի փորձի ճանաչման անհրաժեշտությունը։ Համաշխարհային պատմության ուսումնասիրությունը նպաստում է ժողովուրդների միջև գոյություն ունեցող ընդհանրությունների և տարբերությունների գիտակցմանը, պատմական ժառանգության նկատմամբ հետաքրքրության ձևավորմանը և մարդկության մշակութային բազմազանության արժևորմանը։ Պատմական նյութի համադրական ներկայացումը հնարավորություն է տալիս համաշխարհային զարգացումները դիտարկել ավելի լայն աշխարհագրական ու ժամանակային շրջանակներում՝ բացահայտելով առանձին պատմական իրադարձությունների նշանակությունը համընդհանուր գործընթացների համատեքստում։ Գրական և պատմագիտական առումով աշխատությունը պատկանում է պատմական տարեգրության և համընդհանուր պատմության շարադրանքի ավանդույթին։ Այս ժանրին բնորոշ են ժամանակագրական կազմակերպումը, իրադարձությունների հաջորդական ներկայացումը, պատմական անձանց ու պետությունների գործունեության նկարագրությունը և տարբեր ժամանակաշրջանների համադրական գնահատումը։ Բազմահատոր կառուցվածքը հնարավորություն է տալիս պատմական նյութը բաժանելու առանձին ժամանակային կամ թեմատիկ հատվածների՝ պահպանելով ամբողջ երկի ներքին շարունակականությունն ու համակարգվածությունը։ Յոթերորդ հատորի երկրորդ մասը հանդես է գալիս որպես այդ ընդարձակ պատմագիտական կառույցի ինքնուրույն բաղադրիչ՝ միաժամանակ պահպանելով կապը նախորդ և հաջորդ մասերի հետ։ Համաշխարհային պատմության նմանատիպ շարադրանքները կարևոր նշանակություն են ունեցել պատմագիտական գիտելիքի տարածման, պատմական ժամանակագրության յուրացման և ընթերցողների պատմական մտածողության ձևավորման գործում։ Պատմամշակութային առումով աշխատությունը ներկայացնում է տասնիններորդ դարի հայ մտավոր կյանքի և պատմագիտական գրականության զարգացման կարևոր ուղղություններից մեկը։ Վենետիկի Սուրբ Ղազար միաբանությունը հայ պատմագրության, բանասիրության, աշխարհագրության, լեզվաբանության և կրթական մշակույթի զարգացման նշանավոր կենտրոններից էր։ Մխիթարյան միաբանության գործունեության շնորհիվ հայերեն ընթերցողը հնարավորություն էր ստանում ծանոթանալու ոչ միայն ազգային պատմությանը, այլև համաշխարհային պատմական գիտելիքին, տարբեր ժողովուրդների քաղաքակրթություններին և եվրոպական պատմագիտական մտքի ձեռքբերումներին։ Համընդհանուր պատմության ուսումնասիրությունը կարևոր էր նաև հայ հասարակության կրթական և լուսավորական առաջընթացի տեսանկյունից, քանի որ նպաստում էր ազգային պատմությունը համաշխարհային պատմական գործընթացների համատեքստում ընկալելուն։ Նման հրատարակությունները ընդլայնում էին հայերեն գիտական և ուսումնական գրականության շրջանակները, զարգացնում պատմական աշխարհայացքը և ընթերցողին հաղորդակից դարձնում համամարդկային պատմական ժառանգությանը։ Աշխատությունը արժեքավոր է հայ պատմագիտական մատենագրության, համաշխարհային պատմության հայերեն շարադրանքների, Մխիթարյան միաբանության գիտակրթական գործունեության և տասնիններորդ դարի հայ տպագրական մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում պատմաբանների, հայագետների, մատենագետների, պատմական աշխարհագրությամբ զբաղվող մասնագետների, մանկավարժների և համաշխարհային քաղաքակրթությունների պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Նրա ընթերցողական նշանակությունը պայմանավորված է պատմական գիտելիքի համակարգման, անցյալի իրադարձությունների փոխկապակցված ընկալման և պատմական մտածողության զարգացման հնարավորությամբ։ Որպես բազմահատոր համաշխարհային պատմության մաս՝ այն արտացոլում է հայ լուսավորական մտքի ձգտումը՝ հայերեն լեզվով ներկայացնելու մարդկության պատմական փորձը և ազգային ընթերցողին հաղորդակից դարձնելու համաշխարհային պատմամշակութային ժառանգությանը։

Экономика

Աշխատանքը նվիրված է բնակչության կյանքի որակի վերարտադրության կառավարման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ Լոռու մարզի սոցիալ-տնտեսական իրավիճակի և զարգացման առանձնահատկությունների հիման վրա։ Հետազոտության կենտրոնում այն հարցն է, թե ինչպես կարելի է պետական, տարածաշրջանային և տեղական կառավարման գործիքների միջոցով ապահովել բնակչության կյանքի որակի կայուն պահպանումն ու բարելավումը։ Կյանքի որակը դիտարկվում է որպես բազմաչափ հասկացություն, որը ներառում է ոչ միայն բնակչության եկամուտներն ու նյութական ապահովվածությունը, այլև զբաղվածության հնարավորությունները, առողջապահության և կրթության հասանելիությունը, բնակարանային պայմանները, սոցիալական պաշտպանությունը, շրջակա միջավայրի վիճակը, ենթակառուցվածքների զարգացվածությունը, համայնքային միջավայրը և մարդկանց ընդհանուր սոցիալական բարեկեցությունը։ «Վերարտադրության» գաղափարն այս համատեքստում ենթադրում է կյանքի որակի այնպիսի պայմանների շարունակական ապահովում, որոնց շնորհիվ բնակչությունը կարող է պահպանել և զարգացնել իր տնտեսական, սոցիալական և մարդկային ներուժը։ Լոռու մարզի օրինակով նման ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տարածաշրջանային անհավասարությունների, զբաղվածության սահմանափակ հնարավորությունների, բնակչության արտագաղթի և ժողովրդագրական փոփոխությունների, գյուղական ու քաղաքային բնակավայրերի զարգացման տարբերությունների և սոցիալական ծառայությունների հասանելիության հետ կապված խնդիրները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է կյանքի որակի հիմնական ցուցանիշների համակարգի ձևավորումն ու դրանց դինամիկայի գնահատումը։ Այդպիսի ցուցանիշները կարող են ներառել բնակչության եկամուտների մակարդակը, աղքատության տարածվածությունը, զբաղվածության և գործազրկության ցուցանիշները, կրթական մակարդակը, առողջապահական ծառայությունների հասանելիությունը, կյանքի սպասվող տևողությունը, բնակարանային պայմանները, կոմունալ ծառայությունների հասանելիությունը և շրջակա միջավայրի որակը։ Ցուցանիշների համակցված վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս կյանքի որակը գնահատել ոչ թե մեկ առանձին տնտեսական ցուցանիշով, այլ բնակչության կենսագործունեության տարբեր ոլորտների ամբողջությամբ։ Աշխատանքի շրջանակում կարող է ուսումնասիրվել նաև բնակչության կյանքի որակի վրա տարածաշրջանային տնտեսության կառուցվածքի ազդեցությունը։ Արդյունաբերության, գյուղատնտեսության, ծառայությունների և փոքր ու միջին ձեռնարկատիրության զարգացման մակարդակը ուղղակիորեն անդրադառնում է աշխատատեղերի ստեղծման, եկամուտների ձևավորման և բնակչության սոցիալական կայունության վրա։ Լոռու մարզի համար առանձնահատուկ նշանակություն կարող է ունենալ տեղական տնտեսական ներուժի արդյունավետ օգտագործումը, նոր ներդրումների ներգրավումը, ձեռնարկատիրության խթանումը և համայնքների տնտեսական ակտիվության բարձրացումը։ Միաժամանակ կյանքի որակի բարելավումը չի կարող սահմանափակվել միայն եկամուտների աճով, քանի որ անհրաժեշտ է ապահովել սոցիալական ենթակառուցվածքների և հանրային ծառայությունների համապատասխան մակարդակ։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է տարածքային կառավարման դերի ուսումնասիրությունը։ Կյանքի որակի վերարտադրության արդյունավետ կառավարումը պահանջում է կենտրոնական և տեղական իշխանությունների գործողությունների համակարգում, ռեսուրսների նպատակային բաշխում և մարզի տարբեր համայնքների առանձնահատկություններին համապատասխան քաղաքականությունների մշակում։ Այս տեսանկյունից կարևոր են սոցիալական ծրագրերի հասցեականությունը, համայնքային ենթակառուցվածքների զարգացումը, կրթության և առողջապահության ծառայությունների տարածքային հասանելիության ընդլայնումը և խոցելի խմբերի սոցիալական պաշտպանության կատարելագործումը։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև մարդկային կապիտալի զարգացմանը՝ որպես երկարաժամկետ կյանքի որակի ապահովման առանցքային պայման։ Բնակչության կրթական մակարդակի բարձրացումը, մասնագիտական վերապատրաստումը, երիտասարդների զբաղվածության խթանումը և առողջ ապրելակերպի պայմանների ստեղծումը նպաստում են ոչ միայն ներկա սոցիալական վիճակի բարելավմանը, այլև տարածաշրջանի ապագա տնտեսական ներուժի ձևավորմանը։ Հատուկ նշանակություն ունի նաև ժողովրդագրական գործոնը, քանի որ բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները, միգրացիան, տարիքային կառուցվածքը և ծնելիության մակարդակը կարող են էապես ազդել տարածաշրջանի աշխատուժի, սոցիալական ծառայությունների պահանջարկի և տնտեսական զարգացման հնարավորությունների վրա։ Հետազոտության գործնական նշանակությունը կապված է Լոռու մարզի համար կյանքի որակի բարելավման կառավարչական առաջնահերթությունների բացահայտման և տարածաշրջանային քաղաքականության կատարելագործման հետ։ Առաջարկվող մեխանիզմները կարող են ուղղված լինել զբաղվածության ընդլայնմանը, եկամուտների բարձրացմանը, սոցիալական ծառայությունների մատչելիության բարելավմանը, ենթակառուցվածքների զարգացմանը, մարդկային կապիտալի ամրապնդմանը և բնակչության արտահոսքի նվազեցմանը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը բնակչության կյանքի որակը դիտարկում է որպես փոխկապակցված տնտեսական, սոցիալական, ժողովրդագրական և տարածքային գործոնների արդյունք և ուսումնասիրում է այնպիսի կառավարման համակարգի ձևավորման հնարավորությունները, որը կարող է ապահովել Լոռու մարզի բնակչության կենսամակարդակի ոչ միայն ընթացիկ բարելավումը, այլև դրա երկարաժամկետ, կայուն և շարունակական վերարտադրությունը։

Экономика

Այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության աշխատանքի շուկայի վիճակագրական վերլուծությանը՝ ընդգծելով զբաղվածության, գործազրկության և աշխատուժի կառուցվածքային փոփոխությունների ուսումնասիրությունը ժամանակային շարքերով և ցուցանիշների համադրական գնահատմամբ։ Հեղինակը վերլուծում է աշխատաշուկայի հիմնական ցուցանիշները՝ գործազրկության մակարդակ, զբաղվածության մակարդակ, աշխատուժի մասնակցության գործակից, ինչպես նաև աշխատատեղերի առաջարկի և պահանջարկի դինամիկան՝ կիրառելով վիճակագրական մեթոդներ և ժամանակային համեմատություններ։ Վերջին տվյալների համաձայն՝ Հայաստանում գործազրկության մակարդակը վերջին տարիներին աստիճանաբար նվազման միտում ունի՝ մոտենալով շուրջ 12–13 տոկոսի միջակայքին, ինչը վկայում է աշխատաշուկայի հարաբերական կայունացման մասին, սակայն միաժամանակ պահպանվում են կառուցվածքային խնդիրներ, հատկապես երիտասարդների և որոշ տարածաշրջանների զբաղվածության ոլորտում ։ Միևնույն ժամանակ, զբաղվածության և աշխատուժի մասնակցության ցուցանիշները մնում են միջին մակարդակի վրա՝ արտացոլելով տնտեսության սահմանափակ ներգրավվածությունը աշխատունակ բնակչության մի մասի համար։

Медицина

Աշխատությունը նվիրված է կրթական բարձր ծանրաբեռնվածությամբ և ինտենսիվ ուսուցման կազմակերպմամբ դպրոցներում սովորողների առողջության պահպանման հիգիենիկ պայմանների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում ուսումնական գործընթացի տևողության, դասացուցակի կառուցվածքի, մտավոր ծանրաբեռնվածության, դասերի և ընդմիջումների հարաբերակցության, տնային առաջադրանքների ծավալի և օրվա ընդհանուր ռեժիմի ազդեցությունն է դպրոցականների ֆիզիկական ու մտավոր աշխատունակության վրա։ Քննվում են կրթության նոր կազմակերպական ձևերի առանձնահատկությունները և դրանց համապատասխանությունը երեխաների ու դեռահասների տարիքային և ֆիզիոլոգիական հնարավորություններին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում երկարատև մտավոր աշխատանքի պայմաններում հոգնածության ձևավորմանը, ուշադրության և աշխատունակության փոփոխություններին, ինչպես նաև ուսումնական օրվա և շաբաթվա ընթացքում ծանրաբեռնվածության ճիշտ բաշխման նշանակությանը։ Դիտարկվում են դպրոցական միջավայրի հիգիենիկ գործոնները՝ դասասենյակների լուսավորությունը, օդափոխությունը, ջերմային պայմանները, աղմուկի մակարդակը, կահույքի համապատասխանությունը սովորողների տարիքային առանձնահատկություններին և ուսումնական տարածքների ընդհանուր կազմակերպումը։ Կարևորվում է նաև շարժողական ակտիվության, ֆիզիկական դաստիարակության, հանգստի և ուսումնական գործունեության հավասարակշռված համադրումը։ Հետազոտության շրջանակում ուշադրություն կարող է դարձվել սովորողների օրվա ռեժիմին, քնի և հանգստի բավարար պայմաններին, դպրոցում անցկացվող ժամանակի տևողությանը և ուսումնական ծանրաբեռնվածության տարբեր ձևերի համակցված ազդեցությանը։ Հիգիենիկ գնահատումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու այն գործոնները, որոնք կարող են նպաստել գերհոգնածության առաջացմանը կամ նվազեցնել ուսուցման արդյունավետությունը։ Ուսումնասիրվում են նաև ուսումնական գործընթացի կազմակերպման այնպիսի մոտեցումներ, որոնք հնարավորություն են տալիս պահպանել կրթության ինտենսիվությունը՝ միաժամանակ հաշվի առնելով դպրոցականների առողջության և զարգացման պահանջները։ Կարևոր նշանակություն է տրվում մանկավարժների, ծնողների և դպրոցական առողջապահական ծառայությունների համագործակցությանը՝ առողջ և անվտանգ կրթական միջավայր ձևավորելու գործում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է դպրոցական հիգիենայի, տարիքային ֆիզիոլոգիայի, հանրային առողջության և կրթության կազմակերպման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով հիմնավորել ինտենսիվ ուսուցման պայմաններում սովորողների առողջության պահպանման և ուսումնական ռեժիմի բարելավման սկզբունքները։