Discover other interesting and useful materials
Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials sectionCulture
Նոր գրականություն ՀՍՍՀ կուլտուրայի և արվեստի վերաբերյալ : Մատենագիտական ինֆորմացիա : Գրականության ընթացիկ տեղեկատու (1980, Հոկտեմբեր, թիվ 10)
Այս աշխատանքը նվիրված է Հայկական ՍՍՀ կուլտուրայի և արվեստի վերաբերյալ նոր հրատարակվող գրականության ընթացիկ մատենագիտական տեղեկատվության համակարգված ներկայացմանը՝ որպես տեղեկատվական-տեղեկատու բնույթի հրատարակություն, որի նպատակն է ապահովել օգտվողներին արդի և պարբերաբար թարմացվող տվյալներով մշակութային ոլորտի նորագույն հրապարակումների մասին։ Հեղինակը նկարագրում է մատենագիտական տեղեկատվության կազմակերպման սկզբունքները՝ ընդգծելով նյութերի ընտրության, դասակարգման և համակարգման մեթոդները, որոնք թույլ են տալիս ձևավորել մշակույթի և արվեստի ոլորտին վերաբերող գիտական և հանրամատչելի գրականության ամբողջական պատկեր։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ընթացիկ մատենագիտական ցուցակների դերին՝ որպես գիտական հետազոտությունների, գրադարանային սպասարկման և տեղեկատվական որոնման կարևոր գործիք, որոնք նպաստում են ընթերցողների և հետազոտողների ժամանակին տեղեկացվածությանը նոր հրատարակությունների մասին։ Աշխատությունը նաև ներկայացնում է գրականության տարբեր տեսակներ՝ գիտական մենագրություններ, հոդվածներ, տեղեկատուներ և արվեստի վերաբերյալ ուսումնասիրություններ, որոնք ընդգրկվում են տվյալ մատենագիտական հոսքերում։ Նշվում է, որ նման ընթացիկ տեղեկատուները կարևոր դեր ունեն մշակութային կյանքի զարգացման, գիտական հաղորդակցության ընդլայնման և տեղեկատվական հոսքերի համակարգման գործում՝ ապահովելով գիտելիքի արագ շրջանառություն և հասանելիություն մասնագիտական համայնքների համար։
Updated: 2026-11-02
Religion
Ампелий, епископ Херсонский
Աշխատությունը նվիրված է Խերսոնի եպիսկոպոս Ամպելիոսի անձին, եկեղեցական գործունեությանը և նրա ծառայության պատմական միջավայրին՝ ներկայացնելով հոգևորականի կյանքն ու գործունեությունը քրիստոնեական եկեղեցու պատմության և տվյալ ժամանակաշրջանի կրոնական հարաբերությունների համատեքստում։ Ուսումնասիրության կենտրոնում եպիսկոպոսի կենսագրության վերականգնումն է, նրա հոգևոր ծառայության հիմնական փուլերի բացահայտումը, եկեղեցական կառույցներում ունեցած դիրքի գնահատումը և այն պատմական պայմանների քննությունը, որոնցում իրականացվել է նրա գործունեությունը։ Նման բնույթի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս մեկ հոգևոր գործչի կենսագրության միջոցով լուսաբանել նաև ավելի լայն եկեղեցապատմական գործընթացներ՝ թեմական կառավարման կազմակերպումը, հոգևորականության դերակատարությունը, եկեղեցու և հասարակության փոխհարաբերությունները, կրոնական կրթությունը, բարեգործությունը և հոգևոր կյանքի կազմակերպման առանձնահատկությունները։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն միջավայրի վրա, որտեղ ձևավորվել է հոգևորականի աշխարհայացքը և իրականացվել նրա հետագա ծառայությունը։ Կարևորվում են կրթությունը, հոգևոր պատրաստությունը, եկեղեցական աստիճանակարգում առաջխաղացումը և այն հանգամանքները, որոնք նպաստել են եպիսկոպոսական ծառայության ստանձնմանը։ Հոգևորականի կենսագրությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես անհատական կյանքի պատմություն, այլև որպես տվյալ ժամանակաշրջանի եկեղեցական ինստիտուտների գործունեությունը հասկանալու աղբյուր։ Եպիսկոպոսի պաշտոնը ենթադրում էր վարչական, հովվական և հասարակական բազմաբնույթ պարտականություններ, ուստի նրա գործունեության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալ թեմի կառավարման մեխանիզմներին, հոգևորականների միջև հարաբերություններին և հավատացյալ համայնքների հետ տարվող աշխատանքին։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում թեմական կառավարմանը։ Եպիսկոպոսը եկեղեցական կառույցի շրջանակում պատասխանատու էր թեմի հոգևոր կյանքի կազմակերպման, եկեղեցիների և հոգևոր հաստատությունների գործունեության վերահսկման, հոգևորականների ծառայության համակարգման և եկեղեցական կարգապահության պահպանման համար։ Այս գործառույթների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել այն մասին, թե ինչպես էր կազմակերպվում եկեղեցական վարչարարությունը և ինչպիսի խնդիրների էր բախվում թեմական ղեկավարությունը։ Հետազոտության մեջ կարող են քննության առնվել թեմական հաստատությունների աշխատանքը, եկեղեցական պաշտոնների բաշխումը, հոգևորականների պատրաստության խնդիրները, եկեղեցական ունեցվածքի կառավարումը և համայնքային կյանքի կազմակերպումը։ Կարևոր ուղղություն է հովվական գործունեության ուսումնասիրությունը։ Եպիսկոպոսական ծառայությունը չէր սահմանափակվում վարչական պարտականություններով, այլ ներառում էր հավատացյալների հոգևոր առաջնորդությունը, եկեղեցական արարողությունների կազմակերպումը, կրոնական ուսուցումը և համայնքային հարաբերությունների կարգավորումը։ Հոգևոր առաջնորդի գործունեության միջոցով հնարավոր է բացահայտել տվյալ ժամանակաշրջանի կրոնական կյանքի առանձնահատկությունները, բնակչության և եկեղեցու կապերը, ինչպես նաև այն բարոյական ու հասարակական խնդիրները, որոնց նկատմամբ եկեղեցական իշխանությունը ձևավորում էր իր դիրքորոշումը։ Առանձին տեղ է հատկացվում կրթական գործունեությանը։ Եկեղեցական կառույցները պատմականորեն կարևոր դեր են ունեցել հոգևոր կրթության և կրոնական գիտելիքի տարածման գործում։ Այդ պատճառով ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել հոգևոր ուսումնական հաստատությունների գործունեությունը, ապագա հոգևորականների պատրաստությունը, կրոնական կրթության կազմակերպումը և եկեղեցական գրականության տարածումը։ Եպիսկոպոսի վերաբերմունքը կրթական խնդիրներին կարող է կարևոր նյութ տրամադրել նրա գործունեության առաջնահերթությունները և եկեղեցական կյանքի զարգացման վերաբերյալ պատկերացումները հասկանալու համար։ Հետազոտության մեկ այլ ուղղություն է բարեգործական և հասարակական գործունեությունը։ Թեմական կառույցները հաճախ մասնակցում էին կարիքավորների օգնության, կրթական ու խնամատար հաստատությունների պահպանման և հասարակական աջակցության տարբեր նախաձեռնությունների կազմակերպմանը։ Այս գործունեության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս եկեղեցու դերը դիտարկել ոչ միայն կրոնական, այլև սոցիալական հարաբերությունների համատեքստում։ Կարևորվում է պարզել, թե հոգևոր առաջնորդը ինչպիսի մասնակցություն է ունեցել հասարակական նշանակություն ունեցող նախաձեռնություններին և ինչպես էին եկեղեցական կառույցները համագործակցում տեղական համայնքների ու այլ հաստատությունների հետ։ Առանձին ուշադրության է արժանի հոգևորականի հաղորդակցությունը եկեղեցական բարձրագույն իշխանությունների հետ։ Թեմական եպիսկոպոսի գործունեությունը իրականացվում էր ավելի լայն եկեղեցական վարչական համակարգի շրջանակում, ինչի պատճառով պաշտոնական նամակագրությունը, հրամանագրերը, հաշվետվությունները և այլ փաստաթղթեր կարող են արժեքավոր տեղեկություններ պարունակել ինչպես նրա անձնական գործունեության, այնպես էլ տվյալ ժամանակաշրջանի եկեղեցական կառավարման սկզբունքների վերաբերյալ։ Այդ փաստաթղթերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել թեմի առջև ծառացած խնդիրները, դրանց լուծման առաջարկվող միջոցները և կենտրոնական ու տեղական եկեղեցական կառույցների հարաբերությունները։ Հետազոտության համար կարևոր է նաև եկեղեցու և պետական իշխանության փոխհարաբերությունների քննությունը։ Տարբեր պատմական ժամանակաշրջաններում հոգևոր կառույցների գործունեությունը կապված էր գործող պետական օրենսդրության, վարչական համակարգի և կրոնական քաղաքականության հետ։ Եպիսկոպոսը, որպես թեմի ղեկավար, կարող էր հաղորդակցվել պետական և տեղական իշխանությունների ներկայացուցիչների հետ կրթական, վարչական, սեփականության, հասարակական կամ այլ հարցերի շուրջ։ Այս հարաբերությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել տվյալ ժամանակաշրջանի եկեղեցի–պետություն փոխհարաբերությունների և հոգևոր իշխանության հասարակական դիրքի մասին։ Կարևոր թեմա է նաև բազմակրոն և բազմազգ միջավայրում եկեղեցական գործունեության կազմակերպումը։ Խերսոնի և նրա հետ կապված հարավային տարածքների պատմական միջավայրը բնութագրվել է տարբեր էթնիկական ու կրոնական համայնքների ներկայությամբ։ Այդ պայմաններում թեմական ղեկավարի գործունեությունը կարող էր առնչվել տարբեր համայնքների միջև հարաբերություններին, եկեղեցական ինքնության պահպանմանը և կրոնական կյանքի կազմակերպման առանձնահատկություններին։ Նման հարցերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հոգևորականի գործունեությունը դիտարկել տարածաշրջանի սոցիալական և մշակութային պատմության ավելի լայն շրջանակում։ Առանձին նշանակություն ունի սկզբնաղբյուրների ուսումնասիրությունը։ Կենսագրական տեղեկությունները կարող են պահպանված լինել եկեղեցական փաստաթղթերում, թեմական տեղեկագրերում, պաշտոնական նամակագրության մեջ, ժամանակակիցների հիշողություններում, պարբերական մամուլում և պատմագիտական աշխատություններում։ Տարբեր աղբյուրների համադրումը կարևոր է կենսագրական տվյալների ճշգրտման և գործունեության հնարավորինս ամբողջական պատկերի վերականգնման համար։ Պաշտոնական եկեղեցական աղբյուրները կարող են մանրամասն տեղեկություններ տրամադրել ծառայության փուլերի և վարչական որոշումների մասին, մինչդեռ անձնական վկայություններն ու ժամանակաշրջանի մամուլը կարող են լրացնել դրանք հոգևորականի հասարակական ընկալման և ժամանակակիցների գնահատականների վերաբերյալ տեղեկություններով։ Աղբյուրագիտական քննադատությունը հատկապես կարևոր է այն դեպքերում, երբ տարբեր նյութերում կենսագրական տվյալները կամ գործունեության գնահատականները չեն համընկնում։ Հետազոտության մեջ կարող է դիտարկվել նաև հոգևորականի գրավոր ժառանգությունը, եթե պահպանվել են քարոզներ, ուղերձներ, նամակներ, հրապարակումներ կամ եկեղեցական բնույթի այլ տեքստեր։ Այդ նյութերը հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրել նրա աստվածաբանական պատկերացումները, հոգևոր արժեքները, հասարակական խնդիրների նկատմամբ վերաբերմունքը և հաղորդակցության ոճը։ Գրավոր ժառանգության վերլուծությունը կենսագրական տվյալները լրացնում է մտավոր և հոգևոր գործունեության վերաբերյալ տեղեկություններով՝ հնարավորություն տալով ներկայացնել ոչ միայն պաշտոնատար անձին, այլև նրա գաղափարական ու կրոնական աշխարհը։ Կարևորվում է նաև նրա գործունեության ազդեցության և հիշատակի ուսումնասիրությունը։ Հոգևոր գործչի նշանակությունը կարող է գնահատվել թեմական կյանքի կազմակերպման, կրթական կամ բարեգործական նախաձեռնությունների զարգացման, հոգևորականության պատրաստության և եկեղեցական հաստատությունների գործունեության վրա ունեցած ազդեցության տեսանկյունից։ Միաժամանակ անհրաժեշտ է տարբերակել ժամանակակիցների գնահատականները հետագա պատմագիտական մեկնաբանություններից՝ հաշվի առնելով յուրաքանչյուր աղբյուրի ստեղծման ժամանակաշրջանն ու նպատակը։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս խուսափել կենսագրության միակողմանի ներկայացումից և հոգևորականի գործունեությունը դիտարկել իր պատմական միջավայրի իրական պայմաններում։ Հետազոտության մեթոդաբանական հիմքում կարող են լինել պատմակենսագրական, պատմահամեմատական և աղբյուրագիտական մեթոդները։ Կենսագրական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս հաջորդաբար վերականգնել կյանքի և ծառայության հիմնական փուլերը, իսկ պատմական համատեքստի ուսումնասիրությունը՝ բացահայտել դրանց կապը ժամանակաշրջանի քաղաքական, հասարակական և եկեղեցական գործընթացների հետ։ Աղբյուրագիտական վերլուծությունը նպաստում է տարբեր փաստաթղթերում պահպանված տեղեկությունների հավաստիության գնահատմանը, իսկ համեմատական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս տվյալ հոգևորականի գործունեությունը դիտարկել ժամանակակից այլ եկեղեցական գործիչների և թեմական կառավարման ընդհանուր սկզբունքների համատեքստում։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է անհատական կենսագրության և եկեղեցական ինստիտուցիոնալ պատմության համադրմամբ։ Հոգևորականի կյանքի ուսումնասիրությունը կարող է լրացնել տվյալ ժամանակաշրջանի թեմական կառավարման, հոգևոր կրթության, հասարակական բարեգործության և եկեղեցի–պետություն հարաբերությունների վերաբերյալ պատմական պատկերացումները։ Միաժամանակ այն կարող է արժեքավոր լինել տարածաշրջանի տեղական պատմության համար, քանի որ եկեղեցական գործիչների գործունեությունը հաճախ անմիջականորեն կապված էր քաղաքային և համայնքային կյանքի բազմաթիվ ոլորտների հետ։ Ընդհանուր առմամբ նյութը ներկայացնում է հոգևոր գործչի կենսագրության և եկեղեցական ծառայության պատմական ուսումնասիրություն՝ նրա գործունեությունը կապելով թեմական կառավարման, հովվական աշխատանքի, կրթության, բարեգործության, հասարակական հարաբերությունների և ժամանակաշրջանի ընդհանուր եկեղեցական գործընթացների հետ։ Այն կարող է օգտակար լինել քրիստոնեության պատմության, եկեղեցական կառույցների զարգացման, կրոնագիտության, պատմական կենսագրության և տարածաշրջանային պատմության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, աստվածաբանների, պատմաբանների, դասախոսների և ուսանողների համար։
Updated: 2026-09-21
Psychology
Հոգեբանի հետազոտական և գործնական դիագնոստիկայում տեսական մոտեցումների և սկզբունքների կիրառման յուրահատկությունները
Այս աշխատությունը ներկայացնում է հոգեբանական հետազոտության և գործնական դիագնոստիկայի ոլորտում տեսական մոտեցումների կիրառման առանձնահատկությունները՝ ընդգծելով, թե ինչպես են տարբեր գիտական տեսություններ վերածվում գործնական մեթոդների իրական կլինիկական և հետազոտական միջավայրում։ Գրքում մանրամասն քննարկվում է հոգեբանական գնահատման գործընթացի կառուցվածքը, սկզբունքները և մեթոդաբանական հիմքերը՝ սկսած տվյալների հավաքագրման փուլից մինչև դրանց մեկնաբանություն և եզրակացությունների ձևավորում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, թե ինչպես են տարբեր հոգեբանական դպրոցների տեսությունները ազդում ախտորոշման մեթոդների ընտրության և կիրառման վրա, ինչպես նաև ինչ դեր ունեն ստանդարտացված և անհատականացված մոտեցումները գործնական աշխատանքում։ Ներկայացվում են հոգեբանական թեստավորման, հարցազրույցի և դիտարկման մեթոդների համադրության առանձնահատկությունները՝ ընդգծելով դրանց ուժեղ և թույլ կողմերը տարբեր իրավիճակներում։ Բացի այդ, քննարկվում են մասնագետի էթիկական պատասխանատվության, արդյունքների ճշգրտության և գիտական հիմնավորվածության պահանջները, որոնք անհրաժեշտ են արդյունավետ դիագնոստիկ գործունեության համար։ Աշխատությունը միավորում է տեսական գիտելիքն ու կիրառական փորձը՝ ցույց տալով, թե ինչպես կարելի է հոգեբանական ախտորոշումը դարձնել ավելի համակարգված, հիմնավորված և պրակտիկորեն օգտակար գործընթաց։
Updated: 2026-09-17
History
Դյուցազունները՝ ըստ Մովսես Խորենացու
Ա. Եզեկյանի «Դյուցազունները՝ ըստ Մովսես Խորենացու» աշխատությունը վերաբերում է հայոց հին պատմության և ավանդական պատումների մեջ պահպանված հերոսական կերպարներին։ Մովսես Խորենացու պատմագրական երկը կարևոր աղբյուր է հայ ժողովրդի ծագման, անցյալի նշանավոր անձանց, ավանդությունների և պատմական հիշողության ուսումնասիրման համար։ Նրա հաղորդած նյութերում միահյուսվում են պատմական տեղեկությունները, ժողովրդական ավանդազրույցներն ու դյուցազնական պատումները, որոնց միջոցով արտահայտվում են հայ ժողովրդի ինքնության, հայրենիքի պաշտպանության, քաջության, պատվի և սերունդների միջև պատմական կապի գաղափարները։ Դյուցազունների կերպարները հայ մշակութային հիշողության մեջ մարմնավորում են հերոսական վարքագծի և հասարակական իդեալների տարբեր կողմեր՝ ներկայացնելով անհատի և ժողովրդի ճակատագրի փոխկապակցվածությունը։ Խորենացու երկի հիման վրա նման թեմայի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու հին հայկական ավանդությունների գրավոր մշակման առանձնահատկությունները և դրանց նշանակությունը ազգային պատմական գիտակցության ձևավորման գործում։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ դյուցազնապատումների, հին հայ պատմագրության և հերոսական կերպարների գրական մեկնաբանության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել հայոց պատմությամբ ու գրականությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին, ինչպես նաև ուսումնասիրողներին, որոնք անդրադառնում են պատմական ավանդությունների պահպանմանն ու դրանց դերին հայ մշակույթի զարգացման մեջ։
Updated: 2026-10-27
Pedagogy
Ծնողների լապտերը
Գ. Պաղտասարյանի հեղինակած այս աշխատության վերնագիրը փոխաբերական իմաստով կարող է մատնանշել ծնողների համար նախատեսված ուղեցույց կամ խորհուրդների ժողովածու, որը նպատակ ունի լուսաբանել երեխաների դաստիարակության և ընտանեկան կյանքի կարևոր հարցերը։ «Լապտեր» բառը կարող է խորհրդանշել գիտելիքի լույսը, ճիշտ կողմնորոշումը և այն սկզբունքները, որոնք օգնում են ծնողներին հասկանալ իրենց պարտականությունները երեխաների նկատմամբ։ Աշխատությունը կարող է առնչվել ծնողական պատասխանատվությանը, երեխայի բնավորության ձևավորմանը, բարոյական արժեքների փոխանցմանը, ընտանեկան միջավայրի ազդեցությանը և ծնողների ու երեխաների փոխհարաբերություններին։ Նմանատիպ դաստիարակչական գրականությունը կարևոր դեր է ունեցել հասարակության մեջ ընտանեկան արժեքների տարածման, երեխաների կրթության վերաբերյալ պատկերացումների ձևավորման և ծնողական փորձի փոխանցման գործում։ Այն կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել նաև XIX դարի հայալեզու մանկավարժական մտքի, ընտանիքի դերի և հասարակական բարոյական պատկերացումների պատմության ուսումնասիրության համար։ Սակայն վերնագրի փոխաբերական բնույթը բավարար չէ աշխատության բովանդակությունը ճշգրիտ որոշելու համար․ առանց բնագրի հնարավոր չէ հաստատել, թե այն կոնկրետ ինչ խորհուրդներ է պարունակում, ում է ուղղված կամ ինչ դաստիարակչական մոտեցումներ է ներկայացնում։
Updated: 2026-10-24
Geography
Большой Арарат и попытки восхождения на его вершину (1883)
Այս աշխատությունը նվիրված է Մեծ Արարատ լեռան (Արարատյան զանգվածի բարձրագույն գագաթի) ուսումնասիրությանը և նրա գագաթը նվաճելու պատմական փորձերին՝ ընդգծելով ինչպես ալպինիստական, այնպես էլ գիտական և մշակութային մոտեցումները տվյալ լեռնագագաթի նկատմամբ։ Գրքում ներկայացվում է Արարատի աշխարհագրական դիրքը, երկրաբանական կառուցվածքը, կլիմայական պայմանները և լեռնային ռելիեֆի առանձնահատկությունները, որոնք պայմանավորում են վերելքի բարդությունն ու ռիսկայնությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում առաջին հայտնի արշավախմբերին, եվրոպացի և ռուս լեռնագնացների փորձերին, ինչպես նաև այն տեխնիկական և կազմակերպչական դժվարություններին, որոնց նրանք բախվել են բարձրադիր սառցադաշտերի, եղանակային կտրուկ փոփոխությունների և լեռնային տեղանքի անկանխատեսելիության պայմաններում։ Աշխատությունում քննարկվում են նաև տեղական ավանդույթները և Արարատի շուրջ ձևավորված մշակութային ու խորհրդանշական ընկալումները, որոնք լեռանը տալիս են ոչ միայն բնական, այլև պատմամշակութային առանձնահատուկ նշանակություն։ Վերլուծվում են ժամանակակից ալպինիստական տեխնոլոգիաների կիրառումը, անվտանգության միջոցները և վերելքի կազմակերպման միջազգային փորձը՝ ցույց տալու համար, թե ինչպես է զարգացել Արարատի նվաճման պատմությունը տարբեր ժամանակաշրջաններում։
Updated: 2026-11-02