Discover other interesting and useful materials
Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials sectionHistory
Գևորգ Արտաշեսի Տիրացյան․ կենսամատենագիտություն
Հրատարակությունը նվիրված է հայ անվանի հնագետ և պատմաբան Գևորգ Արտաշեսի Տիրացյանի կյանքին ու գիտական գործունեությանը։ Այն համադրում է գիտնականի կենսագրական տվյալներն ու մատենագիտական նյութերը՝ ներկայացնելով նրա մասնագիտական ուղին, հետազոտական հետաքրքրությունները և գիտական ժառանգությունը։ Գևորգ Տիրացյանի գիտական գործունեությունը կարևոր տեղ է զբաղեցնում Հայաստանի հին պատմության և հնագիտության ուսումնասիրության մեջ։ Նրա հետազոտական աշխատանքները կապված են հին Հայաստանի պատմական անցյալի, նյութական մշակույթի, հնագիտական հուշարձանների և տարածաշրջանի պատմամշակութային առնչությունների ուսումնասիրման հետ։ Կենսամատենագիտական ցանկը հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու նրա գիտական հրապարակումներին, ուսումնասիրությունների հիմնական ուղղություններին և տարբեր տարիներին ստեղծված աշխատություններին։ Կենսագրական տեղեկությունների ու մատենագիտական տվյալների համադրումը կարևոր աղբյուր է գիտնականի գործունեության ամբողջական պատկերը կազմելու, նրա ներդրումը գնահատելու և համապատասխան հետազոտական գրականությունը գտնելու համար։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել հնագետների, պատմաբանների, հայագետների, մշակութային ժառանգության ուսումնասիրողների, ուսանողների և Հայաստանի հնագույն պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Այն նպաստում է Գևորգ Տիրացյանի գիտական ժառանգության պահպանմանը, համակարգմանը և հետագա ուսումնասիրությանը։
Updated: 2026-10-31
Religion
Ժամանակների վախճանը
Աշխատությունը կրոնական և աստվածաբանական բնույթի երկ է, որի հիմնական թեման ժամանակների վախճանի, աշխարհի վերջի և մարդկության պատմության ավարտի քրիստոնեական ընկալումն է։ Այն առնչվում է վախճանաբանությանը՝ աստվածաբանության այն կարևոր բնագավառին, որն ուսումնասիրում է աշխարհի գոյության վերջնական հանգրվանը, Քրիստոսի երկրորդ գալուստը, մեռելների հարությունը, վերջին դատաստանը և հավիտենական կյանքի հեռանկարը։ Ստեղծագործության գաղափարական առանցքը ժամանակի անցողիկության, երկրային կյանքի սահմանափակության և մարդու հոգևոր պատասխանատվության գիտակցումն է։ Քրիստոնեական վարդապետության համաձայն՝ մարդկության պատմությունը պատահական և աննպատակ իրադարձությունների հաջորդականություն չէ, այլ ունի աստվածային նախախնամությամբ պայմանավորված ընթացք և վերջնական նպատակ։ Աշխարհի վախճանի գաղափարը այս համատեքստում ներկայացվում է որպես գոյության մի ամբողջ շրջափուլի ավարտ և աստվածային արդարության ու ճշմարտության վերջնական բացահայտում։ Վախճանաբանական թեմատիկան քրիստոնեական Սուրբ Գրքի, մասնավորապես Դանիելի մարգարեության, Մատթեոսի Ավետարանի վերջին գլուխների և Հովհաննես Աստվածաբանի Հայտնության գրքի կարևոր բովանդակային ուղղություններից է։ Այդ ավանդության շրջանակում աշխարհի վերջը կապվում է պատմական ու հոգևոր փորձությունների, չարի ուժերի դեմ պայքարի, հավատացյալների տոկունության, Քրիստոսի երկրորդ գալստյան և Աստծու արքայության վերջնական հաղթանակի հետ։ Աշխատանքի թեմատիկ նշանակությունը պայմանավորված է նաև ժամանակի ավարտի գաղափարի բարոյական և դաստիարակչական մեկնաբանությամբ։ Աշխարհի վախճանի մասին խորհրդածությունը մարդուն մղում է վերանայելու իր կյանքի նպատակները, գնահատելու սեփական արարքները և գիտակցելու, որ երկրային գոյությունը ժամանակավոր է, իսկ հոգևոր արժեքներն ու բարոյական պատասխանատվությունը գերազանցում են նյութական ձեռքբերումները։ Այս տեսանկյունից վախճանաբանական թեման ոչ միայն ապագայի մասին կրոնական պատկերացումների ներկայացում է, այլև ներկա կյանքի նկատմամբ որոշակի վերաբերմունքի ձևավորման միջոց։ Այն ընդգծում է ապաշխարության, հավատքի ամրապնդման, բարեգործության, արդարության, խոնարհության և հոգևոր արթնության անհրաժեշտությունը։ Աշխատության գաղափարական շրջանակում կարևոր տեղ ունի նաև աստվածային դատաստանի և արդարության սկզբունքը։ Վերջին դատաստանի քրիստոնեական պատկերացումը ենթադրում է մարդու կյանքի, արարքների և բարոյական ընտրությունների վերջնական գնահատում՝ աստվածային ճշմարտության լույսի ներքո։ Այս գաղափարը միաժամանակ արտահայտում է բարոյական պատասխանատվության և հույսի երկու փոխկապակցված կողմերը. մի կողմից՝ մարդը պատասխանատու է իր ընտրությունների համար, մյուս կողմից՝ աստվածային ողորմությունն ու փրկության հնարավորությունը մնում են քրիստոնեական հավատքի հիմնարար սկզբունքներ։ Վախճանի թեման նաև կապված է մարդկության ապագայի նկատմամբ քրիստոնեական հույսի հետ, քանի որ աշխարհի ավարտը դիտարկվում է ոչ միայն որպես կործանման կամ վախի իրադարձություն, այլև որպես նորոգման, հարության և հավիտենական կյանքի հեռանկար։ Գրական առումով երկը հարում է կրոնական խրատական և վախճանաբանական գրականության ավանդույթին, որտեղ մարգարեական պատկերները, աստվածաշնչյան խորհրդանիշները և բարոյական խորհրդածությունները ծառայում են հոգևոր ճշմարտությունների բացահայտմանը։ Այս ժանրին բնորոշ են ժամանակի և հավիտենության հակադրությունը, երկրային ու երկնային իրականությունների համեմատությունը, բարու և չարի պայքարի պատկերումը, ինչպես նաև մարդու հոգևոր վիճակի նկատմամբ խորհրդածական մոտեցումը։ Վախճանաբանական գրականության կարևոր առանձնահատկություններից է նաև խորհրդանշական լեզվի կիրառությունը, որի միջոցով պատմական իրադարձությունները և ապագայի վերաբերյալ պատկերացումները ստանում են ավելի լայն՝ հոգևոր ու աստվածաբանական իմաստ։ Այսպիսի երկերը կարևոր դեր են կատարել քրիստոնեական հասարակությունների աշխարհայացքի ձևավորման գործում՝ նպաստելով աստվածաշնչյան մարգարեությունների ընկալմանը և կրոնական գիտակցության ամրապնդմանը։ Պատմամշակութային առումով հրատարակությունը կարևոր տեղ ունի տասնիններորդ դարի սկզբի Շուշիի հայկական տպագրության և հոգևոր-մտավոր կյանքի պատմության մեջ։ Շուշին այդ ժամանակաշրջանում վերածվել էր Արևելյան Հայաստանի և Արցախի հայ մշակութային կարևոր կենտրոններից մեկի։ Քաղաքում զարգանում էին կրթական, եկեղեցական և հասարակական գործունեությունը, ձևավորվում էր գրական ու հրատարակչական միջավայր, որն իր նշանակալի ներդրումն ունեցավ հայերեն տպագիր գրքի տարածման գործում։ Հոգևոր թեմաներով գրքերի հրատարակությունը կարևոր նշանակություն ուներ հասարակության կրոնական կրթության, եկեղեցական ավանդությունների պահպանման և քրիստոնեական բարոյականության տարածման համար։ Այս հրատարակությունը ներկայացնում է այն ժամանակաշրջանի հայ ընթերցողական հետաքրքրությունների կարևոր ուղղություններից մեկը՝ աշխարհի վերջի, մարդկային գոյության իմաստի և աստվածային նախախնամության վերաբերյալ հարցերի նկատմամբ հետաքրքրությունը։ Այն արժեքավոր նյութ է հայ կրոնական գրականության, վախճանաբանական մտածողության, աստվածաբանական գաղափարների տարածման և Շուշիի տպագրական մշակույթի պատմության ուսումնասիրության համար։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել աստվածաբաններին, եկեղեցագետներին, հայագետներին, պատմաբաններին, կրոնագետներին և հայ հին տպագիր գրքի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետներին։ Միաժամանակ այն հետաքրքրական է քրիստոնեական վախճանաբանությամբ, աստվածաշնչյան մարգարեություններով, ժամանակի և հավիտենության փոխհարաբերությամբ ու մարդու հոգևոր պատասխանատվության հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Նրա ընթերցողական արժեքը պայմանավորված է աշխարհի վախճանի գաղափարը ոչ միայն որպես ապագայի վերաբերյալ կրոնական պատկերացում, այլև որպես մարդու ներկա կյանքի բարոյական գնահատման և հոգևոր ինքնաքննության առիթ ներկայացնելու հնարավորությամբ։ Հրատարակությունը կարևոր վկայություն է հայ հոգևոր գրականության այն ավանդույթի, որի միջոցով աստվածաշնչյան և աստվածաբանական գաղափարները տարածվել են հայ հասարակության մեջ՝ նպաստելով քրիստոնեական աշխարհայացքի պահպանմանը, հոգևոր կրթության զարգացմանը և ժամանակի հիմնարար գոյաբանական հարցերի շուրջ խորհրդածությունների տարածմանը։
Updated: 2026-11-13
Technology
Լճերում և ջրամբարներում բնապահպանական միջոցառումների ինժեներական ապահովման մի քանի խնդիր
Գիրքը նվիրված է լճերում և ջրամբարներում բնապահպանական միջոցառումների ինժեներական ապահովման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են ջրային էկոհամակարգերի պահպանության, աղտոտման կանխարգելման և ջրային ռեսուրսների արդյունավետ կառավարման համար կիրառվող ինժեներական լուծումները։ Հեղինակը վերլուծում է ջրային օբյեկտների էկոլոգիական վիճակի գնահատման մեթոդները, ջրի որակի պահպանման միջոցառումները, հիդրոտեխնիկական կառույցների դերը և բնապահպանական խնդիրների լուծման տեխնիկական մոտեցումները։ Ներկայացվում են ջրային միջավայրի վրա ազդող բնական և մարդածին գործոնները, դրանց նվազեցման հնարավորությունները, ինչպես նաև կայուն օգտագործման և վերականգնման ուղիները։ Աշխատությունը արժեքավոր աղբյուր է բնապահպանների, հիդրոլոգների, ինժեներների, ջրային տնտեսության մասնագետների, հետազոտողների և համապատասխան ոլորտների ուսանողների համար՝ որպես գիտագործնական ուսումնասիրություն ջրային էկոհամակարգերի պաշտպանության և ինժեներական ապահովման վերաբերյալ։
Updated: 2026-09-05
History
Հայոց ժողովրդական հավատալիքները /կազմը և ծիսակարգը/
Աշխատությունը նվիրված է հայ ժողովրդի ավանդական հավատալիքների համակարգի, դրանց կառուցվածքային առանձնահատկությունների և ծիսական դրսևորումների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են ժողովրդական աշխարհընկալման ձևավորման պատմական նախադրյալները, հնագույն կրոնական պատկերացումների պահպանման ու վերափոխման գործընթացները, ինչպես նաև հավատալիքների դերը հայ հասարակության հոգևոր և մշակութային կյանքում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բնության ուժերի, երկնային մարմինների, կենդանիների, բույսերի, սրբազան վայրերի և գերբնական էակների վերաբերյալ պատկերացումներին, դրանց խորհրդանշական նշանակությանը և ժողովրդական մտածողության մեջ ունեցած տեղին։ Ուսումնասիրվում են նախաքրիստոնեական հավատալիքների և քրիստոնեական ավանդույթների փոխազդեցությունները, ժողովրդական կրոնական պատկերացումների շարունակականությունը և տարբեր պատմական ժամանակաշրջաններում դրանց կրած փոփոխությունները։ Անդրադարձ է կատարվում ընտանեկան, կենցաղային, երկրագործական և տոնական ծեսերին, դրանց կատարման կարգին, խորհրդանշական գործողություններին, ավանդական արարողություններին և հասարակական նշանակությանը։ Կարևորվում են ծննդյան, ամուսնության, մահվան, բերքահավաքի, բնության զարթոնքի և տարվա եղանակային շրջափուլերի հետ կապված հավատալիքներն ու ծիսական սովորույթները։ Դիտարկվում են նաև ժողովրդական հմայությունները, պահպանական պատկերացումները, գուշակությունները, օրհնանքներն ու անեծքները, դրանց գործառույթները և բանավոր ավանդության հետ ունեցած փոխկապակցվածությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել ազգագրական գրառումները, բանահյուսական նյութերը, պատմական աղբյուրները և տարբեր տարածաշրջաններում պահպանված սովորույթները՝ բացահայտելու հավատալիքների համակարգի ընդհանրություններն ու տեղական առանձնահատկությունները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հայ ժողովրդի հոգևոր մշակույթի, ավանդական աշխարհայացքի, ծիսակարգերի և մշակութային ժառանգության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել ազգագրագետների, բանագետների, կրոնագետների, մշակութաբանների, պատմաբանների, հայագետների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։
Updated: 2026-10-14
Economics
Համաշխարհային բանկի խմբի գործունեությունը Հայաստանի Հանրապետությունում
Աշխատությունը նվիրված է Համաշխարհային բանկի խմբի և Հայաստանի Հանրապետության միջև ձևավորված համագործակցության հիմնական ուղղությունների, ֆինանսական ու խորհրդատվական գործիքների և երկրի սոցիալ-տնտեսական զարգացման գործընթացներում դրանց դերի ուսումնասիրությանը։ Հայաստանը Համաշխարհային բանկի խմբի հետ երկարաժամկետ համագործակցություն է իրականացնում՝ ընդգրկելով պետական կառավարման, կրթության, առողջապահության, էներգետիկայի, ենթակառուցվածքների, ջրային տնտեսության, ֆինանսական շուկաների և մասնավոր հատվածի զարգացման տարբեր ուղղություններ։ Հետազոտության կենտրոնում կարող են լինել Համաշխարհային բանկի խմբի տարբեր հաստատությունների գործառույթները և դրանց միջոցով իրականացվող աջակցության ձևերը՝ պետական ծրագրերի ֆինանսավորումից և զարգացման քաղաքականությանն ուղղված վարկավորումից մինչև մասնավոր ներդրումների խթանում, երաշխիքների տրամադրում, խորհրդատվություն և մասնագիտական գիտելիքի փոխանցում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում միջազգային ֆինանսական աջակցության և Հայաստանի տնտեսական ու ինստիտուցիոնալ բարեփոխումների փոխկապակցվածությանը՝ գնահատելով ծրագրերի նշանակությունը հանրային ծառայությունների կատարելագործման, մարդկային կապիտալի զարգացման, ենթակառուցվածքների արդիականացման և տնտեսության դիմակայունության բարձրացման տեսանկյունից։ Համաշխարհային բանկի խմբի 2025–2029 թվականների Հայաստանի հետ գործընկերության շրջանակում առաջնահերթ են ավելի շատ և որակյալ աշխատատեղերի ստեղծման պայմանների բարելավումը, մարդկային կապիտալի ամրապնդումը և տնտեսության դիմակայունության բարձրացումը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարևոր է նաև Համաշխարհային բանկի խմբի բաղկացուցիչ կառույցների գործունեության տարբերակումը․ պետական հատվածի ֆինանսավորման հետ մեկտեղ խմբի գործունեությունը ներառում է մասնավոր հատվածում ներդրումների և զարգացման ծրագրերի աջակցություն ու ներդրումային ռիսկերի նվազեցման գործիքներ։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ իրականացված ծրագրերի ֆինանսական ծավալներին, ոլորտային բաշխմանը, նպատակներին և արդյունքների գնահատման մեխանիզմներին՝ դրանք դիտարկելով Հայաստանի տնտեսական զարգացման ռազմավարական խնդիրների համատեքստում։ Կարևոր ուղղություն է նաև միջազգային ֆինանսական կազմակերպության տրամադրած վերլուծական և խորհրդատվական աջակցության ուսումնասիրությունը, քանի որ համագործակցությունը չի սահմանափակվում միայն ֆինանսական ռեսուրսների տրամադրմամբ, այլ ներառում է տնտեսական հետազոտություններ, քաղաքականության վերաբերյալ խորհրդատվություն և ինստիտուցիոնալ կարողությունների զարգացում։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համակարգված ներկայացնել Համաշխարհային բանկի խմբի տեղն ու գործառույթները Հայաստանի զարգացման գործընթացներում և գնահատել միջազգային ֆինանսական համագործակցության նշանակությունը տնտեսական, սոցիալական ու ինստիտուցիոնալ փոփոխությունների համատեքստում։
Updated: 2026-09-26
Religion
Ճան Թէֆթիշի եանի էրմէնիճէ ճրագ հոգւոյ տէնիլէն րէսալէնին թերճիւմէսի
Գիրքը 19-րդ դարի հայերենով հրատարակված կրոնաբարոյական բնույթի թարգմանական աշխատություն է, որը լույս է տեսել 1861 թվականին։ Այն անգլիացի միսիոներ և հայերենագիտական աշխատությունների հեղինակ Գ. Բ. Ուայթինգի (G. B. Whiting) անվան հետ կապված հրատարակություն է։ Աշխատությունը ներկայացնում է «Ճրագ հոգւոյ» անունով հայտնի կրոնական երկի թարգմանությունը հայերենով՝ օսմաներենի միջոցով։ Հրատարակությունը պատկանում է այն ժամանակաշրջանի գրական ու կրոնական գործունեությանը, երբ հայերենով լույս էին տեսնում տարբեր լեզուներից թարգմանված հոգևոր նյութեր՝ ընթերցողներին քրիստոնեական ուսմունքի, հավատքի և բարոյական կյանքի վերաբերյալ գաղափարներ փոխանցելու նպատակով։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայերեն և օսմաներեն լեզուների փոխհարաբերությունների, թարգմանական գրականության զարգացման, ինչպես նաև 19-րդ դարի հայ համայնքներում կրոնական գրքերի տարածման պատմության ուսումնասիրության համար։ Գիրքը փոքրածավալ հրատարակություն է՝ 32 էջ, տպագրված 1861 թվականին Մինասյանի տպարանում։ Հրատարակության ամբողջական բովանդակության վերաբերյալ տեղեկությունները սահմանափակ են, ուստի առանձին գլուխների կամ ուսմունքային դրույթների մասին ավելի մանրամասն պնդումներ անել հնարավոր չէ։
Updated: 2026-10-24