Իվանօէ, հատոր Գ

Информатика

Աշխատությունը նվիրված է տվյալների բազաների վրա հիմնված բաշխված ծրագրային համակարգերում հասանելիության սահմանափակման և կառավարման մոդելների մշակման, ինչպես նաև համապատասխան վիրտուալ միջավայրի ձևավորման տեսական ու գործնական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են բաշխված հավելվածների ճարտարապետական առանձնահատկությունները, տվյալների պահպանման և մշակման կազմակերպումը, օգտատերերի նույնականացման ու լիազորությունների ստուգման մեխանիզմները, ինչպես նաև տեղեկատվական ռեսուրսների անվտանգ օգտագործման սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հասանելիության վերահսկման մոդելներին, օգտատերերի դերերի և իրավասությունների սահմանմանը, տվյալների նկատմամբ գործողությունների թույլտվությունների կառավարմանը և անվտանգության քաղաքականությունների կիրառմանը։ Ուսումնասիրվում են բաշխված միջավայրում տարբեր բաղադրիչների փոխգործակցության, տվյալների բազաների հետ անվտանգ կապի ապահովման և հասանելիության կանոնների միասնական կիրառման խնդիրները։ Անդրադարձ է կատարվում վիրտուալ միջավայրի կառուցվածքին, դրա հիմնական գործառույթներին, կառավարման բաղադրիչների փոխկապակցվածությանը և ծրագրային համակարգերի անվտանգության մեխանիզմների փորձարկման հնարավորություններին։ Կարևորվում են չարտոնված հասանելիության կանխարգելումը, օգտատերերի գործողությունների վերահսկելիությունը, տեղեկատվության գաղտնիության և ամբողջականության պահպանումը, ինչպես նաև անվտանգության պահանջների համապատասխանեցումը բաշխված հավելվածների գործառնական առանձնահատկություններին։ Դիտարկվում են նաև հասանելիության կառավարման կենտրոնացված և ապակենտրոնացված մոտեցումները, դրանց առավելություններն ու սահմանափակումները, համակարգի մասշտաբայնության, ճկունության և արդյունավետության ապահովման հնարավորությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել մաթեմատիկական մոդելավորման, ծրագրային նախագծման, համակարգային վերլուծության և փորձարարական ստուգման մեթոդներ։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի տվյալների բազաների անվտանգության բարձրացման, բաշխված տեղեկատվական համակարգերի հուսալիության ապահովման և հասանելիության կառավարման տեխնոլոգիաների կատարելագործման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել ծրագրային ապահովման մշակողների, տվյալների բազաների ադմինիստրատորների, տեղեկատվական անվտանգության մասնագետների, համակարգային ճարտարապետների և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ոլորտի հետազոտողների համար։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է փոքր և միջին ձեռնարկատիրության զարգացման գործընթացում պետական կարգավորման դերի, կիրառվող տնտեսական մեխանիզմների և դրանց կատարելագործման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը Հայաստանի Հանրապետության պայմաններում։ Հետազոտության առանցքում ձեռնարկատիրական գործունեության համար նպաստավոր միջավայրի ձևավորումը, պետական աջակցության գործիքների արդյունավետությունը, վարչարարական և ֆինանսական խոչընդոտների բացահայտումը, ինչպես նաև տնտեսության տարբեր ոլորտներում փոքր ու միջին տնտեսավարող սուբյեկտների կայուն զարգացման նախադրյալներն են։ Փոքր և միջին ձեռնարկատիրությունը դիտարկվում է որպես տնտեսական ակտիվության, մրցակցության, զբաղվածության, նորարարության և տարածքային զարգացման կարևոր բաղադրիչ, որի արդյունավետ գործունեության համար նշանակություն ունի պետական քաղաքականության կանխատեսելի և համակարգված բնույթը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել հարկային և վարկային քաղաքականության, պետական ֆինանսական աջակցության, ձեռնարկությունների գրանցման ու գործունեության վարչարարական ընթացակարգերի, ներդրումային միջավայրի և գործարարների իրավունքների պաշտպանության հետ կապված հարցերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել ֆինանսական ռեսուրսների հասանելիությանը, քանի որ փոքր և միջին կազմակերպությունների զարգացման հնարավորությունները հաճախ կապված են վարկավորման պայմանների, ներդրումային միջոցների ներգրավման և ֆինանսական ռիսկերի կառավարման հետ։ Կարևոր ուղղություն է նաև պետական կարգավորման և շուկայական ինքնակարգավորման միջև արդյունավետ հարաբերակցության ուսումնասիրությունը՝ նպատակ ունենալով սահմանել այնպիսի մոտեցումներ, որոնք մի կողմից ապահովում են անհրաժեշտ վերահսկողություն և իրավական պաշտպանություն, իսկ մյուս կողմից չեն ստեղծում անհարկի վարչարարական բեռ։ Կարող են դիտարկվել նաև նորաստեղծ ձեռնարկությունների աջակցությունը, գործարար կրթության և խորհրդատվական ծառայությունների զարգացումը, նորարարական գործունեության խթանումը և փոքր ու միջին ձեռնարկությունների մասնակցությունը արտաքին տնտեսական հարաբերություններին։ Հայաստանի պայմաններում առանձնահատուկ նշանակություն ունի նաև մարզերում ձեռնարկատիրական ակտիվության ընդլայնումը և տնտեսական հնարավորությունների տարածքային անհամաչափությունների նվազեցումը։ Հետազոտությունը կարող է ներառել պետական քաղաքականության տարբեր գործիքների համեմատական գնահատում և միջազգային փորձի ուսումնասիրություն՝ ազգային տնտեսական ու ինստիտուցիոնալ առանձնահատկություններին համապատասխան կիրառելի մոտեցումների բացահայտման նպատակով։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ձեռնարկատիրության տնտեսագիտության, պետական տնտեսական կարգավորման և տնտեսական քաղաքականության մոտեցումները՝ ուղղված փոքր ու միջին ձեռնարկությունների գործունեության համար առավել արդյունավետ և կայուն զարգացման միջավայրի ձևավորման հնարավորությունների բացահայտմանը։

Технология

Այս աշխատանքը նվիրված է էլեկտրաէներգետիկական համակարգերի ցանցերում էներգետիկ կորուստների նվազեցման մեթոդիկայի ուսումնասիրությանը՝ լարման կարգավորման միջոցով, դիտարկելով այն որպես էլեկտրամատակարարման արդյունավետության բարձրացման և համակարգի կայուն աշխատանքի ապահովման կարևոր ուղղություն։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են էներգիայի կորուստների հիմնական տեսակները՝ ակտիվ և ռեակտիվ կորուստները, ինչպես նաև դրանց առաջացման պատճառները բաշխիչ և փոխանցման ցանցերում՝ կապված լարման անկման, բեռնվածության անհավասար բաշխման և ռեակտիվ հզորության անբավարար փոխհատուցման հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում լարման կարգավորման մեթոդներին՝ ներառյալ տրանսֆորմատորների կարգավորվող թափանցիկ կոճերի (tap changers) կիրառումը, կոնդենսատորային բատերի օգտագործումը, ավտոմատ լարման կարգավորման համակարգերը և խելացի ցանցերի (smart grid) տեխնոլոգիաները, որոնք հնարավորություն են տալիս իրական ժամանակում օպտիմալացնել էներգիայի հոսքերը և նվազեցնել տեխնիկական կորուստները։ Քննարկվում են նաև համակարգի մաթեմատիկական մոդելավորման և օպտիմալ կառավարման մոտեցումները, որոնք թույլ են տալիս գնահատել լարման փոփոխության ազդեցությունը էներգետիկ արդյունավետության վրա։ Աշխատությունը եզրակացնում է, որ լարման կարգավորման վրա հիմնված էներգակորուստների նվազեցման մեթոդները հանդիսանում են ժամանակակից էներգետիկ համակարգերի արդյունավետության բարձրացման կարևոր գործիք և ունեն նշանակալի կիրառական արժեք:

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է խոշոր քաղաքային համայնքներում տնտեսության կարգավորման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ Երևանի օրինակով։ Գրքում քաղաքային տնտեսությունը դիտարկվում է որպես բազմաբաղադրիչ համակարգ, որի արդյունավետ գործունեությունը պայմանավորված է տնտեսական, սոցիալական, տարածքային, ենթակառուցվածքային և կառավարչական գործոնների փոխազդեցությամբ։ Ուսումնասիրվում են խոշոր քաղաքների տնտեսական զարգացման առանձնահատկությունները, քաղաքային տնտեսության կառավարման հիմնական սկզբունքները և տեղական ինքնակառավարման մարմինների դերակատարությունը տնտեսական գործընթացների կարգավորման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Երևանի տնտեսական կառուցվածքին, դրա զարգացման միտումներին, տարածքային անհամաչափություններին և քաղաքային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման խնդիրներին։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են քաղաքային ենթակառուցվածքների, տրանսպորտային համակարգի, բնակարանային և կոմունալ ծառայությունների, առևտրի, ծառայությունների, շինարարության և գործարար միջավայրի զարգացման հետ կապված տնտեսական հարցերը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում քաղաքային բյուջեի ձևավորմանը և օգտագործմանը, տեղական հարկերի ու վճարների դերին, համայնքային գույքի կառավարմանը և քաղաքային զարգացման ծրագրերի ֆինանսական ապահովմանը։ Հեղինակը դիտարկում է նաև խոշոր քաղաքային համայնքներում ներդրումների ներգրավման, ձեռնարկատիրության խթանման, զբաղվածության ընդլայնման և տնտեսական ակտիվության տարածքային հավասարակշռման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակում քննարկվում են քաղաքային տնտեսության կառավարման արդյունավետության վրա ազդող խնդիրները՝ ներառյալ բնակչության աճը, տարածքային ծանրաբեռնվածությունը, ենթակառուցվածքների պահանջարկի ավելացումը, բնապահպանական մարտահրավերները և ծառայությունների հասանելիության անհավասարությունները։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են տնտեսության կարգավորման կատարելագործման հնարավոր ուղղություններ՝ ռազմավարական պլանավորման, կառավարման թվայնացման, համայնքային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման, ներդրումային միջավայրի բարելավման և մասնավոր ու հանրային հատվածների համագործակցության միջոցով։ Երևանի օրինակի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու խոշոր քաղաքային համայնքի տնտեսական կառավարման առանձնահատկությունները և ձևակերպելու այնպիսի մոտեցումներ, որոնք կարող են նպաստել քաղաքային տնտեսության մրցունակության, կայունության և բնակչության կյանքի որակի բարձրացմանը։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, քաղաքային կառավարման մասնագետների, պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների ներկայացուցիչների, քաղաքաշինության և տարածքային զարգացման մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար, ինչպես նաև բոլոր նրանց, ովքեր հետաքրքրված են Երևանի և խոշոր քաղաքային համայնքների տնտեսական զարգացման հիմնախնդիրներով։

Экология

Մթնոլորտի աղտոտման խնդիրները ժամանակակից աշխարհի ամենալուրջ բնապահպանական խնդիրներից են, որոնք անմիջական ազդեցություն ունեն մարդու առողջության, էկոհամակարգերի կայունության և կլիմայի փոփոխության վրա։ Մթնոլորտի աղտոտումը տեղի է ունենում, երբ օդ են արտանետվում վնասակար նյութեր՝ գազեր, փոշի, քիմիական միացություններ և աէրոզոլներ, որոնք փոխում են օդի բնական կազմը։ Աղտոտման հիմնական աղբյուրներն են արդյունաբերական ձեռնարկությունները, ավտոմոբիլային տրանսպորտը, էներգետիկ կայանները և կենցաղային վառելիքի այրումը։ Այս աղբյուրներից արտանետվող նյութերը, օրինակ՝ ածխաթթու գազը, ազոտի օքսիդները, ծծմբի միացությունները և մանր փոշին, առաջացնում են օդի որակի վատթարացում և տարբեր հիվանդություններ։ Մթնոլորտի աղտոտումը հանգեցնում է շնչառական համակարգի հիվանդությունների աճի, սրտանոթային խնդիրների և իմունային համակարգի թուլացման։ Բացի առողջական հետևանքներից, այն ունի նաև գլոբալ ազդեցություն՝ նպաստելով ջերմոցային էֆեկտի ուժեղացմանը և կլիմայական փոփոխություններին, ինչի հետևանքով ավելանում են բնական աղետները, ջերմաստիճանի տատանումները և սառցադաշտերի հալումը։ Աղտոտման խնդիրների լուծման համար անհրաժեշտ է զարգացնել մաքուր էներգիայի աղբյուրներ, նվազեցնել հանածո վառելիքի օգտագործումը, կատարել արդյունաբերական արտանետումների վերահսկում և ընդլայնել կանաչ տարածքները։ Կարևոր է նաև միջազգային համագործակցությունը, քանի որ մթնոլորտային աղտոտումը գլոբալ բնույթի խնդիր է և չի սահմանափակվում մեկ երկրի տարածքով։ Այսպիսով, մթնոլորտի աղտոտման նվազեցումը համարվում է կայուն զարգացման և մարդկության առողջ ապագայի ապահովման հիմնական պայմաններից մեկը։

Биология

Գիրքը կենտրոնանում է այն հարցի վրա, թե ինչպես են քիմիական, ֆիզիկական և կենսաբանական գործոնները ազդում ԴՆԹ-ի կառուցվածքի և ֆունկցիայի վրա՝ առաջացնելով մուտացիաներ և գենետիկական խանգարումներ։ Մանրամասն ներկայացվում են մուտագենեզի մեխանիզմները, ԴՆԹ-ի վնասման և վերականգնման գործընթացները, ինչպես նաև բջջային մակարդակում պաշտպանական համակարգերի դերը։ Այս համատեքստում բացատրվում է, թե ինչպես են տարբեր թունավոր նյութեր կարող նպաստել քաղցկեղի և այլ ժառանգական հիվանդությունների զարգացմանը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից մեկն է լաբորատոր և փորձարարական մեթոդների ներկայացումը, որոնց միջոցով գնահատվում է նյութերի գենոտոքսիկ ազդեցությունը։ Քննարկվում են թեստավորման ժամանակակից մոտեցումները, ռիսկի գնահատման սկզբունքները և առողջապահական նորմավորման խնդիրները, ինչը հատկապես կարևոր է շրջակա միջավայրի պահպանության և հանրային առողջության ապահովման տեսանկյունից։ Գիրքը նաև ընդգծում է այս ոլորտի միջդիսցիպլինար բնույթը՝ միավորելով գենետիկան, կենսաքիմիան, մոլեկուլային կենսաբանությունը և թունաբանությունը։ Այդ համադրությունը հնարավորություն է տալիս ընթերցողին ոչ միայն հասկանալ տեսական հիմքերը, այլև գնահատել դրանց կիրառությունը բժշկության, դեղագործության և էկոլոգիայի մեջ։