Կալկաթայի հայ բնակիչների շնորհակալական ուղերձը Երուսաղեմի սրբազան նվիրակ Իսահակ Տեր-Գրիգորյան ծայրագույն վարդապետին

История

Աշխատությունը հանդիսավոր հուղարկավորական ճառ է՝ նվիրված մեծանուն Հակոբ Չելեբի Տյուզյանի հիշատակին, որը արտասանել է Մխիթարյան միաբանության անդամ Հայր Թադևոս վարդապետ Մուրադյանը։ Ստեղծագործությունը պատկանում է հիշատակի և հուղարկավորական ճառախոսության ավանդույթին, որի հիմնական նպատակն է արժևորել հանգուցյալի կյանքը, հասարակական դիրքը, անձնական արժանիքներն ու թողած ժառանգությունը՝ միաժամանակ արտահայտելով հարազատների, մտերիմների և համայնքի վիշտը նրա մահվան առիթով։ Հուղարկավորական ճառը միայն սգո խոսք չէ, այլև բարոյական ու հոգևոր խորհրդածություն մարդկային կյանքի անցողիկության, մահվան անխուսափելիության, հիշատակի հավերժացման և մարդու հասարակական պատասխանատվության մասին։ Այս ժանրի շրջանակում անհատի կենսագրական ու մարդկային կերպարը դիտարկվում է նրա կատարած գործերի, առաքինությունների և շրջապատի վրա ունեցած ազդեցության տեսանկյունից։ Հակոբ Չելեբի Տյուզյանի անվան և նրա հիշատակին նվիրված հանդիսավոր խոսքի ընդգծումը ստեղծագործությանը հաղորդում է նաև կենսագրական ու պատմամշակութային նշանակություն՝ այն կապելով հայ հասարակական կյանքի նշանավոր անհատների հիշատակի պահպանման ավանդույթի հետ։ Տյուզյանների տոհմը հայտնի է Կոստանդնուպոլսի հայ համայնքի պատմության մեջ իր հասարակական, տնտեսական և մշակութային դերակատարությամբ։ Տոհմի ներկայացուցիչները տարբեր ժամանակներում կարևոր դիրքեր են զբաղեցրել օսմանյան պետական ու տնտեսական կյանքում և իրենց գործունեությամբ առնչվել հայ համայնքի հասարակական հարաբերություններին։ Հետևաբար այս հիշատակի ճառը հետաքրքիր է նաև որպես հայ նշանավոր ընտանիքների պատմության, համայնքային հեղինակության և անհատական վաստակի հանրային գնահատման գրավոր վկայություն։ Հուղարկավորական խոսքի գաղափարական առանցքը մարդկային արժանիքների գնահատումն է և մահվան առջև հոգևոր խոհեմության անհրաժեշտության ընդգծումը։ Քրիստոնեական աշխարհայացքի համաձայն՝ երկրային կյանքը ժամանակավոր է, իսկ մարդու իրական արժեքը պայմանավորված է ոչ միայն նրա դիրքով, հարստությամբ կամ արտաքին հաջողություններով, այլև բարոյական նկարագրով, կատարած բարի գործերով և մերձավորների նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքով։ Այսպիսի ճառերում հանգուցյալի հիշատակը վերածվում է բարոյական խորհրդածության առիթի, իսկ նրա կյանքի գնահատումը՝ կենդանի մարդկանց համար խրատական օրինակ։ Մահվան թեման ներկայացվում է ոչ միայն որպես կորստի և վշտի աղբյուր, այլև որպես մարդկային գոյության իմաստի, ժամանակի արժեքի և հոգևոր պատասխանատվության վերաիմաստավորման հնարավորություն։ Ճառախոսության մեջ կարևոր նշանակություն ունի նաև հիշատակի գաղափարը։ Մարդու ֆիզիկական բացակայությունը չի վերացնում նրա կատարած գործերի, հասարակական վաստակի և թողած բարոյական ժառանգության նշանակությունը։ Հիշողությունը դառնում է այն միջոցը, որով անհատի կյանքը շարունակվում է սերունդների գիտակցության մեջ՝ պահպանվելով ընտանեկան, համայնքային և ազգային հիշողության շրջանակում։ Հուղարկավորական խոսքը միաժամանակ արտահայտում է անհատական վիշտը և հավաքական գնահատանքը՝ սգո արարողությանը հաղորդելով հասարակական ու հոգևոր նշանակություն։ Գրական-ճարտասանական առումով աշխատությունը ներկայացնում է 19-րդ դարի հայ հանդիսավոր խոսքի ավանդույթը, որի բնորոշ հատկանիշներն են բարձր ոճը, հուզական արտահայտչականությունը, բարոյական ընդհանրացումները, կրոնական խորհրդածությունները և հանդիսավոր շարադրանքը։ Հեղինակը, որպես հոգևորական և ճառախոս, հուղարկավորական արարողության պայմաններում համադրում է սգո խոսքի հուզական ազդեցությունը քրիստոնեական բարոյախոսության հետ։ Ճառի ժանրային առանձնահատկությունը ենթադրում է հանգուցյալի հիշատակի արժևորում, մարդկային կյանքի անցողիկության մասին խորհրդածություն և ներկաներին ուղղված հոգևոր մխիթարություն։ Նման ստեղծագործություններում կարևոր դեր ունեն նաև խոսքի կառուցվածքը, պատկերավոր արտահայտությունները, հռետորական դիմումները և բարոյական եզրահանգումները, որոնք նպաստում են ունկնդիրների զգացմունքային ներգրավվածությանը։ Պատմամշակութային առումով հրատարակությունը կարևոր է Կոստանդնուպոլսի հայ համայնքի հասարակական կյանքի և 19-րդ դարի հայ հուղարկավորական ճարտասանության ուսումնասիրության համար։ Այն արտացոլում է մի ժամանակաշրջանի մշակութային միջավայրը, որտեղ նշանավոր անհատների մահը ոչ միայն ընտանեկան, այլև համայնքային նշանակություն ունեցող իրադարձություն էր։ Այդպիսի առիթներով արտասանվող ճառերը նպաստում էին հասարակական հիշողության ձևավորմանը, անհատների վաստակի գնահատմանը և ազգային ու համայնքային արժեքների փոխանցմանը։ Հրատարակության վիեննական տպագրական միջավայրն իր հերթին կապվում է Մխիթարյան միաբանության մշակութային գործունեության հետ, որը մեծապես նպաստել է հայ ճարտասանական, պատմագրական, կրոնական և գեղարվեստական գրականության զարգացմանն ու տարածմանը։ Միաբանության ներկայացուցիչները կարևորում էին ոչ միայն կրոնական գիտելիքի տարածումը, այլև հայ հասարակական կյանքի նշանավոր իրադարձությունների ու անհատների հիշատակի գրավոր ամրագրումը։ Այս տեսանկյունից ճառը արժեքավոր նյութ է հայ հիշատակի մշակույթի, տպագիր հուշագրության և հանդիսավոր խոսքի պատմության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է հետաքրքրել հայագետներին, գրականագետներին, պատմաբաններին, ճարտասանության պատմությամբ զբաղվող մասնագետներին, ինչպես նաև Կոստանդնուպոլսի հայ համայնքի և Տյուզյան ընտանիքի պատմությունն ուսումնասիրող հետազոտողներին։ Ընթերցողական արժեքը պայմանավորված է ոչ միայն հիշատակվող անձի պատմական միջավայրով, այլև ստեղծագործության արտահայտած համամարդկային գաղափարներով՝ կյանքի անցողիկությամբ, մարդկային արժանապատվությամբ, բարոյական վաստակով, հասարակական պատասխանատվությամբ և հիշատակի պահպանմամբ։ Այն հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու հայ հոգևորականության կողմից մշակված հուղարկավորական խոսքի ավանդույթին և հասկանալու, թե ինչպես էին 19-րդ դարի հայ մտավոր ու հոգևոր գործիչները անհատական կորստի առիթը վերածում հասարակական հիշողության և բարոյական դաստիարակության միջոցի։

История

Աշխատությունը նվիրված է հայ հնագրության ուսումնասիրությանը՝ գիտական այն բնագավառին, որն ուսումնասիրում է հայերեն գրերի պատմական ձևերը, դրանց զարգացումը և ձեռագրերում ու հին գրավոր հուշարձաններում գործածության առանձնահատկությունները։ Հնագրությունը կարևոր նշանակություն ունի հայ ժողովրդի գրավոր մշակույթի, ձեռագրական ժառանգության և գրքի պատմության ուսումնասիրության համար, քանի որ գրերի ձևերի փոփոխությունները հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու տարբեր ժամանակաշրջանների գրագրական սովորույթների ու մշակութային միջավայրի մասին։ Նման ուսումնասիրության շրջանակում ուշադրություն է դարձվում հայ գրատեսակների առանձնահատկություններին, տառաձևերի փոփոխություններին, գրության ոճերին և ձեռագրերի ժամանակագրական ու ծագումնաբանական ուսումնասիրության սկզբունքներին։ Հնագրական դիտարկումները նպաստում են հին ձեռագրերի ընթերցմանը, գրավոր աղբյուրների թվագրմանը, դրանց իսկության և պատմական արժեքի գնահատմանը։ Աշխատությունը կարևոր է հայագիտության, պատմության, բանասիրության և ձեռագրագիտության ուսումնասիրողների համար, ինչպես նաև հայ գրի ու գրավոր մշակույթի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Այն ընդգծում է հայոց գրային ժառանգության գիտական ուսումնասիրման անհրաժեշտությունը և նպաստում ազգային մշակութային հիշողության պահպանմանն ու արժևորմանը։

Право

Այս աշխատությունը նվիրված է շահադիտական-բռնի մոտիվացիայով կատարվող հանցագործությունների կրիմինոլոգիական բնութագրի ուսումնասիրությանը՝ դրանց սոցիալական էության, պատճառների, դրդապատճառների և հանցավոր վարքագծի առանձնահատկությունների համակողմանի վերլուծությամբ։ Գրքում ուսումնասիրվում է այն հանցագործությունների առանձնահատկությունը, որոնց կատարման հիմքում միաժամանակ առկա են նյութական կամ այլ շահ ստանալու ձգտումը և բռնության կիրառման կամ դրա սպառնալիքի գործոնը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նման հանցագործությունների կրիմինոլոգիական բնութագրիչներին, դրանց տարածվածության, կառուցվածքի և դինամիկայի, ինչպես նաև հանցավորության այս տեսակի վրա ազդող սոցիալական, տնտեսական, հոգեբանական և այլ գործոնների ուսումնասիրությանը։ Աշխատության շրջանակում վերլուծվում են հանցագործի անձի առանձնահատկությունները, նրա արժեքային կողմնորոշումները, սոցիալական միջավայրը, վարքագծային դրսևորումները և հանցավոր վարքագծի ձևավորման վրա ազդող հանգամանքները։ Քննության են առնվում նաև հանցագործության մոտիվացիայի, նպատակի և մեթոդի փոխկապակցվածությունը, բռնության կիրառման պատճառները և շահադիտական շարժառիթի դերը հանցավոր վարքագծի ձևավորման գործընթացում։ Գրքում կարևոր տեղ է հատկացվում նման հանցագործությունների պատճառների և պայմանների բացահայտմանը, ինչպես նաև դրանց կանխարգելման կրիմինոլոգիական միջոցների մշակմանը։ Ուսումնասիրվում են անհատական և ընդհանուր կանխարգելման հնարավորությունները, իրավապահ մարմինների գործունեության արդյունավետության բարձրացման ուղղությունները և հանցավոր վարքագծի վաղ հայտնաբերման ու կանխարգելման մեխանիզմները։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս հանցավորության տվյալ դրսևորումը դիտարկել ոչ միայն քրեաիրավական, այլև սոցիալական և հոգեբանական տեսանկյուններից՝ բացահայտելով դրա առաջացման և տարածման օրինաչափությունները։ Այն կարող է օգտակար լինել քրեագիտության և քրեական իրավունքի մասնագետների, իրավապահ մարմինների աշխատակիցների, դատավորների, դատախազների, քննիչների, իրավագիտության ուսանողների, գիտաշխատողների և հանցավորության պատճառների ու կանխարգելման հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական ավիացիայի զարգացման տնտեսական, կազմակերպական և կառավարման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ «Արմավիա» ավիաընկերության գործունեության օրինակով։ Քննարկվում են երկրի ավիացիոն ոլորտի ձևավորման և զարգացման առանձնահատկությունները, օդային փոխադրումների շուկայի կառուցվածքը, ավիաընկերությունների գործունեության արդյունավետության վրա ազդող ներքին և արտաքին գործոնները, ինչպես նաև միջազգային ավիափոխադրումների համակարգում Հայաստանի դիրքի ամրապնդման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ավիափոխադրումների կազմակերպման, օդանավային պարկի շահագործման, երթուղային ցանցի ընդլայնման, ուղևորափոխադրումների պահանջարկի և ավիաընկերությունների ֆինանսատնտեսական կայունության ապահովման խնդիրներին։ Ուսումնասիրվում են ավիացիոն ծառայությունների մրցունակության բարձրացման, ծախսերի կառավարման, սակագնային քաղաքականության և սպասարկման որակի բարելավման հնարավոր ուղղությունները։ Անդրադարձ է կատարվում պետական կարգավորման, միջազգային ավիացիոն համագործակցության, օդանավակայանային ենթակառուցվածքների զարգացման և ավիացիոն անվտանգության ապահովման նշանակությանը։ Կարևորվում են ազգային ավիափոխադրողի գործունեության ընթացքում առաջացած տնտեսական և կառավարչական դժվարությունների վերլուծությունը, շուկայական մրցակցության ազդեցությունը և ոլորտի կայուն զարգացման ռազմավարական մոտեցումների մշակումը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, տրանսպորտի կառավարման մասնագետների, ավիացիոն ոլորտի հետազոտողների, պետական կառավարման մարմինների աշխատակիցների, գործարարների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

История

Աշխատությունը նվիրված է ժամանակակից պատմության համառոտ և համակարգված ներկայացմանը՝ ընթերցողին ծանոթացնելով պատմական իրադարձություններին, քաղաքական փոփոխություններին և հասարակական զարգացումներին, որոնք ձևավորել են ուսումնասիրվող ժամանակաշրջանի աշխարհը։ Պատմական գիտելիքների մատչելի շարադրանքը կարևոր նշանակություն ունի անցյալի իրադարձությունների հաջորդականությունը հասկանալու, տարբեր ժողովուրդների և պետությունների միջև հարաբերությունները ճանաչելու և պատմական գործընթացների պատճառահետևանքային կապերը բացահայտելու համար։ Ժամանակակից պատմության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու պետությունների ձևավորման ու զարգացման ընթացքը, քաղաքական համակարգերի փոփոխությունները, պատերազմների և դիվանագիտական հարաբերությունների ազդեցությունը, ինչպես նաև հասարակական, տնտեսական ու մշակութային կյանքի վերափոխումները։ Համառոտ պատմական աշխատությունները սովորաբար նպատակ ունեն մեծածավալ պատմական նյութը ներկայացնել ընթերցողի համար մատչելի ձևով՝ առանձնացնելով հիմնական իրադարձություններն ու կարևորագույն հանգրվանները։ Այսպիսի մոտեցումը նպաստում է պատմական գիտելիքների համակարգմանը, ժամանակագրական կողմնորոշմանը և պատմական իրողությունների ընդհանուր պատկերի ձևավորմանը։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև հայերեն կրթական գրականության զարգացման տեսանկյունից, քանի որ պատմական գիտելիքների մայրենի լեզվով տարածումը նպաստել է ընթերցողների աշխարհայացքի ընդլայնմանը և պատմական մտածողության ձևավորմանը։ Պատմության ուսուցումը կարևոր դեր ունի հասարակությունների անցյալի, քաղաքական ու մշակութային ժառանգության և տարբեր ժողովուրդների պատմական փորձի ընկալման գործում։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին, ուսուցիչներին, ուսանողներին, պատմաբաններին և հայ հին տպագիր գրականության ուսումնասիրողներին։ Այն արժեքավոր է պատմական կրթության պատմության, հայերենով պատմագիտական գիտելիքների տարածման և ժամանակաշրջանի ուսումնական գրականության ուսումնասիրության համար։ Որպես պատմական հրատարակություն՝ գիրքը նաև հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու այն եղանակներին, որոնցով անցյալի մասին գիտելիքը ներկայացվել և փոխանցվել է հայ ընթերցողին՝ նպաստելով պատմական հիշողության և կրթական մշակույթի ուսումնասիրմանը։

Педагогика

Այս աշխատությունը նվիրված է ֆիզիկական կուլտուրայի դասերի շրջանակում առողջ ապրելակերպի ձևավորման և դրա արդյունավետ դասավանդման մեթոդական հիմքերի ներկայացմանը։ Անդրադառնում է առողջության պահպանման և ամրապնդման ժամանակակից մոտեցումներին՝ ընդգծելով ֆիզիկական ակտիվության, հավասարակշռված սնուցման, օրվա ճիշտ ռեժիմի, անձնական հիգիենայի, վնասակար սովորությունների կանխարգելման և հոգեկան բարեկեցության կարևորությունը։ Աշխատությունում ներկայացվում են ուսուցման մեթոդներ, մանկավարժական տեխնոլոգիաներ, գործնական վարժություններ և ինտերակտիվ ձևեր, որոնք նպաստում են սովորողների մոտ առողջ վարքագծի, պատասխանատվության և առողջության նկատմամբ գիտակցված վերաբերմունքի ձևավորմանը։ Քննարկվում են նաև տարիքային առանձնահատկությունների հաշվառման, դասերի պլանավորման, կրթական միջավայրի կազմակերպման և տեսական գիտելիքները գործնական հմտությունների հետ համադրելու արդյունավետ ուղիները։ Գիրքը նախատեսված է ֆիզիկական կուլտուրայի ուսուցիչների, մանկավարժների, կրթության կազմակերպիչների, ուսանողների և առողջ ապրելակերպի կրթության ոլորտով հետաքրքրվող մասնագետների համար։