Խորորդային շրջանի հայոց լեզվի բացատրական բառարանները

Культура

Այս աշխատությունը նվիրված է 1935–1978 թվականներին հայ և բելառուս ժողովուրդների միջև ձևավորված գրական ու մշակութային կապերի փաստագրական ներկայացմանը՝ մատենագիտական նյութերի համակարգված հավաքագրման և դասակարգման միջոցով։ Այն ընդգրկում է այդ ժամանակահատվածում իրականացված գրական փոխազդեցությունները, թարգմանությունները, գրականագիտական ուսումնասիրությունները, հոդվածները, ժողովածուները և այլ հրատարակություններ, որոնք նպաստել են երկու ժողովուրդների մշակութային երկխոսության զարգացմանը։ Մատենագիտական ցանկում ներկայացվում են ինչպես հայ հեղինակների ստեղծագործությունների բելառուսերեն թարգմանությունները, այնպես էլ բելառուս գրողների երկերի հայերեն հրատարակությունները, ինչպես նաև գրական կապերին վերաբերող քննադատական և գիտական հրապարակումները։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս հետևել գրական համագործակցության հիմնական ուղղություններին, գնահատել թարգմանական գործունեության ծավալն ու նշանակությունը և բացահայտել այն մշակութային միջավայրը, որի շրջանակներում զարգացել են հայ-բելառուսական հարաբերությունները։ Նման մատենագիտական ժողովածուները կարևոր աղբյուր են համեմատական գրականագիտության, թարգմանագիտության և մշակութային կապերի պատմության ուսումնասիրության համար, քանի որ ապահովում են անհրաժեշտ տեղեկատվական հիմք հետագա գիտական հետազոտությունների և գրական փոխազդեցությունների համակողմանի գնահատման նպատակով։

Литература

Ժամանակակից գեղարվեստական և հոգեբանական-քնարական բնույթի ստեղծագործություն է, որտեղ հեղինակը պատկերավոր լեզվով ներկայացնում է մարդու կյանքի դժվար փուլերը, ներքին ապրումների բարդությունը և ճակատագրի «դառը բաժակից» խմելու խորհրդանշական գաղափարը։ Գիրքը կառուցված է հուզական և մտորումային շերտերով, որտեղ սիրո, կորուստի, հիասթափության, հիշողության և հույսի թեմաները միահյուսվում են՝ ստեղծելով մարդու ներաշխարհի խորքային պատկեր։ Նաիրա Մխիթարյանը հաճախ օգտագործում է ծաղկի, քաղքի և կյանքի անցողիկ գեղեցկության խորհրդանիշները՝ ցույց տալու համար, որ նույնիսկ ցավալի փորձառությունների մեջ կա հոգևոր հասունացում և ինքնաճանաչման հնարավորություն։ Ստեղծագործության մեջ առանձնահատուկ տեղ ունի մարդկային հարաբերությունների փխրունությունը, ներքին պայքարը և վերականգնման ճանապարհը, երբ մարդը փորձում է վերաիմաստավորել իր ապրածը և գտնել ուժ՝ առաջ շարժվելու համար։ Գիրքը առանձնանում է քնարական շնչով, զգացմունքային խորությամբ և խորհրդանշական մտածողությամբ, ինչը այն դարձնում է հետաքրքիր ժամանակակից հայ հոգեբանական արձակի սիրահարների համար։

Лингвистика

Աշխատությունը նվիրված է ժամանակակից ֆրանսերենում ածականների խոսքիմասային փոխանցման արդյունքում առաջացող մակբայացման երևույթի և դրա հետ կապված համանունության խնդրի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն լեզվական միավորներն են, որոնք որոշակի համատեքստերում դադարում են գործածվել որպես ածականներ և ձեռք են բերում մակբայական գործառույթ՝ արտահայտելով գործողության, վիճակի կամ հատկանիշի կատարման եղանակ, աստիճան կամ այլ հանգամանքային նշանակություն։ Ուսումնասիրության շրջանակում վերլուծվում են ֆրանսերենի ածականների և մակբայների փոխհարաբերությունները, դրանց ձևաբանական և շարահյուսական առանձնահատկությունները, ինչպես նաև այն պայմանները, որոնց ազդեցությամբ նույն լեզվական ձևը կարող է հանդես գալ տարբեր խոսքիմասային արժեքներով։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն դեպքերին, երբ ածականի և մակբայի ձևերը համընկնում են, ինչի հետևանքով առաջանում է համանունության կամ ձևական նույնության խնդիր։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նման միավորների տարբերակման չափանիշների բացահայտումը՝ հաշվի առնելով դրանց դիրքը նախադասության մեջ, կապը այլ բառերի հետ, իմաստային դերը, համաձայնության հնարավորությունը և հաղորդակցական գործառույթը։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել մակբայացման ձևավորման տարբեր մեխանիզմներ, պատմական և ժամանակակից լեզվական զարգացումները, ինչպես նաև գրական և խոսակցական ֆրանսերենի միջև առկա տարբերությունները։ Հատուկ նշանակություն ունի համատեքստի դերի ուսումնասիրությունը, քանի որ նույն ձևի խոսքիմասային պատկանելությունը հաճախ հնարավոր է որոշել միայն նախադասության կառուցվածքի և իմաստային հարաբերությունների ամբողջական վերլուծության միջոցով։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև ֆրանսերենի քերականական նկարագրություններում և բառարաններում նման միավորների ներկայացման առանձնահատկություններին՝ պարզելու համար, թե որքան հետևողականորեն են տարանջատվում ածականական և մակբայական կիրառությունները։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է ժամանակակից ֆրանսերենի խոսքիմասային համակարգի շարժունության, բառերի գործառութային վերաիմաստավորման և քերականական կատեգորիաների փոխազդեցության բացահայտման տեսանկյունից։ Ստացված արդյունքները կարող են օգտակար լինել ֆրանսերեն լեզվի տեսական և կիրառական ուսումնասիրությամբ զբաղվող լեզվաբանների, թարգմանիչների, դասախոսների, ուսուցիչների և ուսանողների համար՝ նպաստելով ածականների մակբայական գործածության, խոսքիմասային փոխանցման և համանունության երևույթների առավել հստակ ընկալմանը։

Информатика

Աշխատությունը նվիրված է Մուր–Պենրոուզի պարամետրական ընդհանրացված հակադարձ մատրիցների որոշման թվային-վերլուծական մեթոդների մշակմանը և համապատասխան հաշվողական ընթացակարգերի ավտոմատացմանը։ Քննության են առնվում ընդհանրացված հակադարձ մատրիցների տեսական հիմքերը, դրանց գոյության և միակության պայմանները, կառուցվածքային առանձնահատկությունները և կիրառությունը գծային հանրահաշվի տարբեր խնդիրներում։ Վերլուծվում են պարամետրերից կախված մատրիցների դեպքում հակադարձման գործընթացում առաջացող խնդիրները, այդ թվում՝ մատրիցի ռանգի հնարավոր փոփոխությունները, հատուկ արժեքների ազդեցությունը և հաշվարկների թվային կայունության ապահովման անհրաժեշտությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում վերլուծական արտահայտությունների և թվային հաշվարկների համատեղ կիրառմանը՝ ընդհանրացված հակադարձ մատրիցների տարրերը արդյունավետ և բավարար ճշտությամբ որոշելու նպատակով։ Դիտարկվում են հաշվարկային ալգորիթմների կառուցման, դրանց արդյունավետության գնահատման և տարբեր պարամետրական դեպքերի մշակման մոտեցումները։ Քննարկվում են նաև մեծածավալ և բարդ մատրիցային հաշվարկների ավտոմատացման հնարավորությունները՝ համապատասխան ծրագրային միջոցների և ալգորիթմական ընթացակարգերի կիրառմամբ։ Կարևորվում է հաշվարկային գործողությունների քանակի նվազեցումը, արդյունքների ճշտության վերահսկումը և թվային սխալների ազդեցության սահմանափակումը։ Անդրադարձ է կատարվում մշակվող մեթոդների կիրառությանը գծային հավասարումների համակարգերի լուծման, փոքրագույն քառակուսիների խնդիրների, մաթեմատիկական մոդելավորման, օպտիմալացման և այլ հաշվողական խնդիրներում։ Հետազոտությունը կարող է նպաստել պարամետրական մատրիցների հետ աշխատանքի արդյունավետ ալգորիթմների զարգացմանը և բարդ հաշվարկների ծրագրային ավտոմատացման կատարելագործմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել հաշվողական մաթեմատիկայի, թվային վերլուծության, կիրառական գծային հանրահաշվի և մաթեմատիկական ծրագրավորման ոլորտների հետազոտողների ու մասնագետների համար։

История

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է 1958-1975 թվականների ընթացքում Լիբանանի քաղաքական, հասարակական, տնտեսական և միջկրոնական զարգացումների ուսումնասիրությանը՝ երկրի պատմության այն բարդ ժամանակաշրջանում, որը տեղակայված էր երկու խոշոր ներքաղաքական զինված բախումների միջև։ Հետազոտության կենտրոնում Լիբանանի պետական համակարգի, քաղաքական ուժերի, համայնքային հարաբերությունների և արտաքին ազդեցությունների փոխկապակցված զարգացումն է, որի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու հետագա քաղաքացիական պատերազմի նախադրյալներն ու երկրի քաղաքական անկայունության խորքային պատճառները։ Աշխատանքը սկզբում անդրադառնում է 1958 թվականի ճգնաժամին, որը Լիբանանի անկախացումից հետո դարձավ հանրապետության ներքաղաքական համակարգի առաջին խոշոր զինված փորձություններից մեկը։ Այդ իրադարձությունների ուսումնասիրությունը կարևոր է հետագա տարիների քաղաքական զարգացումները հասկանալու համար, քանի որ ճգնաժամը բացահայտեց երկրի ներսում առկա համայնքային, քաղաքական և գաղափարական հակասությունների խորությունը։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում է նաև արտաքին ուժերի միջամտության նշանակությունը և դրանց ազդեցությունը Լիբանանի ներքին քաղաքականության վրա։ 1958 թվականից հետո երկրում ձևավորվեց հարաբերական կայունության շրջան, սակայն այդ կայունությունը հիմնված էր մի շարք փխրուն քաղաքական և համայնքային հավասարակշռությունների վրա։ Աշխատանքը մանրամասն ուսումնասիրում է լիբանանյան քաղաքական համակարգի առանձնահատկությունները, որտեղ պետական իշխանության և քաղաքական ներկայացվածության կառուցվածքը մեծապես կապված էր կրոնական համայնքների միջև ուժերի հարաբերակցության հետ։ Այս համակարգը որոշակի պայմաններում հնարավորություն էր տալիս պահպանել ներքին հավասարակշռությունը, սակայն սոցիալական և ժողովրդագրական փոփոխությունների պայմաններում աստիճանաբար ի հայտ էին գալիս դրա սահմանափակումները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է երկրի քաղաքական կյանքի հիմնական դերակատարների գործունեության ուսումնասիրությունը։ Քննարկվում են իշխանության, ընդդիմության, քաղաքական կուսակցությունների և տարբեր համայնքային կազմակերպությունների հարաբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն գործընթացներին, որոնց հետևանքով քաղաքական պայքարը աստիճանաբար ավելի հաճախ ստանում էր համայնքային և գաղափարական բնույթ։ Քաղաքական մրցակցությունը միայն իշխանության համար պայքար չէր, այլ հաճախ արտացոլում էր երկրի ապագայի վերաբերյալ տարբեր պատկերացումներ՝ կապված պետական կառուցվածքի, արտաքին կողմնորոշման, սոցիալական քաղաքականության և տարածաշրջանային իրադարձությունների նկատմամբ վերաբերմունքի հետ։ Աշխատանքում կարևոր տեղ է զբաղեցնում Լիբանանի կրոնական և համայնքային կառուցվածքի ուսումնասիրությունը։ Երկրում գոյություն ունեցող տարբեր կրոնական համայնքների միջև պատմականորեն ձևավորված հարաբերությունները մեծ ազդեցություն ունեին պետական և հասարակական կյանքի վրա։ Մարոնիտները, սուննի և շիա մահմեդականները, դրուզները և այլ համայնքներ ունեին իրենց քաղաքական, սոցիալական և մշակութային կազմակերպությունները։ Այս բազմազանությունը Լիբանանին հաղորդում էր առանձնահատուկ հասարակական կառուցվածք, սակայն միաժամանակ առաջացնում էր իշխանության և ռեսուրսների բաշխման շուրջ մրցակցության խնդիրներ։ Հետազոտությունը ցույց է տալիս, թե ինչպես սոցիալական և քաղաքական փոփոխությունները աստիճանաբար խախտեցին նախկին հարաբերական հավասարակշռությունը։ 1960-ականներին Լիբանանի հասարակության մեջ տեղի ունեցող տնտեսական և սոցիալական փոփոխությունները նույնպես կարևոր դեր ունեցան։ Երկրի տնտեսությունը զարգանում էր ծառայությունների, առևտրի, ֆինանսական գործունեության և տարածաշրջանային կապերի հիման վրա, իսկ Բեյրութը վերածվել էր Մերձավոր Արևելքի կարևոր տնտեսական և մշակութային կենտրոններից մեկի։ Սակայն տնտեսական աճի արդյունքները հավասարաչափ չէին բաշխվում, և երկրի տարբեր շրջանների ու սոցիալական խմբերի միջև առկա անհավասարությունները խորացնում էին դժգոհությունը։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում է այս սոցիալ-տնտեսական անհավասարակշռությունների ազդեցությունը քաղաքական գործընթացների վրա։ Հետազոտության առանձնահատուկ կարևոր ուղղություն է պաղեստինյան գործոնի ուսումնասիրությունը։ 1960-ականների վերջին և 1970-ականների սկզբին Լիբանանի ներքաղաքական կյանքի վրա մեծ ազդեցություն ունեցավ պաղեստինյան զինված կազմակերպությունների ներկայությունն ու գործունեությունը։ Պաղեստինյան փախստականների խնդիրը, տարածաշրջանային արաբա-իսրայելական հակամարտությունը և Լիբանանի տարածքից իրականացվող զինված գործողությունները երկրի ներսում առաջացրին լուրջ քաղաքական տարաձայնություններ։ Տարբեր լիբանանյան ուժեր տարբեր կերպ էին գնահատում պաղեստինյան ներկայության քաղաքական և անվտանգային հետևանքները, ինչն ավելի էր սրում ներքաղաքական հակասությունները։ Աշխատանքում վերլուծվում է նաև 1969 թվականի Կահիրեի համաձայնագրի նշանակությունը, որը կապված էր Լիբանանի տարածքում պաղեստինյան զինված կազմակերպությունների գործունեության կարգավորման հետ։ Այս գործընթացը ցույց է տալիս, թե ինչպես արտաքին և տարածաշրջանային հակամարտությունները աստիճանաբար ներթափանցեցին լիբանանյան ներքաղաքական դաշտ։ Հետազոտության մյուս կարևոր ուղղությունը արաբա-իսրայելական հակամարտության ազդեցությունն է Լիբանանի վրա։ 1967 թվականի պատերազմից հետո տարածաշրջանում ուժերի հարաբերակցությունը փոխվեց, իսկ պաղեստինյան շարժման ակտիվացումը նոր խնդիրներ առաջադրեց Լիբանանի պետության համար։ Լիբանանը հայտնվեց ներքին և արտաքին հակասությունների խաչմերուկում, որտեղ ազգային անվտանգության, արաբական համերաշխության, պետական ինքնիշխանության և համայնքային շահերի հարցերը հաճախ բախվում էին միմյանց։ Աշխատանքը նաև ուսումնասիրում է 1970-ականների սկզբին ներքաղաքական բևեռացման խորացումը։ Քաղաքական դաշտում աստիճանաբար ձևավորվեցին միմյանց հակադրվող ուժային ճամբարներ, որոնք ներկայացնում էին տարբեր համայնքների, կուսակցությունների և գաղափարական ուղղությունների շահերը։ Ձախակողմյան և պաղեստինամետ ուժերի ակտիվացումը հակազդեցություն առաջացրեց աջակողմյան և պահպանողական ուժերի շրջանում։ Այս հակադրությունը գնալով ավելի էր ուղեկցվում զինված խմբավորումների ձևավորմամբ և ռազմական ներուժի կուտակմամբ։ Աշխատության կարևոր խնդիրներից է բացահայտել այն հանգամանքները, որոնց հետևանքով քաղաքական հակամարտությունը աստիճանաբար վերածվեց զինված բախումների։ Հետազոտության մեջ կարող է ուսումնասիրվել նաև լիբանանյան բանակի և պետական ինստիտուտների դերը։ Համայնքային բաժանումները և քաղաքական բևեռացումը սահմանափակում էին պետական կառույցների՝ որպես չեզոք և միասնական իշխանության արդյունավետ գործելու հնարավորությունները։ Բանակի նկատմամբ տարբեր համայնքների վստահության և ներկայացվածության հարցերը նույնպես ազդեցություն էին ունենում ներքաղաքական կայունության վրա։ Պետական ինստիտուտների թուլացումը հետագայում դարձավ զինված քաղաքական խմբերի ազդեցության ընդլայնման կարևոր պայմաններից մեկը։ Արտաքին քաղաքականության տեսանկյունից աշխատանքը ուսումնասիրում է Սիրիայի, Իսրայելի, Պաղեստինի և այլ տարածաշրջանային ու միջազգային դերակատարների ազդեցությունը Լիբանանի ներքին գործընթացների վրա։ Լիբանանը գտնվում էր տարածաշրջանային մրցակցության կենտրոնում, և արտաքին ուժերի շահերը հաճախ հատվում էին երկրի ներքաղաքական հակասությունների հետ։ Սիրիայի քաղաքական և ռազմական ազդեցության աճը, Իսրայելի անվտանգության խնդիրները, պաղեստինյան կազմակերպությունների գործունեությունը և արաբական աշխարհի ներսում տեղի ունեցող քաղաքական գործընթացները ձևավորում էին այն արտաքին միջավայրը, որի պայմաններում զարգանում էր լիբանանյան ճգնաժամը։ Աշխատանքը կարևորում է նաև 1975 թվականի իրադարձություններին նախորդած վերջին փուլը։ Այդ ժամանակ քաղաքական բևեռացումը, համայնքային լարվածությունը, զինված խմբավորումների առկայությունը և պաղեստինյան հարցի շուրջ հակասությունները հասել էին բարձր մակարդակի։ 1975 թվականի ապրիլին տեղի ունեցած բախումները դարձան այն շրջադարձային պահը, որից հետո ներքաղաքական հակամարտությունը վերածվեց երկարատև քաղաքացիական պատերազմի։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել այս իրադարձությունը ոչ թե որպես հանկարծակի բռնկում, այլ որպես տարիների ընթացքում կուտակված քաղաքական, սոցիալական, համայնքային և տարածաշրջանային հակասությունների հետևանք։ Աշխատության կարևորությունը նաև այն է, որ այն հնարավորություն է տալիս հասկանալու Լիբանանի քաղաքական համակարգի կայունության և խոցելիության հարաբերակցությունը։ Երկիրը երկար ժամանակ կարողացավ պահպանել հարաբերական խաղաղություն՝ տարբեր համայնքների միջև քաղաքական համաձայնությունների և ուժերի հավասարակշռության միջոցով, սակայն այդ համակարգը չուներ բավարար ճկունություն՝ ժողովրդագրական, սոցիալական և տարածաշրջանային խոր փոփոխություններին դիմակայելու համար։ Հետազոտության միջոցով բացահայտվում է, թե ինչպես ներքին ինստիտուցիոնալ թուլությունները և արտաքին ճնշումները կարող են փոխկապակցվել և վերածվել երկարատև քաղաքական ճգնաժամի։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է 1958-1975 թվականների Լիբանանի պատմությունը որպես բարդ անցումային ժամանակաշրջան, որի ընթացքում հարաբերական քաղաքական կայունությանը զուգահեռ աստիճանաբար խորանում էին համայնքային, սոցիալական, գաղափարական և արտաքին քաղաքական հակասությունները։ Այն ուսումնասիրում է պետական համակարգի առանձնահատկությունները, քաղաքական ուժերի մրցակցությունը, կրոնական համայնքների հարաբերությունները, սոցիալ-տնտեսական զարգացումները, պաղեստինյան գործոնի ազդեցությունը, արաբա-իսրայելական հակամարտության հետևանքները և տարածաշրջանային տերությունների միջամտությունը։ Այս ամբողջ գործընթացների համադրումը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու այն պայմանները, որոնք հանգեցրին 1975 թվականին Լիբանանում քաղաքացիական պատերազմի բռնկմանը։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել Մերձավոր Արևելքի պատմությամբ զբաղվող պատմաբաններին, քաղաքագետներին, արևելագետներին, միջազգային հարաբերությունների մասնագետներին, տարածաշրջանային հակամարտությունների հետազոտողներին, ուսանողներին և Լիբանանի նորագույն պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Химия

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է պալադիումի(II)-ի միկրոքանակների հայտնաբերման և որոշման մեթոդների ուսումնասիրությանը՝ ծծումբ պարունակող ռեագենտների կիրառմամբ։ Հետազոտության հիմնական նպատակը շատ փոքր կոնցենտրացիաներով առկա պալադիումի հուսալի և զգայուն որոշման համար համապատասխան քիմիական վերլուծական մոտեցումների ուսումնասիրությունն է։ Աշխատության շրջանակում կարող են դիտարկվել պալադիումի(II) իոնների և ծծումբ պարունակող օրգանական կամ անօրգանական ռեագենտների փոխազդեցությունները, այդ փոխազդեցությունների արդյունքում առաջացող միացությունների հատկությունները և դրանց կիրառումը վերլուծական ազդանշանի ստացման համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել ռեակցիայի պայմանների՝ միջավայրի թթվայնության, ռեագենտի քանակի, ջերմաստիճանի և այլ գործոնների ազդեցությանը, ինչպես նաև որոշման զգայունությանը և ընտրողականությանը։ Միկրոքանակների անալիզը պահանջում է բարձր զգայունություն և ճշգրտություն, ուստի աշխատանքում կարևոր նշանակություն կարող է ունենալ պալադիումի(II)-ի տարբեր ուղեկցող իոններից տարանջատման և դրանց հնարավոր խանգարող ազդեցության նվազեցման խնդիրը։ Ուսումնասիրությունը կարող է ներառել նաև առաջացող միացությունների գունային, սպեկտրալ կամ այլ չափելի հատկությունների օգտագործումը՝ պալադիումի քանակական որոշման նպատակով։ Նման մեթոդների զարգացումը կարևոր է անալիտիկ քիմիայի համար, քանի որ պալադիումը կիրառվում է տարբեր տեխնիկական և արդյունաբերական ոլորտներում, իսկ դրա հետքի քանակների որոշումը կարող է պահանջվել հումքի, արտադրանքի, տեխնոլոգիական լուծույթների և շրջակա միջավայրի նմուշների վերլուծության ժամանակ։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել անալիտիկ քիմիկոսներին, քիմիական լաբորատորիաների մասնագետներին, հետազոտողներին և քիմիայի համապատասխան ուղղություններով սովորող ուսանողներին։