Կրոնի դասագիրք

Право

Հրատարակությունը վերաբերում է Օսմանյան կայսրության պետական կառավարման և իրավական համակարգի հիմնարար սկզբունքներին։ Վերնագիրը, ինչպես նաև հրատարակության տարեթիվը, հուշում են, որ այն կարող է առնչվել 1876 թվականին ընդունված օսմանյան առաջին սահմանադրությանը՝ «Կանուն-ի էսասիին» (Kanun-i Esasi), որը կարևոր իրադարձություն էր կայսրության քաղաքական և իրավական պատմության մեջ։ Սահմանադրության ընդունումը կապված էր պետական կառավարման համակարգը վերափոխելու, կենտրոնական իշխանության գործունեությունը կանոնակարգելու և կայսրության քաղաքական կառույցներում նոր ինստիտուտներ ձևավորելու փորձերի հետ։ 19-րդ դարի երկրորդ կեսին Օսմանյան կայսրությունը կանգնած էր ներքին ու արտաքին լուրջ մարտահրավերների առջև, և պետական բարեփոխումների անհրաժեշտությունը դարձել էր քաղաքական օրակարգի կարևոր հարցերից մեկը։ Այդ ժամանակաշրջանի սահմանադրական նախաձեռնությունները նպատակ ունեին սահմանել պետական իշխանության կազմակերպման սկզբունքները, կարգավորել սուլթանի լիազորությունները, նախատեսել խորհրդարանական կառույցի գործունեությունը և որոշակի իրավական դրույթներով ամրագրել կայսրության հպատակների կարգավիճակը։ 1876 թվականի սահմանադրությունը նախատեսում էր երկպալատ խորհրդարան՝ պատգամավորների պալատով և սենատով, ինչպես նաև սահմանում էր պետական կառավարման տարբեր մարմինների գործառույթները։ Այնուամենայնիվ, սահմանադրական կարգի գործնական կիրառումը սահմանափակվեց, իսկ խորհրդարանական գործունեությունը կարճ ժամանակ անց ընդհատվեց։ Այս իրադարձությունները կարևոր տեղ են զբաղեցնում Օսմանյան կայսրության արդիականացման, սահմանադրականության և պետական իշխանության վերակազմավորման պատմության մեջ։ Կոստանդնուպոլիսը՝ կայսրության մայրաքաղաքը, պետական որոշումների ընդունման, օրենսդրական գործունեության և քաղաքական գաղափարների տարածման հիմնական կենտրոնն էր։ Այս քաղաքում հրատարակված փոքրածավալ գրքույկը կարող էր նպատակ ունենալ ընթերցողներին ծանոթացնել պետական կառավարման հիմնարար կանոններին կամ ներկայացնել սահմանադրական բնույթի փաստաթուղթ։ Այն կարող է հետաքրքրել Օսմանյան կայսրության պատմությամբ, սահմանադրական իրավունքի ձևավորմամբ, պետական կառավարման համակարգերով և 19-րդ դարի քաղաքական բարեփոխումներով զբաղվող ուսումնասիրողներին։ Հայերեն վերնագիրը նաև հնարավորություն է տալիս դիտարկելու օսմանյան պետական և իրավական հասկացությունների փոխանցումը հայերեն գրավոր միջավայր։ Սակայն առանց տիտղոսաթերթի և ամբողջական տեքստի ուսումնասիրության հնարավոր չէ հաստատել, որ այս հրատարակությունն ամբողջությամբ կամ ուղղակիորեն ներկայացնում է 1876 թվականի սահմանադրությունը, ուստի այդ կապը պետք է դիտարկել որպես հավանական, ոչ թե հաստատված։

Право

Աշխատությունը նվիրված է հանցագործությունների կանխարգելման, բացահայտման և քննության ընթացքում օպերատիվ-հետախուզական գործունեություն իրականացնող ստորաբաժանումների ու քրեական վարույթ իրականացնող մարմինների համագործակցության իրավական, կազմակերպական և գործնական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում փոխգործակցությունը դիտարկվում է որպես իրավապահ գործունեության տարբեր ուղղությունների համաձայնեցման մեխանիզմ, որի արդյունավետությունը պայմանավորված է լիազորությունների հստակ սահմանազատմամբ, տեղեկատվության օրինական փոխանակմամբ, գործողությունների համակարգմամբ և յուրաքանչյուր մարմնի դատավարական ու գործառութային ինքնուրույնության պահպանմամբ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում օպերատիվ-հետախուզական ճանապարհով ստացված տեղեկությունների և քրեական վարույթի շրջանակում իրականացվող դատավարական գործողությունների փոխհարաբերությանը՝ ուսումնասիրելով դրանց իրավական բնույթի, օգտագործման սահմանների և ապացուցողական գործընթացի հետ առնչվող հարցերը։ Քննվում են իրավասու մարմինների միջև տեղեկատվության փոխանցման, համատեղ պլանավորման և աշխատանքի կազմակերպման ընդհանուր սկզբունքները՝ հատկապես այն դեպքերում, երբ հանցագործության վերաբերյալ նախնական տեղեկությունների ստուգումը և հետագա քննությունը պահանջում են տարբեր մասնագիտական ստորաբաժանումների ներգրավում։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է իրավական կարգավորման հնարավոր հակասությունների և գործառույթների կրկնության բացահայտումը, որոնք կարող են նվազեցնել համագործակցության արդյունավետությունը կամ առաջացնել իրավասությունների սահմանների վերաբերյալ խնդիրներ։ Կարևորվում է նաև մարդու իրավունքների և օրինական շահերի պաշտպանության սկզբունքը, քանի որ հանցագործությունների դեմ պայքարի արդյունավետությունը պետք է համադրվի օրինականության, համաչափության, դատական վերահսկողության և դատավարական երաշխիքների պահպանման հետ։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում օպերատիվ բնույթի տեղեկությունների գաղտնիության և քրեական վարույթի պահանջների միջև հավասարակշռության ապահովմանը, ինչպես նաև այն հարցին, թե ինչպես կարող է կազմակերպվել տեղեկատվական համագործակցությունը՝ առանց խախտելու օրենքով նախատեսված սահմանափակումները։ Քննվում են նաև կանխարգելիչ գործունեության առանձնահատկությունները, քանի որ իրավապահ մարմինների փոխգործակցությունը կարող է նշանակություն ունենալ ոչ միայն արդեն կատարված արարքների քննության, այլև հանցավոր ռիսկերի ժամանակին բացահայտման և իրավական կանխարգելիչ միջոցների արդյունավետ կազմակերպման համար։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել իրավական նորմերի, իրավակիրառ պրակտիկայի և կազմակերպական մեխանիզմների համեմատական վերլուծություն՝ բացահայտելու համագործակցության արդյունավետությանը նպաստող կամ այն սահմանափակող գործոնները։ Կարևորվում են նաև մասնագիտական պատասխանատվության, իրավասությունների հստակեցման և միջգերատեսչական հաղորդակցության խնդիրները։ Աշխատությունը կարող է ունենալ տեսական և կիրառական նշանակություն քրեական դատավարության և օպերատիվ-հետախուզական գործունեության իրավական կարգավորման ուսումնասիրության, իրավապահ մարմինների համագործակցության կազմակերպական մեխանիզմների կատարելագործման և հանցագործությունների կանխարգելման ու քննության ընթացքում օրինականության երաշխիքների ամրապնդման տեսանկյունից։

Медицина

Աշխատությունը նվիրված է կոլոռեկտալ քաղցկեղով հիվանդների բուժման արդյունքների և երկարաժամկետ ապրելիության վրա հաստ աղիքում առաջնային ուռուցքի տեղակայման ազդեցության ուսումնասիրությանը։ Ուշադրության կենտրոնում կարող է լինել ուռուցքի տեղակայման տարբերությունը հաստ աղիքի աջ և ձախ հատվածներում, ինչպես նաև առանձին անատոմիական հատվածներում, և դրա կապը հիվանդության կլինիկական ու ախտաբանական առանձնահատկությունների, հիվանդության տարածվածության, մետաստազավորման հավանականության և կանխատեսման հետ։ Ուսումնասիրությունը կարող է ներառել հիվանդների կլինիկական տվյալների, ուռուցքի փուլավորման, հյուսվածաբանական բնութագրերի, վիրաբուժական և դեղորայքային բուժման արդյունքների համեմատական գնահատում, ինչպես նաև ընդհանուր և հիվանդությունից ազատ ապրելիության ցուցանիշների վերլուծություն։ Առանձին կարևորություն է տրվում այն հարցին, թե արդյոք առաջնային ուռուցքի տեղակայումը կարող է հանդես գալ որպես բուժման արդյունավետության և հիվանդության ելքի կանխատեսող գործոն՝ հաշվի առնելով հիվանդի անհատական կլինիկական առանձնահատկությունները և կիրառված բուժման տեսակը։ Արդյունքները կարող են նպաստել կոլոռեկտալ քաղցկեղի կանխատեսման ավելի ճշգրիտ գնահատմանը, բուժման տակտիկայի ընտրությանը և հիվանդների անհատականացված բուժման մոտեցումների կատարելագործմանը։

Право

Աշխատությունը նվիրված է տարածքային վեճերի միջազգային-իրավական կարգավորման տեսական և գործնական հիմնախնդիրների համալիր ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում պետությունների միջև տարածքի պատկանելության, պետական սահմանների որոշման և տարածքային ինքնիշխանության իրականացման վերաբերյալ առաջացող տարաձայնությունների իրավական բնույթի բացահայտումն է, ինչպես նաև դրանց խաղաղ կարգավորման համար միջազգային իրավունքում ձևավորված սկզբունքների ու մեխանիզմների վերլուծությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել տարածքային վեճ հասկացության իրավական բովանդակությանը և այն չափանիշներին, որոնց միջոցով այն տարբերակվում է սահմանային, իրավազորության կամ այլ բնույթի միջպետական վեճերից։ Հետազոտության կարևոր ուղղություն է տարածքային ամբողջականության, ժողովուրդների ինքնորոշման, պետությունների ինքնիշխան հավասարության, ուժի կիրառման կամ դրա սպառնալիքի արգելման և միջազգային վեճերի խաղաղ կարգավորման սկզբունքների փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը։ Քննության առարկա կարող են լինել նաև պատմական իրավական հիմքերը, միջազգային պայմանագրերը, պետական իրավահաջորդությունը, սահմանների կայունության սկզբունքը և արդյունավետ պետական իշխանության իրականացման վերաբերյալ փաստական հանգամանքները՝ որպես տարածքային վեճերի իրավական գնահատման ժամանակ քննարկվող գործոններ։ Առանձին նշանակություն ունի միջազգային դատական և արբիտրաժային պրակտիկայի ուսումնասիրությունը, քանի որ տարածքային ու սահմանային վեճերի վերաբերյալ որոշումների միջոցով զարգացվել են իրավական փաստարկների գնահատման և մրցակցող պահանջների քննության մի շարք մոտեցումներ։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ բանակցությունների, միջնորդության, հաշտեցման, միջազգային արբիտրաժի և դատական կարգավորման հնարավորություններին՝ համեմատելով դրանց իրավական առանձնահատկություններն ու կիրառման պայմանները։ Կարևորվում է նաև այն հարցը, թե ինչպիսի նշանակություն ունեն կողմերի համաձայնությունը և միջազգային իրավական պարտավորությունների կատարումը վեճերի խաղաղ լուծման գործընթացում։ Տարածքային վեճերի ուսումնասիրությունը ներկայացվում է ոչ միայն առանձին հակամարտությունների տեսանկյունից, այլև միջազգային իրավակարգի կայունության, սահմանների իրավական որոշակիության և պետությունների միջև խաղաղ հարաբերությունների պահպանման համատեքստում։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտությունը համադրում է միջազգային հանրային իրավունքի, տարածքի և սահմանների իրավական ռեժիմի, միջազգային վեճերի խաղաղ կարգավորման և միջազգային դատական պրակտիկայի ուսումնասիրության մոտեցումները՝ համակարգված պատկերացում ձևավորելով տարածքային վեճերի իրավական բնույթի և դրանց կարգավորման միջազգային մեխանիզմների վերաբերյալ։

Технология

Աշխատությունը նվիրված է նանոթաղանթների ծակոտկենության ուսումնասիրությանը և այդ բնութագիրը որոշելու համար համապատասխան չափիչ սարքավորման մշակմանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են նանոթաղանթների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, ծակոտիների չափերը, բաշխվածությունը, ընդհանուր ծակոտկենությունը և այդ պարամետրերի ազդեցությունը նյութի ֆիզիկական ու կիրառական հատկությունների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նանոթաղանթների կառուցվածքի և չափման ենթակա պարամետրերի միջև կապի բացահայտմանը, ինչպես նաև ծակոտկենության գնահատման համար առավել համապատասխան մեթոդների ընտրությանը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է չափիչ սարքավորման նախագծումը, որի միջոցով հնարավոր կլինի ստանալ նանոթաղանթների ծակոտկենությունը բնութագրող քանակական և վերարտադրելի տվյալներ։ Հետազոտության ընթացքում կարող են ուսումնասիրվել չափման ֆիզիկական սկզբունքները, սարքի կառուցվածքային հանգույցները, զգայուն տարրերը, չափման տիրույթը, ճշգրտությունը և փորձարարական տվյալների մշակման մեթոդները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում սարքավորման աշխատանքի փորձարարական ստուգմանը, չափումների սխալների գնահատմանը, արդյունքների կրկնելիության և վերարտադրելիության ապահովմանը։ Նանոթաղանթների ծակոտկենության ուսումնասիրությունը կարող է ներառել տարբեր կառուցվածք և ծակոտիների չափեր ունեցող նմուշների համեմատական վերլուծություն՝ բացահայտելու համար նյութի կառուցվածքային պարամետրերի ազդեցությունը չափման արդյունքների վրա։ Մշակվող սարքավորումը կարող է նախատեսված լինել ինչպես գիտահետազոտական, այնպես էլ տեխնոլոգիական գործընթացների վերահսկման նպատակներով՝ հնարավորություն տալով արագ և հուսալիորեն գնահատել նանոթաղանթների կարևոր կառուցվածքային բնութագրերը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել նանոկառուցվածքային նյութերի բնութագրման մեթոդների կատարելագործմանը և համապատասխան չափիչ տեխնոլոգիաների զարգացմանը։ Աշխատանքը կարող է կիրառական նշանակություն ունենալ ֆիլտրացման, թաղանթային տեխնոլոգիաների, սենսորների, էներգետիկայի, կենսաբժշկական նյութերի և այլ բարձր տեխնոլոգիական ոլորտներում, որտեղ նանոթաղանթների ծակոտկենությունը կարևոր դեր ունի։ Այն կարող է հետաքրքրել նյութագետներին, նանոտեխնոլոգների, չափագիտության և սարքաշինության մասնագետներին, ֆիզիկոսներին, ինժեներներին, հետազոտողներին և համապատասխան ոլորտների ուսանողներին։

Биология

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Լեռնային Ղարաբաղի տարածքում հանդիպող ձեռքաթևավորների՝ չղջիկների, տեսակային կազմի, տարածվածության, կենսաբանական առանձնահատկությունների, մակաբույծների և բնության ու մարդու համար ունեցած նշանակության համալիր ուսումնասիրությանը։ Տարածաշրջանի լեռնային ռելիեֆը, տարբեր բարձրությունների գոտիականությունը, քարանձավների և ժայռային ապաստարանների առկայությունը, ինչպես նաև անտառային, տափաստանային և կիսաանտառային կենսավայրերի համադրությունը բարենպաստ պայմաններ են ստեղծում չղջիկների բազմազան համայնքների ձևավորման համար։ Նախկին ուսումնասիրություններում տարածաշրջանի ձեռքաթևավորները ներկայացվել են մի քանի ընտանիքներով, իսկ տեսակների թիվը հետագա կարգաբանական վերանայումների արդյունքում փոփոխվել է՝ ընդգրկելով մոտ երկու տասնյակ և ավելի տեսակներ։ Աշխատության կարևոր խնդիրներից է տարածաշրջանի ձեռքաթևավորների տեսակային կազմի ճշգրտումը։ Դրա համար կարող են օգտագործվել կենդանիների արտաքին և գանգաբանական հատկանիշների ուսումնասիրություն, չափագրական տվյալներ, տարածման քարտեզագրում, ինչպես նաև ժամանակակից կարգաբանական և գենետիկական մեթոդներ։ Տեսակների ճիշտ տարբերակումը հատկապես կարևոր է, քանի որ արտաքինից միմյանց նման չղջիկների որոշ տեսակներ կարող են էապես տարբերվել իրենց կենսաբանությամբ, ապրելավայրերի ընտրությամբ և պահպանության կարգավիճակով։ Հայաստանի և Լեռնային Ղարաբաղի ձեռքաթևավորների վերաբերյալ առանձին ուսումնասիրություններում, օրինակ, ուսումնասիրվել են սովորական երկարաթևի ձևաբանական և նյարդակազմաբանական առանձնահատկությունները և քննարկվել է տարածաշրջանում ենթատեսակային տարբերակման հնարավորությունը։ Հետազոտության մյուս կարևոր ուղղությունը կենդանիների կենսաբանության ուսումնասիրությունն է։ Կարող են դիտարկվել դրանց կենսակերպը, սննդառությունը, ակտիվության սեզոնային փոփոխությունները, բազմացումը, ձմեռումը, գաղթերը, ապաստարանների ընտրությունը և տարածքային վարքագիծը։ Չղջիկների մեծ մասը գիշերային ակտիվություն ունեցող միջատակեր կենդանիներ են, ուստի նրանց տարածվածությունը մեծապես կախված է սննդային ռեսուրսների առկայությունից և այնպիսի ապաստարանների պահպանվածությունից, ինչպիսիք են քարանձավները, ժայռաճեղքերը, ծառերի փչակները և որոշ շինություններ։ Տարբեր տեսակների կենսաբանական պահանջների բացահայտումը հնարավորություն է տալիս հասկանալու դրանց տարածման օրինաչափությունները և գնահատելու շրջակա միջավայրի փոփոխությունների ազդեցությունը։ Աշխատության մեջ կարող է ուսումնասիրվել նաև տեսակների տարածական բաշխվածությունը։ Լեռնային ռելիեֆի պայմաններում նույն տարածաշրջանի տարբեր բարձրադիր գոտիները կարող են ունենալ էապես տարբեր ջերմաստիճանային, խոնավության, բուսականության և սննդային պայմաններ, ինչն անդրադառնում է ձեռքաթևավորների տեսակային կազմի վրա։ Դաշտային դիտարկումների և որսումների տվյալների միջոցով հնարավոր է որոշել առանձին տեսակների հանդիպման հաճախականությունը, թվաքանակը և նախընտրելի կենսավայրերը։ Այսպիսի տվյալները կարող են հիմք հանդիսանալ տարածաշրջանի ձեռքաթևավորների ֆաունիստիկ քարտեզի կազմման համար։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի մակաբույծների ուսումնասիրությունը։ Չղջիկների վրա կարող են հանդիպել տարբեր էկտոմակաբույծներ՝ տզեր, լվեր, հատուկ չղջիկային ճանճեր, տիզանման մակաբույծներ և այլ օրգանիզմներ, իսկ օրգանիզմի ներսում կարող են հանդիպել նաև էնդոմակաբույծներ։ Հայաստանի մանր կաթնասունների վերաբերյալ ժամանակակից հետազոտություններում չղջիկների մոտ հայտնաբերվել են, մասնավորապես, Hippoboscidae, Ixodidae, Argasidae, Spinturnicidae, Macronyssidae և Nycteribiidae ընտանիքներին պատկանող էկտոմակաբույծներ, ընդ որում առավել հաճախ արձանագրվել են Spinturnicidae և Macronyssidae ներկայացուցիչները։ Մակաբուծաբանական ուսումնասիրությունը կարևոր է ոչ միայն չղջիկների առողջական վիճակը հասկանալու, այլև մակաբույծների և նրանց տերերի միջև փոխհարաբերությունները բացահայտելու համար։ Կարող են ուսումնասիրվել մակաբույծների տեսակային կազմը, տարածվածությունը, վարակվածության ինտենսիվությունը, սեզոնային փոփոխությունները և տարբեր չղջիկների տեսակների նկատմամբ դրանց ընտրողականությունը։ Այդ տվյալները հնարավորություն են տալիս բացահայտել այն էկոլոգիական պայմանները, որոնք նպաստում են մակաբույծների տարածմանը, ինչպես նաև հասկանալ դրանց հնարավոր դերը կենդանիների պոպուլյացիաների առողջական վիճակի ձևավորման մեջ։ Ուսումնասիրության կարևոր բաժին կարող է լինել ձեռքաթևավորների էկոլոգիական նշանակության գնահատումը։ Չղջիկները բազմաթիվ միջատների բնական կարգավորիչներ են և կարող են զգալի քանակությամբ միջատներ ոչնչացնել, այդ թվում՝ գյուղատնտեսական նշանակություն ունեցող վնասատուներ։ Այդ պատճառով նրանց ներկայությունը կարող է նպաստել բնական էկոհամակարգերի հավասարակշռությանը և որոշ դեպքերում ունենալ տնտեսական նշանակություն՝ նվազեցնելով վնասատու միջատների պոպուլյացիաները։ Միաժամանակ նրանք սննդային շղթաների կարևոր օղակ են՝ ծառայելով որպես կեր այլ գիշատիչ կենդանիների համար։ Տարածաշրջանի կենսաբազմազանության պահպանության տեսանկյունից աշխատանքը կարող է առանձնացնել հազվագյուտ, քիչ ուսումնասիրված կամ վտանգված տեսակները։ Նախկին տվյալները ցույց են տվել, որ Լեռնային Ղարաբաղի տերիոֆաունայում առկա են հազվագյուտ և ռելիկտային տեսակներ, որոնց թվում կան պահպանության կարիք ունեցող ձեռքաթևավորներ։ Այս հանգամանքը կարևոր է հատկապես ապաստարանների պահպանության, քարանձավների և այլ բնական կենսավայրերի պաշտպանության, ինչպես նաև մարդու գործունեության հետևանքով առաջացող խանգարումների նվազեցման տեսանկյունից։ Աշխատության գործնական նշանակությունն այն է, որ ստացված տվյալները կարող են կիրառվել տարածաշրջանի կենսաբազմազանության գնահատման, հազվագյուտ տեսակների պահպանության, բնական ապաստարանների կառավարման և էկոլոգիական մոնիթորինգի ծրագրերի մշակման համար։ Տեսակների տարածման, կենսաբանության և մակաբուծների վերաբերյալ տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս ձեռքաթևավորներին դիտարկել որպես միասնական էկոլոգիական համակարգի բաղադրիչ, այլ ոչ միայն առանձին կենդանատեսակների հավաքածու։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը նպատակ ունի ամբողջական պատկերացում ձևավորել Լեռնային Ղարաբաղի ձեռքաթևավորների բազմազանության և կենսաբանության մասին՝ միաժամանակ բացահայտելով դրանց մակաբուծային համակարգերը, էկոլոգիական դերերը և պահպանության խնդիրները։ Այն արժեքավոր է կենդանաբանության, էկոլոգիայի, մակաբուծաբանության և բնության պահպանության մասնագետների համար, քանի որ համադրում է ֆաունիստիկ, կենսաբանական և մակաբուծաբանական տվյալները և դրանց հիման վրա գնահատում տարածաշրջանի չղջիկների գիտական ու բնապահպանական նշանակությունը։