Մեթակրիլամիդի ածանցյալների ստացումը և դրանցով հոսքաջրերից մետաղների կատիոնների կորզման բնապահպանական գործընթացի մշակումը

Политология

Փաստաթուղթը ներկայացնում է Հայոց ազգային ժողովի տասնվեցերորդ նիստի արձանագրությունը և կարևոր սկզբնաղբյուր է արևմտահայ համայնքի հասարակական ու քաղաքական կյանքի ուսումնասիրության համար։ Ազգային ժողովը կարևոր դեր ուներ համայնքային կառավարման, ազգային հաստատությունների գործունեության, կրթական ու հասարակական խնդիրների քննարկման և հավաքական որոշումների ընդունման գործում։ Նիստերի արձանագրությունները հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու ժողովական աշխատանքի կազմակերպման, քննարկումների ընթացքի, մասնակիցների դիրքորոշումների և որոշումների ձևավորման եղանակների մասին։ Դրանք արտացոլում են համայնքի ներքին կառավարման սկզբունքները և այն հարցերի շրջանակը, որոնց շուրջ ձևավորվում էին ազգային կառույցների գործունեության առաջնահերթությունները։ Այսպիսի գրավոր վկայությունները կարևոր են նաև իրավական ու վարչական պատմության տեսանկյունից, քանի որ ցույց են տալիս ներկայացուցչական մարմնի աշխատանքի փաստաթղթավորման և հանրային պատասխանատվության ավանդույթները։ Արձանագրությունների ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել 19-րդ դարի արևմտահայ հասարակական մտքի, համայնքային ինքնակազմակերպման և ազգային հաստատությունների փոխհարաբերությունների բացահայտմանը։ Դրանք արժեքավոր նյութ են պատմաբանների, իրավագետների և հայ հասարակական կյանքի հետազոտողների համար՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրելու ազգային կառավարման փորձը ոչ միայն ընդհանուր պատմական իրադարձությունների, այլև ժողովական աշխատանքի անմիջական գրավոր հետքերի միջոցով։

Литература

Այս ժողովածուն ներկայացնում է ռուսերենից հայերեն կատարված արձակ և չափածո թարգմանություններ՝ արտացոլելով 19-րդ դարի հայ գրական կյանքում թարգմանական գործունեության, լեզվական փոխազդեցության և ազգային գրականության հարստացման կարևոր գործընթացները։ Խորագրում ընդգծված երկու հիմնական գրական ձևերը՝ արձակն ու չափածոն, վկայում են հրատարակության ընդգրկուն գրական ուղղվածության մասին և մատնանշում տարբեր ժանրերի ու արտահայտչամիջոցների ներկայացման նպատակը։ Արձակ թարգմանությունները հնարավորություն են տալիս հայ ընթերցողին հաղորդակից դառնալու ռուսալեզու գրականության պատումային ավանդույթներին, գեղարվեստական մտածողությանը, մարդկային հարաբերությունների պատկերներին և հասարակական կյանքի տարբեր դրսևորումներին, իսկ չափածո երկերի թարգմանությունները բացում են ռուսական բանաստեղծական խոսքի, պատկերային համակարգի, հուզական արտահայտչականության և տաղաչափական առանձնահատկությունների յուրացման հնարավորությունը։ Այսպիսի ժողովածուների կարևոր նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ թարգմանությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես մեկ լեզվից մյուսը գրական ստեղծագործությունների փոխանցման միջոց, այլև որպես ազգային մշակույթների միջև մտավոր հաղորդակցության, գեղարվեստական փորձի փոխանակման և գրական հորիզոնների ընդլայնման կարևոր ճանապարհ։ Ռուսերենից հայերեն թարգմանական գործունեությունը 19-րդ դարում առանձնահատուկ նշանակություն ձեռք բերեց հայ կրթական և մշակութային կյանքի զարգացման պայմաններում։ Ռուսական գրականությունը հայ մտավորականությանը հաղորդակից էր դարձնում նոր գեղագիտական գաղափարների, գրական ժանրերի, հասարակական մտածողության և մարդկային բնավորությունների գեղարվեստական պատկերման տարբեր եղանակների։ Դրանց հայերեն թարգմանությունը հնարավորություն էր տալիս այդ արժեքները ներառելու հայ ընթերցողական միջավայրում և նպաստելու ազգային գրականության զարգացմանը։ Ժողովածուի գաղափարական նշանակությունը կարելի է դիտարկել նաև հայերենի արտահայտչական հնարավորությունների ընդլայնման տեսանկյունից։ Օտարալեզու գրական ստեղծագործությունների թարգմանությունը պահանջում է ոչ միայն բառային համապատասխանությունների որոնում, այլև սկզբնաղբյուրի ոճի, տրամադրության, պատկերավորման, մտքի կառուցվածքի և գեղարվեստական ազդեցության փոխանցում։ Արձակ երկերի թարգմանության ընթացքում կարևոր է պահպանել պատումի բնական ընթացքը, նկարագրությունների ամբողջականությունը, երկխոսությունների կենդանությունը և կերպարների անհատական խոսքը։ Չափածո ստեղծագործությունների թարգմանությունը, իր հերթին, առաջադրում է լրացուցիչ խնդիրներ՝ կապված բանաստեղծական ռիթմի, հանգավորման, տաղաչափության, պատկերների և հուզական երանգների պահպանման հետ։ Այս երկու ձևերի համատեղ ներկայացումը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու թարգմանչական աշխատանքի բազմակողմանիությունը և հայերեն գրական խոսքի տարբեր ժանրերում կիրառման հնարավորությունները։ Թարգմանական գրականությունը կարևոր դեր է կատարում նաև ընթերցողի գեղագիտական ճաշակի ձևավորման գործում։ Այն ծանոթացնում է այլ ժողովուրդների գրական ավանդույթներին, ընդլայնում աշխարհի և մարդկային հասարակության մասին պատկերացումները, զարգացնում համեմատական մտածողությունը և նպաստում տարբեր մշակույթների նկատմամբ հետաքրքրության ձևավորմանը։ Ռուս գրականության հայերեն թարգմանությունները հատկապես կարևոր էին այն ժամանակաշրջանում, երբ հայ կրթական հաստատություններում ռուսերենը լայնորեն կիրառվում էր որպես գիտելիքի և մշակութային հաղորդակցության լեզու։ Դրանք նպաստում էին ռուսական գրականության գեղարվեստական արժեքների տարածմանը, միաժամանակ խթանելով հայերեն ընթերցանության զարգացումը։ Գրական առումով ժողովածուն հետաքրքրություն է ներկայացնում արձակի և պոեզիայի թարգմանական սկզբունքների համադրման տեսանկյունից։ Երկու գրական ձևերի առկայությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու հայ թարգմանական լեզվի ձևավորման առանձնահատկությունները, գեղարվեստական խոսքի փոխանցման եղանակները և ռուսերեն բնագրերի ազդեցությունը հայերեն գրավոր արտահայտչամիջոցների վրա։ Թարգմանական գրականության միջոցով հայերենում հարստանում էին նկարագրական, պատմողական և քնարական խոսքի հնարավորությունները, զարգանում էին նոր ոճական լուծումներ և ընդլայնվում գրական բառապաշարը։ Միաժամանակ թարգմանությունը պահանջում էր ստեղծագործական մոտեցում, քանի որ լեզուների կառուցվածքային ու արտահայտչական տարբերությունները հաճախ անհրաժեշտություն էին առաջացնում գտնելու հայերենին բնորոշ ինքնուրույն ձևակերպումներ։ Այդ գործընթացը նպաստում էր ոչ միայն առանձին ստեղծագործությունների մատչելիությանը, այլև հայ գրական լեզվի մշակմանը և գեղարվեստական ինքնուրույնության ամրապնդմանը։ Պատմական ու մշակութային առումով հրատարակությունն առանձնահատուկ տեղ ունի Մոսկվայի Լազարյան ճեմարանի կրթական և հրատարակչական գործունեության համատեքստում։ Լազարյան ճեմարանը 19-րդ դարի հայ կրթական ու գիտական կյանքի կարևոր կենտրոններից էր, որտեղ մեծ ուշադրություն էր դարձվում հայոց լեզվի, ռուսերենի, եվրոպական լեզուների, պատմության, գրականության և այլ գիտությունների ուսուցմանը։ Ճեմարանի գործունեությունը նպաստում էր հայ մտավորականության նոր սերնդի ձևավորմանը, ազգային կրթության զարգացմանը և հայ հասարակության կապերի ընդլայնմանը ռուսական ու եվրոպական մշակութային միջավայրերի հետ։ Նրա տպարանում լույս տեսած գրքերը կարևոր դեր են ունեցել հայերեն ուսումնական, գիտական և գեղարվեստական գրականության տարածման գործում։ Այս հրատարակությունը վկայում է նաև այն մասին, որ թարգմանական գրականությունը դիտարկվել է որպես կրթական գործընթացի կարևոր բաղադրիչ՝ ծառայելով լեզվական կարողությունների զարգացմանը, գեղարվեստական ընթերցանության խթանմանը և տարբեր ժողովուրդների գրական ժառանգության ճանաչմանը։ Ռուս-հայկական գրական կապերի ուսումնասիրության համար ժողովածուն արժեքավոր է որպես 19-րդ դարի մշակութային փոխազդեցության և թարգմանական գործունեության պատմական վկայություն։ Այն հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու հայերեն թարգմանական գրականության զարգացման փուլերին, ռուսական գրականության տարածման ուղիներին, թարգմանական լեզվի ձևավորմանը և Լազարյան ճեմարանի կրթամշակութային դերակատարությանը։ Հրատարակությունը կարող է հետաքրքրել հայագետներին, գրականագետներին, թարգմանաբաններին, ռուս-հայկական գրական կապերով զբաղվող հետազոտողներին, լեզվաբաններին, կրթության պատմաբաններին, մատենագետներին և դասական թարգմանական գրականությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Նրա կարևորությունը պայմանավորված է ոչ միայն ռուսերենից հայերեն գեղարվեստական խոսքի փոխանցման նշանակությամբ, այլև այն պատմական գործընթացի արտացոլմամբ, որի միջոցով հայ գրականությունը հաղորդակցվել է այլ ժողովուրդների ստեղծագործական փորձին, ընդլայնել սեփական արտահայտչական հնարավորությունները և ամրապնդել իր տեղը միջազգային գրական ու մշակութային հարաբերությունների համակարգում։

Химия

Աշխատությունը նվիրված է ցածր ջերմաստիճաններում պինդ ֆազում ընթացող դետոնացիոն ռեակցիաների ուսումնասիրությանը՝ ֆիզիկական քիմիայի, նյութագիտության և պայթյունային գործընթացների տեսական ու փորձարարական հետազոտությունների շրջանակում։ Հետազոտության կենտրոնում այն ֆիզիկաքիմիական երևույթներն են, որոնք տեղի են ունենում պինդ նյութերում արագ էներգետիկ փոխակերպումների և դետոնացիոն ալիքի տարածման պայմաններում։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է այն պատճառով, որ ցածր ջերմաստիճանային միջավայրում նյութի ֆիզիկական հատկությունները, փուլային վիճակը, ջերմափոխանակությունը և քիմիական փոխակերպումների արագությունը կարող են էապես տարբերվել սովորական պայմաններից՝ ազդելով գործընթացի ընդհանուր դինամիկայի վրա։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել դետոնացիոն ալիքի տարածման առանձնահատկությունները, պինդ միջավայրի կառուցվածքային փոփոխությունները, ճնշման և ջերմաստիճանի փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև ռեակցիոն գոտու ձևավորման և էներգիայի փոխանցման ընդհանուր օրինաչափությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել պինդ նյութի կառուցվածքի, խտության, ջերմաստիճանի և այլ ֆիզիկական պարամետրերի ազդեցությանը դետոնացիոն գործընթացի բնութագրերի վրա։ Հետազոտությունը կարող է նաև անդրադառնալ փուլային անցումներին և դրանց հնարավոր կապին արագ ընթացող քիմիական ռեակցիաների հետ, քանի որ պինդ ֆազային համակարգերում նյութի կառուցվածքային փոփոխությունները կարևոր դեր կարող են ունենալ էներգիայի տարածման և ռեակցիայի զարգացման գործընթացներում։ Տեսական մոդելավորումը հնարավորություն է տալիս նկարագրելու դետոնացիոն երևույթների ընդհանուր օրինաչափությունները և համեմատելու տարբեր նյութական համակարգերի վարքը՝ առանց սահմանափակվելու միայն մակրոսկոպիկ դիտարկումներով։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է արագ ընթացող ֆիզիկաքիմիական գործընթացների և պինդ նյութերի վարքի վերաբերյալ գիտելիքների ընդլայնմամբ, ինչպես նաև ծայրահեղ պայմաններում նյութի հատկությունների ուսումնասիրմամբ։ Նման հետազոտությունները կարող են նշանակություն ունենալ նաև նյութագիտության, բարձր ճնշումների ֆիզիկայի և արագ էներգետիկ գործընթացների տեսության համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ուսումնասիրում է ցածր ջերմաստիճանային պայմաններում պինդ նյութերի դետոնացիոն վարքի ֆիզիկական և քիմիական օրինաչափությունները՝ ուշադրություն դարձնելով նյութի կառուցվածքի, ջերմադինամիկական վիճակի և արագ ընթացող էներգետիկ փոխակերպումների փոխազդեցությանը։

История

Այս աշխատանքը նվիրված է XIX դարի վերջի և XX դարի սկզբի հայ ազգային-ազատագրական պայքարի կարևոր փուլերից մեկի ուսումնասիրությանը, որտեղ դիտարկվում են ֆիդայական շարժման ձևավորման պատճառները, զարգացման ընթացքը և պատմական նշանակությունը։ Հեղինակը վերլուծում է այն քաղաքական, սոցիալ-տնտեսական և անվտանգային պայմանները, որոնք նպաստել են զինված ինքնապաշտպանական խմբերի առաջացմանը Օսմանյան կայսրությունում և Կովկասյան տարածաշրջանում՝ ընդգծելով հայ բնակչության իրավունքների պաշտպանության անհրաժեշտությունը այդ ժամանակաշրջանի պայմաններում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ֆիդայական ջոկատների կազմակերպական կառուցվածքին, նրանց գործողությունների մարտավարությանը և տեղական համայնքների հետ համագործակցության ձևերին։ Աշխատությունը նաև ուսումնասիրում է նշանավոր ֆիդայիների գործունեությունը, նրանց առաջնորդական դերակատարությունը և գաղափարական մոտիվացիաները՝ կապված ազգային ինքնության պահպանման և ինքնապաշտպանության գաղափարի հետ։ Միաժամանակ ներկայացվում է շարժման ազդեցությունը հայ հասարակական-քաղաքական մտքի ձևավորման, ազգային ինքնագիտակցության բարձրացման և հետագա ազատագրական պայքարի զարգացման վրա։ Շեշտվում է, որ ֆիդայական շարժումը, չնայած իր տարբեր դրսևորումներին և պատմական բարդություններին, կարևոր դեր է ունեցել հայ ժողովրդի ազգային դիմադրողականության և քաղաքական ինքնակազմակերպման գործընթացում։

История

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է Տայք (պատմական տարածաշրջան Հարավային Կովկասում) վարչական և ժողովրդագրական կառուցվածքի զարգացման առանձնահատկություններին XVI դարից մինչև XIX դարի առաջին երեսնամյակ՝ ընդգծելով օսմանյան և տարածաշրջանային վարչական համակարգերի ազդեցությունը բնակչության կազմի, տեղաբաշխման և սոցիալ-տնտեսական կյանքի վրա։ Աշխատանքը դիտարկում է այն գործընթացները, որոնց միջոցով տարածաշրջանը ինտեգրվել է Օսմանյան կայսրության վարչական կառուցվածքին, ձևավորվել են նոր հարկային և կառավարչական միավորներ, ինչպես նաև փոփոխվել են բնակչության էթնիկ և կրոնական հարաբերակցությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում գյուղական և քաղաքային բնակավայրերի ցանցին, տնտեսական գործունեության հիմնական ձևերին՝ գյուղատնտեսություն, անասնապահություն և տեղական արհեստներ, որոնք որոշել են բնակչության տեղաբաշխման առանձնահատկությունները։ Նյութը վերլուծում է նաև միգրացիոն գործընթացները, պատերազմների և վարչական վերաձևումների ազդեցությունը ժողովրդագրական պատկերի վրա, ինչպես նաև հարկային համակարգի դերը բնակչության սոցիալ-տնտեսական կառուցվածքի ձևավորման մեջ։ Կարևորվում են նաև եկեղեցական և համայնքային կառույցների ազդեցությունը տեղական ինքնակազմակերպման և մշակութային ինքնության պահպանման վրա։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ Տայքի վարչաժողովրդագրական պատկերը տվյալ ժամանակաշրջանում ձևավորվել է բազմաշերտ պատմական գործընթացների արդյունքում՝ համադրելով քաղաքական վերահսկողությունը, տնտեսական պայմանները և տարածաշրջանային էթնոկրոնական փոփոխությունները։

История

Այս աշխատությունը նվիրված է Ա. Ֆ. Մյասնիկովի (Ալ. Մարտունի) կյանքի, գործունեության և պատմական ժառանգության ուսումնասիրությանը։ Գրքում ներկայացվում են նրա հասարակական, քաղաքական և գաղափարական գործունեության հիմնական փուլերը, ինչպես նաև նրա դերը ժամանակաշրջանի կարևորագույն գործընթացներում։ Հեղինակը անդրադառնում է Մյասնիկովի անձին, նրա կազմակերպչական կարողություններին, պետական և հասարակական գործունեությանը, գաղափարական հայացքներին ու պատմական նշանակությանը՝ հիմնվելով կենսագրական նյութերի, փաստաթղթերի և ժամանակակիցների հիշողությունների վրա։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել տվյալ ժամանակաշրջանի քաղաքական և հասարակական միջավայրի, ինչպես նաև այն դերակատարների մասին, որոնք ազդեցություն են ունեցել տարածաշրջանի պատմական զարգացումների վրա։ Գիրքը արժեքավոր աղբյուր է պատմաբանների, հասարակագետների, քաղաքական պատմությամբ հետաքրքրվողների, ուսանողների և ընթերցողների համար, ովքեր ուսումնասիրում են Հայաստանի և տարածաշրջանի նորագույն պատմության կարևոր դեմքերին։