Միջնադարյան Հայաստանի առևտրական կապերը VI–XIII դարերում՝ ըստ ապակեգործության տվյալների

Социальная работа

Հրատարակությունը ներկայացնում է Բաքվում գործող՝ Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի անունը կրող Մարդասիրական ընկերության խորհրդի գործունեության հաշվետվությունը՝ ներառելով նաև ընկերության ատենադպիր Սարգիս Վարշամյանցի հորդորական խոսքն ու ճառերը։ Այն կարևոր պատմական վավերագիր է տասնիններորդ դարի հայ հասարակական կյանքի, բարեգործական նախաձեռնությունների և համայնքային ինքնակազմակերպման ուսումնասիրության համար։ Մարդասիրական ընկերությունները նշանակալի դեր են ունեցել հայ համայնքների սոցիալական ու մշակութային կյանքում՝ նպաստելով կարիքավորների օգնությանը, կրթական և հանրօգուտ նախաձեռնությունների իրականացմանը, ինչպես նաև հասարակական համերաշխության ամրապնդմանը։ Նման հաստատությունների գործունեության հաշվետվությունները հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու կազմակերպական կառուցվածքի, կառավարման ձևերի, խորհրդի աշխատանքի և հանրային պատասխանատվության մասին։ Հաշվետվությանը կից հորդորական խոսքն ու ճառերը լրացուցիչ կարևորություն են հաղորդում հրատարակությանը՝ արտացոլելով բարեգործության, մարդասիրության, հասարակական պարտքի և համայնքի բարօրության վերաբերյալ ժամանակաշրջանի պատկերացումներն ու արժեքները։ Դրանք հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես էին հասարակական կազմակերպությունները հիմնավորում իրենց գործունեության անհրաժեշտությունը, դիմում համայնքի անդամներին և խրախուսում մասնակցությունն ու աջակցությունը հանրօգուտ գործին։ Հրատարակությունը կարևոր է նաև Բաքվի հայ համայնքի պատմության տեսանկյունից, քանի որ ներկայացնում է համայնքային հաստատությունների գործունեության և հայ հասարակական կյանքի կազմակերպման առանձնահատկությունները։ Այն կարող է հետաքրքրել հայոց պատմությամբ, բարեգործական շարժումների զարգացմամբ, հասարակական կազմակերպությունների պատմությամբ, հայ հրապարակախոսությամբ և համայնքային ինքնակառավարման ավանդույթներով զբաղվող հետազոտողներին։ Նյութը արժեքավոր է պատմաբանների, մատենագետների և հայ հին տպագիր գրքի ուսումնասիրողների համար՝ որպես սկզբնաղբյուր, որն օգնում է բացահայտելու հայ համայնքներում ձևավորված մարդասիրական նախաձեռնությունների գաղափարական հիմքերը, կազմակերպական փորձը և հասարակական նշանակությունը։ Հրատարակությունը նաև վկայում է տպագիր խոսքի դերի մասին համայնքային կյանքի լուսաբանման, հանրային կարծիքի ձևավորման և բարեգործական արժեքների տարածման գործում։

Биология

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է հիպոթալամուսի մամիլյար մարմինների (mamillary nuclei) և հիպոկամպային կառուցվածքների դերին բուլբար շնչառական կենտրոնի նեյրոնների ակտիվության կարգավորման մեխանիզմներում հիպօքսիայի պայմաններում՝ ընդգծելով կենտրոնական նյարդային համակարգի ինտեգրատիվ պատասխանների բարդությունը։ Նյութում վերլուծվում են այն նեյրոնային ցանցերը, որոնք կապում են լիմբիկ համակարգի կառուցվածքները՝ մասնավորապես հիպոկամպը և հիպոթալամուսի մամիլյար կորիզները, ուղեղաբնի շնչառական կենտրոնների հետ՝ ապահովելով շնչառական ռիթմի հարմարեցումը թթվածնի պակասի պայմաններում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում սինապտիկ փոխազդեցությունների, նեյրոմեդիատոր համակարգերի և հետադարձ կապերի մեխանիզմներին, որոնք ազդում են բուլբար շնչառական կենտրոնի նեյրոնների գրգռելիության վրա։ Քննարկվում են նաև հիպօքսիկ պայմաններում առաջացող ֆունկցիոնալ փոփոխությունները՝ շնչառական հաճախականության կարգավորում, վեգետատիվ պատասխանների ակտիվացում և լիմբիկ-հիպոթալամիկ առանցքի ներգրավվածություն սթրեսային ռեակցիաներում։ Ուսումնասիրությունը ընդգծում է, որ այս կառուցվածքների փոխկապակցված գործունեությունը կարևոր դեր ունի շնչառության նեյրոգեն կարգավորման և օրգանիզմի հարմարվողական պատասխանների ապահովման գործում՝ հիպօքսիայի պայմաններում։

Химия

Աշխատանքը նվիրված է գամմա-ամինաբութիրաթթվի (ԳԱՄԹ) և դրա ցիկլիկ ածանցյալների հակաօքսիդանտային ակտիվության ուսումնասիրությանը և դրանց հնարավոր նշանակությանը հիպոկինեզի պայմաններում ուղեղային արյան շրջանառության խանգարումների շտկման գործընթացում։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են հիպոկինեզի՝ շարժողական ակտիվության սահմանափակման հետևանքով առաջացող կենսաքիմիական և ֆիզիոլոգիական փոփոխությունները, դրանց ազդեցությունը կենտրոնական նյարդային համակարգի գործունեության և ուղեղային հեմոդինամիկայի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում օքսիդատիվ սթրեսի ձևավորմանը, ազատ ռադիկալների առաջացմանն ու կուտակմանը, հակաօքսիդանտային պաշտպանության համակարգի խախտումներին և դրանց հնարավոր դերին ուղեղային շրջանառության պաթոլոգիական փոփոխությունների զարգացման մեջ։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են ԳԱՄԹ-ի և դրա ցիկլիկ ածանցյալների կենսաբանական հատկությունները, դրանց ազդեցությունը նյարդային համակարգի ֆունկցիոնալ վիճակի, անոթային կարգավորման և հյուսվածքների օքսիդավերականգնման գործընթացների վրա։ Վերլուծվում է նաև այդ միացությունների հակաօքսիդանտային ներուժը և դրա հնարավոր կապը ուղեղային հյուսվածքների պաշտպանվածության ու արյան շրջանառության կարգավորման մեխանիզմների հետ։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել հիպոկինեզի պայմաններում զարգացող ուղեղային շրջանառության խանգարումների կենսաքիմիական մեխանիզմների ավելի խոր ըմբռնմանը և նոր դեղաբանական մոտեցումների որոնմանը։ Աշխատանքը հետաքրքրություն է ներկայացնում կենսաքիմիայի, դեղագիտության, նյարդաբանության և պաթոֆիզիոլոգիայի ոլորտների մասնագետների, հետազոտողների, բժշկական և կենսաբանական ուղղությունների ուսանողների համար։

Математика

Հավանականություն և կիրառական վիճակագրություն-ը բարձրագույն մաթեմատիկայի ուսումնական ձեռնարկ է, որը միավորում է հավանականությունների տեսության հիմունքները և կիրառական վիճակագրության հիմնական մեթոդները՝ նպատակ ունենալով ուսանողներին տրամադրել ինչպես տեսական գիտելիք, այնպես էլ գործնական վերլուծական հմտություններ, աշխատությունում ներկայացվում են պատահական իրադարձությունների և պատահական մեծությունների հիմնական հասկացությունները, բաշխումների տեսակները, մաթեմատիկական սպասումը և դիսպերսիան, ինչպես նաև վիճակագրական տվյալների հավաքագրման, խմբավորման և վերլուծության մեթոդները, ներառյալ միջինների, ցրվածության չափերի և հավանական գնահատականների հաշվարկը, առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում վիճակագրական հիպոթեզների ստուգման, վստահության միջակայքերի կառուցման և ռեգրեսիոն վերլուծության հիմունքներին, միաժամանակ ընդգծվում է մաթեմատիկական մոդելավորման դերը իրական խնդիրների լուծման մեջ՝ տնտեսագիտությունից և ինժեներությունից մինչև սոցիալական գիտություններ, աշխատությունը նպատակ ունի ձևավորել տվյալների գիտական մշակման և վերլուծության կարողություններ՝ կապելով տեսությունը կիրառական խնդիրների հետ։

География

Աշխատությունը նվիրված է Սևանա լճի ավազանում տարածված երկրաբանական վտանգների ուսումնասիրությանը, դրանց առաջացման պայմանների, տարածական առանձնահատկությունների և փոխադարձ կապերի բացահայտմանը։ Քննության են առնվում տարածաշրջանի երկրաբանական կառուցվածքը, տեկտոնական և գեոմորֆոլոգիական առանձնահատկությունները, ապարների կազմն ու հատկությունները, ռելիեֆը և այլ բնական գործոններ, որոնք կարող են նպաստել վտանգավոր երկրաբանական գործընթացների ձևավորմանն ու ակտիվացմանը։ Վերլուծվում են սեյսմիկ երևույթների, սողանքների, քարաթափումների, փլուզումների, էրոզիոն գործընթացների և այլ երկրադինամիկական երևույթների տարածման ու զարգացման հնարավոր օրինաչափությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տարբեր վտանգների փոխկապակցվածությանը և այն դեպքերին, երբ մեկ բնական գործընթաց կարող է պայմանավորել կամ ուժեղացնել մեկ այլ գործընթացի զարգացումը։ Դիտարկվում է երկրաբանական, հիդրոլոգիական, կլիմայական և մարդածին գործոնների համատեղ ազդեցությունը տարածքի կայունության վրա։ Քննարկվում են վտանգավոր տեղամասերի հայտնաբերման, տարածքային գնահատման, քարտեզագրման և մշտադիտարկման մեթոդական մոտեցումները։ Կարևորվում է երկրաբանական վտանգների համալիր գնահատումը բնակավայրերի, ճանապարհների, ինժեներական կառույցների, գյուղատնտեսական տարածքների և բնական էկոհամակարգերի անվտանգության ապահովման տեսանկյունից։ Անդրադարձ է կատարվում նաև բնական վտանգների հետևանքների կանխատեսման, ռիսկերի նվազեցման և տարածքային պլանավորման ընթացքում երկրաբանական տվյալների կիրառման անհրաժեշտությանը։ Հետազոտությունը կարող է նպաստել Սևանա լճի ավազանի երկրաբանական միջավայրի վերաբերյալ գիտելիքների խորացմանը և բնական վտանգների կառավարման ու կանխարգելիչ միջոցառումների գիտական հիմնավորմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել երկրաբանության, գեոմորֆոլոգիայի, սեյսմաբանության, բնապահպանության և բնական ռիսկերի կառավարման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Культура

Գիտական աշխատությունը նվիրված է ժամանակակից բեմական տեխնոլոգիաների զարգացման, դրանց ճարտարապետական և ինժեներական առանձնահատկությունների, ինչպես նաև Հայաստանի հանդիսատեսային դահլիճներ ունեցող մշակութային շինությունների վերակառուցման և արդիականացման գործընթացներում կիրառման հնարավորությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակներում քննության են առնվում թատրոնների, համերգասրահների, մշակույթի տների և բազմաֆունկցիոնալ հանդիսատեսային կառույցների ճարտարապետական ու տարածական կազմակերպման սկզբունքները, բեմական տարածքների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, հանդիսատեսի և կատարողների փոխհարաբերությունը, ինչպես նաև ժամանակակից ներկայացումների տեխնիկական պահանջները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բեմական սարքավորումների, մեխանիկական համակարգերի, լուսային և ձայնային տեխնոլոգիաների, տեսապատկերային լուծումների և ավտոմատացված կառավարման միջոցների զարգացման հիմնական ուղղություններին։ Ուսումնասիրվում են շարժական բեմահարթակների, բարձրացնող և իջեցնող մեխանիզմների, պտտվող բեմերի, փոխակերպվող դեկորացիոն համակարգերի, բեմական վարագույրների և այլ տեխնիկական միջոցների կիրառման հնարավորությունները՝ տարբեր նշանակության հանդիսատեսային շինություններում։ Քննարկվում են ժամանակակից լուսավորության համակարգերի, թվային կառավարման տեխնոլոգիաների, ձայնային ուժեղացման և ակուստիկական մշակման սարքավորումների, տեսապրոյեկցիոն համակարգերի և մուլտիմեդիա լուծումների նշանակությունը բեմական ներկայացումների գեղարվեստական արտահայտչականության բարձրացման համար։ Անդրադարձ է կատարվում բեմի և հանդիսատեսային դահլիճի տարածական փոխկապակցվածությանը, տեսանելիության և լսելիության ապահովման պահանջներին, դահլիճների ակուստիկական հատկություններին, բեմական տարածքների չափերին և տեխնիկական ենթակառուցվածքների տեղաբաշխման առանձնահատկություններին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է Հայաստանի մշակութային շինությունների ճարտարապետական և տեխնիկական վիճակի գնահատման մեթոդաբանական մոտեցումների ուսումնասիրությունը, դրանց գործառական հնարավորությունների բացահայտումը և ժամանակակից բեմական տեխնոլոգիաների ներդրման համար անհրաժեշտ վերակառուցման սկզբունքների մշակումը։ Դիտարկվում են գոյություն ունեցող շինությունների ծավալատարածական սահմանափակումները, կրող կառուցվածքների առանձնահատկությունները, ինժեներական հաղորդակցությունների արդիականացման անհրաժեշտությունը և նոր սարքավորումների տեղադրման հետ կապված տեխնիկական ու կազմակերպական խնդիրները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում պատմաճարտարապետական և մշակութային արժեք ունեցող շինությունների վերակառուցման առանձնահատկություններին, դրանց գեղարվեստական կերպարի պահպանմանը, ժամանակակից տեխնոլոգիական պահանջների և պատմական միջավայրի ներդաշնակ համադրմանը։ Քննության են առնվում հանդիսատեսային տարածքների բազմաֆունկցիոնալ օգտագործման հնարավորությունները, դահլիճների փոխակերպվող կառուցվածքները, տարբեր ժանրերի ներկայացումների և մշակութային միջոցառումների կազմակերպման համար անհրաժեշտ ճկուն ճարտարապետական լուծումները։ Կարևորվում են նաև բեմական տեխնոլոգիաների ներդրման տնտեսական նպատակահարմարությունը, սարքավորումների շահագործման և սպասարկման պահանջները, էներգաարդյունավետության բարձրացումը, տեխնիկական անվտանգության ապահովումը և շինությունների երկարաժամկետ օգտագործման արդյունավետությունը։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակում ուսումնասիրվում են միջազգային փորձի կիրառման հնարավորությունները, ժամանակակից թատերական և համերգային շինությունների նախագծման միտումները, տեխնոլոգիական նորարարությունների ազդեցությունը բեմական արվեստի զարգացման վրա և դրանց համապատասխանեցումը Հայաստանի մշակութային ենթակառուցվածքների առանձնահատկություններին։ Անդրադարձ է կատարվում ճարտարապետների, կառուցվածքային և ինժեներական համակարգերի մասնագետների, բեմադրիչների, բեմանկարիչների, լուսային և ձայնային տեխնիկների համագործակցության նշանակությանը՝ վերակառուցման համալիր նախագծերի մշակման գործընթացում։ Հետազոտությունը կարող է նպաստել Հայաստանի հանդիսատեսային շինությունների վերակառուցման գիտամեթոդական հիմքերի կատարելագործմանը, մշակութային կառույցների գործառական հնարավորությունների ընդլայնմանը, բեմական տեխնոլոգիաների արդյունավետ ինտեգրմանը և ժամանակակից պահանջներին համապատասխան ճարտարապետական միջավայրի ձևավորմանը։ Աշխատությունն ունի տեսական և կիրառական նշանակություն և կարող է օգտակար լինել ճարտարապետների, շինարարական և ինժեներական համակարգերի նախագծողների, թատերական տեխնոլոգիաների մասնագետների, բեմանկարիչների, մշակութային հաստատությունների ղեկավարների, վերակառուցման նախագծերով զբաղվող մասնագետների, գիտաշխատողների, ասպիրանտների և ճարտարապետաշինարարական բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների ուսանողների համար։