Молитва Св. патриарха Нерсеса

Культура

Աշխատությունը նվիրված է հայոց գրավոր մշակույթի համապարփակ թվայնացման հիմնախնդրին՝ այն դիտարկելով ոչ միայն որպես մշակութային ժառանգության պահպանման տեխնիկական միջոց, այլև որպես պետական զարգացման, գիտության, կրթության և ազգային ինքնության ամրապնդման ռազմավարական ուղղություն։ Հետազոտության հիմքում այն գաղափարն է, որ ձեռագրերը, հին ու նոր տպագիր գրքերը, արխիվային փաստաթղթերը, պարբերականները, քարտեզները և գրավոր մշակույթի այլ նմուշները կազմում են ազգային հիշողության կարևորագույն շերտերից մեկը, որի երկարաժամկետ պահպանման և հասանելիության ապահովումը պահանջում է ժամանակակից թվային տեխնոլոգիաների համակարգված կիրառում։ Աշխատության մեջ թվայնացումը ներկայացվում է որպես բազմափուլ գործընթաց, որը չի սահմանափակվում փաստաթղթերի սկանավորմամբ։ Այն ներառում է նյութերի ընտրություն և նախապատրաստում, բարձրորակ թվային պատճենների ստեղծում, մետատվյալների ձևավորում, էլեկտրոնային կատալոգավորում, տեքստերի ճանաչում, թվային պահպանման համակարգերի ստեղծում և օգտվողների համար հասանելի տեղեկատվական հարթակների զարգացում։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ֆիզիկական կրիչների վրա պահպանվող մշակութային արժեքները վերածել երկարաժամկետ օգտագործման ենթակա թվային ռեսուրսների։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հայերեն գրավոր ժառանգության առանձնահատկություններին։ Հայկական ձեռագրերի և հին տպագիր նյութերի թվայնացումը պահանջում է ոչ միայն տեխնիկական բարձր որակ, այլև մասնագիտական նկարագրություն, քանի որ յուրաքանչյուր նյութ կարող է պարունակել պատմական, լեզվաբանական, գրական, արվեստաբանական և մատենագիտական մեծ արժեք ունեցող տեղեկություններ։ Թվային պատճենը լիարժեք գիտական ռեսուրս է դառնում այն դեպքում, երբ այն ուղեկցվում է հեղինակային, ժամանակագրական, տեղագրական, մատենագիտական և բովանդակային համապատասխան տվյալներով։ Այդ պատճառով աշխատանքում կարևորվում է միասնական չափորոշիչների և փոխգործունակ տեղեկատվական համակարգերի ստեղծումը։ Թվայնացման կարևորագույն արդյունքներից մեկը մշակութային ժառանգության հասանելիության ընդլայնումն է։ Եթե ֆիզիկական ձեռագիրը կամ հազվագյուտ գիրքը հասանելի է միայն այն հաստատության այցելուներին, որտեղ այն պահվում է, ապա թվային տարբերակը կարող է հասանելի դառնալ հետազոտողների, ուսանողների և ընթերցողների համար աշխարհի տարբեր երկրներից։ Սա հատկապես նշանակալի է հայկական սփյուռքի և հայագիտությամբ զբաղվող միջազգային գիտական համայնքի համար։ Թվային հասանելիությունը կարող է նպաստել նաև հայերեն լեզվով գիտական և կրթական նյութերի տարածմանը և նոր հետազոտությունների առաջացմանը։ Աշխատությունը թվայնացումը կապում է նաև պետական կառավարման և զարգացման գործընթացների հետ։ Համակարգված թվային մշակութային ենթակառուցվածքը կարող է նպաստել պետական և գիտակրթական հաստատությունների միջև տեղեկատվության փոխանակմանը, տվյալների միասնականացմանը և մշակութային ռեսուրսների արդյունավետ կառավարմանը։ Թվային շտեմարանները կարող են օգտագործվել կրթական ծրագրերում, գիտական հետազոտություններում, մշակութային զբոսաշրջության զարգացման և միջազգային գիտական համագործակցության շրջանակում։ Միաժամանակ աշխատանքը ենթադրում է, որ թվայնացումը պետք է իրականացվի երկարաժամկետ պահպանման սկզբունքներով։ Թվային ֆայլի ստեղծումը դեռևս չի երաշխավորում դրա պահպանումը․ անհրաժեշտ են տվյալների կրկնօրինակում, պահպանման անվտանգ ենթակառուցվածքներ, ֆայլային ձևաչափերի կառավարում, մետատվյալների պահպանում և տեխնոլոգիական փոփոխություններին համապատասխան պարբերական թարմացում։ Հակառակ դեպքում թվային հավաքածուները կարող են ժամանակի ընթացքում դառնալ անհասանելի կամ տեխնոլոգիապես հնացած։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նաև ժամանակակից տեխնոլոգիաների կիրառումը հայերեն գրավոր ժառանգության մշակման գործում։ Նիշերի օպտիկական ճանաչման, մեքենայական որոնման, արհեստական բանականության և լեզվական տեխնոլոգիաների զարգացումը կարող է հնարավորություն տալ ոչ միայն պահպանել գրավոր նյութերի պատկերները, այլև ստեղծել դրանց որոնելի և մեքենայական մշակման ենթակա տեքստային տարբերակներ։ Սա հատկապես կարևոր է մեծածավալ հավաքածուների գիտական ուսումնասիրության համար, քանի որ թվայնացված տեքստերի միջոցով հնարավոր է արագ որոնել բառեր, անուններ, տեղանուններ և թեմատիկ կապեր։ Միևնույն ժամանակ հին ուղղագրության, ձեռագրային գրերի և վնասված փաստաթղթերի ճանաչումը պահանջում է մասնագիտացված տեխնոլոգիական լուծումներ և փորձագիտական վերահսկողություն։ Աշխատության մեջ պետական զարգացման հետ կապը պայմանավորված է նաև այն հանգամանքով, որ ազգային գրավոր ժառանգությունը կարող է դիտարկվել որպես գիտելիքի և նորարարության ռեսուրս։ Թվայնացված հավաքածուները կարող են հիմք դառնալ նոր գիտական նախագծերի, թվային հումանիտար գիտությունների, կրթական ծրագրերի և մշակութային տեխնոլոգիաների զարգացման համար։ Այդպիսով մշակութային ժառանգության թվայնացումը դառնում է ոչ միայն անցյալի պահպանման, այլև ապագայի համար գիտելիքի նոր ենթակառուցվածք ստեղծելու միջոց։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է հայոց գրավոր մշակույթի թվայնացումը որպես բազմակողմանի պետական ծրագիր, որը միավորում է մշակութային ժառանգության պահպանությունը, գիտությունը, կրթությունը, տեղեկատվական տեխնոլոգիաները և հանրային հասանելիությունը։ Այն կարող է հետաքրքրել մշակութաբաններին, հայագետներին, գրադարանագետներին, արխիվագետներին, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների մասնագետներին, պետական կառավարման ոլորտի ներկայացուցիչներին և թվային հումանիտար գիտություններով զբաղվող հետազոտողներին։

Технология

Աշխատությունը նվիրված է ինտեգրալ սխեմաների նախագծման միջոցների մշակմանը՝ հաշվի առնելով էլեկտրոնային բաղադրիչների ծերացման (ageing) և ֆիզիկական փոփոխությունների ազդեցությունը նրանց աշխատանքի վրա։ Գրքում ներկայացվում են էլեկտրոնային տարրերի երկարատև շահագործման հետևանքով առաջացող փոփոխությունները, ներառյալ նյութերի էլեկտրական հատկությունների փոփոխությունները, համակցված սխեմաների հուսալիության և կատարողականության անկումը։ Հեղինակը վերլուծում է ծրագրային և մաթեմատիկական մոդելավորման մոտեցումները, որոնք թույլ են տալիս կանխատեսել տարրերի տարիքի ազդեցությունը սխեմայի աշխատանքի վրա, առաջարկում է նախագծման հատուկ մեթոդներ՝ բարձրացնելու ամրությունը, կայունությունը և սպասարկման ժամկետը։ Աշխատությունում քննարկվում են նաև փորձնական ու սիմուլյացիոն ստուգումների արդյունքները, ամրության փորձարկման մեթոդները և կանխարգելիչ լուծումների կիրառումը նախագծման փուլում։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է էլեկտրոնիկայի ինժեներների, ինտեգրալ սխեմաների նախագծողների, բիոսենսորների և էներգետիկ համակարգերի մասնագետների համար՝ նպաստելով երկարատև հուսալիության և էլեկտրոնային սարքավորումների կայուն աշխատանքի ապահովմանը։

Литература

Հովհաննես Թումանյան․ Հեքիաթներ — հայ մեծանուն գրող և բանաստեղծ Հովհաննես Թումանյան-ի ամենասիրված ստեղծագործություններից կազմված ժողովածու է, որը ներառում է ժողովրդական մտածողությամբ, բարոյական արժեքներով և խոր իմաստությամբ հարուստ հեքիաթներ։ Այս գիրքը համարվում է հայկական մանկական գրականության կարևորագույն ստեղծագործություններից մեկը, սակայն այն հետաքրքիր և ուսուցողական է ոչ միայն երեխաների, այլև մեծահասակների համար։ Թումանյանի հեքիաթները ստեղծված են հայ ժողովրդական բանահյուսության ավանդույթների հիման վրա և առանձնանում են պարզ, պատկերավոր ու երաժշտական լեզվով, որը հեշտությամբ գրավում է ընթերցողին։ Ժողովածուում ընդգրկված պատմությունները հաճախ ներկայացնում են բարու և չարի պայքարը, արդարության հաղթանակը, աշխատասիրության, ազնվության, ընկերասիրության և խելացիության կարևորությունը։ Հեղինակը կենդանիների, հասարակ մարդկանց, թագավորների ու կախարդական կերպարների միջոցով ստեղծում է աշխարհ, որտեղ յուրաքանչյուր պատմություն ունի դաստիարակչական և խոր բարոյական ենթատեքստ։ «Շունն ու կատուն», «Բարեկենդանը», «Անբան Հուռին», «Քաջ Նազարը» և մյուս հայտնի հեքիաթները ոչ միայն զվարճացնում են, այլ նաև սովորեցնում են գնահատել բարությունը, խոհեմությունը և մարդկային հարաբերությունների արժեքը։ Թումանյանի ստեղծագործություններում հաճախ զգացվում է հայկական գյուղական կյանքի շունչը, ժողովրդի կենցաղը, սովորույթներն ու ազգային մտածելակերպը, ինչի շնորհիվ դրանք դարձել են սիրված սերունդների կողմից։ Գիրքը նպաստում է երեխաների երևակայության զարգացմանը, բարոյական արժեքների ձևավորմանը և հայ գրականության նկատմամբ հետաքրքրության աճին։

История

Գիրքը պատմաքաղաքական և վերլուծական աշխատություն է, որը քննության է առնում երիտթուրքական շարժման ձևավորումը, գաղափարախոսական հիմքերը և Օսմանյան կայսրության վերջին շրջանում նրանց իրականացրած քաղաքականությունը՝ հատկապես հայերի և մյուս քրիստոնյա ժողովուրդների նկատմամբ։ Հեղինակը ուսումնասիրում է երիտթուրքերի իշխանության գալու գործընթացը, նրանց պետական քաղաքականության փոփոխությունները և այն հանգամանքները, որոնք հանգեցրին զանգվածային բռնությունների ու ցեղասպանական գործողությունների։ Գրքում ընդգծվում է պատմական փաստերի վերլուծության, փաստաթղթային հիմքերի և միջազգային արձագանքների կարևորությունը՝ փորձելով ցույց տալ, թե ինչպես են քաղաքական գաղափարախոսությունները վերածվում պետական բռնության գործիքի։ Միաժամանակ ներկայացվում է նաև պատասխանատվության և պատմական արդարության հարցը՝ դիտարկելով երիտթուրքական ղեկավարության գործողությունները պատմության դատաստանի համատեքստում։ John Kirakosyan-ի այս աշխատությունը համարվում է կարևոր ներդրում հայ պատմագրության մեջ՝ Օսմանյան կայսրության վերջին շրջանի քաղաքականության գիտական ուսումնասիրության ոլորտում։

Культура

Աշխատությունը նվիրված է Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող XIII դարի կիլիկյան Ավետարանի մանրանկարչության համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով ոչ միայն հայկական միջնադարյան արվեստի զարգացման, այլև Միջերկրական ծովի ավազանի մշակութային և գեղարվեստական փոխազդեցությունների լայն համատեքստում։ Ձեռագիրը համարվում է կիլիկյան արքայական ձեռագրերի նշանակալի նմուշներից, իսկ նրա «Ավետման» մանրանկարը առանձնանում է իր գեղարվեստական ինքնատիպությամբ, կերպարների արտահայտչականությամբ, ճարտարապետական տարրերի նրբությամբ, բուսական զարդանախշերով և գունային հարուստ լուծումներով։ Ուսումնասիրության հիմնական նպատակներից է բացահայտել ձեռագրի նկարազարդումների պատկերագրական և ոճական առանձնահատկությունները, դրանց խորհրդաբանությունը, ինչպես նաև համադրել դրանք նույն ժամանակաշրջանի կիլիկյան այլ ձեռագրերի հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Միջերկրական ծովի տարբեր մշակութային կենտրոնների՝ Բյուզանդական կայսրության, Կիպրոսի, հարավային Իտալիայի, Պալերմոյի, խաչակիրների իշխանությունների և Սինայի արվեստի հետ հնարավոր ընդհանրություններին ու փոխազդեցություններին։ Այս համեմատական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել, թե ինչպես են տարբեր մշակութային ավանդույթներ արտացոլվել կիլիկյան մանրանկարչության մեջ և ինչպես է տեղական հայկական գեղարվեստական մտածողությունը վերամշակել ու յուրովի արտահայտել արտաքին ազդեցությունները։ Աշխատանքում կարևոր տեղ է զբաղեցնում մանրանկարների պատկերագրական վերլուծությունը, որի միջոցով ուսումնասիրվում են սյուժետային լուծումները, կերպարների կառուցվածքը, շարժումները, դիմագծերը, հագուստը, լուսապսակները, զարդային և ճարտարապետական տարրերը։ Միաժամանակ վերլուծվում է գեղարվեստական լեզուն՝ գույնի կիրառությունը, կոմպոզիցիոն կառուցվածքը, տարածության կազմակերպումը, գծային և ծավալային լուծումները, ինչպես նաև կերպարների հոգեբանական և հուզական արտահայտչականությունը։ Այս առանձնահատկությունների համադրությունը ցույց է տալիս, որ ձեռագրի նկարազարդումները միաժամանակ կրում են կիլիկյան հայկական արվեստի ինքնատիպ դրոշմը և արտացոլում են Միջերկրածովյան մշակութային միջավայրի հետ սերտ առնչությունների արդյունքը։ Ուսումնասիրությունը արժեքավոր է հատկապես նրանով, որ առանձին ձեռագրի օրինակով ներկայացնում է միջնադարյան մշակութային փոխանակման և գեղարվեստական ազդեցությունների բարդ գործընթացը՝ փորձելով որոշել հայկական մանրանկարչության տեղն ու նշանակությունը Միջերկրական ծովի միջնադարյան արվեստի ընդհանուր համակարգում։ Այն կարող է հետաքրքրել արվեստաբաններին, ձեռագրագետներին, պատմաբաններին, մշակութաբաններին, հայկական միջնադարյան արվեստի ուսումնասիրողներին, ինչպես նաև Կիլիկյան Հայաստանի մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Культура

Այս մատենագիտական ցանկը ներկայացնում է մշակույթի և արվեստի ոլորտներին վերաբերող նոր հրատարակությունների համակարգված գրանցում՝ ընդգրկելով արվեստագիտություն, մշակութաբանություն, թատերագիտություն, երաժշտագիտություն, կերպարվեստ և հարակից հումանիտար ուղղություններ։ Նյութում հավաքագրվում և դասակարգվում են տարբեր հեղինակների գիտական աշխատություններ, մենագրություններ, հոդվածներ և ժողովածուներ, որոնք արտացոլում են արդի մշակութային գործընթացները, գեղարվեստական մտածողության զարգացումը և արվեստի պատմության նոր հետազոտական մոտեցումները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հրատարակությունների թեմատիկ բազմազանությանը և գիտական արժեքին՝ ցույց տալով մշակութային դաշտում ձևավորվող նոր միտումները, միջառարկայական կապերը և ուսումնասիրությունների արդիական ուղղությունները։ Աշխատությունը ծառայում է որպես տեղեկատվական և հղումային աղբյուր հետազոտողների, ուսանողների և մշակութային ոլորտի մասնագետների համար՝ նպաստելով գիտական տեղեկատվության համակարգված հասանելիությանը և ոլորտային հետազոտությունների զարգացմանը։