Մուրացան-Առօրյա զրույցներ

Литература

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է հեղինակի գրական և հրապարակախոսական գործունեությանը՝ ընդգծելով նրա տեղը հայ ժամանակակից մտավոր դաշտում և նրա ստեղծագործությունների գաղափարական ու ոճական առանձնահատկությունները։ Նյութում վերլուծվում են նրա արձակ և հրապարակախոսական տեքստերում արտահայտված հիմնական թեմաները՝ հասարակական խնդիրների քննադատական դիտարկումը, ազգային ինքնության, սոցիալական արդարության և մշակութային արժեքների շուրջ ձևավորված դիրքորոշումները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նրա լեզվական արտահայտչաձևերին, որոնցում համադրվում են հրապարակախոսական հստակությունը և գեղարվեստական արտահայտչականությունը՝ ստեղծելով ազդեցիկ և ընթերցողի վրա ուղղակի ներգործող խոսք։ Աշխատությունը նաև ընդգծում է նրա դերը որպես հասարակական մտքի ձևավորման մասնակից, ով իր հրապարակումներով փորձել է արձագանքել ժամանակի քաղաքական և սոցիալական գործընթացներին՝ հաճախ հանդես գալով որպես քննադատական դիրքորոշում ունեցող հեղինակ։ Միաժամանակ դիտարկվում է նրա ստեղծագործական ժառանգության ընդհանուր արժեքը հայ հրապարակախոսության զարգացման համատեքստում՝ որպես այնպիսի հեղինակ, որը միավորում է գրական և հասարակական խոսքի գործառույթները մեկ ամբողջական համակարգում։

Литература

Այս աշխատությունը նվիրված է հայ ժողովրդական բանահյուսության երգիծական շերտի՝ մանրապատումների և զվարճախոսությունների (անեկդոտների) համակարգված ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության մեջ վերլուծվում են ժողովրդական հումորի ձևավորման առանձնահատկությունները, դրանց պատմական զարգացումը և սոցիալ-մշակութային գործառույթները հայ հասարակության տարբեր ժամանակաշրջաններում։ Աշխատությունում ներկայացվում են երգիծական մանրապատումների հիմնական թեմատիկ խմբերը՝ կենցաղային իրավիճակներ, սոցիալական հարաբերություններ, իշխանության և հասարակ մարդու փոխհարաբերություններ, ինչպես նաև մարդկային թերությունների՝ ագահության, ծուլության, խաբեության և այլ երևույթների ծաղրական արտահայտությունները։

Философия

Աշխատությունը նվիրված է բիոէթիկայի հիմնախնդիրների փիլիսոփայական վերլուծությանը՝ մարդու կյանքի, առողջության, արժանապատվության, ազատության և պատասխանատվության հետ կապված ժամանակակից բարոյափիլիսոփայական հարցերի համակողմանի ուսումնասիրմանը։ Հետազոտության կենտրոնում գիտության, բժշկության և կենսատեխնոլոգիաների զարգացման հետևանքով առաջացող էթիկական խնդիրներն են, որոնք պահանջում են ոչ միայն մասնագիտական, այլև խորքային փիլիսոփայական գնահատական։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են կյանքի արժեքի, մարդու իրավունքների, անձի ինքնավարության, բարոյական ընտրության, պատասխանատվության և արդարության վերաբերյալ հիմնարար մոտեցումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բժշկական միջամտությունների, հիվանդի ինքնորոշման, տեղեկացված համաձայնության, բժշկական գաղտնիության և առողջապահական ռեսուրսների արդար բաշխման խնդիրներին։ Քննարկվում են նաև կյանքի սկզբի և ավարտի հետ կապված բարոյական հարցերը, վերարտադրողական տեխնոլոգիաների, աբորտի, էվթանազիայի, օրգանների փոխպատվաստման և գենետիկական միջամտությունների վերաբերյալ տարբեր դիրքորոշումները։ Աշխատությունը բիոէթիկական խնդիրները դիտարկում է տարբեր փիլիսոփայական ավանդույթների և էթիկական տեսությունների համատեքստում՝ հնարավորություն տալով համադրել պարտքի, հետևանքի, առաքինության, իրավունքների և արդարության վրա հիմնված մոտեցումները։ Առանձին կարևորություն է տրվում գիտատեխնիկական առաջընթացի և մարդու բարոյական պատասխանատվության փոխհարաբերությանը։ Ուսումնասիրվում է այն հարցը, թե ինչ սահմաններում կարող է գիտական և տեխնոլոգիական առաջընթացը համատեղվել մարդու արժանապատվության, ազատության և հիմնարար իրավունքների պահպանման հետ։ Աշխատության մեջ կարող են քննարկվել նաև շրջակա միջավայրի, կենդանիների նկատմամբ վերաբերմունքի և ապագա սերունդների հանդեպ պատասխանատվության խնդիրները՝ ընդլայնելով բիոէթիկայի շրջանակը անհատական բժշկական հարաբերություններից մինչև հասարակական և համամարդկային մակարդակ։ Հետազոտությունը կարևորում է բարդ բարոյական իրավիճակներում հիմնավորված որոշումների ընդունման անհրաժեշտությունը և բիոէթիկական երկխոսության դերը՝ տարբեր արժեքների ու շահերի հավասարակշռման գործում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել փիլիսոփաների, բժիշկների, կենսաբանների, իրավաբանների, առողջապահության կառավարման մասնագետների, գիտաշխատողների, դասախոսների և բիոէթիկայի խնդիրներով հետաքրքրվող ուսանողների համար։ Այն նպաստում է ժամանակակից բժշկության և կենսագիտությունների զարգացման պայմաններում մարդու կյանքի ու արժանապատվության պաշտպանության, բարոյական պատասխանատվության և գիտության հասարակական նշանակության վերաբերյալ փիլիսոփայական պատկերացումների խորացմանը։

Педагогика

Այս աշխատանքը նվիրված է կրտսեր դպրոցականների գեղարվեստական պատկերացումների ձևավորման խնդիրներին արվեստի համալիր ուսուցման գործընթացում՝ ընդգծելով, թե ինչպես է տարբեր արվեստների (նկարչություն, երաժշտություն, գրականություն, թատրոն) համատեղ կիրառումը նպաստում երեխաների ստեղծագործական մտածողության զարգացմանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում է այն մանկավարժական մոտեցումը, որի միջոցով աշակերտները արվեստը ընկալում են ոչ թե առանձին առարկաների, այլ փոխկապակցված գեղարվեստական համակարգի մեջ՝ ձևավորելով ամբողջական պատկերային մտածողություն։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում երևակայության, զգացմունքային ընկալման, գեղագիտական ճաշակի և պատկերային մտածողության զարգացման մեթոդներին՝ ներառյալ ստեղծագործական առաջադրանքներ, երաժշտական-պատկերային վարժություններ, նկարազարդում և գեղարվեստական քննարկումներ։ Աշխատությունը ընդգծում է նաև ուսուցչի դերը՝ որպես գեղարվեստական փորձի ուղղորդող և միջավայր ստեղծող, որը նպաստում է երեխայի անհատական ստեղծագործական ինքնարտահայտմանը։ Այսպիսով, արվեստի համալիր ուսուցումը դիտարկվում է որպես արդյունավետ միջոց կրտսեր դպրոցականների գեղարվեստական պատկերացումների ձևավորման և համակողմանի զարգացման համար։

Культура

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է հայ կոմպոզիտորների ստեղծած համերգային ջութակի երկերի ուսումնասիրությանը և դրանց կատարողական ավանդույթների վերլուծությանը՝ XIX դարի 80-ական թվականներից մինչև XX դարի 60-ական թվականների վերջն ընկած ժամանակահատվածում։ Հետազոտությունը ներկայացնում է հայկական ջութակի երաժշտության ձևավորման և զարգացման պատմական ընթացքը՝ դիտարկելով այն ազգային երաժշտական մշակույթի ընդհանուր զարգացման համատեքստում և բացահայտելով հայ կոմպոզիտորների ներդրումը ջութակի մենակատարային ու համերգային երկացանկի հարստացման գործում։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են տարբեր ժամանակաշրջաններում ստեղծված ստեղծագործությունների ժանրային, ոճական և կառուցվածքային առանձնահատկությունները, դրանցում ազգային երաժշտական մտածողության դրսևորումները, ինչպես նաև եվրոպական դասական և ռոմանտիկական երաժշտական ավանդույթների ազդեցությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, թե ինչպես են հայկական ժողովրդական երաժշտության մեղեդային, ռիթմական, լադային և ինտոնացիոն առանձնահատկությունները վերածվում պրոֆեսիոնալ կոմպոզիտորական լեզվի և արտահայտվում ջութակի համար գրված համերգային երկերում։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է ստեղծագործությունների կատարողական առանձնահատկությունների բացահայտումը։ Քննարկվում են ջութակահարի առջև դրվող տեխնիկական և գեղարվեստական խնդիրները՝ կապված ձայնարտադրության, աղեղնավարման, դիրքերի փոփոխության, ֆրազավորման, ինտոնացիայի, ռիթմական ճկունության, դինամիկայի և արտահայտչականության հետ։ Հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ ստեղծագործության ամբողջական ընկալման համար կարևոր է ոչ միայն նոտային տեքստի ճշգրիտ վերարտադրությունը, այլև տվյալ երկի ոճական բնույթի, ազգային երաժշտական լեզվի և պատմամշակութային միջավայրի ըմբռնումը։ Աշխատանքում դիտարկվում են նաև հայկական ջութակի կատարողական դպրոցի ձևավորման և զարգացման գործընթացները։ Ուշադրություն է դարձվում կատարողների, մանկավարժների և երաժշտական հաստատությունների գործունեությանը, որոնց միջոցով ձևավորվել և փոխանցվել են մեկնաբանման որոշակի սկզբունքներ ու ավանդույթներ։ Կատարողական ավանդույթների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես են տարբեր սերունդների երաժիշտները մոտեցել նույն ստեղծագործություններին, ինչպիսի փոփոխություններ են տեղի ունեցել կատարողական ոճում և ինչպես են ազգային երաժշտական առանձնահատկությունները պահպանվել կամ վերաիմաստավորվել տարբեր ժամանակաշրջաններում։ Ժամանակագրական լայն ընդգրկումը թույլ է տալիս հետևել հայկական ջութակի երաժշտության զարգացմանը XIX դարի վերջից մինչև XX դարի երկրորդ կեսը՝ բացահայտելով դրա հիմնական փուլերը, գեղարվեստական միտումները և կատարողական մտածողության փոփոխությունները։ Այդ ընթացքում հայկական պրոֆեսիոնալ երաժշտության զարգացման հետ մեկտեղ ընդլայնվել են նաև ջութակի համար ստեղծվող երկերի ժանրային և արտահայտչական հնարավորությունները՝ ձևավորելով ազգային ինքնատիպությամբ առանձնացող համերգային երկացանկ։ Ուսումնասիրության մեջ կարևորվում է նաև հայ ջութակահարների գործունեության նշանակությունը ստեղծագործությունների տարածման և կատարողական ավանդույթների հաստատման գործում։ Նրանց համերգային գործունեությունը, մանկավարժական աշխատանքը և տարբեր երաժշտական կենտրոնների հետ կապերը նպաստել են հայկական ջութակի երկերի ներգրավմանը մասնագիտական կատարողական պրակտիկայում և դրանց փոխանցմանը հաջորդ սերունդներին։ Աշխատանքը միավորում է երաժշտագիտական, պատմական և կատարողական վերլուծության մեթոդները՝ հնարավորություն տալով ստեղծագործությունները դիտարկել միաժամանակ որպես կոմպոզիտորական արվեստի արդյունք և որպես կենդանի կատարողական ավանդույթի մաս։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը ներկայացնում է հայկական համերգային ջութակի երաժշտության զարգացման ամբողջական պատկերը՝ ընդգծելով դրա ազգային ինքնատիպությունը, եվրոպական երաժշտական մշակույթի հետ փոխազդեցությունը և կատարողական ավանդույթների շարունակականությունը։ Այն կարող է հետաքրքրել երաժշտագետներին, կատարող երաժիշտներին, ջութակահարներին, երաժշտական մանկավարժներին, արվեստաբաններին և հայկական երաժշտական մշակույթի պատմությամբ ու ազգային կատարողական դպրոցի զարգացմամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է բնակչության միգրացիոն հոսքերի մոդելավորման տեսական, մեթոդաբանական և կիրառական հիմնահարցերի ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության օրինակով։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել միգրացիոն տեղաշարժերի ձևավորման և փոփոխության օրինաչափությունները, որոշել դրանց վրա ազդող սոցիալ-տնտեսական, ժողովրդագրական և տարածքային հիմնական գործոնները և դրանց հիման վրա մշակել միգրացիոն հոսքերի գնահատման ու կանխատեսման արդյունավետ մոդելներ։ Աշխատությունում միգրացիան դիտարկվում է որպես բազմագործոն գործընթաց, որի ծավալների և ուղղությունների վրա կարող են ազդել զբաղվածության մակարդակը, բնակչության եկամուտները, կենսամակարդակը, տնտեսական աճը, սոցիալական պայմանները, ժողովրդագրական կառուցվածքը, տարածաշրջանային անհավասարությունները և բնակավայրերի զարգացման տարբերությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի պայմաններում արտաքին և ներքին միգրացիոն հոսքերի առանձնահատկություններին, դրանց ուղղություններին, ինտենսիվությանը, դինամիկային և տարածքային բաշխմանը։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչն է միգրացիոն գործընթացների քանակական նկարագրությունը վիճակագրական ցուցանիշների միջոցով, որի շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել ներգաղթի և արտագաղթի ծավալները, միգրացիոն մնացորդը, հոսքերի ինտենսիվությունը, կառուցվածքը և ժամանակի ընթացքում դրանց փոփոխությունները։ Աշխատությունում կարևորվում է մաթեմատիկական և վիճակագրական մոդելավորման կիրառումը՝ միգրացիայի վրա տարբեր գործոնների ազդեցությունը քանակապես գնահատելու և ապագա միտումները կանխատեսելու նպատակով։ Կարող են կիրառվել ռեգրեսիոն վերլուծության, ժամանակային շարքերի, հարաբերակցությունների և այլ քանակական մեթոդներ, որոնք հնարավորություն են տալիս բացահայտել միգրացիոն գործընթացների միջև առկա օրինաչափություններն ու փոխկապակցվածությունները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի միգրացիայի տարածական բաղադրիչը, քանի որ Հայաստանի տարբեր մարզերի և բնակավայրերի սոցիալ-տնտեսական պայմանների տարբերությունները կարող են էապես ազդել բնակչության տեղաշարժերի ուղղությունների և ծավալների վրա։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս վերլուծելու նաև միգրացիայի և տնտեսական զարգացման փոխադարձ կապը։ Տնտեսական հնարավորությունների, աշխատատեղերի և եկամուտների փոփոխությունները կարող են խթանել կամ սահմանափակել բնակչության տեղաշարժը, մինչդեռ միգրացիան իր հերթին կարող է ազդեցություն ունենալ աշխատուժի առաջարկի, մարդկային կապիտալի, բնակչության տարածքային բաշխման և ժողովրդագրական կառուցվածքի վրա։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է միգրացիոն հոսքերի կանխատեսումը, որը կարող է կիրառական նշանակություն ունենալ ժողովրդագրական և սոցիալ-տնտեսական քաղաքականության մշակման, աշխատաշուկայի պլանավորման, տարածքային զարգացման և հանրային ծառայությունների պահանջարկի գնահատման համար։ Հետազոտությունում կարևորվում է նաև կիրառվող մոդելների հավաստիության ստուգումը, կանխատեսումների ճշգրտության գնահատումը և տարբեր մոդելավորման մոտեցումների համեմատությունը՝ առավել արդյունավետ մեթոդաբանություն ընտրելու նպատակով։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել միգրացիոն վիճակագրության ամբողջականության և հավաստիության խնդրին, քանի որ միգրացիոն հոսքերի ճիշտ մոդելավորումը մեծապես կախված է օգտագործվող տվյալների որակից, ժամանակային համադրելիությունից և տարածքային ընդգրկումից։ Աշխատության արդյունքները կարող են կիրառվել միգրացիոն քաղաքականության կատարելագործման, բնակչության տարածքային տեղաշարժերի գնահատման, աշխատաշուկայի հավասարակշռման, ժողովրդագրական կանխատեսումների և սոցիալ-տնտեսական ծրագրերի մշակման գործընթացներում։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետներին, ժողովրդագիրներին, վիճակագիրներին, պետական կառավարման և տարածքային զարգացման մասնագետներին, ինչպես նաև միգրացիոն գործընթացների քանակական վերլուծությամբ զբաղվող հետազոտողներին և ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը համադրում է միգրացիայի տեսական ուսումնասիրությունը և քանակական մոդելավորման մեթոդները՝ նպատակ ունենալով Հայաստանի Հանրապետության պայմաններում բացահայտել բնակչության միգրացիոն հոսքերի ձևավորման հիմնական գործոնները, գնահատել դրանց ազդեցությունը և մշակել հոսքերի փոփոխությունների գիտականորեն հիմնավորված կանխատեսման մոտեցումներ։