Նամակագրության արվեստը գրաբար և աշխարհաբար լեզուներով

Лингвистика

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է երկարմատ կամ միարմատ բառերի ներկայացմանն ու բառարանագիտական մշակմանը երկլեզու բառարաններում՝ հայերեն-ռուսերեն և ռուսերեն-հայերեն բառարանների նյութի հիման վրա։ Աշխատության կենտրոնում արմատակից բառերի բառարանային ներկայացման առանձնահատկություններն են, դրանց փոխկապակցվածության բացահայտումը և այն մեթոդների ուսումնասիրությունը, որոնց միջոցով հնարավոր է նման բառերը համակարգված ու օգտակար ձևով ներկայացնել երկլեզու բառարաններում։ Թեման միավորում է ընդհանուր լեզվաբանության, բառարանագիտության և թարգմանական լեզվաբանության խնդիրները՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով հայերենի և ռուսերենի միջև բառային համապատասխանությունների ու տարբերությունների բացահայտմանը։ Արմատակից բառերը բառապաշարի այն միավորներն են, որոնք կապված են ընդհանուր արմատով կամ ընդհանուր բառաստեղծական հիմքով և ձևավորում են բառային ընտանիքներ։ Դրանց ուսումնասիրությունը կարևոր է բառապաշարի կառուցվածքը հասկանալու համար, քանի որ առանձին բառերը հաճախ գոյություն ունեն ոչ թե մեկուսացված, այլ իմաստային, ձևաբանական և բառակազմական կապերի ամբողջ համակարգում։ Երկլեզու բառարանում այդ հարաբերությունների ճիշտ ներկայացումը կարող է էապես բարձրացնել բառարանի տեղեկատվական արժեքը և օգտվողին հնարավորություն տալ ավելի լավ հասկանալու բառերի միջև առկա կապերը։ Հայերեն և ռուսերեն լեզուների համեմատական դիտարկումն այս առումով առանձնահատուկ հետաքրքրություն ունի։ Երկու լեզուները տարբեր են իրենց քերականական կառուցվածքով, բառակազմական միջոցներով և բառապաշարի կազմակերպման առանձնահատկություններով, ուստի նույն արմատային կամ իմաստային կապը երկու լեզուներում կարող է արտահայտվել տարբեր ձևերով։ Որոշ դեպքերում հնարավոր է գտնել ուղղակի արմատակից համապատասխանություններ, իսկ այլ դեպքերում նույն իմաստային դաշտը ձևավորվում է տարբեր արմատներով կամ տարբեր բառակազմական մոդելներով։ Այս հանգամանքը երկլեզու բառարանագրության մեջ պահանջում է ոչ միայն բառերի թարգմանական համարժեքների մեխանիկական ներկայացում, այլև դրանց կառուցվածքային ու իմաստային հարաբերությունների ուսումնասիրություն։ Աշխատության կարևոր խնդիրներից է պարզել, թե ինչպես են արմատակից բառերը ներկայացված գործող հայերեն-ռուսերեն և ռուսերեն-հայերեն բառարաններում։ Դրա համար կարող են ուսումնասիրվել բառարանային հոդվածների կառուցվածքը, գլխաբառերի ընտրությունը, ածանցյալների և բարդությունների ներկայացման եղանակները, հղումային համակարգերը, թարգմանական համարժեքների դասավորությունը և բառերի միջև ներքին կապերի արտահայտման միջոցները։ Նման վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել ինչպես բառարանների առավելությունները, այնպես էլ այն դեպքերը, երբ բառային ընտանիքի անդամները ներկայացված են միմյանցից առանձնացված և օգտագործողը դժվարությամբ կարող է վերականգնել դրանց ընդհանուր բառակազմական կամ արմատային կապը։ Երկլեզու բառարանի հիմնական նպատակը սովորաբար մեկ լեզվի բառային միավորները մյուս լեզվով համարժեքներով ներկայացնելն է, սակայն ժամանակակից բառարանագրական մոտեցումները պահանջում են ավելի լայն տեղեկատվություն։ Օգտվողի համար կարևոր է ոչ միայն իմանալ բառի թարգմանությունը, այլև հասկանալ դրա իմաստային տարբերությունները, ոճական կիրառությունը, բառակազմական հնարավորությունները և կապը նույն ընտանիքի այլ բառերի հետ։ Այդ տեսանկյունից արմատակից բառերի համակարգված ներկայացումը կարող է բառարանը դարձնել ոչ միայն թարգմանական, այլև լեզվի ուսուցման և բառապաշարի յուրացման արդյունավետ գործիք։ Հատուկ նշանակություն ունի բառային ընտանիքի հասկացությունը։ Միևնույն արմատից կազմված բառերը կարող են ունենալ տարբեր քերականական կարգեր, տարբեր իմաստային նրբերանգներ և տարբեր գործածական սահմաններ։ Դրանց միջև կապը կարող է լինել անմիջական կամ ավելի հեռավոր, իսկ որոշ դեպքերում պատմականորեն ընդհանուր ծագում ունեցող բառերը ժամանակի ընթացքում կարող են իմաստային զգալի տարբերություններ ձեռք բերել։ Հետևաբար բառարանագիրը պետք է տարբերակի զուտ ձևական արմատային ընդհանրությունը և իրական բառային-իմաստային կապը։ Այս խնդիրը հատկապես կարևոր է երկլեզու բառարաններում, որտեղ մեկ լեզվի բառային ընտանիքի կառուցվածքը կարող է ամբողջությամբ չհամընկնել մյուս լեզվի համապատասխան ընտանիքի հետ։ Ռուսերենում բառաստեղծական հարաբերությունները հաճախ արտահայտվում են արմատի և ածանցների միջոցով, մինչդեռ հայերենում կարող են գործել այլ բառակազմական մոդելներ և ձևաբանական միջոցներ։ Այդ պատճառով նույն բառային ընտանիքի անդամների թարգմանական համապատասխանությունները կարող են ունենալ տարբեր կառուցվածքներ։ Որոշ հայերեն բառերի համար ռուսերենում կարող են լինել միարմատ համարժեքներ, մինչդեռ այլ դեպքերում համապատասխան իմաստը կարող է արտահայտվել նկարագրական ձևով, այլ արմատով կամ այլ բառակազմական կառուցվածքով։ Այսպիսի տարբերությունների բացահայտումը կարևոր է ինչպես բառարանագրության տեսության, այնպես էլ գործնական բառարանների կազմման համար։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է նաև բառարանային հոդվածի ներսում արմատակից բառերի փոխկապակցման խնդիրը։ Հնարավոր մեթոդներից են հղումները, բառային ընտանիքների խմբավորումը, ածանցյալների ներկայացումը հիմնական բառի ներքո կամ համապատասխան նշումների կիրառումը։ Յուրաքանչյուր մեթոդ ունի իր առավելություններն ու սահմանափակումները։ Լավ մշակված համակարգը պետք է միաժամանակ ապահովի տեղեկատվության ամբողջականությունը և բառարանի օգտագործման հարմարավետությունը՝ չծանրաբեռնելով բառարանային հոդվածը ավելորդ նյութով։ Աշխատությունը կարևոր է նաև թարգմանական պրակտիկայի տեսանկյունից։ Արմատակից բառերի ճիշտ տարբերակումը կարող է օգնել թարգմանչին խուսափել կեղծ կամ մասնակի համարժեքներից, ինչպես նաև ճիշտ ընտրել տվյալ համատեքստին համապատասխան բառը։ Հատկապես կարևոր է այն դեպքը, երբ երկու լեզուներում արմատային ընդհանրությունը կարող է ստեղծել իմաստային սխալ նույնացման վտանգ։ Բառարանի կառուցվածքային և իմաստային հստակ ներկայացումը կարող է նվազեցնել նման սխալների հավանականությունը։ Լեզու սովորողների համար նույնպես արմատակից բառերի համակարգային ներկայացումը կարող է զգալի առավելություն ունենալ։ Եթե սովորողը տեսնում է, թե ինչպես են մեկ արմատից կազմվում տարբեր բառեր և ինչպես են դրանք համապատասխանեցվում մյուս լեզվի բառապաշարին, նա կարող է ավելի հեշտ ընդլայնել իր բառապաշարը և հասկանալ բառակազմական օրինաչափությունները։ Այսպիսով, բառարանը վերածվում է ոչ միայն բառի թարգմանությունը գտնելու միջոցի, այլև լեզվի կառուցվածքն ինքնուրույն ուսումնասիրելու գործիքի։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ արմատակից բառերի խնդիրը երկլեզու բառարանագրության մեջ ունի ինչպես տեսական, այնպես էլ գործնական նշանակություն։ Հայերեն-ռուսերեն և ռուսերեն-հայերեն բառարանների նյութի վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել տարբեր լեզուների բառային համակարգերի կառուցվածքային առանձնահատկությունները, պարզել բառային ընտանիքների ներկայացման արդյունավետ եղանակները և կատարելագործել երկլեզու բառարանների կազմման սկզբունքները։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել լեզվաբաններին, բառարանագիրներին, թարգմանիչներին, հայերեն և ռուսերեն լեզուների մասնագետներին, ինչպես նաև լեզվաբանական և թարգմանական ֆակուլտետների ուսանողներին՝ հատկապես երկլեզու բառարանների կառուցվածքի, բառային-բառակազմական կապերի և հայերեն-ռուսերեն լեզվական համապատասխանությունների ուսումնասիրման տեսանկյունից։

Религия

Կրոնական և հոգևոր գրականության բնույթի այս նյութը վերաբերում է գիշերային վախերի, անհանգստության և սարսափի դեմ ուղղված աղոթական ավանդույթին։ Բովանդակության առանցքում մարդու հոգևոր պաշտպանության, ներքին խաղաղության և աստվածային օգնության հայցման գաղափարներն են։ Քննության են առնվում աղոթքի՝ որպես վախի հաղթահարման, հոգեկան հանգստության և հավատքի ամրապնդման միջոցի նշանակությունն ու գործառույթները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գիշերվա, խավարի, վտանգի և պաշտպանության խորհրդանշական ընկալումներին, որոնք տարածված են քրիստոնեական աղոթական և հոգևոր գրականության մեջ։ Նյութը կարող է նաև արտացոլել ժողովրդական հավատալիքների և եկեղեցական աղոթական ավանդույթի փոխազդեցությունը՝ ցույց տալով, թե ինչպես են առօրյա վախերն ու անհանգստությունները ներառվել կրոնական պատկերացումների համակարգում։ Աղոթական բնույթի նման տեքստերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու դրանց լեզվական, ծիսական և մշակութային առանձնահատկությունները, ինչպես նաև հոգևոր կյանքի տարբեր դրսևորումները։ Նյութը կարող է օգտակար լինել կրոնագիտության, քրիստոնեական գրականության, բանահյուսության և հոգևոր մշակույթի պատմության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Информатика

Աշխատությունը նվիրված է գաղտնի հաղորդագրություններ փոխանցող հեռարձակման կապուղիների E-տարողության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմքում բազմօգտագործող կապի այնպիսի համակարգերն են, որոնցում մեկ հաղորդիչից տեղեկատվությունը փոխանցվում է միաժամանակ մի քանի ստացողի, սակայն հաղորդագրություններից որոշները նախատեսված են գաղտնի պահվելու և չարտոնված ստացողի կողմից չվերծանվելու համար։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են նման կապուղիների տեղեկատվական հնարավորությունները, մասնավորապես՝ ինչպիսի արագությամբ և ինչ պայմաններում կարելի է փոխանցել գաղտնի տեղեկատվություն՝ պահպանելով հաղորդակցության անվտանգության պահանջները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում E-տարողության հասկացությանը և դրա գնահատման կամ հաշվարկման խնդիրներին, ինչպես նաև գաղտնիության սահմանափակումների պայմաններում կոդավորման հնարավորություններին։ Հետազոտությունը կարող է ներառել գաղտնի հաղորդագրությունների փոխանցման մաթեմատիկական մոդելներ, կապուղու վիճակագրական բնութագրերի վերլուծություն, կոդավորման և ապակոդավորման ռազմավարություններ, ինչպես նաև փոխանցման արագության և գաղտնիության միջև առկա փոխհարաբերությունների ուսումնասիրություն։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև այն պայմանների բացահայտումը, որոնց դեպքում հնարավոր է հասնել հաղորդակցության տեսական սահմանային արդյունավետությանը՝ միաժամանակ ապահովելով գաղտնիության անհրաժեշտ մակարդակը։ Թեման գտնվում է տեղեկատվության տեսության և ժամանակակից գաղտնագրված հաղորդակցության տեսական հիմքերի հատման կետում և կարող է առնչվել անվտանգ կապի համակարգերի, ցանցային հաղորդակցության ու տեղեկատվական անվտանգության մաթեմատիկական մոդելավորմանը։ Աշխատությունը մասնագիտական արժեք կարող է ունենալ տեղեկատվության տեսության, կապի և կոդավորման տեսության, հեռահաղորդակցության, մաթեմատիկական վիճակագրության և տեղեկատվական անվտանգության ոլորտներում աշխատող հետազոտողների, դասախոսների, ասպիրանտների և ուսանողների համար։

Литература

Այս ստեղծագործությունը խորապես առնչվում է անհունի, անսահմանության և մարդկային գոյության առեղծվածների գաղափարական ու փիլիսոփայական ընկալմանը՝ ընթերցողին հրավիրելով խորհրդածելու աշխարհի անսահման տարածության, կյանքի իմաստի, ժամանակի, հավերժության և մարդու հոգևոր ներաշխարհի շուրջ։ Վերնագրում արտահայտված անհունի գաղափարը խորհրդանշական լայն ընդգրկում ունի՝ միավորելով տիեզերքի անսահմանությունը, մարդկային մտքի ճանաչողական սահմանների հարցը և այն ներքին տարածությունը, որտեղ ձևավորվում են մարդու երազանքները, հույսերը, տագնապներն ու գոյաբանական որոնումները։ Ստեղծագործության թեմատիկ առանցքը մարդու և անսահմանի փոխհարաբերությունն է, այն ձգտումը, որով մարդը փորձում է ըմբռնել իրեն շրջապատող աշխարհի խորքերը և գտնել իր գոյության տեղն ու նշանակությունը ժամանակի ու տարածության անսահման հոսքի մեջ։ Անհունը կարող է ընկալվել միաժամանակ որպես տիեզերական իրականություն, հոգևոր խորհրդանիշ և մարդկային ճանաչողության սահմաններից անդին գտնվող առեղծվածային ոլորտ։ Այսպիսի գաղափարական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու կյանքի անցողիկության և հավերժության հակադրությանը, մարդու անհատական գոյության և համամարդկային աշխարհի կապին, ինչպես նաև գիտելիքի, երևակայության և հավատքի դերին անսահմանի ճանաչման գործընթացում։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև մարդու ներքին աշխարհի ուսումնասիրությունը, քանի որ անհունի որոնումը հաճախ դառնում է սեփական անձի ճանաչման, հոգևոր խորքերը բացահայտելու և կյանքի իմաստի վերաբերյալ հարցադրումներ ձևավորելու ճանապարհ։ Փիլիսոփայական տեսանկյունից ստեղծագործության վերնագիրը առնչվում է այն հիմնախնդիրներին, որոնք մշտապես հետաքրքրել են մարդկային միտքը՝ ի՞նչ է անսահմանությունը, որքանո՞վ է մարդը կարող ճանաչել աշխարհը, որտե՞ղ են բանականության սահմանները, և ինչպիսի՞ նշանակություն ունի անհատի գոյությունը տիեզերական ամբողջության մեջ։ Այս հարցադրումները ստեղծագործությանը հաղորդում են խորհրդածական բնույթ և այն կապում են գրականության այն ավանդույթի հետ, որտեղ արտաքին աշխարհի նկարագրությունը զուգորդվում է ներքին ապրումների, գաղափարական որոնումների և փիլիսոփայական մտորումների հետ։ Գրական առումով նման վերնագրային ու թեմատիկ կառուցվածքը կարող է ենթադրել խորհրդանշական պատկերների, վերացական հասկացությունների, փոխաբերական արտահայտությունների և հուզականորեն հագեցած շարադրանքի կիրառություն։ Անհունի կերպարը գրականության մեջ հաճախ հանդես է գալիս որպես անճանաչելիի, հավերժության, տիեզերական վեհության, հոգևոր խորության և մարդկային երևակայության անսահման հնարավորությունների խորհրդանիշ։ Այս գաղափարական շրջանակը ստեղծագործությանը հաղորդում է ոչ միայն գեղարվեստական, այլև մտորումների ու ինքնաճանաչման խթանող արժեք։ Պատմամշակութային առումով հրատարակությունը հետաքրքիր է 20-րդ դարասկզբի հայ գրական և մտավոր կյանքի համատեքստում, երբ հայ հեղինակների ստեղծագործություններում մեծ տեղ էին զբաղեցնում անհատի ներաշխարհի, գոյաբանական հարցերի, գիտության ու փիլիսոփայության նկատմամբ հետաքրքրության և մարդու՝ աշխարհի հետ ունեցած հարաբերության թեմաները։ Սանկտ Պետերբուրգի հայկական տպագրական միջավայրը նույնպես առնչվում էր հայ կրթական ու մշակութային կյանքի զարգացմանը և նպաստում էր հայերեն գրքի տարածմանը տարբեր մտավոր կենտրոններում։ Այս հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ գրականության թեմատիկ բազմազանության, փիլիսոփայական մտածողության և գեղարվեստական խորհրդածության դրսևորումների ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն արժեքավոր է հատկապես այն ընթերցողների համար, ովքեր հետաքրքրված են մարդու գոյության իմաստի, տիեզերքի անսահմանության, հոգևոր որոնումների և գրականության մեջ փիլիսոփայական գաղափարների արտահայտման խնդիրներով։

Литература

Աշխատությունը նվիրված է խորհրդային շրջանի հայ արձակի կարևոր ժանրերից մեկի զարգացման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը 1960–1970-ական թվականների գրական գործընթացների համատեքստում։ Հետազոտության առանցքում տվյալ ժամանակաշրջանի պատմվածքի թեմատիկ, գաղափարական, ժանրային և գեղարվեստական փոփոխություններն են, ինչպես նաև այն նոր միտումները, որոնք ձևավորվեցին հասարակական կյանքի, մշակութային միջավայրի և գրական մտածողության փոխակերպումների ազդեցությամբ։ Ուսումնասիրության շրջանակում պատմվածքը դիտարկվում է որպես փոքրածավալ արձակի ճկուն ձև, որը հնարավորություն էր տալիս գրողներին կենտրոնանալ մարդու ներաշխարհի, անհատական ընտրության, բարոյական խնդիրների, առօրյա կյանքի և հասարակության հետ անհատի հարաբերությունների վրա։ Կարող է քննության առնվել նախորդ տասնամյակների գրական ավանդույթների շարունակականությունը և միաժամանակ դրանց վերաիմաստավորումը՝ հատկապես կերպարակերտման, հոգեբանական վերլուծության, պատումի կառուցվածքի և հեղինակային խոսքի կազմակերպման ոլորտներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել անհատի և հասարակության փոխհարաբերությանը, քաղաքային ու գյուղական կյանքի պատկերներին, հիշողության, հայրենիքի, մարդկային արժանապատվության, սերնդային հարաբերությունների և բարոյական պատասխանատվության թեմաներին։ Կարևոր է նաև բացահայտել, թե ինչպես են պատմվածքի ժանրում փոխվում հերոսի կառուցման սկզբունքները՝ արտաքին իրադարձությունների նկարագրությունից աստիճանաբար մեծ տեղ հատկացնելով ներքին ապրումների, հոգեբանական հակասությունների և անձնական աշխարհընկալման ներկայացմանը։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև լեզվաոճական նորարարություններին, երկխոսության և ներքին խոսքի կիրառությանը, ենթատեքստի դերին, խորհրդանշական պատկերներին, ժամանակի ու տարածության կազմակերպմանը և պատմողական տարբեր եղանակների համադրմանը։ Համեմատական դիտարկումը հնարավորություն է տալիս առանձնացնելու տարբեր հեղինակների ստեղծագործական մոտեցումների ընդհանրություններն ու տարբերությունները և գնահատելու դրանց նշանակությունը փոքր արձակի զարգացման համար։ Միաժամանակ տվյալ ժամանակաշրջանի ստեղծագործությունները կարող են դիտարկվել իրենց պատմամշակութային միջավայրի հետ փոխկապակցված՝ հաշվի առնելով խորհրդային իրականության պայմաններում գրականության գաղափարական սահմանափակումների և ստեղծագործական ինքնարտահայտման հարաբերությունը։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմելու XX դարի երկրորդ կեսի հայ արձակի զարգացման կարևոր փուլի մասին և բացահայտելու այն գեղարվեստական ու ժանրային գործընթացները, որոնք նշանակալի ազդեցություն ունեցան հետագա հայ պատմվածքի ձևավորման վրա։

Философия

Գիրքը նվիրված է ժամանակակից Հայաստանում մշակույթի հանրային ընկալումների ուսումնասիրությանը՝ դիտարկելով այն որպես սոցիալական արժեքների, ինքնության ձևավորման և հասարակական վարքագծի կարևոր բաղադրիչ։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են մշակույթի նկատմամբ հասարակության վերաբերմունքի փոփոխությունները, տարբեր սոցիալական խմբերի մշակութային նախընտրությունները և դրանց վրա ազդող գործոնները՝ ներառյալ կրթական մակարդակը, մեդիա միջավայրը, գլոբալիզացիոն գործընթացները և ազգային ավանդույթները։ Հեղինակը ուսումնասիրում է նաև մշակութային քաղաքականության ազդեցությունը հանրային ընկալումների ձևավորման վրա, մշակութային հաստատությունների դերը հասարակական գիտակցության զարգացման մեջ, ինչպես նաև զանգվածային լրատվամիջոցների և թվային հարթակների ազդեցությունը մշակութային արժեքների տարածման գործում։ Գրքում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մշակութային ինքնության, ավանդականի և ժամանակակիցի փոխհարաբերությանը, ինչպես նաև մշակույթի սպառման նոր ձևերին՝ դիտարկելով դրանք սոցիոլոգիական և մշակութաբանական տեսանկյունից։ Աշխատությունը համադրում է տեսական մոտեցումները և սոցիոլոգիական հետազոտությունների արդյունքները՝ առաջարկելով վերլուծական պատկերացում մշակույթի հանրային ընկալումների վերաբերյալ արդի Հայաստանում։ Գիրքը նախատեսված է սոցիոլոգների, մշակութաբանների, հումանիտար գիտությունների հետազոտողների, ուսանողների և մշակութային քաղաքականությամբ հետաքրքրվող մասնագետների համար։