Նոր գրականություն ՀՍՍՀ կուլտուրայի և արվեստի վերաբերյալ: Մատենագիտական ինֆորմացիա: Գրականության ընթացիկ տեղեկատու

Экономика

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության հանքարդյունաբերության զարգացման ընթացքում ձևավորվող տնտեսական և էկոլոգիական հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմքում այն գաղափարն է, որ հանքարդյունաբերությունը երկրի տնտեսության կարևոր ոլորտներից է, որը կարող է նպաստել արտադրության աճին, զբաղվածության ապահովմանը, արտահանման ծավալների ընդլայնմանը, ներդրումների ներգրավմանը և պետական ու համայնքային բյուջեների եկամուտների ձևավորմանը, սակայն միաժամանակ առաջացնում է շրջակա միջավայրի պահպանության, բնական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման և սոցիալական պատասխանատվության լուրջ խնդիրներ։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են Հայաստանի հանքային ռեսուրսների ներուժը, հանքարդյունաբերության տնտեսական նշանակությունը, ոլորտի զարգացման հիմնական միտումները և դրա արդյունավետության վրա ազդող տնտեսական ու տեխնոլոգիական գործոնները։ Վերլուծվում է հանքարդյունաբերության ազդեցությունը երկրի տնտեսության տարբեր ոլորտների վրա՝ ներառյալ արդյունաբերությունը, արտաքին առևտուրը, զբաղվածությունը, ներդրումային գործունեությունը և տարածաշրջանային զարգացումը։ Միաժամանակ աշխատանքում հանքարդյունաբերությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես տնտեսական գործունեության ոլորտ, այլև որպես բնական միջավայրի վրա երկարաժամկետ ազդեցություն ունեցող համակարգ։ Հանքավայրերի շահագործման հետևանքով կարող են առաջանալ հողային ծածկույթի խախտումներ, ջրային ռեսուրսների աղտոտում կամ սպառում, օդի որակի վատթարացում, հանքարդյունաբերական թափոնների կուտակում, կենսաբազմազանության վրա ճնշում և բնական լանդշաֆտների փոփոխություն։ Ուսումնասիրության շրջանակում այդ ազդեցությունները դիտարկվում են դրանց տնտեսական և սոցիալական հետևանքների հետ փոխկապակցված՝ ընդգծելով այն հանգամանքը, որ բնապահպանական վնասների վերացումը կամ նվազեցումը նույնպես պահանջում է զգալի ֆինանսական և կազմակերպական ռեսուրսներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հանքարդյունաբերական թափոնների և պոչամբարների կառավարմանը։ Թափոնների անվտանգ պահեստավորումը, դրանց ծավալների նվազեցումը, հնարավոր վերամշակումը և շահագործված տարածքների վերականգնումը ներկայացվում են որպես ոլորտի կայուն զարգացման կարևոր պայմաններ։ Քննարկվում է նաև ջրային ռեսուրսների օգտագործման խնդիրը, քանի որ հանքարդյունաբերական գործընթացները կարող են ազդել ինչպես ջրի քանակական հասանելիության, այնպես էլ դրա որակի վրա։ Աշխատանքը կարևորում է նաև հանքարդյունաբերության տնտեսական արդյունքների և բնապահպանական ծախսերի համադրումը։ Միայն արտադրության ծավալների, շահույթի կամ արտահանման ցուցանիշների հիման վրա ոլորտի արդյունավետությունը գնահատելը կարող է ամբողջական չլինել, եթե հաշվի չեն առնվում շրջակա միջավայրին հասցվող վնասները, բնական կապիտալի կորուստը, համայնքների վրա ազդեցությունը և ապագա սերունդների համար ռեսուրսների պահպանման անհրաժեշտությունը։ Այդ պատճառով հետազոտության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում կայուն զարգացման և կանաչ տնտեսության սկզբունքների կիրառումը հանքարդյունաբերության ոլորտում։ Ուսումնասիրվում են նաև ոլորտի պետական կարգավորման և բնապահպանական վերահսկողության հիմնախնդիրները։ Աշխատանքը դիտարկում է ընդերքօգտագործման գործընթացների իրավական և վարչական կարգավորումը, բնապահպանական պահանջների պահպանման վերահսկողությունը, ընկերությունների պատասխանատվությունը և հանքարդյունաբերական գործունեության հետևանքով առաջացած վնասների կանխարգելման ու փոխհատուցման մեխանիզմները։ Կարևորվում է նաև պետական կառույցների, հանքարդյունաբերական ընկերությունների, տեղական ինքնակառավարման մարմինների և ազդակիր համայնքների միջև արդյունավետ համագործակցության անհրաժեշտությունը։ Հատուկ ուշադրություն է հատկացվում հանրային մասնակցությանը, տեղեկատվության հասանելիությանը և որոշումների կայացման թափանցիկությանը, քանի որ հանքարդյունաբերական ծրագրերի հետևանքները հաճախ անմիջականորեն զգացվում են հանքավայրերի հարակից բնակավայրերում։ Աշխատանքում դիտարկվում են նաև տեխնոլոգիական արդիականացման հնարավորությունները։ Ժամանակակից և ռեսուրսախնայող տեխնոլոգիաների ներդրումը կարող է նպաստել հանքային հումքի ավելի արդյունավետ օգտագործմանը, էներգիայի և ջրի սպառման կրճատմանը, թափոնների նվազեցմանը և արտադրական գործընթացների բնապահպանական ազդեցության սահմանափակմանը։ Այս համատեքստում ոլորտի զարգացման նպատակ է դիտարկվում ոչ միայն հանքարդյունահանման ծավալների ավելացումը, այլև արտադրության տեխնոլոգիական արդյունավետության և բնապահպանական անվտանգության բարձրացումը։ Հետազոտությունը միավորում է տնտեսական, էկոլոգիական, կառավարչական և սոցիալական մոտեցումները՝ հանքարդյունաբերության զարգացման խնդիրները դիտարկելով որպես փոխկապակցված գործընթացների ամբողջություն։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը նպատակ ունի բացահայտելու Հայաստանի հանքարդյունաբերության զարգացման հիմնական տնտեսա-էկոլոգիական հակասությունները և առաջարկելու դրանց հաղթահարման այնպիսի ուղղություններ, որոնք հնարավորություն կտան օգտագործել երկրի հանքային ներուժը՝ միաժամանակ նվազեցնելով շրջակա միջավայրի վրա բացասական ազդեցությունը և ապահովելով երկարաժամկետ տնտեսական ու սոցիալական կայունություն։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել տնտեսագետներին, բնապահպաններին, հանքարդյունաբերության և ընդերքօգտագործման մասնագետներին, պետական կառավարման և տեղական ինքնակառավարման ոլորտի ներկայացուցիչներին, ինչպես նաև բնական ռեսուրսների կառավարման, կայուն զարգացման և Հայաստանի տնտեսական ու բնապահպանական քաղաքականության հարցերով զբաղվող հետազոտողներին։

Лингвистика

Այս աշխատությունը նվիրված է հայերենի, անգլերենի և ռուսերենի արարման իմաստ արտահայտող բայերի համեմատական և իմաստաբանական ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել երեք լեզուներում համապատասխան բայային համակարգերի ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում է արարման, ստեղծման, ձևավորման, առաջացման և գոյության մեջ դնելու իմաստային դաշտը՝ ուշադրություն դարձնելով այն հանգամանքին, թե ինչպես են տարբեր լեզուներում բայերը ներկայացնում գործողության բնույթը, արդյունքը, գործընթացը և դրա մասնակիցներին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բայերի բառային իմաստի կառուցվածքին, իմաստային բաղադրիչներին, բազմիմաստությանը և համատեքստային գործածությանը։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են համադրվել երեք լեզուների համապատասխան բայերը՝ ըստ դրանց արտահայտած գործողության տեսակի, ուղղվածության, արդյունքայնության, տևականության և պատճառականության։ Կարևորվում է նաև բայերի կապակցելիության ուսումնասիրությունը, քանի որ նույն ընդհանուր իմաստը տարբեր լեզուներում կարող է արտահայտվել տարբեր կառուցվածքային և շարահյուսական եղանակներով։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ արարման բայերի հոմանիշային և հականիշային հարաբերություններին, բառային-իմաստային խմբերին, դարձվածային գործածություններին և փոխաբերական իմաստների ձևավորմանը։ Հայերենի, անգլերենի և ռուսերենի համադրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու լեզվական տարբեր համակարգերում նույն հասկացության արտահայտման յուրահատկությունները և պարզելու, թե որ իմաստային հատկանիշներն են ընդհանուր, իսկ որոնք՝ լեզվին հատուկ։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել բայերի գործածության հաճախականությանը, ժամանակային և տեսքային բնութագրերին, ինչպես նաև դրանց դերին նախադասության իմաստային կառուցվածքի ձևավորման մեջ։ Համեմատական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս ավելի հստակ պատկերացում կազմելու լեզուների միջև իմաստային համարժեքության, մասնակի համարժեքության և անհամարժեքության դեպքերի մասին։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ թարգմանության տեսության և պրակտիկայի, բառարանագրության, օտար լեզուների ուսուցման և համակարգչային լեզվաբանության ոլորտներում, քանի որ արարման իմաստային դաշտի ճիշտ նկարագրությունը կարևոր է լեզվական համապատասխանությունների ճշգրիտ որոշման համար։ Նյութը կարող է օգտակար լինել հայերենագիտությամբ, անգլերենագիտությամբ և ռուսագիտությամբ զբաղվող լեզվաբանների, թարգմանիչների, բառարանագիրների, հետազոտողների, դասախոսների, ասպիրանտների և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։

Экономика

Հանրային կառավարման և վարչատարածքային կառավարման բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում տեղական ինքնակառավարման համակարգի ձևավորման, գործունեության և զարգացման ընթացքում առաջացող հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում համայնքների կառավարման կազմակերպական կառուցվածքը, տեղական մարմինների լիազորությունները, ֆինանսական և նյութական ռեսուրսների կառավարումը, համայնքային ծառայությունների կազմակերպումը և կառավարման արդյունավետության բարձրացման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պետական և տեղական կառավարման մարմինների միջև լիազորությունների բաշխմանը, համայնքների ֆինանսական ինքնուրույնությանը, տեղական բյուջեների ձևավորմանը և համայնքային սեփականության կառավարմանը։ Վերլուծվում են տարբեր համայնքների զարգացման հնարավորությունների անհավասարությունը, կառավարման մասնագիտական կարողությունների բարելավման անհրաժեշտությունը և բնակչության մասնակցության մեխանիզմները։ Քննարկվում են ապակենտրոնացման, միջհամայնքային համագործակցության, կառավարման թափանցիկության և հաշվետվողականության ամրապնդման ուղղությունները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև տեղական կառավարման իրավական և կազմակերպական հիմքերի կատարելագործմանը և համայնքների սոցիալ-տնտեսական զարգացման համար անհրաժեշտ պայմանների ստեղծմանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հանրային կառավարման մասնագետների, համայնքային ծառայողների, իրավաբանների, տնտեսագետների, հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

История

Սեբեոսի աշխատությունը նկարագրում է Բյուզանդիայի, Պարսկաստանի և արաբական նվաճումների ժամանակաշրջանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով Հայաստանի քաղաքական իրավիճակին այդ մեծ պատմական փոփոխությունների ընթացքում։ Հիմնական բովանդակությունը․ Հայաստանի քաղաքական վիճակը Հայաստանի ներքին և արտաքին քաղաքական զարգացումները 6–7-րդ դարերում։ Բյուզանդիա–Պարսկաստան հակամարտություն Երկու մեծ տերությունների պատերազմները և դրանց ազդեցությունը Հայաստանի վրա։ Արաբական նվաճումները Արաբների առաջխաղացումը և տարածաշրջանային ուժերի փոփոխությունը։ Հայ իշխանական դասի դերակատարումը Նախարարների և ղեկավարների մասնակցությունը քաղաքական իրադարձություններին։ Կրոնական և հասարակական կյանք Քրիստոնեական համայնքի դիրքը և եկեղեցու ազդեցությունը։

Другие предметы

Նվիրված է Հայաստանի գինեգործական հարուստ ավանդույթների և ժամանակակից տեխնոլոգիական մոտեցումների համադրությանը՝ ներկայացնելով ինչպես խաղողի, այնպես էլ պտղա-հատապտղային գինիների արտադրության ամբողջական գործընթացը՝ հումքի ընտրությունից մինչև պատրաստի արտադրանքի ստացում և որակի գնահատում, գրքում մանրամասն նկարագրվում են Հայաստանի տարածքում տարածված խաղողի սորտերի և տարբեր պտղատեսակների տեխնոլոգիական առանձնահատկությունները, դրանց քիմիական կազմը և ազդեցությունը գինու օրգանոլեպտիկ հատկանիշների վրա, բացատրվում են գինու պատրաստման հիմնական փուլերը՝ մանրացում, խմորում, մաքրման և հնեցման գործընթացներ, ինչպես նաև ներկայացվում են տարբեր տեսակի գինիների արտադրության առանձնահատկությունները՝ չոր, կիսաքաղցր, դեսերտային և հատուկ նշանակության գինիներ, աշխատությունը ներառում է նաև գինու ֆիզիկաքիմիական և կենսաքիմիական փոփոխությունների վերլուծություն արտադրության ընթացքում՝ ընդգծելով խմորիչների դերը, թթվայնության կարգավորումը, օքսիդացման և վերականգնման ռեակցիաները, առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պտղա-հատապտղային գինիների տեխնոլոգիային, որոնք ունեն իրենց յուրահատուկ բաղադրությունը և պահանջում են տարբեր մոտեցումներ խմորման և մշակման փուլերում, գիրքը նաև անդրադառնում է արտադրության սանիտարահիգիենիկ պահանջներին, սարքավորումների ընտրությանը և արդյունավետ օգտագործմանը, ինչպես նաև գինու որակի վերահսկման մեթոդներին և հնարավոր թերությունների կանխարգելմանը, այն հանդիսանում է կարևոր ուղեցույց ուսանողների, գինեգործների և ոլորտի մասնագետների համար, քանի որ համադրում է գիտական հիմնավորումները և գործնական փորձը՝ նպաստելով բարձրորակ գինու արտադրությանը Հայաստանի պայմաններում։

Информатика

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է թվային պատկերներում օբյեկտների հայտնաբերման համակարգերի մշակմանը՝ գենետիկ ծրագրավորման մեթոդների կիրառմամբ։ Աշխատության հիմնական նպատակն է ուսումնասիրել, թե ինչպես կարելի է էվոլյուցիոն հաշվարկների միջոցով ավտոմատ ձևավորել կամ օպտիմալացնել այնպիսի ալգորիթմներ, որոնք կարող են պատկերների մեջ հայտնաբերել, տարբերակել և տեղորոշել նախապես սահմանված օբյեկտներ։ Թվային պատկերների ավտոմատ վերլուծությունը ժամանակակից համակարգչային տեսողության կարևոր ուղղություններից է, քանի որ պատկերային տեղեկատվության ծավալների արագ աճը պահանջում է տվյալների մշակման արդյունավետ և հնարավորինս ինքնաշխատ մեթոդներ։ Այս համատեքստում գենետիկ ծրագրավորումը հետաքրքիր է նրանով, որ հնարավորություն է տալիս որոնման և էվոլյուցիոն ընտրության միջոցով ստանալ խնդրին համապատասխան հաշվարկային կառուցվածքներ՝ առանց ամբողջ ալգորիթմը ձեռքով նախապես սահմանելու։ Ուսումնասիրության տեսական հիմքը կազմում է գենետիկ ծրագրավորման գաղափարը, որի շրջանակում հնարավոր լուծումները ներկայացվում են որպես ծրագրային կամ օպերատորային կառուցվածքներ, իսկ դրանց որակը գնահատվում է համապատասխանության ֆունկցիայի միջոցով։ Էվոլյուցիոն գործընթացի ընթացքում ընտրվում են առավել արդյունավետ լուծումները, կատարվում են խաչասերման և մուտացիայի գործողություններ, և հաջորդ սերունդներում ձևավորվում են ավելի լավ արդյունք ապահովող ծրագրային կառուցվածքներ։ Այս մեխանիզմը թույլ է տալիս խնդրի լուծումը փնտրել ոչ թե մեկ նախապես սահմանված ալգորիթմի շրջանակում, այլ հնարավոր լուծումների ավելի լայն տարածությունում։ Օբյեկտների հայտնաբերման համակարգի մշակման կարևոր փուլերից է թվային պատկերի նախնական մշակումը։ Պատկերի որակը, աղմուկի մակարդակը, լուսավորության տարբերությունները, կոնտրաստը և օբյեկտների չափերի փոփոխությունը կարող են էապես ազդել հայտնաբերման արդյունքի վրա։ Այդ պատճառով համակարգը կարող է ներառել պատկերի բարելավման, աղմուկի նվազեցման, գունային կամ մոխրագույն պատկերների փոխակերպման, եզրերի առանձնացման և այլ նախնական գործողություններ։ Գենետիկ ծրագրավորման միջոցով հնարավոր է ոչ միայն ընտրել արդեն հայտնի պատկերային հատկանիշների համադրություններ, այլև որոնել այնպիսի ֆունկցիոնալ կառուցվածքներ, որոնք տվյալների վրա առավել արդյունավետ են առանձնացնում օբյեկտը ֆոնից։ Կարևոր խնդիր է պատկերից հատկանիշների ստացումը։ Օբյեկտների ճանաչման համար կարող են օգտագործվել ձևի, եզրերի, հյուսվածքի, պայծառության, գույնի կամ տարածական կառուցվածքի վերաբերյալ տարբեր բնութագրիչներ։ Դրանց ճիշտ ընտրությունն ու համադրությունը մեծ ազդեցություն ունեն համակարգի վերջնական արդյունավետության վրա։ Գենետիկ ծրագրավորման առավելություններից մեկն այն է, որ այն կարող է օգտագործվել հատկանիշների ընտրության կամ դրանց փոխակերպման գործընթացի ավտոմատացման համար՝ նվազեցնելով մարդու կողմից նախապես սահմանված կանոնների անհրաժեշտությունը։ Ուսումնասիրության կարևոր հատվածը կազմում է հայտնաբերման ալգորիթմի կառուցվածքի ձևավորումը։ Գենետիկ ծրագրավորման համակարգում անհրաժեշտ է սահմանել այնպիսի բաղադրիչներ, ինչպիսիք են տերմինալների և ֆունկցիաների բազմությունները, անհատների ներկայացման եղանակը, սկզբնական պոպուլյացիայի ձևավորման սկզբունքը, ընտրության մեխանիզմը, խաչասերման և մուտացիայի օպերատորները և կանգի պայմանները։ Այս պարամետրերի ճիշտ ընտրությունը կարող է էականորեն ազդել որոնման արդյունավետության և ստացվող լուծումների որակի վրա։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի համապատասխանության ֆունկցիան, քանի որ հենց դրա միջոցով է որոշվում, թե որքան լավ է տվյալ գենետիկորեն ձևավորված ծրագիրը լուծում օբյեկտների հայտնաբերման խնդիրը։ Համակարգի գնահատման ժամանակ անհրաժեշտ է հաշվի առնել ոչ միայն հայտնաբերված օբյեկտների քանակը, այլև սխալ հայտնաբերումների և բաց թողնված օբյեկտների հարաբերակցությունը։ Այդ նպատակով կարող են կիրառվել ճշգրտության, ամբողջականության, F1 չափանիշի և այլ գնահատման ցուցանիշներ։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս օբյեկտիվորեն համեմատել տարբեր ալգորիթմներ և պարզել, թե որ պայմաններում է գենետիկ ծրագրավորման վրա հիմնված համակարգը առավել արդյունավետ։ Կարևոր է նաև ուսուցման և փորձարկման տվյալների տարանջատումը։ Եթե համակարգը գնահատվում է այն նույն պատկերների վրա, որոնց հիման վրա ձևավորվել է լուծումը, հնարավոր է ստանալ չափազանց լավ արդյունք, որը չի պահպանվի նոր տվյալների դեպքում։ Հետևաբար ուսումնասիրությունը ենթադրում է համակարգի փորձարկում առանձին տվյալների բազմությունների վրա՝ դրա ընդհանրացման ունակությունը գնահատելու համար։ Սա հատկապես կարևոր է իրական կիրառությունների դեպքում, երբ օբյեկտների տեսքը կարող է փոփոխվել լուսավորության, չափի, դիրքի, շրջման կամ այլ պայմանների հետևանքով։ Ուսումնասիրության մեջ կարող է քննարկվել նաև գենետիկ ծրագրավորման համեմատությունը դասական և ժամանակակից համակարգչային տեսողության մեթոդների հետ։ Դրա առավելություններից կարող են լինել ալգորիթմների ավտոմատ ձևավորումը, ոչ գծային և բարդ հարաբերությունների որոնման հնարավորությունը և կոնկրետ խնդրի համար լուծման հարմարեցումը։ Միաժամանակ մեթոդը կարող է պահանջել զգալի հաշվարկային ռեսուրսներ, երկարատև էվոլյուցիոն որոնում և համապատասխան պարամետրերի մանրակրկիտ ընտրություն։ Այս սահմանափակումների ուսումնասիրությունը կարևոր է համակարգի գործնական կիրառելիությունը գնահատելու համար։ Գործնական մասում համակարգի արդյունավետությունը կարելի է ստուգել տարբեր տեսակի թվային պատկերների վրա՝ ուսումնասիրելով օբյեկտների չափի, դիրքի, ֆոնի բարդության և պատկերի որակի փոփոխությունների ազդեցությունը։ Փորձարկումների արդյունքները հնարավորություն են տալիս բացահայտել մշակված մեթոդի ուժեղ և թույլ կողմերը, որոշել սխալների հիմնական պատճառները և առաջարկել հետագա կատարելագործման ուղղություններ։ Այսպիսի մոտեցումը տեսական ուսումնասիրությունը կապում է իրական պատկերային տվյալների մշակման խնդիրների հետ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է գենետիկ ծրագրավորման և համակարգչային տեսողության հատման կարևոր ուղղություն՝ ցույց տալով, թե ինչպես կարելի է էվոլյուցիոն հաշվարկների միջոցով կառուցել թվային պատկերներում օբյեկտների հայտնաբերման հարմարվող համակարգեր։ Այն կարող է հետաքրքրել արհեստական բանականությամբ, մեքենայական ուսուցմամբ, համակարգչային տեսողությամբ, էվոլյուցիոն ալգորիթմներով և թվային պատկերների մշակմամբ զբաղվող ուսանողներին, հետազոտողներին և մասնագետներին՝ հնարավորություն տալով պատկերացում կազմել գենետիկ ծրագրավորման կիրառման սկզբունքների, համակարգի կառուցման փուլերի, արդյունավետության գնահատման և գործնական կիրառության հնարավորությունների մասին։