Նոր գրականություն կուլտուրայի և արվեստի վերաբերյալ : Մատենագիտական ցանկ (1978, Դեկտեմբեր, թիվ 12)

Культура

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանում 1960–1980-ական թվականներին դիզայնի՝ որպես ինքնուրույն գեղարվեստական և մասնագիտական ոլորտի ձևավորման գործընթացի ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով դրա զարգացման վրա ազդած գեղարվեստակիրառական, մշակութային, հասարակական և պատմական նախադրյալները։ Հետազոտության հեղինակը Լիլիթ Ռաֆայելի Մելիքյանն է, իսկ աշխատանքը պաշտպանվել է 2014 թվականի հունիսի 12-ին ՀՀ ԳԱԱ Արվեստի ինստիտուտում՝ «Կերպարվեստ, դեկորատիվ և կիրառական արվեստ, դիզայն» մասնագիտությամբ։ Ուսումնասիրության ժամանակագրական շրջանակը ներառում է խորհրդային Հայաստանի մշակութային կյանքի կարևոր մի փուլ, երբ արդյունաբերության, քաղաքաշինության, կենցաղի, արտադրության և հասարակական միջավայրի փոփոխությունները նոր պահանջներ էին առաջադրում առարկայական և տեսողական միջավայրի կազմակերպման նկատմամբ։ Այս պայմաններում դիզայնը աստիճանաբար առանձնանում էր զուտ դեկորատիվ-կիրառական գործունեությունից և ձեռք էր բերում ավելի լայն գործառույթ՝ կապված մարդու առօրյա միջավայրի, արտադրանքի, հանրային տարածքների, գրաֆիկական հաղորդակցության և արդյունաբերական արտադրության գեղարվեստական կազմակերպման հետ։ Աշխատանքում կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել դեկորատիվ և կիրառական արվեստի ավանդույթների ազդեցության ուսումնասիրությունը, քանի որ հայկական գեղարվեստական մշակույթում ձևավորված նյութերի, զարդանախշերի, գունային լուծումների, ձեռարվեստի և ազգային պատկերային մտածողության փորձը հիմք էր ստեղծում նոր մասնագիտական դիզայնի լեզվի ձևավորման համար։ Միաժամանակ հետազոտությունը դիտարկում է խորհրդային արդիականացման ազդեցությունը, որի պայմաններում զանգվածային արտադրության, նոր նյութերի և տեխնոլոգիաների տարածումը փոխում էր առարկաների և միջավայրերի գեղագիտական ընկալումը։ Դիզայնի զարգացման կարևոր նախադրյալներից էր նաև արդյունաբերական արտադրության ընդլայնումը, քանի որ արտադրանքի զանգվածային թողարկումը պահանջում էր ոչ միայն տեխնիկական, այլև ձևագեղագիտական լուծումներ՝ հաշվի առնելով օգտագործողի հարմարավետությունը, արտադրանքի արտաքին տեսքը, նյութի հատկությունները և արտադրական հնարավորությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են վերլուծվել նաև կենցաղային առարկաների, կահույքի, արտադրանքի ձևավորման, ցուցադրական միջավայրերի, փաթեթավորման, գրաֆիկական նյութերի և այլ կիրառական ոլորտների գեղարվեստական առանձնահատկությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հարցին, թե ինչպես էին ազգային գեղարվեստական ավանդույթները համադրվում ժամանակակից ձևաստեղծման սկզբունքների հետ։ Այս համադրությունը հնարավորություն էր տալիս ստեղծելու նոր գեղարվեստական լեզու, որը միաժամանակ արձագանքում էր ժամանակակից տեխնիկական և սոցիալական պահանջներին և պահպանում էր հայկական մշակութային ինքնատիպության որոշակի դրսևորումներ։ Հասարակական նախադրյալների ուսումնասիրությունը ևս առանցքային նշանակություն ունի, քանի որ դիզայնի զարգացումը պայմանավորված էր ոչ միայն արվեստի ներքին գործընթացներով, այլև հասարակության կենսակերպի, սպառման մշակույթի, քաղաքային միջավայրի և առօրյա պահանջների փոփոխությամբ։ Երևանում և Հայաստանի մյուս քաղաքներում նոր բնակելի ու հասարակական տարածքների, արտադրական ձեռնարկությունների և մշակութային հաստատությունների զարգացումը ձևավորում էր նոր միջավայր, որի կազմակերպման մեջ աստիճանաբար մեծանում էր դիզայներական մտածողության նշանակությունը։ Ժամանակաշրջանի ճարտարապետական և քաղաքաշինական զարգացումները նույնպես կարևոր համատեքստ են, քանի որ ինտերիերի, կահավորման, ցուցանակների, գրաֆիկական ձևավորման և հանրային միջավայրի տարրերը փոխկապակցված էին կառուցված տարածքի ընդհանուր գեղագիտական կերպարի հետ։ Հետազոտության գիտական արժեքը կայանում է նրանում, որ այն դիզայնի ձևավորումը դիտարկում է բազմակողմանի՝ արվեստագիտական գործընթացները կապելով սոցիալական, տնտեսական, տեխնոլոգիական և մշակութային փոփոխությունների հետ։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչու հենց այդ ժամանակաշրջանում ձևավորվեցին դիզայնի զարգացման համար անհրաժեշտ պայմաններ և ինչպես փոխվեց հասարակության վերաբերմունքը առարկայական միջավայրի գեղագիտական ու գործառական կազմակերպման նկատմամբ։ Աշխատությունը կարևոր է նաև հայկական դիզայնի պատմության վերականգնման տեսանկյունից, քանի որ 1960–1980-ական թվականների փորձը հետագայում դարձավ անկախ Հայաստանի դիզայնի զարգացման նախադրյալներից մեկը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են հետաքրքրել արվեստաբաններին, դիզայներներին, ճարտարապետներին, մշակույթի պատմաբաններին և խորհրդահայ արվեստի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը բացահայտում է Հայաստանում դիզայնի ձևավորման պատմական ընթացքը՝ ցույց տալով, թե ինչպես են հայկական դեկորատիվ-կիրառական արվեստի ժառանգությունը, խորհրդային արդյունաբերական ու քաղաքային արդիականացումը, հասարակական կյանքի փոփոխությունները և նոր գեղարվեստական պահանջները փոխազդելով նպաստել ժամանակակից դիզայներական մտածողության կայացմանը

Другие предметы

Կենսագործունեության անվտանգության բաժինը գիտական և կիրառական ոլորտ է, որը ուսումնասիրում է մարդու կյանքի, առողջության և շրջակա միջավայրի վրա ազդող վտանգավոր գործոնները և դրանց կանխարգելման միջոցները։ Դրա հիմնական նպատակն է ապահովել անվտանգ պայմաններ մարդու գործունեության բոլոր ոլորտներում՝ կենցաղում, աշխատանքում և արտակարգ իրավիճակներում։ Այս բաժինը ներառում է ֆիզիկական, քիմիական, կենսաբանական և հոգեբանական վտանգների ուսումնասիրություն, ինչպես նաև դրանցից պաշտպանվելու մեթոդների մշակում։ Օրինակ՝ ֆիզիկական վտանգներից են բարձր աղմուկը, ճառագայթումը և մեխանիկական վնասվածքները, քիմիական վտանգներից՝ թունավոր գազերը և նյութերը, կենսաբանական վտանգներից՝ վարակիչ հիվանդությունները, իսկ հոգեբանական վտանգներից՝ սթրեսը և հոգեկան ծանրաբեռնվածությունը։ Կենսագործունեության անվտանգության բաժինը կարևորում է նաև առաջին օգնության գիտելիքները, հրդեհային անվտանգության կանոնները և տարհանման գործողությունները։ Ժամանակակից պայմաններում այն մեծապես կապված է էկոլոգիական անվտանգության հետ, քանի որ շրջակա միջավայրի աղտոտումը նույնպես ազդում է մարդու առողջության վրա։ Այս ոլորտը կիրառվում է կրթական հաստատություններում, արտադրական ձեռնարկություններում և պետական կառավարման համակարգում՝ նպատակ ունենալով նվազեցնել ռիսկերը և կանխել վթարները։ Այսպիսով, կենսագործունեության անվտանգության բաժինը համարվում է մարդու անվտանգության և առողջ կյանքի ապահովման կարևոր հիմքերից մեկը։

Лингвистика

Լեզվաբանական, գրականագիտական և թարգմանաբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Ալեքսանդր Սերգեևիչ Պուշկինի բանաստեղծությունների հայերեն թարգմանությունների լեզվական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ ռուս և հայ գրականությունների փոխառնչությունների համատեքստում։ Քննության են առնվում Պուշկինի բանաստեղծական լեզվի հիմնական բնութագրերը, նրա ստեղծագործություններին բնորոշ բառապաշարը, պատկերավոր մտածողությունը, հնչերանգային կառուցվածքը և գեղարվեստական արտահայտչամիջոցները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ռուսերեն բնագրերի և հայերեն թարգմանությունների բառային, իմաստային, քերականական ու ոճական համապատասխանություններին, ինչպես նաև բանաստեղծական խոսքի ազգային լեզվական առանձնահատկությունների փոխանցման խնդիրներին։ Վերլուծվում են փոխաբերությունների, մակդիրների, համեմատությունների, խորհրդանշական պատկերների և այլ գեղարվեստական միջոցների վերարտադրման եղանակները հայերեն թարգմանություններում։ Քննարկվում են բանաստեղծական չափի, ռիթմի, հանգավորման, հնչյունական ներդաշնակության և արտահայտչականության պահպանման հնարավորություններն ու դժվարությունները՝ հաշվի առնելով ռուսերենի և հայերենի կառուցվածքային տարբերությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են տարբեր թարգմանիչների լեզվաոճական ընտրությունները, բառային համարժեքների կիրառումը, բնագրի իմաստային նրբերանգների փոխանցումը և թարգմանական մեկնաբանության առանձնահատկությունները։ Անդրադարձ է կատարվում Պուշկինի ստեղծագործությունների հայերեն թարգմանությունների դերին հայ գրական լեզվի զարգացման, բանաստեղծական արտահայտչամիջոցների հարստացման և ռուս-հայկական գրական կապերի ամրապնդման գործում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայոց և ռուսաց լեզուների համեմատական ուսումնասիրության, թարգմանության տեսության, ոճագիտության, գրականագիտության և գեղարվեստական թարգմանության պատմության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Биология

Աշխատությունը նվիրված է պոլիմերային նյութերի կենսաքայքայմանը մասնակցող միկրոօրգանիզմների վերաբերյալ տվյալների հավաքագրման, համակարգման, պահպանման և վերլուծության համար նախատեսված տեղեկատվական-վերլուծական համակարգի ստեղծման գիտական ու տեխնոլոգիական հիմքերին։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են տարբեր միկրոօրգանիզմների՝ բակտերիաների, սնկերի և այլ կենսաբանական գործոնների հատկությունները, որոնք բնական կամ վերահսկվող միջավայրերում կարող են մասնակցել որոշակի պոլիմերների կառուցվածքային փոփոխությանը և քայքայմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում միկրոօրգանիզմների տեսակային պատկանելության, կենսաբանական առանձնահատկությունների, ֆերմենտային ակտիվության, կենսաքայքայվող պոլիմերների տեսակների և գործընթացի վրա ազդող միջավայրային պայմանների վերաբերյալ տեղեկատվության դասակարգմանը։ Տեղեկատվական համակարգի կառուցման ընթացքում կարևոր խնդիր է տարբեր աղբյուրներից ստացվող կենսաբանական, քիմիական և տեխնոլոգիական տվյալների միասնական կառուցվածքի ձևավորումը, որը հնարավորություն կտա իրականացնել նպատակային որոնում, համեմատական վերլուծություն և տվյալների արդյունավետ մշակում։ Քննության են առնվում տվյալների բազայի կառուցվածքի, տեղեկատվական դաշտերի, դասակարգման չափանիշների և միկրոօրգանիզմների ու համապատասխան պոլիմերների միջև կապերի ներկայացման սկզբունքները։ Վերլուծական բաղադրիչը կարող է հնարավորություն տալ համեմատելու տարբեր կենսաքայքայող միկրոօրգանիզմների հատկությունները, առանձնացնելու որոշակի նյութերի նկատմամբ առավել ակտիվ խմբերը և բացահայտելու կենսաբանական ու միջավայրային գործոնների միջև օրինաչափություններ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նաև պոլիմերային թափոնների բնապահպանական խնդիրը, քանի որ կենսաքայքայման գործընթացների վերաբերյալ համակարգված տեղեկատվությունը կարող է նպաստել թափոնների կենսատեխնոլոգիական մշակման և շրջակա միջավայրում դրանց կուտակման նվազեցման վերաբերյալ հետագա հետազոտություններին։ Համակարգը կարող է ծառայել որպես տեղեկատվական գործիք մանրէաբանների, կենսատեխնոլոգների, նյութագետների և բնապահպանական հետազոտություններով զբաղվող մասնագետների համար՝ հեշտացնելով գիտական տվյալների որոնումն ու համադրումը։ Աշխատությունն ունի միջգիտակարգային նշանակություն՝ միավորելով մանրէաբանության, կենսատեխնոլոգիայի, պոլիմերային նյութագիտության, բնապահպանության և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների մոտեցումները և նպաստելով պոլիմերների կենսաքայքայման վերաբերյալ գիտելիքների համակարգված ներկայացման ու հետագա կիրառական հետազոտությունների զարգացմանը։

Финансы

Տնտեսագիտական և առողջապահության կառավարման բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում առողջապահական ծառայությունների մատուցման ֆինանսատնտեսական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ առողջապահական համակարգի արդյունավետության, ֆինանսական կայունության և բժշկական օգնության հասանելիության ապահովման համատեքստում։ Քննության են առնվում առողջապահության տնտեսագիտության տեսական և մեթոդաբանական հիմքերը, բժշկական ծառայությունների ֆինանսավորման հիմնական աղբյուրները և առողջապահական կազմակերպությունների տնտեսական գործունեության առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պետական բյուջեից առողջապահության ֆինանսավորմանը, բնակչության անձնական ծախսերին, բժշկական ապահովագրության հնարավոր մեխանիզմներին և ֆինանսական միջոցների բաշխման արդյունավետությանը։ Վերլուծվում են առողջապահական ծառայությունների ինքնարժեքի ձևավորման, գնագոյացման, բուժհաստատությունների ֆինանսական կառավարման և նյութատեխնիկական ռեսուրսների օգտագործման հետ կապված խնդիրները։ Քննարկվում են բժշկական օգնության տարածքային և սոցիալական հասանելիության, առողջապահական ծառայությունների որակի, ֆինանսական բեռի և բնակչության առողջապահական կարիքների բավարարման փոխկապակցված հարցերը։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են Հայաստանի առողջապահական համակարգի ֆինանսատնտեսական ցուցանիշների գնահատման, ծախսերի արդյունավետության վերլուծության, միջազգային փորձի համեմատության և ֆինանսավորման համակարգի կատարելագործման մեթոդաբանական մոտեցումները։ Անդրադարձ է կատարվում առողջապահության պետական կարգավորման, ֆինանսական ռեսուրսների նպատակային օգտագործման, բուժհաստատությունների կառավարման բարելավման և առողջապահական ծառայությունների մատուցման տնտեսական արդյունավետության բարձրացման հնարավորություններին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել առողջապահության տնտեսագիտության, հանրային առողջապահության, պետական ֆինանսների, բժշկական կազմակերպությունների կառավարման և Հայաստանի առողջապահական համակարգի զարգացման հիմնախնդիրներով զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Литература

Դեմիրճյան. Երկեր (գիրք առաջին)-ը Դերենիկ Դեմիրճյանի բազմահատոր ժողովածուի առաջին հատորն է, որը ներկայացնում է հեղինակի ստեղծագործական վաղ և ձևավորման շրջանի արձակ գործերը, պատմվածքները և գեղարվեստական արձակի տարբեր նմուշներ, աշխատությունում առանձնանում են մարդու հոգեբանական պատկերումների խորությունը, սոցիալական կյանքի դիտարկումները և ժամանակի իրականության գեղարվեստական արտացոլումը, ինչպես նաև լեզվական հստակությունն ու նկարագրական ոճի հարստությունը, որը բնորոշ է Դեմիրճյանի գրականությանը, միաժամանակ դիտարկվում են ազգային կյանքի, մարդկային հարաբերությունների և բարոյական արժեքների ձևավորման թեմաները, որոնք հեղինակը ներկայացնում է ռեալիստական և երբեմն հումորային երանգներով, այս հատորը կարևոր է Դեմիրճյանի գրական զարգացման սկիզբը և նրա ստեղծագործական աշխարհը ամբողջական հասկանալու համար, ինչպես նաև հայ արձակի զարգացման ընդհանուր պատկերի մեջ նրա դերի գնահատման համար։