Դիզայնի ձևավորման գեղարվեստակիրառական և հասարակական նախադրյալները Հայաստանում 1960-80-ական թվականներին

Литература

Աշխատությունը նվիրված է հին Հայաստանի մասին պատմող վեպերի ուսումնասիրությանը և քննությանը՝ դիտարկելով դրանց գրական, պատմական ու գեղարվեստական առանձնահատկությունները։ Վերնագիրը հուշում է, որ հեղինակի ուշադրության կենտրոնում պատմական անցյալը գեղարվեստական գրականության միջոցով ներկայացնելու եղանակներն են, ինչպես նաև այն հարցը, թե որքանով են վիպական պատումները համապատասխանում Հայաստանի պատմության, ազգային ավանդությունների և մշակութային հիշողության պատկերացումներին։ Նման բնույթի գրականագիտական քննության մեջ կարող են դիտարկվել պատմական կերպարների ստեղծման սկզբունքները, սյուժետային զարգացումները, ժամանակաշրջանի վերակերտումը, ազգային սովորույթների ու հասարակական հարաբերությունների նկարագրությունը և իրական պատմական դեպքերի ու գեղարվեստական երևակայության փոխազդեցությունը։ Կարևոր է նաև պատմական վիպագրության դերը ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման գործում, քանի որ անցյալի գեղարվեստական պատկերումը կարող է ընթերցողին հաղորդակից դարձնել ժողովրդի պատմական փորձին, հերոսական հիշողությանը և մշակութային արժեքներին։ Քննադատական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս գնահատելու գրական երկերի գաղափարական ուղղվածությունը, պատմական հավաստիությունը, լեզվական արտահայտչամիջոցներն ու գեղարվեստական կառուցվածքը։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ գրականագիտության զարգացման, պատմական վեպի ժանրի ձևավորման և XIX դարի հայ մտավորականության՝ ազգային անցյալի նկատմամբ ունեցած հետաքրքրության ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն կարող է օգտակար լինել հայ գրականության, պատմական վիպագրության և ազգային մշակութային հիշողության հետազոտողներին։

Другие предметы

Փաստաթուղթը վերաբերում է Խորհրդային Հայաստանի հողագործության ոլորտի պետական կառավարման համակարգում գործող անտառապետությունների կազմակերպմանը, իրավասություններին և գործունեության կարգավորմանը՝ ներկայացնելով անտառային տնտեսության վարչական կառավարման հիմնական սկզբունքները։ Այն կարգավորում է անտառային տարածքների պահպանության, օգտագործման, վերահսկողության և տնտեսավարման հետ կապված կազմակերպական հարաբերությունները՝ սահմանելով համապատասխան ստորաբաժանումների գործառույթներն ու պատասխանատվության շրջանակները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում անտառապետությունների վարչական կառուցվածքին, դրանց ենթակայությանը, տարածքային կազմակերպմանը և անտառային կառավարման մարմինների հետ փոխհարաբերություններին։ Փաստաթղթի դրույթները կարող են ընդգրկել անտառային ֆոնդի հաշվառման, պահպանության և վերահսկողության կազմակերպումը, անտառահատումների ու անտառային ռեսուրսների օգտագործման կարգավորումը, ինչպես նաև անտառների վերականգնման և պահպանման նպատակով իրականացվող աշխատանքների համակարգումը։ Կարևորվում է անտառապետի և համապատասխան ծառայողների դերը՝ նրանց վերապահված վարչական, վերահսկողական և տնտեսական պարտականությունների սահմանմամբ։ Անտառային տարածքների պահպանությունը դիտարկվում է որպես պետական նշանակության խնդիր, որի իրականացման համար անհրաժեշտ են հստակ կառավարման մեխանիզմներ, պատասխանատվության բաժանում և տեղական մակարդակում մշտական վերահսկողություն։ Առանձին նշանակություն կարող է տրվել ապօրինի ծառահատումների, անտառային ռեսուրսների չթույլատրված օգտագործման, հրդեհների և այլ վնասների կանխարգելմանն ու արձանագրմանը։ Միաժամանակ անտառապետությունների գործունեությունը կապված է անտառների տնտեսական օգտագործման հետ, ինչի պատճառով կարգավորման առարկա են դառնում նաև փայտանյութի և անտառային այլ ռեսուրսների օգտագործման, հաշվառման ու պահպանության խնդիրները։ Փաստաթուղթը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել խորհրդային կառավարման սկզբնական շրջանում Հայաստանում անտառային տնտեսության պետական կազմակերպման, վարչական ենթակայության և ոլորտային վերահսկողության մեխանիզմների մասին։ Այն կարևոր սկզբնաղբյուր կարող է հանդիսանալ նաև պետական կառավարման պատմության ուսումնասիրության համար՝ ցույց տալով, թե ինչպես էին բնական ռեսուրսների կառավարումն ու պահպանությունը ներառվում կենտրոնացված տնտեսական կառավարման համակարգում։ Նման նյութերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու անտառային օրենսդրության և կառավարման ինստիտուտների ձևավորմանը, պետական մարմինների իրավասությունների սահմանմանը և բնօգտագործման վարչական մեխանիզմների զարգացմանը։ Փաստաթուղթը կարող է արժեքավոր լինել Հայաստանի անտառային տնտեսության պատմության, բնապահպանական կառավարման, խորհրդային շրջանի պետական վարչարարության և բնական ռեսուրսների իրավական կարգավորման ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Другие предметы

Այս տեղեկատու հրատարակությունը ներկայացնում է հայկական ԽՍՀ գրադարանների կենտրոնացված համակարգերի գրքափոխանակության ֆոնդերում առկա գրականության համահավաք ցանկը՝ ընդգրկելով «Ե-Լ» տառերով սկսվող հեղինակներին, վերնագրերին կամ մատենագիտական միավորներին համապատասխան նյութերը։ Հրատարակության նպատակն է աջակցել գրադարանների միջև գրականության արդյունավետ փոխանակմանը, գրքային ֆոնդերի առավել նպատակային օգտագործմանը և ընթերցողների տեղեկատվական պահանջների բավարարմանը։ Գրքում համակարգված ձևով ներկայացված են մատենագիտական գրառումներ, որոնք հեշտացնում են անհրաժեշտ հրատարակությունների որոնումը, ընտրությունն ու գրադարանային համագործակցության կազմակերպումը։ Այս ցանկը կարևոր գործիք է գրադարանավարների, մատենագետների, տեղեկատվական ծառայությունների մասնագետների և գիտահետազոտողների համար՝ նպաստելով գրքային ռեսուրսների մատչելիության բարձրացմանը և միասնական գրադարանային ցանցի արդյունավետ գործունեությանը։ Միաժամանակ այն արժեքավոր աղբյուր է բոլոր այն ընթերցողների համար, ովքեր հետաքրքրված են տվյալ ժամանակաշրջանի գրադարանային ֆոնդերի կազմով և մատենագիտական տեղեկատվության կազմակերպմամբ։

Педагогика

Աշխատությունը նվիրված է գյուղական դպրոցում ավագ դպրոցական տարիքի աշակերտների գեղագիտական պահանջմունքների ձևավորման արդյունավետության բարձրացման մանկավարժական պայմանների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել այն կրթադաստիարակչական պայմանները, մեթոդները և կազմակերպական ձևերը, որոնց կիրառումը կարող է նպաստել սովորողների գեղագիտական հետաքրքրությունների, ճաշակի, արժեքային կողմնորոշումների և մշակութային ակտիվության զարգացմանը։ Գեղագիտական դաստիարակությունը դիտարկվում է որպես անձի համակողմանի զարգացման կարևոր բաղադրիչ, որը չի սահմանափակվում արվեստի մասին գիտելիքների փոխանցմամբ, այլ ներառում է գեղեցիկը նկատելու, ընկալելու, գնահատելու, ստեղծագործաբար վերարտադրելու և առօրյա կյանքում գեղագիտական արժեքներ դրսևորելու կարողությունների ձևավորումը։ ՀՀ հանրակրթական համակարգում նույնպես գեղագիտական դաստիարակությունը դիտարկվում է դաստիարակության կարևոր ուղղություններից մեկը, իսկ դպրոցական դաստիարակչական աշխատանքների շրջանակում նախատեսվում են մշակութային այցելություններ, գրական ունկնդրումներ, ստեղծագործական և այլ գործունեություններ։ Ուսումնասիրության առանձնահատկությունը պայմանավորված է գյուղական դպրոցի միջավայրով, որն ունի կրթադաստիարակչական աշխատանքի կազմակերպման իր յուրահատկությունները։ Գյուղական համայնքում դպրոցը հաճախ ոչ միայն կրթական հաստատություն է, այլև մշակութային և հասարակական կյանքի կարևոր կենտրոն, ուստի նրա արտադասարանական և արտադպրոցական գործունեությունը կարող է անմիջականորեն կապված լինել համայնքի մշակութային միջավայրի հետ։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել աշակերտների գեղագիտական պահանջմունքների մակարդակը, նրանց հետաքրքրությունները արվեստի տարբեր տեսակների նկատմամբ, մշակութային միջոցառումներին մասնակցության ակտիվությունը, ստեղծագործական հակումները և գեղագիտական արժեքների ընկալման առանձնահատկությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ավագ դպրոցական տարիքին, քանի որ այս փուլում զարգանում է սովորողների ինքնուրույն մտածողությունը, արժեքային համակարգը, սեփական դիրքորոշումները ձևավորելու կարողությունը և մշակութային նախասիրությունների գիտակցված ընտրությունը։ Այդ պատճառով գեղագիտական դաստիարակությունը կարող է ավելի արդյունավետ լինել այն դեպքում, երբ աշակերտներին առաջարկվում է ոչ միայն պատրաստի մշակութային բովանդակություն, այլև ինքնուրույն ընտրության, քննարկման, ստեղծագործելու և սեփական կարծիքն արտահայտելու հնարավորություն։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է արտադասարանական և արտադպրոցական գործունեության տարբեր ձևերի ուսումնասիրությունը։ Դրանց շարքում կարող են ընդգրկվել արվեստի և գրականության խմբակներ, երաժշտական և թատերական միջոցառումներ, ցուցահանդեսներ, ստեղծագործական մրցույթներ, գրական քննարկումներ, մշակութային հաստատություններ այցելություններ, էքսկուրսիաներ, ժողովրդական արվեստին և ազգային մշակութային ժառանգությանը նվիրված միջոցառումներ։ ՀՀ գործող կրթական կարգավորումներում ևս դասղեկի գործունեության շրջանակում առանձնացվում են բանավեճերը, դերային խաղերը, ցերեկույթները, մրցույթները, արշավները, պատմամշակութային հաստատություններ այցելությունները և գրական ունկնդրումները՝ որպես սովորողների, այդ թվում՝ գեղագիտական դաստիարակությանը նպաստող միջոցներ։ Գյուղական դպրոցում առանձնահատուկ հնարավորություն կարող է ընձեռել տեղական մշակութային միջավայրի օգտագործումը։ Համայնքի պատմությունը, ժողովրդական ավանդույթները, երգը, պարը, ձեռարվեստը, ճարտարապետական և բնապատմական միջավայրը կարող են վերածվել գեղագիտական դաստիարակության բնական կրթական ռեսուրսների։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս գեղագիտական արժեքները կապել աշակերտի սեփական կենսափորձի և համայնքի մշակութային ժառանգության հետ, ինչի շնորհիվ դրանք կարող են դառնալ ավելի հասկանալի և անձնապես նշանակալի։ Հետազոտության մեջ կարող են առանձնացվել նաև մանկավարժական այն պայմանները, որոնք ապահովում են գեղագիտական պահանջմունքների ձևավորման արդյունավետությունը։ Դրանցից կարևոր են աշակերտների տարիքային և անհատական առանձնահատկությունների հաշվառումը, նրանց հետաքրքրությունների ուսումնասիրությունը, ստեղծագործական նախաձեռնության խրախուսումը, գործունեության բազմազանությունը, ուսուցիչների և ծնողների համագործակցությունը, ինչպես նաև դպրոցի և համայնքի մշակութային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործումը։ Ժամանակակից կրթական մոտեցումներում ևս ընդգծվում է սովորողի անհատական և տարիքային առանձնահատկությունների հաշվառման, ընտանիքի հետ համագործակցության և բազմազան դաստիարակչական գործունեության կազմակերպման նշանակությունը։ Կարևոր խնդիր է նաև գեղագիտական դաստիարակության մեթոդների ընտրությունը։ Միայն տեղեկատվական կամ բացատրական մեթոդների կիրառումը կարող է բավարար չլինել գեղագիտական պահանջմունքների իրական ձևավորման համար։ Առավել արդյունավետ կարող են լինել ակտիվ և ստեղծագործական մեթոդները՝ քննարկումները, բանավեճերը, նախագծային աշխատանքները, արվեստի ստեղծագործությունների վերլուծությունը, դերային խաղերը, ստեղծագործական առաջադրանքները և աշակերտների ինքնուրույն նախաձեռնությունները։ Նման գործունեությունը սովորողին դարձնում է ոչ միայն գեղագիտական արժեքների ընկալող, այլև դրանց ստեղծման և գնահատման գործընթացի ակտիվ մասնակից։ Աշխատության մեջ կարող է ուսումնասիրվել նաև ուսուցչի դերը։ Մանկավարժը հանդես է գալիս ոչ միայն որպես գիտելիքի փոխանցող, այլև որպես գեղագիտական միջավայրի կազմակերպիչ և անձնական օրինակ։ Նրա մշակութային հետաքրքրությունները, հաղորդակցման ոճը, արվեստի նկատմամբ վերաբերմունքը և աշակերտների ստեղծագործական նախաձեռնությունների նկատմամբ աջակցությունը կարող են էապես ազդել դաստիարակության արդյունքների վրա։ Գործնական կարևորություն ունի նաև ծնողների ներգրավումը, քանի որ ընտանիքը նույնպես մասնակցում է երեխայի գեղագիտական ճաշակի և արժեքային համակարգի ձևավորմանը։ Աշխատության փորձարարական մասը կարող է ներառել աշակերտների հարցումներ, դիտարկումներ, զրույցներ, ստեղծագործական առաջադրանքների արդյունքների վերլուծություն և տարբեր խմբերի համեմատական ուսումնասիրություն։ Այդ մեթոդների միջոցով հնարավոր է գնահատել սովորողների գեղագիտական պահանջմունքների նախնական մակարդակը, իրականացնել նպատակային մանկավարժական միջամտություն և հետագայում պարզել դրա արդյունավետությունը։ Հետազոտության գործնական նշանակությունը կարող է դրսևորվել գյուղական դպրոցների համար արտադասարանական և արտադպրոցական գեղագիտական դաստիարակության ծրագրերի, միջոցառումների համակարգի և մեթոդական առաջարկությունների մշակմամբ։ Դրանք կարող են նպաստել դպրոցական միջավայրի մշակութային հարստացմանը, աշակերտների ստեղծագործական ներուժի բացահայտմանը և համայնքի մշակութային կյանքում նրանց ակտիվ մասնակցությանը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել մանկավարժներին, դասղեկներին, գեղագիտական դաստիարակության մասնագետներին, դպրոցների կազմակերպիչներին, կրթության կառավարման մասնագետներին և մանկավարժական բուհերի ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը նպատակ ունի բացահայտելու այնպիսի մանկավարժական պայմանների համակարգ, որի միջոցով գյուղական դպրոցի արտադասարանական և արտադպրոցական գործունեությունը կարող է վերածվել ավագ դպրոցականների գեղագիտական պահանջմունքների, ստեղծագործական կարողությունների և մշակութային արժեքների նկատմամբ գիտակցված վերաբերմունքի ձևավորման արդյունավետ միջավայրի։

Другие предметы

Նվիրված է երկաթբետոնե կառուցվածքների տեսության, հաշվարկի և նախագծման սկզբունքների համակարգված ներկայացմանը՝ նախատեսված շինարարական բուհերի ուսանողների, ճարտարագետների և նախագծողների համար, գրքում մանրամասն քննարկվում են երկաթբետոնի որպես համակցված նյութի հատկությունները՝ ընդգծելով բետոնի և պողպատե ամրանների համատեղ աշխատանքի մեխանիզմները, բացատրվում է լարման և դեֆորմացիայի բաշխումը տարբեր բեռնվածքների ազդեցության տակ, ներկայացվում են կառուցվածքային տարրերի՝ ճառագայթների, սալերի, սյուների և հիմնակմախքային համակարգերի հաշվարկման մեթոդները՝ հիմնված այդ ժամանակաշրջանի նորմատիվ պահանջների և ինժեներական մոտեցումների վրա, աշխատությունը ներառում է ինչպես ստատիկական, այնպես էլ դինամիկական բեռների ազդեցության վերլուծություն, ինչպես նաև սեյսմակայունության սկզբունքներ, որոնք հատկապես կարևոր են երկրաշարժային ակտիվ գոտիներում կառուցապատման համար, գրքում մեծ տեղ է հատկացված հաշվարկային սխեմաների, բանաձևերի և գործնական օրինակների ներկայացմանը, ինչը հնարավորություն է տալիս ընթերցողին ոչ միայն տեսականորեն ըմբռնել նյութը, այլև կիրառել այն իրական նախագծման խնդիրներում, անդրադարձ է կատարվում նաև կառուցվածքների հուսալիության, ամրության, ճկունության և երկարատևության հարցերին, ինչպես նաև շինարարական տեխնոլոգիաների և նյութերի որակի ազդեցությանը վերջնական արդյունքի վրա, աշխատությունը կարևորում է ինժեներական մտածողության զարգացումը և նորմատիվ փաստաթղթերի ճիշտ կիրառումը, և չնայած հրատարակման տարեթվին՝ այն շարունակում է պահպանել իր արժեքը որպես դասական ուսումնական աղբյուր, որը հիմք է տալիս ժամանակակից շինարարական գիտելիքների յուրացման համար։

Сельское хозяйство

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի՝ խաղողի վազերի ծածկով մշակության գոտում այգիների ինտենսիվ մշակության տեխնոլոգիայի ուսումնասիրմանը և կատարելագործմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է մշակել և հիմնավորել այնպիսի ագրոտեխնիկական համակարգ, որը թույլ կտա առավել արդյունավետ օգտագործել խաղողի այգիների հողային, ջրային և կենսաբանական ռեսուրսները, բարձրացնել վազերի արտադրողականությունը, ապահովել բերքի կայունություն և բարելավել ստացվող խաղողի որակական ցուցանիշները։ Ծածկով մշակության գոտիներում խաղողագործության առանձնահատկությունը պայմանավորված է ձմռան ընթացքում վազերը ցածր ջերմաստիճանների հնարավոր վնասակար ազդեցությունից պաշտպանելու անհրաժեշտությամբ, ինչի պատճառով այգու կառավարման տեխնոլոգիան պետք է ներառի ոչ միայն աճի և բերքատվության բարձրացման, այլև վազերի ժամանակին ծածկման ու բացման արդյունավետ մեթոդներ։ Աշխատանքում կարևոր տեղ է հատկացվում ինտենսիվ խաղողագործության հիմնական տարրերի ուսումնասիրմանը՝ այգու հիմնման սխեմայից և տնկման խտությունից մինչև վազերի ձևավորման, էտի, կապի, հողի մշակության, սնուցման և ոռոգման համակարգերի ընտրությունը։ Հատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել վազերի բեռնվածության կարգավորմանը, բերքատու օղակների ճիշտ ձևավորմանը և բույսի վեգետատիվ ու գեներատիվ աճի հավասարակշռության պահպանմանը, քանի որ այդ գործոնները մեծապես որոշում են ինչպես բերքի քանակը, այնպես էլ խաղողի ողկույզների և հատապտուղների որակը։ Ինտենսիվ տեխնոլոգիայի կարևոր բաղադրիչ է նաև հողի խնամքի ճիշտ կազմակերպումը։ Հողի մշակման եղանակը, խոնավության պահպանումը, պարարտացումը և մոլախոտերի դեմ պայքարը պետք է համապատասխանեցվեն այգու պայմաններին և բույսերի սննդային պահանջներին։ Ոռոգման արդյունավետ կառավարումը նույնպես կարող է էապես ազդել վազերի աճի, բերքատվության և ջրի օգտագործման արդյունավետության վրա։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել նաև խաղողի հիվանդությունների և վնասատուների դեմ պայքարի միջոցները՝ ինտեգրված պաշտպանության սկզբունքների կիրառմամբ, որպեսզի բարձր բերքատվությունը համատեղվի բերքի որակի և արտադրության տնտեսական արդյունավետության պահպանման հետ։ Հայաստանի պայմաններում հատկապես կարևոր է տարբեր ագրոտեխնիկական միջոցառումների ժամկետների ճիշտ ընտրությունը, քանի որ կլիմայական պայմանների, ձմեռային ջերմաստիճանների և վեգետացիոն շրջանի առանձնահատկությունների փոփոխությունները կարող են զգալիորեն ազդել վազերի վիճակի և բերքի ձևավորման վրա։ Հետազոտության գործնական նշանակությունը կայանում է նրանում, որ առաջարկվող տեխնոլոգիական լուծումները կարող են նպաստել ծածկով մշակության գոտիներում խաղողի այգիների արտադրողականության բարձրացմանը, աշխատանքային և նյութական ծախսերի նվազեցմանը և արտադրության կայունության ապահովմանը։ Միաժամանակ, ինտենսիվ մշակության համակարգը կարող է նպաստել այգիների տարածքի ավելի արդյունավետ օգտագործմանը և մեկ միավոր մակերեսից ավելի բարձր տնտեսական արդյունքի ստացմանը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել խաղողագործներին, ագրոնոմներին, գյուղատնտեսական մասնագետներին, հետազոտողներին և խաղողի արտադրությամբ զբաղվող տնտեսություններին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը համադրում է խաղողագործության կենսաբանական հիմքերը և գործնական ագրոտեխնոլոգիաները՝ նպատակ ունենալով Հայաստանի ծածկով մշակության գոտիների համար ձևավորել ինտենսիվ խաղողագործության արդյունավետ, կայուն և արտադրական առումով նպատակահարմար համակարգ։