Նոր գրքեր: Հասարակական-քաղաքական գիտություններ: Ինֆորմացիոն ցանկ=Новые книги: Обшественно-политические науки: Информационный указател (1988, թիվ 4)

Лингвистика

Աշխատությունը հայերենի քերականության ուսումնասիրման համար նախատեսված ուսումնական ձեռնարկ է, որի նպատակն է սովորողներին ծանոթացնել հայոց լեզվի կառուցվածքին, քերականական կանոններին և լեզվական ճիշտ արտահայտման սկզբունքներին։ Այն ընդգրկում է քերականության հիմնական բաժիններին առնչվող գիտելիքներ՝ ուղղված լեզվի օրինաչափությունների ըմբռնմանը, բառերի ձևերի և նախադասության կառուցվածքի ճանաչմանը, ինչպես նաև գրավոր ու բանավոր խոսքի հմտությունների զարգացմանը։ Քերականական նյութի համակարգված ուսումնասիրությունը նպաստում է լեզվական գիտելիքների ամրապնդմանը, գրագիտության բարձրացմանը և հայերենով հստակ ու ճիշտ հաղորդակցվելու կարողության ձևավորմանը։ Նման դասագրքերը կարևոր նշանակություն են ունեցել 19-րդ դարի հայ կրթական միջավայրում, երբ հայոց լեզվի ուսուցումը, քերականական գիտելիքների տարածումը և ազգային լեզվական ավանդույթների պահպանումը կրթական ծրագրերի կարևոր բաղադրիչներից էին։ Հայերենի քերականության ուսուցումը նպաստել է լեզվի կանոնների միասնական ընկալմանը, գրավոր խոսքի մշակույթի զարգացմանը և հայերենով կրթության տարածմանը։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ լեզվաբանական մտքի պատմության, հայերենի քերականության դասավանդման ավանդույթների, 19-րդ դարի հայկական դպրոցական կրթության և հայերեն ուսումնական գրականության զարգացման ուսումնասիրության համար։

Математика

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է դասական և ոչ դասական տրամաբանական համակարգերում ենթադրման կանոնի տարբեր տարատեսակների արդյունավետության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է պարզել, թե տարբեր տրամաբանական համակարգերում ենթադրման կանոնի կիրառման ինչ ձևեր են հնարավոր, ինչ պայմաններում են դրանք պահպանվում և որքանով են արդյունավետ տրամաբանական դատողությունների կառուցման, ապացուցումների իրականացման և ֆորմալ համակարգերի հատկությունների վերլուծության տեսանկյունից։ Աշխատանքի հիմքում ընկած է ենթադրման կանոնի ուսումնասիրությունը՝ որպես տրամաբանական համակարգերում նոր բանաձևերի կամ պնդումների ստացման կարևոր մեխանիզմ։ Դասական տրամաբանության շրջանակում նման կանոնների կիրառումը սովորաբար հիմնվում է ճշմարտության, հետևության և ապացուցելիության վերաբերյալ հաստատված սկզբունքների վրա, մինչդեռ ոչ դասական համակարգերում դրանց ձևակերպումն ու կիրառելիությունը կարող են էապես տարբերվել՝ կախված տվյալ համակարգի տրամաբանական կառուցվածքից և ընդունված աքսիոմներից։ Հետազոտության ընթացքում կարող են համեմատվել տարբեր տեսակի տրամաբանական համակարգեր՝ ինտուիցիոնիստական, մոդալ, բազմարժեք, պարահետևողական և այլ ոչ դասական տրամաբանություններ՝ պարզելու համար ենթադրման կանոնի տարբեր ձևերի պահպանման պայմանները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տրամաբանական կանոնների հիմնավորվածությանը, դրանց համարժեքությանը, ամբողջականությանը և կիրառման արդյունավետությանը։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել նաև այն իրավիճակները, երբ դասական տրամաբանության մեջ ընդունելի կանոնը ոչ դասական համակարգում պահանջում է փոփոխություն, սահմանափակում կամ այլ ձևակերպում։ Այսպիսի համեմատական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տարբեր տրամաբանական համակարգերի կառուցվածքային առանձնահատկությունները և հասկանալու, թե ինչպես են դրանցում փոխվում հետևության և ապացուցման մեխանիզմները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նաև ենթադրման կանոնի տարբերակների կիրառման հաշվարկային և ապացուցողական արդյունավետության գնահատումը։ Կարող են դիտարկվել ապացույցների երկարությունը, կանոնների կիրառման քանակը, տրամաբանական արտածման բարդությունը և տվյալ համակարգում որոշակի պնդումների ստացման հնարավորությունը։ Աշխատանքը կարող է ներառել ֆորմալ ապացույցների կառուցում և տարբեր տրամաբանական համակարգերում դրանց համեմատություն՝ առավել արդյունավետ կանոնների և մեթոդների բացահայտման նպատակով։ Տեսական առումով ուսումնասիրությունը նպաստում է տրամաբանական հետևության բնույթի, ֆորմալ ապացուցման կառուցվածքի և տարբեր տրամաբանական համակարգերի փոխհարաբերությունների առավել խորքային ըմբռնմանը։ Գործնական առումով ստացված արդյունքները կարող են կիրառվել ավտոմատացված տրամաբանական ապացուցման, արհեստական բանականության, գիտելիքի ներկայացման և ֆորմալ համակարգերի նախագծման խնդիրներում, որտեղ կարևոր է տրամաբանական կանոնների ճիշտ և արդյունավետ կիրառումը։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս համեմատական տեսանկյունից գնահատել ենթադրման կանոնի տարբեր ձևերի կիրառելիությունն ու արդյունավետությունը դասական և ոչ դասական տրամաբանություններում՝ բացահայտելով դրանց առավելություններն ու սահմանափակումները և նպաստելով ֆորմալ տրամաբանական համակարգերի կատարելագործմանը։

Литература

Աշխատությունը նվիրված է պարսկական և հին հունական էպիկական ավանդույթների համեմատական ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով տարբեր մշակութային միջավայրերում ձևավորված խոշորածավալ հերոսական պատումների գաղափարական, կառուցվածքային, կերպարային և գեղարվեստական ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Հետազոտության առանցքում էպիկական աշխարհի կառուցման սկզբունքներն են՝ հերոսի և հասարակության հարաբերությունը, պատերազմի ու խաղաղության պատկերումը, պատվի, փառքի, ճակատագրի, հայրենիքի, իշխանության, ընտանիքի և մահկանացու մարդու սահմանափակ հնարավորությունների թեմաները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել հերոսական կերպարների տիպաբանությանը՝ ուսումնասիրելով ռազմիկի ուժի, քաջության, պատասխանատվության, բարոյական ընտրության և ողբերգական ճակատագրի արտահայտման տարբեր եղանակները։ Համեմատական քննությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու նաև պատերազմի նկարագրության առանձնահատկությունները, մենամարտերի նշանակությունը, հերոսի վերադարձի կամ երկարատև ճանապարհորդության մոտիվները, ընտանեկան կապերի դերը և անհատի գործողությունների ազդեցությունը ավելի լայն հասարակական ու քաղաքական միջավայրի վրա։ Կարևոր ուղղություն է գերբնական աշխարհի և մարդկային գործողությունների փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը․ տարբեր ավանդույթներում աստվածային կամ գերբնական ուժերի ներկայությունը կարող է տարբեր ձևերով պայմանավորել հերոսների ճակատագիրը և պատմողական գործողության զարգացումը։ Միաժամանակ քննության առարկա կարող են դառնալ մարգարեությունների, երազների, ճակատագրական նախանշանների և խորհրդանշական դրվագների գործառույթները։ Գեղարվեստական մակարդակում հետաքրքրություն են ներկայացնում էպիկական համեմատությունները, կրկնությունները, նկարագրական բանաձևերը, երկխոսությունները, մարտական տեսարանների կառուցումը և հերոսների բնութագրման միջոցները։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև բանավոր էպիկական ավանդույթի և գրավոր մշակույթի փոխհարաբերությանը՝ պարզաբանելով, թե ինչպես են տարբեր ժամանակաշրջանների պատմական հիշողությունը, առասպելաբանական պատկերացումները և ազգային ինքնընկալումը վերածվել գրական պատումի։ Առնչությունների քննությունը պարտադիր չէ մեկնաբանել որպես անմիջական փոխառությունների ապացույց․ նմանությունները կարող են դիտարկվել նաև համեմատական գրականագիտության տեսանկյունից՝ որպես հերոսական էպոսին բնորոշ ընդհանուր տիպաբանական երևույթներ։ Այդ մոտեցումը հնարավորություն է տալիս միաժամանակ ընդգծելու յուրաքանչյուր ավանդույթի ինքնատիպությունը և բացահայտելու համաշխարհային էպիկական մտածողության ընդհանուր օրինաչափությունները։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտությունը նպաստում է պարսկական և հին հունական գրականությունների միջև համեմատական կապերի խորքային ընկալմանը՝ էպիկական ժառանգությունը դիտարկելով որպես տարբեր քաղաքակրթությունների պատմական հիշողության, արժեքային համակարգերի և գեղարվեստական մտածողության արտահայտություն։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է արտադրության ծախսերի հաշվառման և վերահսկողության հիմնահարցերի ուսումնասիրությանը՝ ՀՀ քիմիական արդյունաբերության կազմակերպությունների գործունեության նյութերի հիման վրա։ Գրքում ուսումնասիրվում են արտադրական ծախսերի ձևավորման, դասակարգման, հաշվառման և կառավարման տեսական ու մեթոդաբանական հիմքերը՝ հաշվի առնելով քիմիական արդյունաբերության տեխնոլոգիական գործընթացների և արտադրական գործունեության առանձնահատկությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հումքի, նյութերի, աշխատուժի, էներգետիկ ռեսուրսների և արտադրության կազմակերպման հետ կապված այլ ծախսերի հաշվառման արդյունավետ մեթոդներին, ինչպես նաև դրանց ճիշտ բաշխման և արտադրանքի ինքնարժեքի ձևավորման խնդիրներին։ Աշխատության շրջանակում վերլուծվում են ծախսերի նկատմամբ ներքին վերահսկողության կազմակերպման սկզբունքները, վերահսկողական մեխանիզմների արդյունավետությունը և արտադրական գործընթացներում առաջացող շեղումների բացահայտման ու գնահատման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրությունը կարևորում է ծախսերի վերաբերյալ հավաստի և ժամանակին տեղեկատվության դերը կառավարչական որոշումների ընդունման, արտադրության արդյունավետության բարձրացման և կազմակերպությունների ֆինանսական արդյունքների բարելավման գործում։ ՀՀ քիմիական արդյունաբերության կազմակերպությունների նյութերի վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ծախսերի հաշվառման և վերահսկողության գործող համակարգերի հիմնական խնդիրները, դրանց կատարելագործման հնարավորությունները և կիրառական արդյունավետության բարձրացման ուղղությունները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ժամանակակից տեղեկատվական տեխնոլոգիաների և կառավարչական հաշվառման գործիքների կիրառմանը, որոնք կարող են նպաստել ծախսերի ավելի ճշգրիտ պլանավորմանը, վերահսկմանը և վերլուծությանը։ Աշխատության առաջարկներն ուղղված են արտադրության ինքնարժեքի կառավարման կատարելագործմանը, ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործմանը, չարդարացված ծախսերի նվազեցմանը և կազմակերպությունների մրցունակության բարձրացմանը։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել հաշվապահներին, աուդիտորներին, տնտեսագետներին, ֆինանսական և կառավարչական հաշվառման մասնագետներին, քիմիական արդյունաբերության կազմակերպությունների ղեկավարներին, հետազոտողներին, դասախոսներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Психология

Աշխատությունը նվիրված է հետաղետյան շրջանում դեռահասների և պատանիների իրավախախտ վարքի քրեահոգեբանական ու սոցիալհոգեբանական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Դիտարկվում են աղետից հետո ձևավորված սոցիալական միջավայրի փոփոխությունները և դրանց հնարավոր ազդեցությունը երիտասարդների հոգեբանական վիճակի, սոցիալական հարմարման ու վարքային դրսևորումների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ընտանիքի, կրթական միջավայրի, հասակակիցների խմբերի, սոցիալ-տնտեսական պայմանների և հասարակական հարաբերությունների դերին իրավախախտ վարքի ձևավորման գործընթացում։ Վերլուծվում են դեռահասության և պատանեկության տարիքային հոգեբանական առանձնահատկությունները, հուզական անկայունության, սոցիալական մեկուսացման, միջանձնային հակասությունների և վարքային դժվարությունների հնարավոր փոխկապակցվածությունները։ Քննարկվում են ճգնաժամային և հետաղետյան պայմաններում սոցիալական կապերի խաթարման, ընտանեկան ու համայնքային միջավայրի փոփոխությունների և առօրյա կյանքի անկայունության հետևանքները։ Անդրադարձ է կատարվում իրավախախտ վարքի դրդապատճառների, սոցիալականացման առանձնահատկությունների և երիտասարդների վարքի վրա միջավայրային գործոնների ազդեցության գնահատմանը։ Կարևորվում է քրեահոգեբանական և սոցիալհոգեբանական տվյալների համատեղ ուսումնասիրությունը՝ իրավախախտումների պատճառների և նպաստող պայմանների առավել ամբողջական բացահայտման համար։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են նաև կանխարգելիչ աշխատանքի, սոցիալական աջակցության, հոգեբանական խորհրդատվության և կրթադաստիարակչական միջոցառումների կատարելագործման հնարավորությունները։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել հոգեբանների, սոցիալական աշխատողների, մանկավարժների, իրավաբանների, քրեաբանների, անչափահասների հետ աշխատող մասնագետների, հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։

Другие предметы

Աշխատությունը ներկայացնում է «Մշակ» պարբերականի 1880 թվականի հրատարակություններին վերաբերող մատենագիտական նյութերի համակարգված նկարագրությունը՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրել տվյալ տարվա ընթացքում պարբերականում տպագրված հոդվածների, գրական ստեղծագործությունների, հրապարակախոսական նյութերի, պատմական և հասարակական բնույթի գրությունների ու այլ հրապարակումների ամբողջությունը։ Մատենագիտական աշխատանքը կարևոր է ոչ միայն հրատարակված նյութերի որոնումն ու նույնականացումը հեշտացնելու, այլև ժամանակաշրջանի մտավոր, հասարակական, քաղաքական և մշակութային կյանքի ուսումնասիրության համար անհրաժեշտ սկզբնաղբյուրների համակարգման տեսանկյունից։ Ներկայացվող նյութերում կարող են ընդգրկվել հրապարակումների հեղինակների անունները, վերնագրերը, համարների և էջերի վերաբերյալ տվյալները, ինչպես նաև թեմատիկ կամ այլ բնութագրիչներ, որոնք հնարավորություն են տալիս ճշգրիտ կողմնորոշվել պարբերականի բովանդակության մեջ։ Հատուկ նշանակություն ունի «Մշակ»-ի 1880 թվականի նյութերի ուսումնասիրությունը, քանի որ պարբերականը կարևոր դեր է ունեցել ժամանակի հայ հասարակական մտքի, հրապարակախոսության, գրականության և ազգային-մշակութային քննարկումների ձևավորման ու տարածման գործում։ Մատենագիտությունը կարող է օգտակար լինել հայ մամուլի պատմությամբ, XIX դարի հայ գրականությամբ, հասարակական-քաղաքական մտքի զարգացմամբ և արևելահայ մշակութային կյանքով զբաղվող հետազոտողների համար։ Այն նաև արժեքավոր գործիք է գիտական աշխատանքներ պատրաստելիս, քանի որ համակարգված մատենագիտական տվյալները հնարավորություն են տալիս արագ գտնել անհրաժեշտ հրապարակումները, համադրել տարբեր հեղինակների և թեմաների վերաբերյալ նյութերը և ուսումնասիրել պարբերականի բովանդակության փոփոխություններն ու առաջնահերթությունները։