Общий очерк армянских сказок

Химия

Աշխատանքը նվիրված է չհագեցած չորրորդային ամոնիումային աղերի կառուցվածքի ազդեցության ուսումնասիրությանը Ստիվենսի վերախմբավորման ընթացքի վրա, ինչպես նաև ստացված միացությունների հակամանրէային հատկությունների բացահայտմանը։ Հետազոտությունը գտնվում է օրգանական քիմիայի այն ուղղության շրջանակում, որտեղ ուսումնասիրվում են ամոնիումային միացությունների կառուցվածքափոխությունները և դրանց հիման վրա նոր ֆունկցիոնալացված ամինների ստացման հնարավորությունները։ Ստիվենսի վերախմբավորումը չորրորդային ամոնիումային աղերի կարևոր քիմիական փոխակերպումներից է, որի ընթացքում հիմքի ազդեցությամբ սկզբնական միացությունը վերածվում է երրորդային ամինի՝ կառուցվածքային վերադասավորման միջոցով։ Հետազոտության հիմնական նպատակներից է պարզել, թե ելանյութի կառուցվածքային առանձնահատկություններն ինչպես են ազդում վերախմբավորման ուղղության, ընթացքի և առաջացող վերջնական արտադրանքների բնույթի վրա։ Այս խնդիրը կարևոր է հատկապես չհագեցած համակարգերի դեպքում, քանի որ կրկնակի կապերի դիրքը, դրանց հարակից խմբերի բնույթը, փոխարինիչների կառուցվածքը և մոլեկուլի ընդհանուր տարածական կազմակերպվածությունը կարող են էապես ազդել ռեակցիայի ընթացքի վրա։ Հայ քիմիական դպրոցի շրջանակում Ստիվենսի վերախմբավորման ուսումնասիրությունները երկարատև ավանդույթ ունեն, և տարբեր կառուցվածք ունեցող ամոնիումային աղերի հետազոտությունները ցույց են տվել, որ ելանյութի կառուցվածքը և ռեակցիայի պայմանները կարող են որոշել առաջացող արտադրանքների հարաբերակցությունը։ Աշխատանքում կարող է ուսումնասիրվել չհագեցած ամոնիումային աղերի տարբեր կառուցվածքների սինթեզը և դրանց հետագա քիմիական վարքագիծը։ Նման միացությունների ստացման փուլում անհրաժեշտ է վերահսկել փոխարինիչների դիրքը, չհագեցած կապերի բնույթը և ֆունկցիոնալ խմբերի փոխազդեցությունը, քանի որ այդ գործոնները հետագայում պայմանավորում են վերախմբավորման ընտրողականությունը։ Հետազոտության ընթացքում ստացված նյութերի կառուցվածքը կարող է հաստատվել ժամանակակից ֆիզիկաքիմիական մեթոդների միջոցով՝ համադրելով տարբեր սպեկտրոսկոպիական և վերլուծական տվյալներ։ Ստիվենսի վերախմբավորման տեսական ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև ռեակցիայի մեխանիզմը հասկանալու համար։ Գործընթացի ընթացքում հիմքի ազդեցությամբ չորրորդային ամոնիումային աղից առաջանում է միջանկյալ իլիդային համակարգ, որից հետո տեղի է ունենում խմբի ներմոլեկուլային տեղափոխություն և ձևավորվում է նոր կառուցվածք ունեցող երրորդային ամին։ Ռեակցիայի ուղղության վրա կարող են ազդել ինչպես մոլեկուլի էլեկտրոնային կառուցվածքը, այնպես էլ տարածական գործոնները և կիրառվող ռեակցիոն պայմանները։ Չհագեցած համակարգերի դեպքում հատկապես կարևոր է մրցակցող վերադասավորումների հնարավորությունը։ Նախորդ ուսումնասիրություններում տարբեր ամոնիումային աղերի համար արձանագրվել են 1,2- և 3,2-տիպի Ստիվենսի վերախմբավորումներ, իսկ որոշ դեպքերում նաև ալիլային իզոմերացում կամ այլ մրցակցող փոխակերպումներ։ Հետևաբար հետազոտության նշանակալի խնդիրներից է պարզել, թե կառուցվածքային որ գործոններն են նպաստում որոշակի ուղղության գերակշռությանը։ Աշխատանքի մյուս կարևոր ուղղությունը սինթեզված ամոնիումային միացությունների հակամանրէային ակտիվության ուսումնասիրությունն է։ Այս փուլում քիմիական կառուցվածքը դիտարկվում է արդեն ոչ միայն որպես սինթեզի և վերախմբավորման ընթացքը որոշող գործոն, այլև որպես կենսաբանական ազդեցությունը պայմանավորող հատկություն։ Ուսումնասիրությունը կարող է ներառել տարբեր մանրէաբանական շտամների նկատմամբ միացությունների ակտիվության համեմատական գնահատում՝ պարզելու համար, թե մոլեկուլի կառուցվածքային փոփոխություններն ինչպես են անդրադառնում դրա կենսաբանական ազդեցության վրա։ Նմանատիպ ուսումնասիրություններում որոշ չորրորդային ամոնիումային միացությունների ջրային լուծույթներ ցուցաբերել են մանրէասպան ազդեցություն ինչպես գրամդրական, այնպես էլ գրամբացասական միկրոօրգանիզմների նկատմամբ։ Հակամանրէային հատկությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու «կառուցվածք–կենսաբանական ակտիվություն» կապը։ Եթե մոլեկուլի որոշակի կառուցվածքային փոփոխությունը հանգեցնում է հակամանրէային ազդեցության ուժեղացման կամ թուլացման, ապա հնարավոր է առանձնացնել այն կառուցվածքային տարրերը, որոնք առավել կարևոր են կենսաբանական ակտիվության համար։ Այսպիսի մոտեցումը կարող է հիմք հանդիսանալ նպատակային հատկություններով նոր օրգանական միացությունների հետագա նախագծման և սինթեզի համար։ Հետազոտության կարևորությունն ընդգծվում է նաև նրանով, որ չորրորդային ամոնիումային միացությունները հետաքրքրություն են ներկայացնում ոչ միայն որպես օրգանական սինթեզի միջանկյալ կամ վերջնական նյութեր, այլև որպես կենսաբանական ակտիվ միացությունների հնարավոր աղբյուր։ Հայկական քիմիական հետազոտություններում այս ուղղությամբ ուսումնասիրվել են ինչպես տարբեր կառուցվածքի չորրորդային ամոնիումային աղերի վերախմբավորումները, այնպես էլ դրանց հակամանրէային հատկությունները։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև սինթեզված միացությունների կառուցվածքի և ռեակցիոնունակության փոխկապակցվածությանը։ Միևնույն ֆունկցիոնալ խմբերի առկայության պայմաններում նույնիսկ փոքր կառուցվածքային փոփոխությունները կարող են փոխել վերախմբավորման արագությունը, ուղղությունը և արտադրանքի ելքը։ Հետևաբար հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել օրգանական ռեակցիաների ընտրողականության վերաբերյալ տեսական պատկերացումների ընդլայնմանը և նպատակային սինթեզի պայմանների ընտրությանը։ Գիտական և գործնական տեսանկյունից աշխատանքը կարևոր է նաև այն պատճառով, որ Ստիվենսի վերախմբավորման միջոցով հնարավոր է ստանալ նոր կառուցվածք ունեցող չհագեցած ամիններ։ Հայաստանի օրգանական քիմիայի հետազոտություններում նման մոտեցմամբ արդեն ուսումնասիրվել են ալիլային, պրապարգիլային և այլ չհագեցած խմբեր պարունակող ամոնիումային աղեր, որոնցից ստացվել են տարբեր կառուցվածքի չհագեցած ամիններ։ Ստացված միացությունների հետագա քիմիական ձևափոխությունները կարող են ընդլայնել դրանց կիրառական հնարավորությունները՝ հնարավորություն տալով ստանալ նոր ֆունկցիոնալացված ամիններ և այլ օրգանական միացություններ։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը միավորում է օրգանական սինթեզի, ռեակցիոն մեխանիզմների և կենսաբանական ակտիվության ուսումնասիրության ուղղությունները։ Դրա հիմնական գիտական արժեքը չհագեցած չորրորդային ամոնիումային աղերի կառուցվածքի և Ստիվենսի վերախմբավորման ընթացքի միջև օրինաչափությունների բացահայտումն է, իսկ գործնական նշանակությունը՝ նոր չհագեցած ամինների ստացման և դրանց հնարավոր հակամանրէային կիրառությունների գնահատումը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են օգտակար լինել օրգանական քիմիայի, դեղագործական քիմիայի, կենսաօրգանական քիմիայի և հակամանրէային նյութերի մշակման բնագավառներում։

Математика

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է մարտինգալ-տարբերական պատահական դաշտերի տեսական ուսումնասիրությանը և դրանց հնարավոր կիրառություններին։ Աշխատանքի հիմքում ընկած է պատահական դաշտերի և մարտինգալների տեսությունների համադրությունը, ինչը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել բազմաչափ պատահական կառուցվածքներ, որոնց արժեքները փոխկապակցված են տարածական կամ այլ ինդեքսավորման համակարգում։ Մարտինգալային մոտեցումը կարևոր գործիք է պատահական գործընթացների վերլուծության մեջ, քանի որ այն թույլ է տալիս ձևակերպել և ուսումնասիրել պայմանական մաթեմատիկական սպասումների, տեղեկատվության աստիճանական կուտակման և պատահական մեծությունների փոխկապակցվածության հետ կապված հատկություններ։ Աշխատանքում դիտարկվող տարբերական կառուցվածքները կարող են օգտագործվել պատահական դաշտերի տեղային փոփոխությունների, դրանց կախվածությունների և սահմանային վարքագծի նկարագրման համար։ Հատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել նման դաշտերի կառուցման սկզբունքներին, դրանց հիմնական հատկությունների բացահայտմանը, տարբեր տեսակի գնահատականների և սահմանային թեորեմների ստացմանը, ինչպես նաև այն պայմաններին, որոնց դեպքում տեսական արդյունքները կարող են կիրառվել գործնական խնդիրներում։ Թեման կարևոր է հավանականությունների տեսության և պատահական դաշտերի ժամանակակից ուսումնասիրությունների համար, քանի որ նման մոդելները կիրառելի են բազմաթիվ փոխկապակցված պատահական երևույթների մաթեմատիկական նկարագրման ժամանակ։ Հնարավոր կիրառական ուղղությունները ներառում են վիճակագրական տվյալների վերլուծություն, տարածական գործընթացների մոդելավորում, ազդանշանների և պատկերների մշակում, ինչպես նաև այնպիսի համակարգերի ուսումնասիրություն, որտեղ պատահական փոփոխականների արժեքները կախված են միմյանցից և ունեն բարդ տարածական կառուցվածք։ Աշխատանքը հատկապես օգտակար կարող է լինել մաթեմատիկոսների, հավանականությունների տեսությամբ զբաղվող հետազոտողների և կիրառական վիճակագրության մասնագետների համար, ովքեր հետաքրքրված են մարտինգալային մեթոդների ընդլայնմամբ և դրանց կիրառմամբ բազմաչափ պատահական համակարգերի ուսումնասիրության մեջ։

Математика

Աշխատությունը նվիրված է իդեալական-պլաստիկ և ամրապնդվող կոնաձև խողովակների ամրության տեսական և կիրառական ուսումնասիրությանը՝ վերլուծելով դրանց լարվածադեֆորմացիոն վիճակը տարբեր բեռնավորման պայմաններում։ Ներկայացվում են պլաստիկ դեֆորմացիայի տեսության, նյութերի ամրացման երևույթների և բարակ ու հաստ պատերով կոնաձև կառուցվածքների մեխանիկական վարքի հիմնական սկզբունքները։ Աշխատությունում ուսումնասիրվում են խողովակների կրողունակությունը, կայունությունը, լարվածությունների բաշխումը, ձևափոխման գործընթացները և նյութի հատկությունների ազդեցությունը կառուցվածքի աշխատանքի վրա։ Վերլուծվում են մաթեմատիկական մոդելներ, հաշվարկային մեթոդներ և տեսական մոտեցումներ, որոնք հնարավորություն են տալիս գնահատել կոնաձև տարրերի ամրությունը և կանխատեսել դրանց վարքը բարդ մեխանիկական ազդեցությունների պայմաններում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ամրապնդվող նյութերի առանձնահատկություններին, սահմանային վիճակների որոշմանը և ինժեներական հաշվարկների կատարելագործմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել մեխանիկայի, մեքենաշինության, շինարարական կոնստրուկցիաների, նյութագիտության և կիրառական մաթեմատիկայի ոլորտների մասնագետների, գիտաշխատողների, դասախոսների, ուսանողների, ինչպես նաև դեֆորմացվող մարմինների մեխանիկայով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

География

Սա գիտական ուսումնասիրություն է, որը նվիրված է Արագածի լեռնազանգվածում բնական և տեխնածին ռադիոնուկլիդների տարածաբաշխման առանձնահատկությունների, դրանց առաջացման աղբյուրների և շրջակա միջավայրի վրա ունեցած ազդեցության գնահատմանը։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են հողի, ջրի, ապարների և բուսականության մեջ ռադիոնուկլիդների պարունակության մակարդակները, դրանց տարածական բաշխման օրինաչափությունները և բնական երկրաբանական պայմանների, ինչպես նաև մարդու գործունեության ազդեցությամբ ձևավորված փոփոխությունները։ Վերլուծվում են ռադիոէկոլոգիական մոնիթորինգի մեթոդները, գամմա-սպեկտրաչափական չափումների արդյունքները և ռադիացիոն ֆոնի գնահատման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել հնարավոր էկոլոգիական և առողջապահական ռիսկերը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում բնական ռադիոակտիվ տարրերի և տեխնածին ծագման ռադիոնուկլիդների փոխհարաբերությանը, դրանց միգրացիայի առանձնահատկություններին և կուտակման գործոններին տարբեր բնական միջավայրերում։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի ռադիոէկոլոգիայի, շրջակա միջավայրի պահպանության, երկրաբանության և բնապահպանական մոնիթորինգի ոլորտներում՝ նպաստելով ռադիացիոն անվտանգության ապահովմանը և լեռնային էկոհամակարգերի գիտական ուսումնասիրությանը։

Литература

Աշխատությունը նվիրված է Ա. Պ. Չեխովի և Ի. Ա. Բունինի գեղարվեստական արձակի ուսումնասիրությանը նրանց կրոնափիլիսոփայական հայացքների համատեքստում։ Գրքում վերլուծվում են երկու հեղինակների ստեղծագործական աշխարհընկալումը, մարդու գոյության, բարոյականության, մեղքի, տառապանքի և իմաստի որոնման թեմաները, որոնք արտահայտվում են նրանց պատմվածքներում և արձակ գործերում։ Հեղինակը համեմատական մոտեցմամբ բացահայտում է Չեխովի և Բունինի գեղարվեստական մտածողության տարբերությունները և ընդհանրությունները՝ ընդգծելով նրանց վերաբերմունքը մարդու ներաշխարհի, ճակատագրի և հոգևոր որոնումների նկատմամբ։ Քննարկվում են նաև ռուսական կրոնափիլիսոփայական ավանդույթի ազդեցությունները նրանց ստեղծագործության վրա, ինչպես նաև ժամանակի մշակութային և գաղափարական միջավայրի դերը նրանց գեղարվեստական համակարգերի ձևավորման գործում։ Աշխատությունը ցույց է տալիս, թե ինչպես են երկուսի մոտ էլ գեղարվեստական արձակում արտացոլվում էքզիստենցիալ հարցադրումները և հոգևոր-բարոյական խնդիրները՝ տարբեր ոճական և գաղափարական լուծումներով։ Գիրքը նախատեսված է գրականագետների, փիլիսոփաների, բանասիրության ուսանողների և ռուս գրականությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Математика

Сборник задач по уравнениям математической физики աշխատությունը բարձրագույն մաթեմատիկայի և ֆիզիկայի կիրառական բաժնի ուսումնական խնդիրների ժողովածու է, որը նախատեսված է մասնակի դիֆերենցիալ հավասարումների և մաթեմատիկական ֆիզիկայի հիմնական մեթոդների խորացված յուրացման համար, այն ընդգրկում է ջերմահաղորդականության, ալիքների տարածման, էլեկտրամագնիսական դաշտերի և պոտենցիալային խնդիրների մոդելավորման վարժություններ, ինչպես նաև սահմանային և սկզբնական խնդիրների լուծման տարբեր մոտեցումներ, գիրքը համակարգված կերպով ներկայացնում է լուծման անալիտիկ և թվային մեթոդներ՝ Ֆուրիեի շարքեր, Գրինի ֆունկցիաներ և փոփոխականների տարանջատման տեխնիկա, միաժամանակ ընդգրկելով բարդության աճող մակարդակ ունեցող խնդիրներ, որոնք օգնում են ուսանողներին զարգացնել մաթեմատիկական ֆիզիկայի տեսական ըմբռնումը և կիրառական հաշվարկային հմտությունները, հատկապես ինժեներական և գիտական հետազոտությունների ոլորտներում։