Պարսկաստանի պատմության հարցերը XVII-XVIII դարերի հայ պատմիչների երկերում

Математика

Աշխատությունը նվիրված է բաղադրյալ առաձգական տարածության և կիսատարածության երկայնական սահքի պայմաններում առաջացող լարվածադեֆորմացիոն վիճակի տեսական ուսումնասիրությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով տարբեր բնույթի լարումների կենտրոնացուցիչների ազդեցությանը։ Հետազոտության հիմքում առաձգականության տեսության այն խնդիրներն են, որոնցում նյութի երկրաչափական կամ կառուցվածքային անհամասեռությունները հանգեցնում են լարվածությունների տեղային զգալի փոփոխությունների։ Այդպիսի կենտրոնացուցիչներ կարող են լինել ճաքերը, խոռոչները, ներառուկները, սահմանային անհամասեռությունները և այլ կառուցվածքային առանձնահատկություններ, որոնց շրջակայքում լարվածության դաշտը էապես տարբերվում է համասեռ միջավայրում դիտվող պատկերից։ Երկայնական սահքի մոդելը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու մարմնի հակահարթ դեֆորմացիան և համապատասխան տեղաշարժերի ու լարումների բաշխումը՝ խնդիրը ներկայացնելով մաթեմատիկական ֆիզիկայի սահմանային խնդիրների ձևով։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել բաղադրյալ միջավայրի առանձին մասերի մեխանիկական հատկությունների տարբերությանը և դրանց միացման սահմաններում գործող պայմաններին, քանի որ այդ գործոնները կարող են էականորեն փոխել լարվածությունների բաշխումն ու կենտրոնացման աստիճանը։ Կիսատարածության դեպքում կարևոր նշանակություն ունի նաև ազատ մակերևույթի և կենտրոնացուցիչների փոխազդեցությունը, հատկապես երբ կառուցվածքային անհամասեռությունները գտնվում են մակերևույթին մոտ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կառուցվել տեղաշարժերի և լարումների դաշտերը նկարագրող վերլուծական կամ թվային մոդելներ, ուսումնասիրվել դրանց վարքը տարբեր երկրաչափական պարամետրերի դեպքում և համեմատվել տարբեր տիպի կենտրոնացուցիչների ազդեցությունները։ Կարևոր խնդիր է լարվածությունների առավելագույն տեղային արժեքների և դրանց տարածական բաշխման գնահատումը, քանի որ այդ ցուցանիշները կապված են նյութի հնարավոր վնասման, ճաքերի զարգացման և կառուցվածքային ամրության հետ։ Տարբեր դեպքերի համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե կենտրոնացուցիչների ձևը, դիրքը, չափերը և փոխադարձ դասավորությունն ինչպես են անդրադառնում ամբողջ համակարգի մեխանիկական վարքի վրա։ Նման տեսական արդյունքները նշանակություն ունեն կոմպոզիտային և շերտավոր նյութերի, երկրաբանական միջավայրերի, մեքենաշինական տարրերի և այլ բարդ կառուցվածքների մեխանիկական հուսալիության գնահատման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է առաձգականության տեսության, կոնտինուումի մեխանիկայի, կոտրվածքի մեխանիկայի և մաթեմատիկական մոդելավորման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով խորացնել պատկերացումները կառուցվածքային անհամասեռություններով առաձգական միջավայրերում լարվածությունների կենտրոնացման օրինաչափությունների վերաբերյալ։

Биология

Աշխատությունը նվիրված է առնետների լյարդի բջիջների թաղանթային ԴՆԹ-կապող սպիտակուցների կենսաքիմիական և մոլեկուլային առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ բջջային կառուցվածքների ու գենետիկական նյութի փոխազդեցության մեխանիզմների բացահայտման նպատակով։ Քննարկվում են բջջային թաղանթների սպիտակուցային կազմը, թաղանթային սպիտակուցների կառուցվածքային և գործառնական հատկությունները, ինչպես նաև դրանց հնարավոր մասնակցությունը ներբջջային կարգավորիչ գործընթացներին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ԴՆԹ-ի հետ փոխազդելու ունակ սպիտակուցների հայտնաբերմանը, առանձնացմանը, կենսաքիմիական բնութագրմանը և դրանց կապող ակտիվության գնահատմանը։ Ուսումնասիրվում են սպիտակուցների և նուկլեինաթթուների փոխազդեցության առանձնահատկությունները, կապման ընտրողականությունը, ֆիզիկաքիմիական պայմանների ազդեցությունը և սպիտակուցային համալիրների կայունությունը։ Անդրադարձ է կատարվում լյարդի բջիջների կենսաբանական առանձնահատկություններին, դրանց նյութափոխանակային ակտիվությանը և բջջային բաղադրիչների փոխկապակցված գործունեությանը։ Կարևորվում են թաղանթային սպիտակուցների հետազոտման փորձարարական մեթոդները, բջջային թաղանթների առանձնացման և սպիտակուցային բաղադրիչների մաքրման եղանակները, ինչպես նաև էլեկտրոֆորետիկ, քրոմատոգրաֆիական և կենսաքիմիական վերլուծության հնարավորությունները։ Դիտարկվում են ԴՆԹ-կապող սպիտակուցների մոլեկուլային հատկությունների և դրանց հնարավոր կենսաբանական գործառույթների փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև բջջային կարգավորման գործընթացներում նման փոխազդեցությունների նշանակությունը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել փորձարարական տվյալները և սպիտակուց-նուկլեինաթթու փոխազդեցությունների վերաբերյալ տեսական պատկերացումները՝ ուսումնասիրվող սպիտակուցների հատկությունների առավել ամբողջական բնութագրման համար։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի բջջային կենսաքիմիայի, մոլեկուլային կենսաբանության և թաղանթային սպիտակուցների գործառնական ուսումնասիրության զարգացման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել կենսաքիմիկոսների, մոլեկուլային կենսաբանների, բջջաբանների, ֆիզիոլոգների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Педагогика

Այս աշխատությունը նվիրված է Ջավախքի հայկական դպրոցներում առկա արդի կրթադաստիարակչական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ անդրադառնալով կրթական գործընթացի կազմակերպման, սովորողների դաստիարակության, ուսուցիչների մասնագիտական գործունեության և դպրոցական միջավայրի առանձնահատկություններին։ Աշխատության շրջանակում դիտարկվում են այն սոցիալական, մշակութային, լեզվական և կրթական գործոնները, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ տարածաշրջանի հայկական դպրոցների գործունեության և կրթության որակի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայապահպանության, ազգային ինքնության ձևավորման, մայրենի լեզվի պահպանման և սերունդների միջև մշակութային արժեքների փոխանցման խնդիրներին։ Քննարկվում են նաև սովորողների կրթական մոտիվացիայի, ուսուցման ժամանակակից մեթոդների կիրառման, մանկավարժների պատրաստվածության, ծնող-դպրոց համագործակցության և դպրոցական համայնքի զարգացման հետ կապված հարցերը։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել կրթությունը ոչ միայն որպես գիտելիքի փոխանցման գործընթաց, այլև որպես անձի ձևավորման, ազգային և մշակութային արժեքների պահպանման ու հասարակական միջավայրին ինտեգրվելու կարևոր միջոց։ Նյութը հատկապես արժեքավոր է մանկավարժության, կրթության կառավարման, հայագիտության և Ջավախքի հասարակական-մշակութային կյանքի ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Педагогика

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է Երևանի թեմական հոգևոր դպրոցի դերին որպես 19-րդ դարի ազգային մշակույթի կարևոր կենտրոն՝ ընդգծելով նրա կրթական, հոգևոր և հասարակական ազդեցությունը հայ մշակութային կյանքի զարգացման վրա։ Դիտարկվում է դպրոցի գործունեությունը Ռուսական կայսրության վարչական և եկեղեցական համակարգերի պայմաններում, ինչպես նաև այն, թե ինչպես էր այն ծառայում ոչ միայն հոգևորականների պատրաստման, այլ նաև լայն իմաստով ազգային մտավորականության ձևավորման նպատակին։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ուսումնական ծրագրերի բովանդակությանը, որտեղ համադրվում էին աստվածաբանական, լեզվական, պատմական և ընդհանուր կրթական առարկաները՝ նպաստելով աշակերտների համակողմանի կրթությանը և ազգային ինքնագիտակցության ամրապնդմանը։ Աշխատանքում վերլուծվում է դպրոցի մշակութային ազդեցությունը՝ նրա շրջանավարտների մասնակցությունը հայկական մամուլի, կրթական հաստատությունների և հասարակական շարժումների զարգացման գործընթացներին, ինչպես նաև նրանց դերը ազգային վերածննդի գաղափարների տարածման մեջ։ Նշվում է նաև, որ թեմական դպրոցը դարձել էր կարևոր միջնորդ օղակ ավանդական եկեղեցական կրթության և ժամանակակից աշխարհիկ կրթական համակարգերի միջև՝ նպաստելով կրթական նոր մոդելների ձևավորմանը։ Ընդգծվում է, որ Երևանի թեմական հոգևոր դպրոցը ոչ միայն կրթական հաստատություն էր, այլ նաև գաղափարական կենտրոն, որտեղ ձևավորվում էին ազգային ինքնության, մշակութային շարունակականության և հասարակական առաջընթացի հիմքերը։

История

Ա. Ա. Մարտիրոսյանի աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի տարածքի պատմական զարգացման և հնագիտական մշակույթի ուսումնասիրությանը բրոնզի դարաշրջանում ու վաղ երկաթի դարում։ Այս ժամանակաշրջանները կարևոր փուլ են Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն պատմության մեջ, քանի որ դրանց ընթացքում տեղի են ունեցել հասարակական, տնտեսական և մշակութային նշանակալի փոփոխություններ, զարգացել են մետաղագործությունը, արհեստները, բնակավայրային համակարգերը և նյութական մշակույթի տարբեր ձևերը։ Աշխատությունը ներկայացնում է հնագիտական հետազոտությունների շրջանակում ուսումնասիրվող հնավայրերի, բնակավայրերի, դամբարանների և գտածոների նշանակությունը՝ դրանց միջոցով բացահայտելու հին բնակչության կենսակերպը, արտադրական գործունեությունը և հասարակական հարաբերությունները։ Բրոնզի դարաշրջանի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու մետաղի մշակման տեխնոլոգիաների տարածմանը, գործիքների ու զենքերի պատրաստման կատարելագործմանը, խեցեգործության և այլ արհեստների զարգացմանը, ինչպես նաև փոխանակման ու մշակութային կապերի ընդլայնմանը։ Վաղ երկաթի դարը բնութագրվում է երկաթի կիրառության աստիճանական տարածմամբ և նյութական մշակույթի փոփոխություններով, որոնք կարևոր ազդեցություն են ունեցել տնտեսության ու հասարակական կյանքի հետագա զարգացման վրա։ Հնագիտական նյութերի համադրական ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս բացահայտել տարբեր մշակութային խմբերի առանձնահատկությունները, ժամանակագրական հաջորդականությունը և Հայկական լեռնաշխարհի կապերը հարակից տարածքների հետ։ Գիրքը կարևոր նշանակություն ունի Հայաստանի հնագույն պատմության գիտական ուսումնասիրության համար՝ ներկայացնելով հնագիտական տվյալների հիման վրա անցյալի վերակազմության մեթոդներն ու արդյունքները։ Այն կարող է օգտակար լինել հնագետներին, պատմաբաններին, մշակութաբաններին, հին աշխարհի պատմությամբ զբաղվող մասնագետներին և Հայկական լեռնաշխարհի նախապատմական մշակույթներով հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Աշխատությունը նաև արժեքավոր գիտական աղբյուր է Հայաստանի բրոնզի և վաղ երկաթի դարերի նյութական ժառանգության, տեխնոլոգիական զարգացումների և մշակութային գործընթացների ուսումնասիրության համար։

Экономика

Այս աշխատությունը վերաբերում է Հայաստանի Հանրապետության ազգային անվտանգության համակարգում տնտեսական անվտանգության դերի և նշանակության ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով պետության կայուն զարգացման, ֆինանսատնտեսական անկախության և արտաքին ու ներքին ռիսկերի կառավարման փոխկապակցված խնդիրները։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է վերլուծել տնտեսական անվտանգության հայեցակարգային հիմքերը, դրա բաղադրիչները և ապահովման մեխանիզմները ՀՀ ազգային անվտանգության ռազմավարության համատեքստում։ Ուսումնասիրվում են տնտեսական անվտանգության հիմնական տարրերը՝ մակրոտնտեսական կայունություն, պետական բյուջեի հավասարակշռություն, արտաքին պարտքի կառավարելիություն, էներգետիկ և պարենային անվտանգություն, ինչպես նաև ֆինանսական համակարգի դիմակայունություն։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում տնտեսական սպառնալիքների տեսակներին՝ արտաքին տնտեսական կախվածություն, ներդրումային ռիսկեր, արժութային տատանումներ և գլոբալ շուկաների ազդեցություն, ինչպես նաև դրանց կանխարգելման պետական քաղաքականությանը։ Աշխատությունը նաև դիտարկում է ազգային անվտանգության համակարգում տնտեսական բաղադրիչի ինստիտուցիոնալ կազմակերպումը, պետական մարմինների փոխգործակցությունը և ռազմավարական պլանավորման դերը։ Միաժամանակ վերլուծվում են միջազգային փորձը և տնտեսական անվտանգության ապահովման լավագույն մոտեցումները տարբեր երկրների օրինակով՝ դրանց կիրառելիությունը Հայաստանի պայմաններում գնահատելու նպատակով։ Այսպիսով, ուսումնասիրությունը կարևոր ներդրում է ազգային անվտանգության և տնտեսագիտության ոլորտում՝ նպաստելով ՀՀ տնտեսական անվտանգության համակարգի արդյունավետության բարձրացմանը և ռազմավարական կայունության ամրապնդմանը։