Պտուղբանջարեղենի չորացումը (տեխնիկայի և տեխնոլոգիայի հիմունքները, արևային չորացում)

История

Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն-ում 1956–1990 թվականներին մշակույթը զարգանում էր ուշ ստալինյան շրջանից հետո սկսված հարաբերական ազատականացման, ապա հետագա գաղափարական վերահսկողության պահպանման պայմաններում՝ ձևավորելով բարդ ու բազմաշերտ մշակութային պատկեր։ Այս շրջանում առանձնապես ակտիվ էր գրականությունը, կերպարվեստը, երաժշտությունը, թատրոնը և կինոն, որտեղ մի կողմից շարունակվում էին սոցիալիստական ռեալիզմի պահանջները, իսկ մյուս կողմից աստիճանաբար աճում էր ազգային թեմաների, պատմական հիշողության և ինքնության արտահայտման ձգտումը։ Գրականության մեջ զարգանում էին ինչպես դասական ավանդույթներին հարող ստեղծագործություններ, այնպես էլ նոր սերնդի հեղինակների փորձերը՝ ավելի խորքային հոգեբանական և ազգային հարցադրումներ ներկայացնելու համար։ Կերպարվեստում և երաժշտությունում նկատվում էր ավանդական հայկական մոտիվների համադրություն ժամանակակից ձևերի հետ, իսկ թատրոնն ու կինոն դարձան հասարակական մտածողության վրա ազդեցություն ունեցող կարևոր հարթակներ։ 1960–80-ականներին կրթության և մշակութային հաստատությունների ընդլայնումը, թանգարանների և հրատարակչությունների ակտիվությունը նպաստեցին մշակութային կյանքի աշխուժացմանը, սակայն այդ ամենը շարունակվում էր խիստ գաղափարական վերահսկողության պայմաններում, ինչը սահմանափակում էր լիարժեք ստեղծագործական ազատությունը։ 1980-ականների վերջում՝ վերակառուցման շրջանում, սկսվեց ավելի բաց քննարկումների և ազգային թեմաների ակտիվ վերաիմաստավորման փուլ, որը նախապատրաստեց անկախության շրջանի մշակութային անցումները։

Педагогика

Հրատարակությունը նվիրված է Լազարյան արևելյան լեզուների ինստիտուտի գործունեության հիսունամյա տարեդարձին և այդ առիթով կազմակերպված հանդիսավոր ժողովին։ Այն ներառում է տոնական հավաքի ընթացքում արտասանված ճառերն ու ներկայացված հաշվետվությունը, որոնք կարևոր սկզբնաղբյուրային նյութ են XIX դարի արևելագիտական կրթության, հայկական կրթական հաստատությունների և Մոսկվայի հայ համայնքի մշակութային ու մտավոր կյանքի պատմության ուսումնասիրության համար։ Նյութերում անդրադարձ է կատարվում ինստիտուտի հիմնադրման պատմությանը, դրա ստեղծման նպատակներին, կրթական առաքելությանը և գործունեության հիմնական ուղղություններին։ Հաստատությունը կարևոր դեր է ունեցել արևելյան լեզուների ուսումնասիրության և ուսուցման գործում՝ միաժամանակ հանդիսանալով հայագիտական կրթության ու մշակութային գործունեության նշանակալի կենտրոն։ Հոբելյանական բնույթը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն ներկայացնելու հաստատության անցած ճանապարհը, այլև ամփոփելու նրա գործունեության արդյունքները։ Ճառերում կարող են ընդգծվել ուսումնական գործընթացի կազմակերպումը, դասավանդվող լեզուները, կրթական ծրագրերը, դասախոսների և ուսուցիչների աշխատանքը, ինչպես նաև սովորողների պատրաստության մակարդակը։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն կարող են ներկայացնել արևելյան լեզուների ուսումնասիրության մեթոդների և այդ բնագավառում հաստատության ունեցած ավանդի վերաբերյալ դիտարկումները։ Հրատարակության հաշվետու հատվածը կարող է պարունակել տեղեկություններ հաստատության նյութական և կազմակերպական վիճակի, ուսումնական գործունեության, աշակերտների կամ ուսանողների թվի, դասավանդող կազմի, գրադարանի և այլ կրթամշակութային ռեսուրսների վերաբերյալ։ Այդ տվյալները կարևոր են ոչ միայն ինստիտուտի պատմությունը վերականգնելու, այլև ժամանակաշրջանի կրթական հաստատությունների գործունեության համեմատական ուսումնասիրության համար։ Հոբելյանական խոսքերում, բնականաբար, կարող են հիշատակվել նաև հաստատության հիմնադիրներն ու բարերարները, որոնց գործունեությունը կապված էր կրթության և մշակույթի զարգացման հետ։ Այդ համատեքստում նյութը կարող է արժեքավոր տեղեկություններ պահպանել հաստատության ձևավորման և հետագա զարգացման գործում ներդրում ունեցած անձանց մասին։ Հրատարակությունը կարևոր է նաև հայ-ռուսական մշակութային կապերի պատմության տեսանկյունից։ Մոսկվայում գործող կրթական կենտրոնի գործունեությունը արտացոլում է հայ մտավորականության, կրթական գործիչների և ռուսական ակադեմիական միջավայրի փոխգործակցությունը։ Արևելյան լեզուների ուսուցումը միաժամանակ կապվում էր տարածաշրջանի ժողովուրդների լեզուների, պատմության և մշակույթի գիտական ուսումնասիրության հետ։ Նյութը կարող է օգտագործվել նաև XIX դարի արևելագիտության զարգացման պատմությունն ուսումնասիրելիս։ Այդ ժամանակաշրջանում արևելյան լեզուների և մշակույթների նկատմամբ գիտական հետաքրքրությունը Եվրոպայում և Ռուսաստանում ընդլայնվում էր, իսկ մասնագիտացված կրթական հաստատությունները կարևոր դեր էին ստանձնում համապատասխան մասնագետների պատրաստման գործում։ Հոբելյանական ժողովի նյութերը հնարավորություն են տալիս պատկերացնելու, թե ինչպես էր այդ գործընթացում իր տեղը զբաղեցնում տվյալ ինստիտուտը։ Հրատարակության սկզբնաղբյուրային արժեքը պայմանավորված է նաև նրա ժամանակակից բնույթով․ այն ներկայացնում է հաստատության գործունեության գնահատականը հենց դրա հիսունամյակի կապակցությամբ։ Այդ պատճառով տեքստը կարող է պարունակել ինչպես փաստական տեղեկություններ, այնպես էլ ժամանակաշրջանին բնորոշ գնահատականներ, գաղափարներ և կրթական-մշակութային առաջնահերթություններ։ Ընդհանուր առմամբ, հրատարակությունը արժեքավոր հուշագրական և հաշվետու նյութ է, որը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու Լազարյան ինստիտուտի ձևավորման ու զարգացման պատմությունը, արևելյան լեզուների ուսուցման ավանդույթները, հայագիտական կրթության կազմակերպումը և XIX դարի ռուսահայ կրթամշակութային միջավայրը։ Այն կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, արևելագետներին, հայագետներին, կրթության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին և հայկական մշակութային ժառանգության ուսումնասիրողներին։

Экономика

Այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում արտագաղթի պատճառների, զարգացման միտումների և դրա սոցիալ-տնտեսական հետևանքների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Վերլուծվում են արտագաղթը պայմանավորող տնտեսական, սոցիալական, ժողովրդագրական և քաղաքական գործոնները, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը աշխատաշուկայի, բնակչության կառուցվածքի, ընտանիքների բարեկեցության, մարդկային կապիտալի և երկրի տնտեսական զարգացման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում միգրացիոն գործընթացների ազդեցությանը տարածաշրջանային զարգացման, աղքատության մակարդակի, դրամական փոխանցումների, զբաղվածության և ժողովրդագրական փոփոխությունների վրա։ Աշխատությունում ներկայացվում են վիճակագրական տվյալների և գիտական հետազոտությունների հիման վրա կատարված վերլուծություններ, գնահատվում են արտագաղթի երկարաժամկետ հետևանքները և առաջարկվում են պետական քաղաքականության ու կառավարման արդյունավետ լուծումներ՝ միգրացիոն հոսքերի կարգավորման, բնակչության արտահոսքի նվազեցման և երկրի սոցիալ-տնտեսական զարգացման խթանման նպատակով։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, սոցիոլոգների, ժողովրդագիրների, պետական կառավարման ոլորտի մասնագետների, գիտաշխատողների, ուսանողների, ինչպես նաև բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են միգրացիոն գործընթացներով, սոցիալական քաղաքականությամբ և Հայաստանի զարգացման արդի մարտահրավերներով։

Химия

Աշխատությունը նվիրված է 5-մեթիլ-5-էթիլբենզո[h]խինազոլինների սինթեզին, դրանց քիմիական հատկությունների ուսումնասիրությանը և հնարավոր հակաուռուցքային ու մոնոամինօքսիդազային ֆերմենտների ակտիվությունը ճնշող ազդեցությունների գնահատմանը։ Քննարկվում են խինազոլինային միացությունների ստացման տեսական և փորձարարական մոտեցումները, դրանց մոլեկուլային կառուցվածքի առանձնահատկությունները, ֆիզիկաքիմիական հատկությունները և կենսաբանական ակտիվության հետ հնարավոր փոխկապակցվածությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սինթեզված միացությունների կառուցվածքային փոփոխությունների ազդեցությանը դրանց դեղաբանական հատկությունների վրա, ինչպես նաև կենսաբանական ակտիվության գնահատման մեթոդներին։ Ուսումնասիրվում են հետազոտվող նյութերի հնարավոր հակաուռուցքային ազդեցությունները, մոնոամինօքսիդազային ֆերմենտների արգելակման հատկությունները և դրանց նշանակությունը նոր կենսաբանորեն ակտիվ միացությունների որոնման գործընթացում։ Անդրադարձ է կատարվում օրգանական սինթեզի, դեղագործական քիմիայի և փորձարարական դեղաբանության փոխկապակցվածությանը՝ կարևորելով նոր քիմիական կառուցվածքների ուսումնասիրությունը որպես դեղամիջոցների ստեղծման նախնական փուլ։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել օրգանական քիմիայի, դեղագործական քիմիայի, կենսաքիմիայի, դեղաբանության և բժշկական հետազոտությունների ոլորտների մասնագետների, գիտաշխատողների ու ուսանողների համար։

Биология

Աշխատությունը նվիրված է պորֆիրինային միացությունների և փոխադրող ՌՆԹ-ի միջև մոլեկուլային փոխազդեցությունների ուսումնասիրությանը՝ կենսաֆիզիկական և կենսաքիմիական տեսանկյուններից։ Հետազոտության կենտրոնում այն օրինաչափություններն են, որոնցով պորֆիրինների կառուցվածքային և ֆիզիկաքիմիական առանձնահատկությունները պայմանավորում են դրանց կապումը նուկլեինաթթվային մակրոմոլեկուլների հետ։ Փոխադրող ՌՆԹ-ն դիտարկվում է որպես բարդ տարածական կառուցվածք ունեցող կենսաբանական համակարգ, որի տարբեր հատվածները կարող են մասնակցել փոքր մոլեկուլների հետ ոչ կովալենտ փոխազդեցությունների ձևավորմանը։ Քննության են առնվում պորֆիրինների և ՌՆԹ-ի միջև կապման բնույթը, համալիրների կայունությունը, մոլեկուլների տարածական դասավորության հնարավոր փոփոխությունները և միջավայրի ընդհանուր ֆիզիկաքիմիական պայմանների ազդեցությունը այդ փոխազդեցությունների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում պորֆիրինային կառուցվածքի առանձնահատկությունների և նուկլեինաթթվի նկատմամբ կապման հատկությունների միջև առկա փոխկապակցվածությանը։ Հետազոտությունը կարող է ներառել տարբեր սպեկտրային և կենսաֆիզիկական տվյալների համադրական վերլուծություն՝ գնահատելու համար համալիրների ձևավորումը և դրա հետևանքով մակրոմոլեկուլի կառուցվածքային վիճակում առաջացող փոփոխությունները։ Կարևոր խնդիր է նաև պարզել, թե փոխազդեցությունը որքանով է պայմանավորված էլեկտրաստատիկ ուժերով, հիդրոֆոբ փոխազդեցություններով և մոլեկուլային ճանաչման այլ ոչ կովալենտ գործոններով։ Փոխադրող ՌՆԹ-ի կառուցվածքային կազմակերպվածության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու նաև փոքր օրգանական մոլեկուլների կապման ազդեցությունը նրա կոնֆորմացիոն կայունության վրա։ Նման համակարգերի հետազոտությունն ունի հիմնարար նշանակություն նուկլեինաթթուների և կենսաբանորեն ակտիվ միացությունների փոխազդեցության ընդհանուր մեխանիզմները հասկանալու համար և կարող է նպաստել պորֆիրինների կենսամոլեկուլային հատկությունների վերաբերյալ պատկերացումների զարգացմանը։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է մոլեկուլային կենսաֆիզիկայի, կենսաքիմիայի և նուկլեինաթթուների կառուցվածքային հետազոտությունների մոտեցումները՝ պորֆիրին–ՌՆԹ համալիրների ձևավորման և հատկությունների գիտական նկարագրման նպատակով։

Право

Սահմանադրական կարգի հիմունքները պետության իրավական և քաղաքական համակարգի հիմնարար սկզբունքներն են, որոնք ամրագրված են սահմանադրությամբ և ապահովում են պետական իշխանության կազմակերպումն ու հասարակական հարաբերությունների կարգավորումը։ Դրանք արտահայտում են պետության կառուցվածքի, իշխանության ձևավորման, մարդու իրավունքների պաշտպանության և հասարակության կառավարման հիմնական գաղափարները։ Սահմանադրական կարգի հիմունքների գլխավոր նպատակն է ապահովել իրավական պետության, ժողովրդավարության և հասարակական կայունության գոյությունը։ Այս հիմունքները սահմանում են, որ պետությունում բարձրագույն իրավական ուժ ունի սահմանադրությունը, և բոլոր պետական մարմինները, պաշտոնատար անձինք ու քաղաքացիները պարտավոր են ենթարկվել դրա պահանջներին։ Սահմանադրական կարգի կարևոր բաղադրիչներից է ժողովրդավարության սկզբունքը, որի համաձայն իշխանության աղբյուրը ժողովուրդն է, և քաղաքացիները մասնակցում են պետական կառավարմանը ընտրությունների, հանրաքվեների և այլ ժողովրդավարական մեխանիզմների միջոցով։ Մեծ նշանակություն ունի նաև իշխանությունների տարանջատման սկզբունքը, որի հիման վրա օրենսդիր, գործադիր և դատական իշխանությունները գործում են անկախ և փոխադարձ վերահսկողության պայմաններում՝ կանխելով իշխանության կենտրոնացումը մեկ մարմնի ձեռքում։ Սահմանադրական կարգի հիմունքները ներառում են նաև մարդու և քաղաքացու հիմնական իրավունքների ու ազատությունների ճանաչումն ու պաշտպանությունը, քանի որ իրավական պետության հիմնական արժեքը մարդն է և նրա արժանապատվությունը։ Պետությունը պարտավոր է ապահովել օրենքի առաջ բոլորի հավասարությունը, սեփականության պաշտպանությունը, խոսքի, խղճի, հավաքների և այլ հիմնարար ազատությունները։ Սահմանադրական կարգի կարևոր տարրերից է նաև քաղաքական բազմակարծությունը և բազմակուսակցական համակարգը, որոնք նպաստում են ժողովրդավարության զարգացմանը և իշխանության նկատմամբ հասարակական վերահսկողությանը։ Ժամանակակից պետություններում սահմանադրական կարգը կարևոր դեր ունի հասարակական կայունության, իրավական անվտանգության և պետական ինքնիշխանության պահպանման գործում։ Եթե սահմանադրական հիմունքները խախտվում են, առաջանում են քաղաքական ճգնաժամեր, իրավական անկայունություն և մարդու իրավունքների սահմանափակումներ։ Այդ պատճառով սահմանադրական կարգի պաշտպանությունը համարվում է պետության կարևորագույն խնդիրներից մեկը։ Սահմանադրական դատարանը, իրավապահ մարմինները և մյուս պետական ինստիտուտները կարևոր դեր ունեն սահմանադրական կարգի պահպանման և սահմանադրության գերակայության ապահովման գործում։ Այսպիսով, սահմանադրական կարգի հիմունքները հանդիսանում են պետության և հասարակության բնականոն զարգացման հիմքը, որոնք ապահովում են ժողովրդավարության, իրավական պետության և մարդու իրավունքների արդյունավետ իրականացումը։