Ռուսական կայսրությունում Հայ լուսավորչական եկեղեցու կառավարման գործերի վերաբերյալ բարձրագույն կարգադրություն

Religion

Հայ առաքելական եկեղեցու ծիսական և աղոթական ավանդությանը նվիրված կարևոր աշխատություն, որը ներկայացնում է եկեղեցական ժամերգությունների կարգը, դրանց կառուցվածքը, հաջորդականությունը և հոգևոր նշանակությունը։ Ժամակարգությունը հայ եկեղեցական գրականության այն հիմնական տեսակներից է, որն ապահովում է օրվա տարբեր ժամերին կատարվող ընդհանուր աղոթքների ու պաշտամունքային արարողությունների կանոնակարգված իրականացումը։ Աշխատության բովանդակային նշանակությունը պայմանավորված է քրիստոնեական աղոթական կյանքի կազմակերպմամբ և այն հոգևոր ավանդույթի պահպանմամբ, որի միջոցով հավատացյալ համայնքը օրվա ընթացքում պարբերաբար դիմում է Աստծուն՝ փառաբանության, գոհության, ապաշխարության և աղաչանքի աղոթքներով։ Հայ եկեղեցու ժամերգությունների համակարգը ձևավորվել է վաղ քրիստոնեական աղոթական սովորույթների, վանական կյանքի ավանդույթների և հայ ազգային եկեղեցական ծիսակարգի երկարատև զարգացման արդյունքում։ Դրա հիմքում ընկած է օրվա ժամանակը հոգևոր իմաստով կազմակերպելու սկզբունքը, ըստ որի՝ մարդու առօրյա կյանքը, աշխատանքը և հանգիստը կապվում են աղոթքի ու աստվածային ներկայության գիտակցության հետ։ Ժամերգությունների միջոցով հավատացյալը հնարավորություն է ստանում օրվա տարբեր պահերին վերադառնալ հոգևոր խորհրդածության, վերանայել սեփական վարքը, գոհություն հայտնել Աստծուն և հայցել նրա առաջնորդությունն ու ողորմությունը։ Հայ եկեղեցու ժամերգական ավանդույթում առանձնահատուկ տեղ ունեն գիշերային, առավոտյան և երեկոյան աղոթական արարողությունները, ինչպես նաև օրվա ընթացքում սահմանված մյուս ժամերգությունները։ Դրանցից յուրաքանչյուրն ունի իր հոգևոր խորհուրդը, աղոթական բովանդակությունն ու պաշտամունքային նշանակությունը։ Առավոտյան աղոթքը խորհրդանշում է նոր օրվա սկիզբը, Աստծո շնորհի հայցումը և հոգևոր պատրաստությունը, իսկ երեկոյան աղոթքը կապված է անցած օրվա համար երախտագիտության, ինքնաքննության և հոգևոր խաղաղության որոնման հետ։ Գիշերային աղոթքները, իրենց հերթին, արտահայտում են աստվածային պահպանության և հոգևոր արթնության գաղափարները։ Ժամերգությունների բովանդակության մեջ կարևոր տեղ են զբաղեցնում սաղմոսները, աստվածաշնչյան ընթերցումները, շարականները, աղոթքները, փառաբանությունները և եկեղեցական ավանդությամբ ամրագրված այլ հոգևոր բնագրեր։ Դրանց համադրությունը պաշտամունքին հաղորդում է ամբողջական կառուցվածք՝ միավորելով Սուրբ Գրքի ընթերցանությունը, աղոթական խոսքը և հոգևոր երգեցողությունը։ Աշխատության գաղափարական առանցքը հավաքական և անհատական աղոթքի կարևորումն է, ինչպես նաև եկեղեցական կյանքի շարունակականության ապահովումը։ Ժամերգությունը ոչ միայն կրոնական պարտականություն է, այլև հավատացյալների հոգևոր միասնության դրսևորում, որի ընթացքում համայնքը միավորվում է ընդհանուր աղոթքի և պաշտամունքի շուրջ։ Այն նպաստում է քրիստոնեական հավատքի ամրապնդմանը, հոգևոր կարգապահության ձևավորմանը և եկեղեցական ավանդությունների փոխանցմանը։ Գրական և ծիսական առումով աշխատությունը պատկանում է հայ ժամագրական գրականության ավանդույթին։ Այս ժանրին բնորոշ են աղոթքների և սաղմոսների համակարգված դասավորությունը, ժամերգությունների հաջորդականության պահպանումը, եկեղեցական տերմինաբանության կիրառությունը և պաշտամունքային բնագրերի ավանդական ձևերի վերարտադրությունը։ Ժամագրական գրականությունը առանձնահատուկ տեղ ունի հայ մատենագրության մեջ, քանի որ այն միավորում է աստվածաբանական միտքը, բանաստեղծական խոսքը, երաժշտական ավանդույթը և ծիսական կարգավորումը։ Սաղմոսներն ու շարականները ոչ միայն կրոնական բովանդակություն ունեցող բնագրեր են, այլև հայ հոգևոր պոեզիայի և երաժշտական մշակույթի կարևոր արտահայտություններ։ Դրանց միջոցով փոխանցվում են հավատքի, հույսի, սիրո, ապաշխարության և աստվածային ողորմության գաղափարները։ Ժամերգական գրքերի կանոնակարգված կառուցվածքը կարևոր է նաև եկեղեցական միասնականության պահպանման համար, քանի որ տարբեր համայնքներում պաշտամունքի իրականացման համար ապահովում է ընդհանուր ծիսական հիմք։ Պատմամշակութային առումով հրատարակությունը կարևոր վկայություն է 19-րդ դարի հայ եկեղեցական կյանքի, ծիսական գրականության և Կոստանդնուպոլսի հայկական տպագրության պատմության ուսումնասիրության համար։ Այն լույս է տեսել Պողոս Արապյան Ապուչեխցու տպարանում, որի գործունեությունը նշանակալի դեր է ունեցել հայերեն կրոնական, ուսումնական և գրական գրքերի հրատարակման ու տարածման գործում։ Կոստանդնուպոլիսը հայ մշակույթի կարևոր կենտրոններից էր, որտեղ ձևավորվել էին գրահրատարակչական և կրթական ակտիվ ավանդույթներ։ Այդ միջավայրում ժամագրական գրքերի հրատարակությունը կարևոր նշանակություն ուներ ինչպես եկեղեցական սպասավորության կազմակերպման, այնպես էլ հայ համայնքների հոգևոր կյանքի պահպանման համար։ Նման աշխատությունները լայնորեն կիրառելի էին եկեղեցական միջավայրում և նպաստում էին ժամերգական ավանդության շարունակականությանը։ Դրանք կարևոր դեր ունեին նաև հոգևորականների պատրաստության, եկեղեցական երգեցողության պահպանման և հավատացյալների աղոթական կյանքի կազմակերպման գործում։ Աշխատությունը արժեքավոր նյութ է հայ ժամագրության, ծիսագիտության, եկեղեցական երաժշտության, աղոթական գրականության, Հայ առաքելական եկեղեցու պատմության և 19-րդ դարի հայկական տպագրության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է հետաքրքրել աստվածաբաններին, հայագետներին, երաժշտագետներին, ծիսագետներին, եկեղեցու պատմաբաններին և հայ հոգևոր մշակույթի հետազոտողներին։ Ընթերցողական արժեքը պայմանավորված է հայ եկեղեցու ժամերգական ավանդության, աղոթքի կառուցվածքի և օրվա ընթացքում հոգևոր կյանքի կազմակերպման սկզբունքների ճանաչման հնարավորությամբ։ Իր հոգևոր, ծիսական և պատմամշակութային նշանակությամբ աշխատությունը հայ եկեղեցական գրավոր ժառանգության կարևոր բաղադրիչներից է, որն արտացոլում է աղոթքի կենտրոնական դերը հայ քրիստոնեական ինքնության պահպանման, եկեղեցական համայնքի միասնության և հոգևոր ավանդության սերնդեսերունդ փոխանցման գործում։

Pedagogy

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է սովորողների գեղագիտական մտածողության ձևավորման գործընթացի ժամանակակից խնդիրների, մեթոդների և մանկավարժական պայմանների ուսումնասիրությանը։ Աշխատության մեջ վերլուծվում է գեղագիտական դաստիարակության դերը անհատի ստեղծագործական զարգացման, արժեքային համակարգի ձևավորման և մշակութային ընկալման խորացման գործում։ Ներկայացվում են կրթական գործընթացում արվեստի, մշակույթի, ստեղծագործական գործունեության և նորարարական ուսուցման մեթոդների կիրառման հնարավորությունները, ինչպես նաև ուսումնասիրվում են սովորողների գեղագիտական ճաշակի, երևակայության և քննադատական մտածողության զարգացման ուղիները։ Աշխատությունը անդրադառնում է ժամանակակից կրթական միջավայրի մարտահրավերներին և առաջարկում է մոտեցումներ, որոնք կարող են նպաստել սովորողների բազմակողմանի զարգացմանը՝ օգտակար լինելով մանկավարժների, կրթության կազմակերպիչների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

History

Պատմագիտական և կրոնագիտական բնույթի այս աշխատությունը նվիրված է հին հայերի պետական կառավարման համակարգի, հասարակական կազմակերպման և կրոնական պատկերացումների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի հնագույն և նախաքրիստոնեական պատմության համատեքստում։ Քննության են առնվում հայկական պետականության վաղ շրջանի քաղաքական կառույցները, թագավորական իշխանության առանձնահատկությունները, հասարակական հարաբերությունները և կառավարման ավանդույթները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հին Հայաստանի իշխանության կազմակերպման սկզբունքներին, միապետական կառավարման ձևերին, արքունիքի և ավագանու դերակատարությանը, ինչպես նաև քաղաքական իշխանության և կրոնական հաստատությունների փոխհարաբերություններին։ Դիտարկվում են նախաքրիստոնեական հայկական հավատալիքները, դիցաբանական պատկերացումները, աստվածությունների պաշտամունքը, ծիսական արարողությունները և կրոնական սովորույթների նշանակությունը հասարակական կյանքում։ Վերլուծվում են կրոնական աշխարհայացքի ազդեցությունը պետական իշխանության գաղափարական հիմնավորման, հասարակական արժեքների ձևավորման և մշակութային ավանդույթների պահպանման գործընթացների վրա։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու նաև հին հայկական կրոնական համակարգի և հարևան ժողովուրդների հավատալիքների առնչություններին, պատմական աղբյուրների մեկնաբանությանը և հնագույն հայկական մշակույթի ինքնատիպության հարցերին։ Կարևորվում է քաղաքական և կրոնական պատմության համատեղ ուսումնասիրությունը՝ հին Հայաստանի հասարակական կառուցվածքն ու աշխարհայացքային առանձնահատկություններն առավել ամբողջական պատկերացնելու տեսանկյունից։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել հայոց հին պատմության, պատմական կրոնագիտության, հայկական դիցաբանության, պետականության պատմության և նախաքրիստոնեական մշակույթի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Culture

Մատենագիտական-տեղեկատվական բնույթի այս պարբերական հրատարակությունը նվիրված է Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ նոր լույս տեսած գրականության համակարգված ներկայացմանը, մասնագիտական տեղեկատվության տարածմանը և մշակութային կյանքի տարբեր բնագավառներում իրականացվող գիտական ու ստեղծագործական աշխատանքների լուսաբանմանը։ Հրատարակության հիմնական նպատակն է ընթերցողներին, հետազոտողներին և մշակույթի ոլորտի մասնագետներին տրամադրել ընթացիկ մատենագիտական տեղեկություններ գրքերի, գիտական հոդվածների, մենագրությունների, ժողովածուների, ուսումնամեթոդական ձեռնարկների, պարբերական մամուլի հրապարակումների և այլ նյութերի վերաբերյալ, որոնք առնչվում են հայկական մշակույթի պատմությանը, զարգացման օրինաչափություններին և ժամանակակից գեղարվեստական գործընթացներին։ Տեղեկատուի թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է արվեստագիտության, երաժշտագիտության, թատերագիտության, կինոարվեստի, կերպարվեստի, ճարտարապետության, ժողովրդական ստեղծագործության, մշակութաբանության և մշակութային ժառանգության ուսումնասիրության տարբեր ուղղությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում խորհրդային ժամանակաշրջանի հայկական մշակութային կյանքի զարգացմանը, արվեստի տարբեր ճյուղերում տեղի ունեցող ստեղծագործական գործընթացներին, մշակութային հաստատությունների գործունեությանը և ազգային գեղարվեստական ավանդույթների պահպանման ու զարգացման խնդիրներին։ Մատենագիտական նյութերը ներկայացվում են համակարգված սկզբունքով՝ հնարավորություն տալով ընթերցողներին կողմնորոշվել հրատարակվող գրականության բազմազանության մեջ, բացահայտել մասնագիտական հետաքրքրություն ներկայացնող աղբյուրները և հետևել մշակույթի ու արվեստի վերաբերյալ գիտական ուսումնասիրությունների ընթացքին։ Կարևորվում է հայկական թատերական արվեստի պատմության, բեմադրական գործունեության, դերասանական վարպետության, դրամատուրգիայի և թատերական քննադատության վերաբերյալ հրապարակումների մատենագիտական ներկայացումը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև երաժշտական մշակույթի տարբեր բնագավառներին, մասնավորապես դասական և ժողովրդական երաժշտությանը, կոմպոզիտորական ստեղծագործությանը, կատարողական արվեստին, երաժշտական կրթությանը և երաժշտագիտության տեսական ու պատմական հիմնախնդիրներին։ Կերպարվեստին առնչվող նյութերի շրջանակում կարևորվում են գեղանկարչության, քանդակագործության, գրաֆիկայի, դեկորատիվ-կիրառական արվեստի և արվեստի պատմության վերաբերյալ ուսումնասիրությունները, ինչպես նաև հայ արվեստագետների ստեղծագործական ժառանգության գիտական արժևորումը։ Հրատարակության թեմատիկ ընդգրկման կարևոր ուղղություններից են ճարտարապետական հուշարձանների ուսումնասիրությունը, պատմամշակութային արժեքների պահպանությունը, հայկական միջնադարյան և նոր շրջանի ճարտարապետության զարգացման առանձնահատկությունները, թանգարանային գործի կազմակերպումը և մշակութային ժառանգության հանրահռչակումը։ Ուշադրություն է հատկացվում նաև կինոարվեստի զարգացմանը, հայկական կինեմատոգրաֆիայի պատմությանը, կինոռեժիսուրայի, դերասանական արվեստի և կինոքննադատության վերաբերյալ հրապարակումներին։ Մատենագիտական տեղեկատուն կարևոր նշանակություն ունի ժողովրդական արվեստի, բանահյուսության, ազգագրության, ավանդական արհեստների և ազգային մշակութային սովորույթների ուսումնասիրության համար՝ նպաստելով համապատասխան գրականության հայտնաբերմանն ու օգտագործմանը։ Հրատարակության տեղեկատվական գործառույթներից է նաև մշակութային քաղաքականության, գեղարվեստական կրթության, գրադարանային և թանգարանային գործունեության, մշակութային կազմակերպությունների աշխատանքի ու հանրային մշակութային կյանքի վերաբերյալ հրապարակումների համակարգումը։ Ընթացիկ մատենագիտական տեղեկատվության տրամադրումը հնարավորություն է տալիս հետևել գիտական մտքի զարգացման միտումներին, բացահայտել նոր հետազոտական ուղղություններ, ուսումնասիրել տարբեր ժամանակաշրջանների մշակութային առաջնահերթությունները և գնահատել խորհրդային Հայաստանի արվեստագիտական գրականության հրատարակչական ակտիվությունը։ Տեղեկատուն առանձնահատուկ արժեք ունի նաև պատմագիտական և աղբյուրագիտական տեսանկյունից, քանի որ դրա տարբեր համարներում ներկայացված մատենագիտական տվյալները կարող են օգտագործվել հայկական մշակույթի պատմության առանձին փուլերի, արվեստագիտական հետազոտությունների զարգացման և մշակութային հաստատությունների գործունեության ուսումնասիրության ընթացքում։ Հրատարակությունը նպաստում է գրադարանային տեղեկատվական սպասարկման կատարելագործմանը, մասնագիտական գրականության որոնման արդյունավետության բարձրացմանը և գիտական ու կրթական հաստատությունների միջև տեղեկատվական կապերի ամրապնդմանը։ Այն կարող է ծառայել որպես օժանդակ աղբյուր գիտահետազոտական աշխատանքների, մատենագիտական ուսումնասիրությունների, թեմատիկ ցուցահանդեսների, գրադարանային միջոցառումների և ուսումնական ծրագրերի կազմակերպման համար։ Պարբերականի պատմամշակութային նշանակությունը պայմանավորված է նաև այն հանգամանքով, որ դրա միջոցով հնարավոր է պատկերացում կազմել տվյալ ժամանակաշրջանի մշակութային կյանքի հիմնական ուղղությունների, գիտական հետաքրքրությունների և արվեստագիտական հրապարակումների շրջանակի մասին։ Հրատարակությունը նախատեսված է արվեստաբանների, մշակութաբանների, պատմաբանների, երաժշտագետների, թատերագետների, կինոգետների, ճարտարապետության պատմաբանների, գրադարանավարների, մատենագետների, ուսանողների, դասախոսների, գիտաշխատողների, ինչպես նաև հայկական մշակույթի և արվեստի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Economics

Սույն ուսումնասիրությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության էներգետիկ անվտանգության հիմնախնդիրներին, տարածաշրջանային ռազմավարությանը և անվտանգության հեռանկարներին՝ ընդգծելով էներգետիկ համակարգի կայունության, արտաքին ռիսկերի և քաղաքական-տնտեսական պայմանների դերակատարությունը։ Աշխատությունը վերլուծում է Հայաստանի էներգետիկ ռեսուրսների կառուցվածքը, ներկրող և արտահանող էներգետիկ շուկաները, էներգետիկ կախվածության խնդիրները, ենթակառուցվածքների հուսալիությունը և սպառողական պահանջարկի աճի հետ կապված մարտահրավերները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում տարածաշրջանային համագործակցության հնարավորություններին, էներգետիկ միջանցքների, մատակարարման ռիսկերի և այլ երկրների ներդրումների ազդեցությանը էներգետիկ անվտանգության ապահովման գործում։ Ուսումնասիրությունը ներկայացնում է անվտանգության ռազմավարության ձևավորման սկզբունքները, սպառողների և արտադրողների շահերի պաշտպանությունը, էներգետիկ քաղաքականության արդիականացման ուղիները և երկարաժամկետ հեռանկարները՝ ներառելով նոր տեխնոլոգիաների կիրառումը և վերականգնվող էներգիայի զարգացման հնարավորությունները։ Աշխատությունը կարևոր է քաղաքական վերլուծաբանների, տնտեսագետների, էներգետիկ համակարգի մասնագետների և պետական կառավարման մարմինների համար՝ նպաստելով Հայաստանի էներգետիկ անվտանգության ապահովման, տարածաշրջանային ինտեգրացիայի և կայուն զարգացման ռազմավարությունների մշակմանը։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության ներդրումային միջավայրում առաջացող ռիսկերի բացահայտման, դասակարգման և գնահատման տեսական ու կիրառական մոտեցումների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում ներդրումային որոշումների վրա ազդող տնտեսական, ֆինանսական, իրավական, ինստիտուցիոնալ և շուկայական անորոշությունների գնահատումն է՝ ներդրումային գործունեության արդյունավետության և կանխատեսելիության տեսանկյունից։ Ներդրումային ռիսկը դիտարկվում է որպես ներդրված միջոցների ակնկալվող արդյունքների և փաստացի արդյունքների միջև հնարավոր շեղումների հետ կապված գործոն, որի գնահատումը կարևոր նշանակություն ունի ինչպես տեղական, այնպես էլ օտարերկրյա ներդրողների որոշումների հիմնավորման համար։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել մակրոտնտեսական անկայունության, գնաճային և տոկոսադրույքային փոփոխությունների, արժութային տատանումների, ֆինանսավորման պայմանների, շուկայական պահանջարկի և մրցակցային միջավայրի հետ կապված ռիսկերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել ներդրումային միջավայրի ինստիտուցիոնալ բաղադրիչներին՝ իրավական կարգավորումների կանխատեսելիությանը, սեփականության իրավունքների պաշտպանությանը, պայմանագրային հարաբերությունների արդյունավետությանը, վարչարարական գործընթացներին և գործարար միջավայրի թափանցիկությանը։ Ռիսկերի գնահատման մեթոդաբանական մասում կարող են դիտարկվել որակական և քանակական մոտեցումներ, փորձագիտական գնահատումներ, սցենարային վերլուծություն, զգայունության ուսումնասիրություն և ֆինանսատնտեսական ցուցանիշների համադրության վրա հիմնված գնահատման մեթոդներ։ Կարևոր ուղղություն է տարբեր ռիսկային գործոնների փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը, քանի որ մեկ ոլորտում առաջացած փոփոխությունները կարող են փոխանցվել ֆինանսական կամ տնտեսական համակարգի այլ հատվածներին և ազդել ներդրումային ծրագրերի արդյունքների վրա։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև առանձին ճյուղերի և ներդրումային նախագծերի ռիսկայնության տարբերություններին՝ հաշվի առնելով գործունեության բնույթը, ներդրման ժամկետը, ֆինանսավորման կառուցվածքը և շուկայի առանձնահատկությունները։ Հայաստանի ներդրումային միջավայրի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ձևավորել ռիսկերի գնահատման այնպիսի համակարգային մոտեցումներ, որոնք կարող են օգտագործվել ներդրումային նախագծերի համեմատության, ֆինանսական որոշումների հիմնավորման և ռիսկերի կառավարման ռազմավարությունների մշակման ժամանակ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ներդրումային վերլուծության, ֆինանսական կառավարման և ռիսկերի կառավարման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով ներկայացնել ներդրումային միջավայրի անորոշությունների գնահատման և ներդրումային որոշումների հիմնավորվածության բարձրացման մեթոդաբանական հիմքերը։