Современные проблемы здоровья сельского населения Армении в связи с химизацией сельского хозяйства и пути профилактики

Литература

Լաուրան՝ Պետրարկայի բանաստեղծական ստեղծագործությունների կենտրոնական կերպարը, ներկայացնում է իտալական ռենեսանսի սիրված թեման՝ սիրո, հոգևոր կատարելության և իդեալական գեղեցկության մարմնացումը։ Պետրարկայի համար Լաուրան եղել է իրական անձ, ով, ըստ պատմական տեղեկությունների, եղել է Ֆլորենցիայից, և որի նկատմամբ բանաստեղծը զգացել է վեհ և կրքոտ հիացմունք՝ կյանքի, գեղեցկության և հոգևոր բարոյականության նկատմամբ։ Նրա ոգեշնչումն արտացոլված է «Կանզոներո» ստեղծագործության բազմաթիվ սոնետներում, որտեղ Լաուրա դառնում է սիրո, ներքին տառապանքի և հոգևոր մաքրության խորհրդանիշ։ Լաուրան ոչ միայն առարկա է երկրային սիրո, այլև հոգևոր հասունության ու բարոյական կատարյալության խորհրդանիշ՝ պոետի համար դառնալով հավերժական ոգեշնչման աղբյուր։ Պետրարկայի գրական ոճը՝ նրբագեղ, զգացմունքային ու խորհրդանշական, թույլ է տալիս ընթերցողին զգալ Լաուրայի կերպարի բարդությունը՝ միաժամանակ արտահայտելով մարդու երազանքները և հոգու ներքին պայքարը։ Լաուրա դարձել է ոչ միայն Պետրարկայի ստեղծագործությունների լիրիկական հենասյունը, այլև ողջ եվրոպական պոեզիայի վրա ազդած իդեալական սիրո խորհրդանիշ, որտեղ սիրո, գեղեցկության և հոգևոր արժեքների միասնությունը ցուցաբերում է մարդու ներքին իդեալների հասնելու հավերժական ձգտումը։ Պետրարկայի համար Լաուրա ներառում է իրականության և իդեալի միասնություն, ինչն էլ դարձնում է նրա բանաստեղծությունները ժամանակակից ընթերցողին նույնքան ազդեցիկ և ուսուցողական։

Лингвистика

Արցախի բանահյուսության լեզվի ուսումնասիրությունը ներկայացնում է Արցախյան տարածաշրջանի ժողովրդական խոսքի, ավանդական բանավոր ստեղծագործությունների և լեզվական առանձնահատկությունների համապարփակ վերլուծություն՝ ընդգրկելով հեքիաթներ, առածներ, ասացվածքներ, երգեր և ծեսերին առնչվող տեքստեր, որոնց միջոցով բացահայտվում են տեղական խոսվածքի կառուցվածքային ու իմաստաբանական շերտերը։ Աշխատությունը առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձնում բարբառային առանձնահատկություններին, բառապաշարի հարստությանը և լեզվի ձևաբանական ու շարահյուսական կառուցվածքներին, որոնք ձևավորվել են պատմական, մշակութային և աշխարհագրական պայմանների ազդեցությամբ։ Գրքում դիտարկվում է նաև բանահյուսական տեքստերի լեզվական արժեքը որպես ազգային հիշողության կրող, որտեղ արտացոլվում են ժողովրդի աշխարհընկալումը, մտածողությունը և սոցիալ-մշակութային փորձը։ Հեղինակային մոտեցումը միավորում է լեզվաբանական և ազգագրական վերլուծությունները՝ ցույց տալով, թե ինչպես են բանավոր ավանդույթները պահպանել և փոխանցել լեզվի հնագույն շերտերը։ Ներկայացվում են նաև բառերի իմաստային զարգացումները և փոխառությունների ազդեցությունը, որոնք հարստացրել են տարածաշրջանի խոսքը տարբեր պատմական ժամանակաշրջաններում։ Այս աշխատանքը կարևոր աղբյուր է թե՛ լեզվաբանների, թե՛ բանահյուսության հետազոտողների համար, քանի որ այն համակարգված կերպով բացահայտում է Արցախի բանավոր մշակույթի լեզվական առանձնահատկությունները և դրանց գիտական մեկնաբանությունը։

Экономика

Այն ընդգրկում է տարբեր բարդության թեստեր և խնդիրներ, որոնք օգնում են ամրապնդել տեսական գիտելիքները և զարգացնել վերլուծական կարողությունները մակրոտնտեսական կարգավորման հիմնական ոլորտներում։ Խմբագիր Հ.Բ. Ղուշչյանի ղեկավարությամբ կազմված նյութում ներկայացվում են հարցադրումներ, որոնք վերաբերում են տնտեսական աճի, գնաճի, գործազրկության, պետական բյուջեի, հարկաբյուջետային և դրամավարկային քաղաքականության, ինչպես նաև արտաքին տնտեսական հավասարակշռության խնդիրներին։ Ժողովածուն կառուցված է այնպես, որ ընթերցողը կարողանա աստիճանաբար անցնել պարզ հասկացությունների կրկնությունից դեպի ավելի բարդ մակրոտնտեսական մոդելների և քաղաքականության գործիքների կիրառման խնդիրներ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում տնտեսական գործընթացների փոխկապակցվածության ընկալմանը՝ ցույց տալով, թե ինչպես են տարբեր մակրոտնտեսական ցուցանիշները ազդում միմյանց վրա իրական տնտեսական համակարգերում։ Աշխատությունը նաև պարունակում է իրավիճակային խնդիրներ և հաշվարկային վարժություններ, որոնք նպաստում են քննադատական մտածողության և գործնական հմտությունների զարգացմանը։ Այն լայնորեն կիրառելի է տնտեսագիտության ուսանողների, դասախոսների և պետական կառավարման ոլորտի մասնագետների համար՝ որպես ուսումնառության և ինքնաստուգման արդյունավետ գործիք։

История

Մեծ Հայքը՝ որպես հնագույն հայկական պետական կազմավորում, տարբեր ժամանակներում ունեցել է մի շարք մայրաքաղաքներ, որոնք դարձել են քաղաքական, մշակութային և տնտեսական կարևոր կենտրոններ։ Մայրաքաղաքների փոփոխությունը հաճախ կապված է եղել պատմական իրադարձությունների, արքայական դինաստիաների փոփոխության, ինչպես նաև ռազմաքաղաքական իրավիճակների հետ։ Մեծ Հայքի առաջին հայտնի մայրաքաղաքներից մեկը Արտաշատն է, որը հիմնադրվել է Արտաշես Ա արքայի կողմից մ.թ.ա. II դարում։ Այն երկար ժամանակ եղել է պետության գլխավոր կենտրոնը և ստացել է «Հայկական Կարթագեն» անվանումը՝ իր զարգացածության և հզորության պատճառով։ Հետագայում, որոշ ժամանակաշրջաններում մայրաքաղաք է դարձել Տիգրանակերտը, որը հիմնադրել է Տիգրան Մեծը մ.թ.ա. I դարում։ Տիգրանակերտը եղել է հզոր և գեղեցիկ քաղաք, կառուցված հելլենիստական մշակույթի ազդեցությամբ, և դարձել է Մեծ Հայքի քաղաքական ու ռազմական կենտրոններից մեկը։ Բացի այս քաղաքներից, տարբեր պատմական փուլերում որպես վարչական կամ արքայական կենտրոններ հանդես են եկել նաև Վաղարշապատը, որը հետագայում հայտնի է դարձել որպես Էջմիածին և դարձել է հոգևոր կենտրոն, ինչպես նաև Դվինը, որը վաղ միջնադարում եղել է կարևոր առևտրական և վարչական քաղաք։ Դվինը հատկապես զարգացել է Արշակունիների և հետագա ժամանակաշրջաններում՝ դառնալով տարածաշրջանի խոշոր քաղաքներից մեկը։ Մայրաքաղաքների ընտրությունը հաճախ պայմանավորված էր ռազմավարական դիրքով, ջրային ռեսուրսների հասանելիությամբ և տնտեսական հնարավորություններով։ Այս քաղաքները ոչ միայն քաղաքական կենտրոններ էին, այլև մշակույթի, գիտության, արհեստների և առևտրի զարգացման օջախներ։ Դրանց միջոցով ձևավորվել է հայկական պետականության պատմական ընթացքը և մշակութային ժառանգությունը։ Այսպիսով, Մեծ Հայքի պատմական մայրաքաղաքները՝ Արտաշատը, Տիգրանակերտը, Վաղարշապատը և Դվինը, մեծ դեր են ունեցել հայկական պետականության ձևավորման և զարգացման գործում՝ թողնելով հարուստ պատմամշակութային ժառանգություն։

Психология

Ժողովածուն ընդգրկում է՝ հոգեբանության՝ որպես գիտության բնույթի վերաբերյալ տարբեր տեսական մոտեցումներ, հարցադրումներ՝ արդյոք հոգեբանությունը հումանիտար, բնագիտական, թե սոցիալական գիտություն է, միջդիսցիպլինար մոտեցումների քննարկում, հոգեբանական երևույթների ուսումնասիրության մեթոդաբանական խնդիրներ, տարբեր գիտնականների դիրքորոշումների համեմատական վերլուծություն։ Այն օգտակար է՝ հոգեբանության և փիլիսոփայության ուսանողների համար, հետազոտողների և դասախոսների համար, ինչպես նաև գիտության տեսության և մեթոդաբանության հարցերով հետաքրքրվողների համար։ Ընդհանուր առմամբ, ժողովածուն նպաստում է հոգեբանության գիտական ինքնության շուրջ քննարկումների խորացմանը՝ ընդգծելով դրա միջանկյալ դիրքը հումանիտար և բնագիտական գիտությունների միջև։

Технология

Գիտական աշխատությունը նվիրված է մեքենաների դետալների հոգնածային քայքայման ախտորոշման, դրանց ամրության և հուսալիության գնահատման, ինչպես նաև փոփոխական բարդ բեռնավորման պայմաններում նյութերի վնասվածքների առաջացման ու զարգացման օրինաչափությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակներում քննության են առնվում մեքենաների և մեխանիզմների շահագործման ընթացքում առաջացող փոփոխական մեխանիկական լարումների ազդեցությունը կառուցվածքային տարրերի աշխատունակության վրա, հոգնածային վնասվածքների կուտակման գործընթացները և դրանց հետևանքով դետալների ամրության աստիճանական նվազման մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բազմաառանցքային և փոփոխական բեռնավորման պայմաններում նյութերի լարվածադեֆորմացիոն վիճակի առանձնահատկություններին, տարբեր ուղղություններով գործող ուժերի համակցված ազդեցությանը և հոգնածային ճաքերի առաջացման ու տարածման պայմաններին։ Ուսումնասիրվում են ցիկլային բեռնավորման բնութագրերը, լարումների ամպլիտուդների և հաճախականությունների փոփոխությունները, բեռնավորման հաջորդականության ազդեցությունը, ինչպես նաև նյութերի մեխանիկական հատկությունների և կառուցվածքային առանձնահատկությունների դերը հոգնածային քայքայման գործընթացում։ Քննարկվում են հոգնածային ամրության գնահատման տեսական մոտեցումները, նյութերի դիմացկունության սահմանների որոշման մեթոդները, վնասվածքների կուտակման մաթեմատիկական մոդելները և դետալների մնացորդային աշխատանքային ռեսուրսի կանխատեսման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում մեքենաների դետալների հոգնածային քայքայման ախտորոշման ժամանակ կիրառվող փորձարարական և հաշվարկային մեթոդներին, լարվածությունների ու դեֆորմացիաների չափման տեխնոլոգիաներին, ինչպես նաև նյութերի վիճակի վերահսկման և կառուցվածքային արատների հայտնաբերման հնարավորություններին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է բարդ բեռնավորման պայմաններում հոգնածային վնասվածքների առաջացման չափանիշների ուսումնասիրությունը՝ հաշվի առնելով նորմալ և շոշափող լարումների փոխազդեցությունը, բեռնավորման ուղղությունների փոփոխությունը, լարումների կենտրոնացման ազդեցությունը և դետալների երկրաչափական առանձնահատկությունները։ Դիտարկվում են հոգնածային ճաքերի սկզբնավորման և զարգացման փուլերը, դրանց տարածման արագության վրա ազդող գործոնները, նյութերի միկրոկառուցվածքային փոփոխությունները և քայքայման բնորոշ հատկանիշների բացահայտման մեթոդները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում մեքենաների դետալների տեխնիկական վիճակի գնահատման, շահագործման ընթացքում առաջացող վտանգավոր փոփոխությունների վաղ հայտնաբերման և հնարավոր խափանումների կանխարգելման հիմնախնդիրներին։ Քննության են առնվում հաշվարկային մեխանիկայի, նյութերի դիմադրության, քայքայման մեխանիկայի և տեխնիկական ախտորոշման մեթոդների համատեղ կիրառման հնարավորությունները՝ մեքենաների կառուցվածքային տարրերի հուսալիության բարձրացման նպատակով։ Կարևորվում են նաև տարբեր նյութերից պատրաստված դետալների հոգնածային վարքի համեմատական ուսումնասիրությունը, փորձարարական արդյունքների և տեսական հաշվարկների համապատասխանության գնահատումը, ինչպես նաև բարդ բեռնավորման պայմաններում ամրության հաշվարկման մեթոդների կատարելագործումը։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակում դիտարկվում են մեքենաների նախագծման, արտադրության և շահագործման ընթացքում հոգնածային քայքայման ռիսկերի նվազեցման, դետալների կառուցվածքային օպտիմալացման, տեխնիկական սպասարկման արդյունավետության բարձրացման և սարքավորումների ծառայության ժամկետի երկարացման հնարավորությունները։ Հետազոտությունը կարող է նպաստել մեքենաշինության ոլորտում ամրության և հուսալիության հաշվարկման մեթոդաբանության զարգացմանը, բարդ լարվածային վիճակներում նյութերի վարքի վերաբերյալ գիտական պատկերացումների խորացմանը և հոգնածային քայքայման ախտորոշման առավել արդյունավետ մոտեցումների մշակմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել մեքենաշինության մասնագետների, մեխանիկոսների, նյութագետների, կոնստրուկտորների, տեխնիկական ախտորոշման և սարքավորումների հուսալիության ոլորտի ինժեներների, գիտաշխատողների, ասպիրանտների և տեխնիկական բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների ուսանողների համար։