Տեխնոլոգիաների միջազգային փոխանակման տնտեսական հիմնահարցերը (ՀՀ օրինակով)

Политология

Հրատարակությունը ներկայացնում է Ազգային ընդհանուր ժողովի իններորդ նիստի պաշտոնական ատենագրությունը՝ արձանագրելով ժողովական գործունեության ընթացքը և քննարկումների փաստաթղթային բովանդակությունը։ Այն արժեքավոր սկզբնաղբյուր է 19-րդ դարի երկրորդ կեսի Կոստանդնուպոլսի հայ համայնքի հասարակական-քաղաքական կյանքի, ազգային ներկայացուցչական մարմինների և համայնքային ինքնակառավարման պատմության ուսումնասիրության համար։ Ատենագրությունը հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու նիստի կազմակերպմանը, քննարկման ներկայացված հարցերին, մասնակիցների ելույթներին և ժողովական աշխատանքի ընթացակարգերին։ Ազգային ընդհանուր ժողովի գործունեությունը փաստագրող նման նյութերը կարևոր նշանակություն ունեն համայնքային կառավարման սկզբունքների, ազգային հաստատությունների դերակատարության և հասարակական խնդիրների քննարկման մշակույթի բացահայտման համար։ Դրանք նաև պահպանում են ժամանակաշրջանի պաշտոնական հաղորդակցության լեզվական առանձնահատկությունները, վարչական բառապաշարն ու ժողովական հարաբերությունների արտահայտման ձևերը։ Հրատարակությունը կարող է օգտագործվել որպես պատմական փաստաթուղթ՝ ազգային կառավարման մարմնի գործունեության ժամանակագրությունը վերակազմելու և արևմտահայ համայնքի կազմակերպական ու հասարակական կյանքի զարգացումները ուսումնասիրելու համար։

Философия

Հրատարակությունը ներկայացնում է անտիկ հույն փիլիսոփա և պատմագիր Պլուտարքոսի բարոյագիտական երկերի հայերեն հրատարակությունը։ Պլուտարքոսի բարոյափիլիսոփայական ժառանգությունը կարևոր տեղ է զբաղեցնում համաշխարհային մտքի պատմության մեջ՝ անդրադառնալով մարդու բնավորությանը, առաքինություններին, բարոյական ընտրությանը, հասարակական պարտականություններին և անհատական կատարելագործման ուղիներին։ Նրա աշխատություններում քննարկվում են այնպիսի հիմնարար հարցեր, ինչպիսիք են խոհեմությունը, արդարությունը, չափավորությունը, ինքնատիրապետումը, ընկերությունը, մարդկային հարաբերությունները և իշխանության նկատմամբ պատասխանատու վերաբերմունքը։ Հեղինակը փիլիսոփայական մտքերը ներկայացնում է խրատական դատողությունների, դիտարկումների և կյանքի տարբեր իրավիճակներից բխող օրինակների միջոցով՝ ընթերցողին մղելով ինքնաճանաչման և սեփական վարքի վերանայման։ Պլուտարքոսի երկերը դարեր շարունակ ծառայել են որպես բարոյական դաստիարակության և դասական կրթության կարևոր նյութ՝ ազդեցություն ունենալով եվրոպական գրականության ու փիլիսոփայական մտածողության զարգացման վրա։ Հայերեն հրատարակությունը նշանակալի է անտիկ մշակութային ժառանգության թարգմանության և հայ ընթերցողին ներկայացման պատմության ուսումնասիրության համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում բարոյագիտությամբ, անտիկ փիլիսոփայությամբ, դասական գրականությամբ և հայ թարգմանական մշակույթով զբաղվողների համար։

Литература

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է Պերճ Զեյթունցյանի գրական ժառանգության համակողմանի քննությանը՝ անդրադառնալով նրա արձակին, դրամատուրգիային, պատմական թեմատիկային, գեղարվեստական մտածողությանը, կերպարակերտման սկզբունքներին և ստեղծագործություններում արտահայտված գաղափարական խնդիրներին։ Ուսումնասիրության հիմքում այն մոտեցումն է, որ Զեյթունցյանի գրականությունը պետք է դիտարկել ոչ միայն առանձին ստեղծագործությունների մակարդակում, այլև որպես ամբողջական գեղարվեստական համակարգ, որի տարբեր ժանրերում կրկնվող առանցքային հարցերն են մարդը պատմության մեջ, անհատի և հասարակության հարաբերությունը, բարոյական պատասխանատվությունը, ազգային հիշողությունը, իշխանությունը, ազատությունը և ժամանակի ու պատմության ազդեցությունը մարդու ճակատագրի վրա։ Հեղինակի ստեղծագործական ուղին առանձնահատուկ տեղ ունի 20-րդ դարի երկրորդ կեսի հայ գրականության մեջ․ նա այն սերնդի ներկայացուցիչներից էր, որը 1960-ական թվականներին բերեց գեղարվեստական նոր մտածողություն և ավելի սուր ուշադրություն դարձրեց մարդու ներաշխարհին, բարոյական ընտրությանը և հասարակական հակասություններին։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից մեկը գրողի պատմական արձակի ուսումնասիրությունն է։ Զեյթունցյանը պատմական նյութը օգտագործում է ոչ միայն անցյալի դեպքերը վերարտադրելու, այլև արդիական հարցադրումներ առաջադրելու համար․ պատմական անձանց և իրադարձությունների միջոցով նա անդրադառնում է իշխանության և պատասխանատվության, հայրենիքի ու անհատի, քաղաքական որոշումների և մարդկային ճակատագրերի փոխհարաբերություններին։ Այս առումով առանձնահատուկ նշանակություն ունի «Արշակ Երկրորդ» վեպը, որի շուրջ գրական քննադատության մեջ քննարկվել են պատմության գեղարվեստականացման, պատմական առասպելի վերաիմաստավորման և ժամանակակից խնդիրների հետ դրա կապի հարցերը։ Պատմական թեմայի հանդեպ այս մոտեցումը թույլ է տալիս անցյալի իրադարձությունները վերածել ժամանակակից մարդու բարոյական ու քաղաքական խնդիրների քննարկման միջոցի։ Զեյթունցյանի ստեղծագործական ժառանգության մյուս առանցքային հատվածը դրամատուրգիան է։ Նրա անցումը դրամատիկական ժանրին գրականագիտական գնահատականներում դիտարկվում է որպես օրինաչափ զարգացում, քանի որ նրա արձակին բնորոշ ներքին դրամատիզմը, լարված երկխոսությունները, մենախոսությունները և սուր խնդրադրումները բնականորեն համապատասխանում էին բեմական խոսքի հնարավորություններին։ Դրամատուրգիական ստեղծագործություններում գրողը հաճախ կենտրոնանում է պատմական կամ հասարակական բախումների մեջ հայտնված մարդու վրա՝ բացահայտելով նրա ներքին հակասությունները, ընտրության դժվարությունը և պատասխանատվության զգացումը։ Այդ պատճառով նրա պիեսները կարող են դիտարկվել ոչ միայն որպես թատերական տեքստեր, այլև որպես բարոյափիլիսոփայական խնդիրների գեղարվեստական ուսումնասիրություններ։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև Զեյթունցյանի գեղարվեստական հրապարակախոսության խնդիրը։ Նրա ստեղծագործական մտածողության մեջ գրականությունն ու հրապարակախոսությունը հաճախ փոխկապակցված են․ պատմական և ազգային հիշողության, հասարակական պատասխանատվության, մշակութային ինքնության և ժամանակակից կյանքի խնդիրները դառնում են ինչպես գեղարվեստական, այնպես էլ հրապարակախոսական անդրադարձի առարկա։ Գրականագիտական աղբյուրներից մեկում ընդգծվում է, որ նրա գեղարվեստական հրապարակախոսությունը սնվում է ազգային մտածողության տարբեր ակունքներից և միաժամանակ կապված է նրա դրամատիկական մտածողության հետ։ Ուսումնասիրության համար կարևոր է նաև գրողի լեզվական և ոճական համակարգը։ Զեյթունցյանի ստեղծագործություններում խոսքը հաճախ կառուցվում է սուր երկխոսությունների, ներքին մենախոսությունների, հակադրությունների և ինտենսիվ հոգեբանական լարվածության միջոցով։ Կերպարների խոսքը ոչ միայն առաջ է մղում գործողությունը, այլև բացահայտում է նրանց աշխարհայացքը, բարոյական դիրքորոշումը և ներքին պայքարը։ Այդպիսի կառուցվածքը հատկապես արդյունավետ է պատմական և դրամատիկական նյութի դեպքում, որտեղ հերոսների անձնական որոշումները միահյուսվում են հասարակական ու քաղաքական իրադարձություններին։ Ուսումնասիրության մատենագիտական տվյալների համաձայն՝ այն Տ. Ս. Սարգսյանի՝ «Նորագույն շրջանի հայ գրականություն» մասնագիտությամբ բանասիրական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճանի հայցման ատենախոսական ուսումնասիրության սեղմագիրն է, որը պատրաստվել է ՀՀ ԳԱԱ Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտում և հրատարակվել Երևանում 2014 թվականին։ Սեղմագիրն ունի 33 էջ, իսկ մատենագիտական ցանկը ներառում է 23 անուն աղբյուր։ Աշխատանքի կարևորությունն այն է, որ այն հնարավորություն է տալիս Պերճ Զեյթունցյանի գրական ժառանգությունը դիտարկել ամբողջականության մեջ՝ բացահայտելով նրա տարբեր ժանրերի ստեղծագործությունների միջև եղած գաղափարական և գեղարվեստական կապերը։ Հեղինակի համար պատմությունը պարզապես անցյալի նկարագրություն չէ, իսկ արդիականությունը՝ միայն ներկա իրադարձությունների արտացոլում․ երկուսն անընդհատ փոխազդում են՝ ստեղծելով պատմության միջոցով ներկան հասկանալու և ներկայի միջոցով անցյալը վերաիմաստավորելու մեթոդ։ Այս առանձնահատկությունն է նաև պատճառը, որ նրա ստեղծագործությունները շարունակում են հետաքրքրել գրականագետներին, թատերագետներին և ընթերցողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը արժեքավոր է Պերճ Զեյթունցյանի ստեղծագործական անհատականությունը, նրա արձակի և դրամատուրգիայի հիմնական առանձնահատկությունները, պատմական մտածողությունը, կերպարակերտման սկզբունքներն ու գեղարվեստական աշխարհայացքը հասկանալու համար։ Այն կարող է օգտակար լինել հայ գրականության պատմությամբ, նորագույն շրջանի հայ արձակով, դրամատուրգիայով, պատմավեպով և 20-րդ դարի երկրորդ կեսի հայ գրականության գաղափարագեղագիտական զարգացումներով զբաղվող հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների և ընթերցողների համար։

Экономика

Գիրքը վերաբերում է առևտրային ուղևորությունների և առևտրի կազմակերպման հետ կապված գործնական տեղեկություններին՝ ուշադրություն դարձնելով առևտրականների համար անհրաժեշտ ուղենիշներին ու հաղորդակցման միջոցներին։ Վերնագրում առկա «թարիֆ» բառը կարող է նշանակել ուղեցույց կամ տեղեկատու, իսկ «թիճարեթ» բառը՝ առևտուր, ինչն ընդհանուր առմամբ մատնանշում է հրատարակության գործնական և առևտրային բնույթը։ Նման աշխատությունները կարևոր նշանակություն են ունեցել առևտրականների համար, քանի որ նպաստել են տարբեր վայրերի միջև տնտեսական կապերի կազմակերպմանը, ճանապարհորդությունների նախապատրաստմանը և առևտրային գործունեության վերաբերյալ անհրաժեշտ տեղեկությունների հասանելիությանը։ Առևտրային ուղեցույցները կարող էին ծառայել որպես տեղեկատու նյութ՝ առևտրային ճանապարհների, փոխադրումների, նավահանգիստների, ապրանքների շրջանառության և գործարար հարաբերությունների հետ կապված հարցերում կողմնորոշվելու համար։ Դրանք նաև արտացոլում են այն ժամանակաշրջանի տնտեսական կյանքի առանձնահատկությունները, երբ միջազգային առևտուրը և տարբեր տարածաշրջանների միջև կապերը մեծ նշանակություն ունեին ապրանքների փոխանակման ու առևտրական համայնքների գործունեության համար։ Օսմանյան կայսրության բազմազգ և բազմալեզու միջավայրում առևտրային տեղեկությունների տարածումը նպաստում էր տարբեր համայնքների միջև տնտեսական հաղորդակցությանը և գործնական գիտելիքների փոխանցմանը։ Հրատարակությունը կարող է հետաքրքրել տնտեսական պատմությամբ, առևտրային հարաբերություններով, պատմական աշխարհագրությամբ և օսմանյան շրջանի գործնական գրականությամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Այն կարող է օգտագործվել նաև որպես սկզբնաղբյուր՝ ուսումնասիրելու առևտրի կազմակերպման վերաբերյալ տեղեկատու գրականության ձևավորումը, գործարար հաղորդակցության մշակույթը և տնտեսական կապերի պատմությունը։

История

Հրատարակությունը ներկայացնում է Հայկական ԽՍՀ տարածքում իրականացված դաշտային հնագիտական աշխատանքների արդյունքներին նվիրված գիտական զեկուցումների թեզիսները։ Այն ամփոփում է տարբեր հնագիտական ուսումնասիրությունների հիմնական ուղղություններն ու արդյունքները՝ ընդգրկելով Հայաստանի պատմական անցյալի տարբեր ժամանակաշրջաններին վերաբերող նյութեր։ Դաշտային հետազոտությունները կարևոր նշանակություն ունեն հնավայրերի հայտնաբերման, հնագիտական շերտերի ուսումնասիրման, պեղումների ընթացքում հայտնաբերված առարկաների փաստագրման և պատմական միջավայրի վերակազմության համար։ Դրանց միջոցով հետազոտողները տեղեկություններ են ստանում հին բնակավայրերի կառուցվածքի, բնակչության կենցաղի, տնտեսական գործունեության, արհեստների, թաղման սովորույթների և մշակութային կապերի մասին։ Զեկուցումների թեզիսների ձևաչափը հնարավորություն է տալիս համառոտ ներկայացնելու կատարված աշխատանքների հիմնական դիտարկումները, հետազոտական խնդիրներն ու գիտական եզրակացությունները՝ միաժամանակ պատկերացում կազմելով տվյալ ժամանակաշրջանում Հայաստանի հնագիտական ուսումնասիրությունների ընթացքի մասին։ Ժողովածուն արժեքավոր սկզբնաղբյուր է հնագիտական հետազոտությունների պատմությամբ, Հայաստանի հնագույն և միջնադարյան անցյալով, հուշարձանների ուսումնասիրությամբ ու նյութական մշակույթի պահպանությամբ հետաքրքրվողների համար։ Այն կարող է օգտակար լինել հնագետներին, պատմաբաններին, գիտաշխատողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Право

Աշխատանքը նվիրված է III–XIII դարերի միջնադարյան Հայաստանում իրավական աղբյուրների ձևավորման, զարգացման և կիրառության ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով այն աղբյուրներին, որոնց միջոցով հնարավոր է վերականգնել ժամանակաշրջանի իրավական հարաբերությունների և իրավական մշակույթի պատկերը։ Հետազոտության առանցքում իրավական նորմերի ոչ միայն ձևական ամրագրումն է, այլև դրանց արտացոլումը պատմագրական, եկեղեցական, վիմագրական և այլ գրավոր ու նյութական աղբյուրներում։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են քննության առնվել սովորութային իրավունքը, աշխարհիկ իշխանությունների իրավական ակտերը, կանոնական կամ եկեղեցական իրավունքը, օտար իրավական համակարգերի ազդեցությունն ու դրանց առանձին դրույթների ընդունումը, ինչպես նաև ազգային իրավական ժողովածուները։ Միջնադարյան Հայաստանի իրավական համակարգում սովորույթը, աշխարհիկ օրենքը և կանոնական իրավունքը կարևոր իրավական ձևեր էին, իսկ ժամանակի ընթացքում նկատվում է չգրված սովորութային նորմերից դեպի գրավոր ամրագրված իրավական կարգավորումներ անցման գործընթաց։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև քրիստոնեության ընդունումից հետո եկեղեցական կանոնների դերի մեծացմանը և դրանց ազդեցությանը հասարակական հարաբերությունների կարգավորման վրա։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է օտար իրավական ավանդույթների՝ հատկապես հռոմեաբյուզանդական և այլ իրավական համակարգերի ներթափանցման ու տեղայնացման հարցը, քանի որ միջնադարյան հայկական իրավունքը զարգանում էր տարբեր քաղաքական և մշակութային ազդեցությունների պայմաններում։ Առանձին նշանակություն կարող է տրվել իրավական բնույթի պատմագրական երկերին, վիմագիր արձանագրություններին և այլ փաստական նյութերին, որոնք, նույնիսկ եթե անմիջականորեն օրենքներ չեն, հնարավորություն են տալիս բացահայտելու իրավական նորմերի գործնական կիրառությունը և հասարակական հարաբերությունների իրական պատկերը։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել նաև հայկական իրավական մտքի կարևորագույն գրավոր հուշարձանների ձևավորումն ու զարգացումը՝ սկսած վաղ միջնադարյան կանոնական ժողովածուներից մինչև XII–XIII դարերի դատաստանագրքերը։ Մասնավորապես, Մխիթար Գոշի «Դատաստանագիրքը» ներկայացնում է միջնադարյան հայկական իրավագիտության կարևորագույն ձեռքբերումներից մեկը, իսկ Կիլիկյան Հայաստանում XIII դարում իրավական համակարգի զարգացմանը նպաստեցին նաև Սմբատ Սպարապետի դատաստանագիրքը, բյուզանդական իրավական նյութերի թարգմանությունները և Անտիոքի ասիզները։ Աշխատանքի կարևորությունը պայմանավորված է նաև նրանով, որ իրավական աղբյուրների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն վերականգնելու իրավունքի առանձին ճյուղերի պատմությունը, այլև հասկանալու միջնադարյան հայկական հասարակության սոցիալական կառուցվածքը, սեփականության հարաբերությունները, ընտանեկան ու ժառանգական իրավունքը, քրեական և դատավարական կարգավորումները, եկեղեցու ու աշխարհիկ իշխանության փոխհարաբերությունները։ Ուսումնասիրությունը կարող է բացահայտել իրավական մշակույթի զարգացման վրա քաղաքական կայունության, պետականության, տնտեսական հարաբերությունների և կրոնական գործոնի ազդեցությունը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը կարևոր ներդրում է միջնադարյան Հայաստանի իրավական պատմության և աղբյուրագիտության ուսումնասիրության մեջ՝ հնարավորություն տալով տարբեր բնույթի աղբյուրների համադրմամբ ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել հայկական իրավունքի ձևավորման, շարունակականության և փոխակերպումների մասին։ Այն կարող է հետաքրքրել իրավաբաններին, պատմաբաններին, հայագետներին, իրավունքի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, աղբյուրագետներին և միջնադարյան Հայաստանի հասարակական-քաղաքական կյանքի ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ուսանողներին։