Տիգրան Մեծ

Informatics

Теория формальных языков աշխատությունը տեսական ինֆորմատիկայի հիմնարար ուսումնական ձեռնարկ է, որը ներկայացնում է ֆորմալ լեզուների, քերականությունների և ավտոմատների տեսության հիմնական գաղափարներն ու կառուցվածքային սկզբունքները, այն բացատրում է Չոմսկու հիերարխիան, կանոնավոր և կոնտեքստից ազատ լեզուների հատկությունները, ինչպես նաև ավելի բարդ լեզվային համակարգերի ձևավորման մեթոդները, գիրքը անդրադառնում է վերջավոր ավտոմատների, stack ավտոմատների և դրանց կիրառություններին լեզուների ճանաչման և վերլուծության գործընթացներում, միաժամանակ ընդգրկելով սինտակսական վերլուծության հիմունքները և դրանց կապը ծրագրավորման լեզուների կառուցման ու կոմպիլյատորների նախագծման հետ, ինչը այն դարձնում է կարևոր աղբյուր համակարգչային գիտության, մաթեմատիկական լեզվաբանության և ծրագրավորման տեսության ուսանողների համար։

Literature

Գրականագիտական բնույթի աշխատությունը նվիրված է 20-րդ դարի ամերիկյան գրականության նշանավոր ներկայացուցիչ, գրող և բիթ սերնդի գրական շարժման առանցքային դեմքերից մեկի՝ Ջեկ Քերուաքի արձակ ստեղծագործության համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով նրա գեղարվեստական աշխարհայացքի ձևավորումը, ստեղծագործական մեթոդի առանձնահատկությունները, վիպական կառուցվածքների նորարարական բնույթը, կերպարների հոգեբանական նկարագիրը և ամերիկյան ու համաշխարհային գրականության զարգացման մեջ ունեցած նշանակությունը։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է հեղինակի արձակում ազատության, անհատական ինքնության, ճանապարհորդության, հոգևոր որոնումների, հասարակական պայմանականությունների հաղթահարման և մարդու գոյության իմաստի բացահայտման հիմնախնդիրների ուսումնասիրության հետ։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է բիթ սերնդի գրական շարժման գաղափարական և մշակութային նախադրյալները, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո ամերիկյան հասարակության փոփոխությունները, երիտասարդական հակամշակույթի ձևավորումը և այդ գործընթացների արտացոլումը գեղարվեստական գրականության մեջ։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի գրողի «Ճանապարհին», «Դհարմայի թափառականները», «Բիգ Սուր», «Ստորգետնյանները», «Դոկտոր Սաքս» և այլ ստեղծագործությունները, որոնց միջոցով բացահայտվում են նրա արձակին բնորոշ թեմատիկ, գաղափարական և ոճական առանձնահատկությունները։ Հեղինակի ստեղծագործական աշխարհում ճանապարհը հանդես է գալիս ոչ միայն որպես աշխարհագրական տեղաշարժի տարածություն, այլև որպես անհատի ներքին ազատության, ինքնաճանաչման, հոգևոր վերափոխման և հասարակության ընդունված արժեքների վերագնահատման խորհրդանիշ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ճանապարհորդության մոտիվի գեղարվեստական մեկնաբանությունը, որը սերտորեն կապված է ամերիկյան մշակույթի, տարածության ընկալման, շարժման ազատության և անհատի ինքնուրույնության գաղափարների հետ։ Գրողի արձակում առանձնահատուկ նշանակություն ունեն մարդկային հարաբերությունները, ընկերությունը, սերնդային ընդվզումը, քաղաքային և բնական միջավայրերի հակադրությունը, ինչպես նաև անհատի և հասարակության միջև առաջացող հոգեբանական ու արժեքային հակասությունները։ Աշխատության շրջանակում կարևորվում է կերպարների ներաշխարհի ուսումնասիրությունը՝ ուշադրություն դարձնելով նրանց հոգևոր անհանգստություններին, գոյաբանական հարցադրումներին, կյանքի նկատմամբ վերաբերմունքին և ինքնարտահայտման ձգտմանը։ Առանձին հետաքրքրություն է ներկայացնում ինքնակենսագրական տարրերի կիրառությունը, քանի որ հեղինակի ստեղծագործությունների զգալի մասը հիմնված է անձնական փորձառությունների, ճանապարհորդությունների, ընկերական հարաբերությունների և իրական իրադարձությունների գեղարվեստական վերամշակման վրա։ Գրականագիտական տեսանկյունից կարևոր տեղ է զբաղեցնում ինքնակենսագրական իրականության և գեղարվեստական երևակայության փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև պատմողական ինքնության ձևավորման առանձնահատկությունների բացահայտումը։ Հետազոտության առանցքային հարցերից է ինքնաբուխ արձակի ստեղծագործական սկզբունքը, որը բնութագրվում է խոսքի բնական ընթացքի, ռիթմականության, անմիջականության և ազատ շարադրանքի նկատմամբ առանձնահատուկ ուշադրությամբ։ Գրողի լեզվական և ոճական նորարարությունները սերտորեն առնչվում են ջազային երաժշտության ռիթմերին, իմպրովիզացիայի սկզբունքներին, խոսակցական լեզվի արտահայտչական հնարավորություններին և ավանդական պատմողական կառուցվածքներից հեռանալու ձգտմանը։ Աշխատության թեմատիկան ընդգրկում է նաև երաժշտության և գրականության փոխազդեցության հիմնախնդիրները, հատկապես բիբոփ ջազի ազդեցությունը պատմողական ռիթմի, նախադասությունների կառուցվածքի և գեղարվեստական խոսքի կազմակերպման վրա։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն արևելյան փիլիսոփայական և կրոնական ուսմունքների, մասնավորապես՝ բուդդայական գաղափարների ազդեցությունը հեղինակի աշխարհայացքի և ստեղծագործությունների գաղափարական համակարգի վրա։ Հոգևոր ազատության, անցողիկության, ինքնաճանաչման և մարդու ու բնության ներդաշնակության վերաբերյալ պատկերացումները կարևոր դեր են կատարում նրա արձակի փիլիսոփայական շերտերի ձևավորման գործում։ Հետազոտության շրջանակում հնարավոր է դիտարկել նաև քրիստոնեական մշակութային ավանդույթների և բուդդայական մտածողության փոխհարաբերությունը, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը հերոսների հոգևոր որոնումների վրա։ Գրողի ստեղծագործության ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև ամերիկյան գրականության պատմության համատեքստում՝ հատկապես մոդեռնիզմի, հետպատերազմյան արձակի, հակամշակութային գրականության և հետագա գրական նորարարությունների հետ ունեցած առնչությունների տեսանկյունից։ Առանձին ուշադրության են արժանի ժամանակի և տարածության գեղարվեստական կազմակերպումը, պատմողական ձայնի առանձնահատկությունները, առաջին դեմքով շարադրանքի կիրառությունը, դրվագային կառուցվածքը և հիշողության դերը ստեղծագործությունների ամբողջականության ձևավորման մեջ։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է գրողի արձակի գաղափարական և գեղարվեստական համակարգի բացահայտմամբ, բիթ սերնդի գրականության առանձնահատկությունների ուսումնասիրությամբ և 20-րդ դարի ամերիկյան մշակութային փոփոխությունների գրական արտացոլման վերլուծությամբ։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս առավել խորությամբ հասկանալու անհատի ազատության և հասարակական սահմանափակումների հակադրությունը, ճանապարհորդության փիլիսոփայական նշանակությունը և գրական ինքնարտահայտման նոր ձևերի առաջացման պատմական պայմանները։ Այն կարող է օգտակար լինել գրականագետներին, ամերիկյան գրականության հետազոտողներին, համեմատական գրականագիտության մասնագետներին, մշակութաբաններին, գրական քննադատներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին, ինչպես նաև 20-րդ դարի համաշխարհային արձակի, բիթ սերնդի և ամերիկյան հակամշակույթի ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Աշխատությունն ունի գրականագիտական, պատմամշակութային և տեսական նշանակություն՝ նպաստելով Ջեկ Քերուաքի ստեղծագործական մտածողության, արձակագրական նորարարությունների, փիլիսոփայական պատկերացումների և ժամանակակից գրականության զարգացման մեջ նրա ունեցած դերի առավել խորքային ըմբռնմանը։

Medicine

Աշխատությունը նվիրված է ստորին ծնոտի ատամնաշարի սահմաններում տեղակայված կոտրվածքների բուժման ժամանակ կիրառվող ժամանակակից մոտեցումների և դրանց կլինիկական արդյունավետության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում վնասված հատվածի անատոմիական ամբողջականության, ծնոտի կայունության և բնական գործառույթների վերականգնման խնդիրներն են՝ հաշվի առնելով ատամների, փափուկ հյուսվածքների և բերանի խոռոչի ընդհանուր վիճակի նշանակությունը։ Քննվում են նման վնասվածքների կլինիկական առանձնահատկությունները, ախտորոշման սկզբունքները և պատկերային հետազոտությունների դերը կոտրվածքի տեղակայման, բնույթի ու ոսկրային հատվածների փոխադարձ դիրքի գնահատման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ատամնաշարի շրջանում առաջացող կոտրվածքների առանձնահատկություններին, քանի որ վնասվածքը կարող է միաժամանակ ազդել ծնոտի մեխանիկական կայունության, կծվածքի, ծամողական գործառույթի և հարակից ատամների վիճակի վրա։ Ուսումնասիրվում են բուժման տարբեր ռազմավարությունների ընտրության ընդհանուր չափանիշները՝ կախված վնասվածքի բնույթից, տեղակայումից, ոսկրային հատվածների տեղաշարժից և հիվանդի կլինիկական վիճակից։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ֆիքսման և կայունացման մոտեցումների գնահատումը՝ նպատակ ունենալով ստեղծել ոսկրային միացման համար նպաստավոր պայմաններ և հնարավորինս պահպանել ծնոտի ֆունկցիոնալ հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև բուժման ընթացքում կծվածքի ճիշտ հարաբերակցության պահպանման, բերանի խոռոչի վիճակի վերահսկման և հետբուժական վերականգնման նշանակությանը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համեմատվել տարբեր բուժական մոտեցումների արդյունքները՝ գնահատելով ապաքինման ընթացքը, ֆունկցիոնալ վերականգնումը և բարդությունների ընդհանուր հաճախականությունը։ Նոր մոտեցումների ուսումնասիրությունը կապված է բուժման արդյունավետության բարձրացման, հիվանդի վերականգնման ժամանակահատվածի բարելավման և ծնոտի բնական կառուցվածքի ու գործառույթի առավել լիարժեք պահպանման ձգտման հետ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է դիմածնոտային վիրաբուժության, վնասվածքաբանության, ստոմատոլոգիայի և ճառագայթային ախտորոշման մոտեցումները՝ ստորին ծնոտի կոտրվածքների բուժման հնարավորությունների գիտական գնահատման նպատակով։

Political Science

Աշխատությունը ներկայացնում է Ազգային ժողովի տասնմեկերորդ նիստի պաշտոնական արձանագրությունը՝ պահպանելով ժողովի քննարկումների և գործունեության գրավոր վկայությունը։ Նման փաստաթղթերը կարևոր սկզբնաղբյուրներ են 19-րդ դարի արևմտահայ հասարակական կյանքի, ազգային կառավարման համակարգի և համայնքային ինքնակազմակերպման պատմության ուսումնասիրության համար։ Ազգային ժողովը կարևոր ներկայացուցչական կառույց էր, որի գործունեության շրջանակում քննարկվում էին հայ համայնքի ազգային, եկեղեցական, կրթական, վարչական և հասարակական նշանակության հարցեր։ Նիստերի արձանագրությունները հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու ժողովական աշխատանքի ընթացքը, հարցերի քննարկման ձևերը, մասնակիցների արտահայտած տեսակետները, ներկայացված առաջարկություններն ու ընդունված որոշումները։ Դրանց միջոցով կարելի է պատկերացում կազմել տվյալ ժամանակաշրջանի հայ համայնքի առաջնահերթությունների, հասարակական հարաբերությունների և ազգային հաստատությունների առջև ծառացած խնդիրների մասին։ Փաստաթղթային այս նյութը կարևոր է նաև Կոստանդնուպոլսի հայ համայնքի պատմության, ազգային ներկայացուցչական կառույցների գործունեության և արևմտահայ հասարակական-քաղաքական մտքի զարգացման ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն արժեքավոր աղբյուր է պատմաբանների, հայագետների և հայ ազգային հաստատությունների պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ նպաստելով համայնքային կառավարման ավանդույթների և պատմական իրադարձությունների առավել ամբողջական ընկալմանը։

Linguistics

Գրքում ուսումնասիրվում են դիցաբանական կերպարների վերակերտման լեզվական և ոճական առանձնահատկությունները Պերսի Բիշի Շելլիի «Ազատագրված Պրոմեթեոս» դրամայում և դրա հայերեն թարգմանության մեջ, վերլուծվում են բնագրի և թարգմանված տեքստի լեզվական համակարգերի փոխհարաբերությունները, դիտարկվում է Պրոմեթեոսի կերպարի սիմվոլիկ և գաղափարական բեռնվածության փոխանցումը տարբեր լեզվամշակութային միջավայրերում, ներկայացվում են փոխաբերական կառուցվածքների, պատկերավորման միջոցների և բանաստեղծական լեզվի առանձնահատկությունները, քննարկվում են թարգմանության ընթացքում իմաստային նրբերանգների պահպանման և կորուստների խնդիրները, ինչպես նաև ռիթմիկ-հնչյունական համակարգի վերարտադրման մեթոդները, ուսումնասիրությունը ներառում է համեմատական ոճաբանության և թարգմանության տեսության մոտեցումներ՝ բացահայտելով, թե ինչպես է դիցաբանական նյութը վերափոխվում լեզվական տարբեր համակարգերում և ինչպես է պահպանվում դրա գեղարվեստական և գաղափարական ամբողջականությունը հայերեն տարբերակում։

Literature

Այս ժողովածուն ընդգրկում է բարոյախոսական և դաստիարակչական բնույթի պատմություններ, որոնց հիմնական նպատակն է ընթերցողի մտավոր ու բարոյական զարգացումը, մարդկային արժանիքների արժևորումը և կյանքի տարբեր իրավիճակներում ճիշտ վարքագծի ձևավորման խթանումը։ Ստեղծագործությունների թեմատիկ առանցքը մարդու բարոյական նկարագրությունն է, նրա արարքների ու որոշումների հետևանքները, անհատական պատասխանատվությունը, առաքինության կարևորությունը և հասարակական հարաբերություններում բարության, ազնվության ու արդարության դերը։ Պատմությունները կառուցված են այնպես, որ ընթերցողին ոչ միայն ներկայացնեն մարդկային վարքի տարբեր դրսևորումներ, այլև հնարավորություն տան խորհելու դրանց հիմքում ընկած պատճառների, շարժառիթների և հետևանքների շուրջ։ Ժողովածուի բարոյախոսական ուղղվածությունը ենթադրում է այնպիսի արժեքների կարևորում, ինչպիսիք են ճշմարտախոսությունը, աշխատասիրությունը, համեստությունը, գթասրտությունը, երախտագիտությունը, ծնողների և մեծերի նկատմամբ հարգանքը, ընկերասիրությունը, պարտաճանաչությունն ու սեփական սխալներն ընդունելու կարողությունը։ Միաժամանակ ուշադրության կենտրոնում են մարդկային թուլությունները, եսասիրությունը, նախանձը, ագահությունը, անարդարությունը և անխոհեմ վարքը, որոնք ներկայացվում են որպես անհատի ու հասարակության բարեկեցությանը խոչընդոտող երևույթներ։ Պատմությունների դաստիարակչական ազդեցությունն ապահովվում է բարոյական իրավիճակների, մարդկային փոխհարաբերությունների և դրանցից բխող հետևությունների միջոցով, ինչի շնորհիվ ընթերցանությունը վերածվում է ոչ միայն ժամանցի, այլև ինքնաճանաչման ու խորհելու առիթի։ «Ձմեռային երեկոներ» վերնագրային գաղափարը խորհրդանշում է ընտանեկան և մտերմիկ ընթերցանության միջավայրը, երբ պատմությունները կարող են դառնալ սերունդների միջև արժեքների փոխանցման, զրույցի և համատեղ մտորումների միջոց։ Ժողովածուի նման կառուցվածքը բնորոշ է բարոյադաստիարակչական գրականության այն ավանդույթին, որտեղ գեղարվեստական պատմումը ծառայեցնում է կրթական ու խրատական նպատակների՝ ընթերցողին ներկայացնելով մարդկային կյանքի դասեր մատչելի և ընկալելի ձևով։ Գրական առումով այս բնույթի երկերին հատուկ են պարզ ու հասկանալի շարադրանքը, դիպաշարի դաստիարակչական նպատակադրումը, կերպարների վարքագծի միջոցով բարոյական հակադրությունների բացահայտումը և ընթերցողի դատողությանն ուղղված խրատական շեշտադրումները։ Հատորը կարևոր է նաև 19-րդ դարի հայ կրթական և բարոյախոսական գրականության զարգացման համատեքստում, երբ հայ տպագիր գրքի միջոցով մեծ նշանակություն էր տրվում կրթությանը, ընտանեկան դաստիարակությանը, քրիստոնեական բարոյականության տարածմանը և հասարակական օգտակար հատկանիշների ձևավորմանը։ Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության տպագրական ու լուսավորչական միջավայրում հրատարակված այս ժողովածուն արտահայտում է հայ մտավոր-կրթական ավանդույթի այն ձգտումը, որի համաձայն գրականությունը պետք է ոչ միայն հարստացնի ընթերցողի գիտելիքները, այլև նպաստի նրա բնավորության, աշխարհայացքի և բարոյական սկզբունքների ձևավորմանը։ Այն արժեքավոր է հայ հին գրքի, մանկապատանեկան ընթերցանության պատմության, բարոյախոսական արձակի և 19-րդ դարի հայ դաստիարակչական մտքի ուսումնասիրության համար, ինչպես նաև ժամանակակից ընթերցողի տեսանկյունից՝ մարդկային համընդհանուր արժեքների, բարոյական ընտրության և սերունդների միջև արժեքային շարունակականության վերաբերյալ մտորումներ առաջացնելու առումով։