Վայոց Ձորի խոսվածքների լեզվաաշխարհագրական բնութագիրը

Литература

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է 1990–2010 թվականներին հայ մանկական պոեզիայի զարգացման և առաջընթացի հիմնական միտումների ուսումնասիրությանը՝ այդ շրջանի գրական ստեղծագործությունների թեմատիկ, գաղափարական, ժանրային, լեզվական և գեղարվեստական առանձնահատկությունների վերլուծության միջոցով։ Ժամանակաշրջանը հայ գրականության համար առանձնահատուկ նշանակություն ունի, քանի որ 1990-ականների սկզբից հասարակական և քաղաքական համակարգի փոփոխությունները, Հայաստանի անկախացումը, տնտեսական դժվարությունները, արժեքային համակարգի վերափոխումը և մշակութային նոր պայմանների ձևավորումը անմիջականորեն անդրադարձան նաև մանկական գրականության վրա։ Այս համատեքստում մանկական պոեզիան աստիճանաբար դուրս եկավ նախկին գաղափարական կաղապարների գերակշռությունից և սկսեց ավելի ազատորեն արտահայտել երեխայի ներաշխարհը, անհատական փորձառությունը, երևակայությունը և ժամանակակից իրականության նկատմամբ վերաբերմունքը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից մեկը մանկական պոեզիայի թեմատիկ փոփոխությունների բացահայտումն է։ Նախկին շրջանին բնորոշ որոշ թեմաների կողքին ավելի մեծ տեղ ստացան ընտանիքը, մանկությունը, ընկերությունը, բնությունը, հայրենիքը, առօրյա կյանքը, խաղը, երևակայությունը և երեխայի անձնական ապրումները։ Միաժամանակ հայրենասիրական և ազգային թեմաները շարունակեցին պահպանել իրենց նշանակությունը, սակայն դրանց մատուցման ձևերը փոփոխվեցին։ Հայրենիքը հաճախ ներկայացվում է ոչ միայն որպես վերացական գաղափար, այլև որպես երեխայի անմիջական կենսատարածք՝ ընտանիք, տուն, քաղաք, գյուղ, բնություն և հիշողություն։ 1990–2010 թվականների մանկական պոեզիայի կարևոր առանձնահատկություններից է երեխայի անհատականության նկատմամբ ուշադրության մեծացումը։ Բանաստեղծական ստեղծագործություններում երեխան ավելի հաճախ հանդես է գալիս որպես ինքնուրույն մտածող և զգացող անհատ, որի հարցերը, վախերը, ուրախությունները, երազանքներն ու հակասությունները դառնում են ստեղծագործության հիմնական նյութը։ Այս փոփոխությունը նպաստում է մանկական պոեզիայի հոգեբանական խորացմանը և մեծացնում դրա համապատասխանությունը երեխայի իրական ներաշխարհին։ Հետազոտության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև մանկական պոեզիայի լեզվական և ոճական զարգացումը։ Նոր շրջանի հեղինակների ստեղծագործություններում նկատվում է խոսակցական լեզվի, կենդանի արտահայտությունների, հումորի, բառախաղերի և նորաբանությունների ավելի ազատ կիրառություն։ Բանաստեղծական խոսքը հաճախ դառնում է ավելի անմիջական և խաղային՝ համապատասխանելով երեխայի ընկալման առանձնահատկություններին։ Միաժամանակ պահպանվում են մանկական բանաստեղծությանը բնորոշ երաժշտականությունը, հանգավորումը, կրկնությունները, ռիթմիկ կառուցվածքները և պարզ, պատկերավոր խոսքը։ Խաղային սկզբունքը հատկապես կարևոր է այս շրջանի մանկական պոեզիայում։ Բառերի հնչյունային հնարավորությունների օգտագործումը, անսպասելի համադրությունները, զվարճալի իրավիճակները և երևակայական կերպարները ոչ միայն ստեղծում են գեղարվեստական հաճույք, այլև նպաստում են երեխայի լեզվական և երևակայական կարողությունների զարգացմանը։ Այդ պատճառով մանկական բանաստեղծությունը կարող է միաժամանակ ունենալ գեղագիտական, ճանաչողական և դաստիարակչական նշանակություն։ Ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ է նաև բնության թեմայի զարգացումը։ Բնությունը մանկական պոեզիայում հաճախ ներկայացվում է ոչ միայն որպես նկարագրության առարկա, այլև որպես երեխայի հետ երկխոսող կենդանի աշխարհ։ Ծառերը, կենդանիները, արևը, անձրևը, եղանակային փոփոխությունները և տարվա եղանակները կարող են ստանալ մարդկային հատկանիշներ՝ ստեղծելով խաղային և հեքիաթային պատկերներ։ Այսպիսի մոտեցումը երեխային հնարավորություն է տալիս բնության երևույթները ընկալել հուզական և գեղարվեստական ձևով և միաժամանակ ձևավորում է շրջակա աշխարհի նկատմամբ հոգատար վերաբերմունք։ 1990–2010 թվականների հասարակական իրականությունը նույնպես իր արտացոլումն է գտել մանկական գրականության մեջ։ Անկախության առաջին տարիների դժվարությունները, պատերազմի և խաղաղության թեմաները, սոցիալական խնդիրները և հասարակական փոփոխությունները որոշ ստեղծագործություններում ներկայացվել են երեխայի ընկալման համար հասանելի ձևերով։ Հատկապես կարևոր է այն հանգամանքը, որ բարդ հասարակական թեմաները մանկական պոեզիայում սովորաբար փոխանցվում են ոչ թե ուղղակի քարոզչական եղանակով, այլ զգացմունքային պատկերների, խորհրդանիշների, ընտանիքի և առօրյա կյանքի միջոցով։ Ժամանակաշրջանի առաջընթացի միտումներից է նաև ժանրային և ձևային բազմազանության ընդլայնումը։ Մանկական պոեզիան ներառում է քնարական բանաստեղծություններ, զվարճալի ու խաղային ստեղծագործություններ, հանելուկային և պատմողական բանաստեղծություններ, երկխոսություններ և այլ ձևեր։ Տարբեր ժանրերի համադրումը մեծացնում է ընթերցողական հետաքրքրությունը և հնարավորություն է տալիս նույն տարիքային խմբի համար ստեղծել տարբեր բարդության և բովանդակության գործեր։ Աշխատության կարևոր հարցերից է նաև մանկական գրականության և կրթական միջավայրի փոխհարաբերությունը։ Մանկական պոեզիան հաճախ օգտագործվում է դպրոցական և նախադպրոցական կրթության մեջ՝ լեզվի, ընթերցանության, արտասանության, հիշողության և գեղագիտական ճաշակի զարգացման նպատակով։ Հետևաբար գրական ստեղծագործության գեղարվեստական արժեքից բացի կարևոր է նաև դրա տարիքային համապատասխանությունը, լեզվի մատչելիությունը և երեխայի ճանաչողական ու հուզական զարգացման առանձնահատկությունների հաշվառումը։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը 1990–2010 թվականների հայ մանկական պոեզիան դիտարկում է որպես փոփոխվող հասարակական և մշակութային միջավայրին արձագանքող գրական համակարգ։ Այդ շրջանում այն աստիճանաբար ձեռք է բերում թեմատիկ ավելի լայն ընդգրկում, արտահայտչական ավելի մեծ ազատություն, երեխայի ներաշխարհի նկատմամբ ավելի խոր հետաքրքրություն և լեզվական-գեղարվեստական նոր որոնումներ։ Միաժամանակ պահպանվում է ազգային մանկական գրականության ավանդույթների շարունակականությունը՝ ժողովրդական բանահյուսության, հայ դասական մանկական պոեզիայի և ազգային մշակութային պատկերների օգտագործման միջոցով։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել հայ գրականության պատմությամբ, ժամանակակից հայ գրականությամբ, մանկական գրականությամբ և գրական մանկավարժությամբ զբաղվող մասնագետներին, գրականագետներին, ուսուցիչներին, մանկավարժներին, ուսանողներին և մանկական գրականության ընթերցողներին։

Лингвистика

Աշխատությունը հայերեն և անգլերեն լեզուների ուսուցմանն ու գրավոր խոսքի զարգացմանը նվիրված ուսումնական ձեռնարկ է, որի հիմնական նպատակն է նպաստել երկու լեզուներով ճիշտ և գրագետ շարադրելու կարողության ձևավորմանը։ Վերնագրում «Մեսրոպյան» բնորոշումը կապվում է հայոց գրերի և հայերեն գրավոր մշակույթի ավանդույթի հետ՝ ընդգծելով մայրենի լեզվի ուսուցման կարևորությունը։ Գիրքը նախատեսված է լեզուներ սովորողների համար՝ որպես գրավոր արտահայտվելու, բառապաշարի հարստացման և տարբեր լեզվական կառույցների յուրացման օժանդակ միջոց։ Հայերենն ու անգլերենը համատեղ ներկայացնելը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու երկու լեզուների արտահայտչական միջոցները, բառերի և նախադասությունների կառուցման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև գրավոր հաղորդակցության տարբեր ձևերը։ Նման ձեռնարկները կարևոր դեր են ունեցել օտար լեզուների ուսուցման տարածման, թարգմանական կարողությունների զարգացման և տարբեր լեզվամշակութային միջավայրերի միջև հաղորդակցության խթանման գործում։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև հայ կրթական և լեզվաբանական մտքի պատմության տեսանկյունից՝ արտացոլելով 19-րդ դարում հայերենով օտար լեզուներ ուսուցանելու և մայրենի լեզվի գրավոր մշակույթը զարգացնելու ձգտումները։ Այն արժեքավոր աղբյուր է հայերեն և անգլերեն լեզուների դասավանդման պատմությամբ, լեզվական ձեռնարկների կազմման սկզբունքներով և հայալեզու կրթական գրականության զարգացմամբ հետաքրքրվողների համար։

Лингвистика

Աշխատությունը նվիրված է նամակագրության կանոններին և գրավոր հաղորդակցության հմտությունների զարգացմանը։ Այն նախատեսված է ընթերցողին սովորեցնելու, թե ինչպես կազմել հստակ, գրագետ և նպատակին համապատասխան նամակներ՝ պահպանելով խոսքի պատշաճ ոճը, ձևակերպումների ճշտությունը և հաղորդակցության ընդունված կանոնները։ Նամակագրությունը դիտարկվում է որպես մարդկանց միջև անձնական, հասարակական և գործնական կապերի պահպանման կարևոր միջոց, ուստի նման ձեռնարկները կարող են ընդգրկել տարբեր առիթներով նամակներ կազմելու սկզբունքներ, դիմելաձևեր, քաղաքավարության արտահայտություններ և գրավոր խոսքի կառուցվածքային առանձնահատկություններ։ Աշխատության գործնական նշանակությունը կապված է գրավոր հաղորդակցության մշակույթի ձևավորման հետ՝ օգնելով տարբերակել նամակի նպատակից և հասցեատիրոջից կախված լեզվական ու ոճական մոտեցումները։ Այն կարող էր օգտակար լինել աշակերտներին, ուսուցիչներին, գրասենյակային աշխատանք կատարողներին և առօրյա կամ պաշտոնական նամակագրությամբ զբաղվող անձանց։ Գիրքը կարևոր է նաև 19-րդ դարի հայ կրթական ու լեզվամշակութային կյանքի ուսումնասիրության համար, քանի որ արտացոլում է գրավոր հաղորդակցության կանոնակարգման, լեզվական գրագիտության բարձրացման և հասարակական շփումների մշակույթի զարգացման նկատմամբ ժամանակաշրջանի հետաքրքրությունը։

Технология

Այս աշխատանքը նվիրված է միկրոմանիպուլյատորների հետազոտությանը և նախագծմանը՝ հիմնված պիեզոէլեկտրական և պոլիմեր-մետաղական ակտուատորների, ինչպես նաև առաձգական հոդերի կիրառման վրա, որոնք թույլ են տալիս ապահովել բարձր ճշգրտությամբ շարժում միկրո և նանոմաշտաբային համակարգերում։ Նյութում վերլուծվում են միկրոմեխանիկական համակարգերի կառուցվածքային լուծումները, ուժի և տեղաշարժի փոխանցման մեխանիզմները, ինչպես նաև կառավարման ալգորիթմները, որոնք ապահովում են սարքերի կայուն և կրկնելի աշխատանքը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում պիեզոէլեկտրական նյութերի դեֆորմացիոն հատկություններին, պոլիմեր-մետաղական կոմպոզիտների ճկունության առավելություններին և առաձգական հոդերի կիրառմանը՝ որպես շփումազերծ շարժման ապահովման միջոց։ Աշխատությունը նաև ընդգրկում է մոդելավորման և սիմուլյացիայի մեթոդներ, որոնք թույլ են տալիս գնահատել համակարգի դինամիկան, ճշգրտությունը և էներգաարդյունավետությունը տարբեր աշխատանքային ռեժիմներում՝ ընդգծելով միկրոմանիպուլյացիոն տեխնոլոգիաների կիրառական նշանակությունը բիոմեդիցինում, նանոտեխնոլոգիաներում և բարձր ճշգրտության ինժեներական սարքավորումներում։

История

Այս աշխատության գլխավոր առանձնահատկություններից մեկն այն է, որ հեղինակը չի սահմանափակվում միայն հայոց ներքին պատմությամբ՝ թագավորություններով, պատերազմներով կամ դինաստիաներով։ Փոխարենը, նա ցույց է տալիս, թե ինչպես են համաշխարհային խոշոր իրադարձությունները՝ կայսրությունների վերելքն ու անկումը, միգրացիոն շարժումները, տնտեսական և մշակութային փոխազդեցությունները, ազդել հայ ժողովրդի ձևավորման, զարգացման և ինքնության պահպանման վրա։ Այս մոտեցումը գիրքը դարձնում է ոչ միայն ազգային պատմության ուսումնասիրություն, այլև համաշխարհային պատմության մեջ հայերի տեղն ու դերը հասկանալու փորձ։ Աճառյանը մեծ ուշադրություն է դարձնում հայ ժողովրդի ծագման հարցերին՝ անդրադառնալով հին աղբյուրներին, լեզվաբանական տվյալներին և տարբեր գիտական տեսություններին։ Նա փորձում է բացատրել, թե ինչպես են հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի մեջ տեղավորվում հայերենը և հայերը, և ինչ կապեր ունեն հարակից ժողովուրդների հետ։ Այս հատվածներում զգացվում է հեղինակի մասնագիտական խորությունը, քանի որ պատմական փաստերը հաճախ ամրապնդվում են լեզվաբանական վերլուծություններով։ Գրքում կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև մշակույթի և հոգևոր կյանքի զարգացումը։ Աճառյանը չի դիտարկում պատմությունը միայն որպես քաղաքական իրադարձությունների շարք, այլ նաև որպես մշակութային շարունակականություն՝ գրականության, կրոնի, սովորույթների և լեզվի միջոցով։ Նա ցույց է տալիս, թե ինչպես են արտաքին ազդեցությունները՝ պարսկական, հելլենիստական, հռոմեական, բյուզանդական և արաբական, ներգործել հայկական մշակույթի վրա՝ միաժամանակ չվերացնելով դրա ինքնատիպությունը։ Հատկանշական է նաև, որ հեղինակը փորձում է խուսափել չափազանց ռոմանտիկ կամ միայն հայրենասիրական նկարագրություններից՝ փոխարենը առաջարկելով ավելի գիտական և համադրական մոտեցում։ Նա հաճախ համեմատում է հայկական պատմական զարգացումները այլ ժողովուրդների պատմության հետ՝ ընդգծելով ընդհանրությունները և տարբերությունները։ Այս համեմատական մեթոդը օգնում է ընթերցողին ավելի լավ հասկանալ ոչ միայն հայոց պատմությունը, այլև պատմության ընդհանուր օրինաչափությունները։

Религия

Քրիստոնեական Սուրբ Գրքի կարևորագույն մասերից մեկը՝ Նոր Կտակարանը, ներկայացնում է Հիսուս Քրիստոսի կյանքին, քարոզչությանը, ուսմունքին, փրկագործությանը և քրիստոնեական հավատքի հիմնարար սկզբունքներին վերաբերող գրությունները։ Այն ներառում է ավետարանական պատմություններ, առաքելական քարոզներ, քրիստոնեական համայնքների կյանքին ու հավատքի տարածմանը վերաբերող վկայություններ, ինչպես նաև հավատացյալներին ուղղված ուսուցողական և խրատական ուղերձներ։ Գրքի առանցքում Հիսուս Քրիստոսի անձն է, նրա քարոզած սիրո, գթասրտության, ներողամտության, խոնարհության, արդարության և հոգևոր վերափոխման գաղափարները։ Նոր Կտակարանի ավետարանները ներկայացնում են Քրիստոսի ծննդյան, գործունեության, առակների, հրաշքների, չարչարանքների, մահվան և հարության մասին պատմությունները՝ բացահայտելով նրա ուսմունքի բարոյական ու հոգևոր նշանակությունը։ Գործք առաքելոցը անդրադառնում է վաղ քրիստոնեական համայնքների ձևավորմանն ու առաքյալների քարոզչական գործունեությանը, իսկ առաքելական թղթերը պարունակում են հավատքի, եկեղեցական կյանքի, քրիստոնեական վարքի, փոխադարձ սիրո, հոգևոր պատասխանատվության և համայնքային համերաշխության վերաբերյալ գաղափարներ։ Հայ ընթերցողի համար այս հրատարակությունն ունի ոչ միայն կրոնական, այլև լեզվական, գրական և մշակութային կարևոր նշանակություն, քանի որ Սուրբ Գրքի հայերեն թարգմանական ավանդույթը դարեր շարունակ առանցքային դեր է ունեցել հայ գրավոր մշակույթի, կրթության, հոգևոր կյանքի և ազգային ինքնության պահպանման գործում։ Այն նպաստում է քրիստոնեական վարդապետության, աստվածաշնչյան պատկերացումների, բարոյական արժեքների և եկեղեցական ավանդության ճանաչմանը՝ միաժամանակ ընթերցողին հնարավորություն տալով ծանոթանալու այն գրական ու գաղափարական հիմքերին, որոնց վրա ձևավորվել են հայ հոգևոր գրականության բազմաթիվ ժանրեր ու ստեղծագործություններ։ Գիրքը արժեքավոր է հոգևոր ընթերցանության, աստվածաշնչյան ուսումնասիրությունների, քրիստոնեական կրթության և հայ գրքի պատմության հետազոտության համար, իսկ հին տպագրական հրատարակության առանձնահատկությունները այն կարևոր նյութ են դարձնում նաև հայերեն գրքի, տպագրության և կրոնական գրականության պատմությամբ հետաքրքրվողների համար։