Զբաղվածության հիմնախնդիրները և դրանց լուծման ուղիները Հայաստանի Հանրապետությունում

История

Գիտական ժողովածուն ընդգրկում է պատմության և հնագիտության բնագավառներին առնչվող ուսումնասիրություններ, որոնք ուղղված են անցյալի հասարակությունների, մշակութային միջավայրի և պատմական զարգացումների հետազոտությանը։ Հնագիտական նյութերի և պատմական տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տարբեր ժամանակաշրջանների բնակչության կենսակերպի, նյութական մշակույթի, տնտեսական գործունեության, հասարակական կազմակերպման և մշակութային փոխազդեցությունների առանձնահատկությունները։ Պատմա-հնագիտական հետազոտություններում կարևոր տեղ են զբաղեցնում հնավայրերի, բնակավայրերի, դամբարանների, նյութական գտածոների և պատմական հուշարձանների ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև դրանց միջոցով պատմական իրադարձությունների ու մշակութային գործընթացների վերակազմությունը։ Ժողովածուի թեմատիկ ուղղվածությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու պատմական փաստերի և հնագիտական ապացույցների փոխլրացնող նշանակությունը՝ անցյալի վերաբերյալ գիտական պատկերացումների ձևավորման գործում։ Նման ուսումնասիրությունները կարևոր են Հայաստանի և հարակից տարածքների պատմական ու մշակութային ժառանգության ճանաչման, հնագիտական տվյալների գիտական շրջանառության և պատմական ժամանակաշրջանների համակողմանի հետազոտության համար։ Հրատարակությունը արժեքավոր է հնագետների, պատմաբանների, մշակութաբանների և հնագույն ու միջնադարյան հասարակությունների ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվողների համար։

Лингвистика

Աշխատությունը նվիրված է միջնադարյան հայ բժշկական գրավոր ժառանգության բառապաշարում արաբերենից և պարսկերենից ներթափանցած լեզվական միավորների պատմալեզվաբանական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում XIII դարի բժշկական բնագրերում հանդիպող փոխառյալ բառերի հայտնաբերումը, դասակարգումը, իմաստային բնութագրումը և հայերենի բառային համակարգում դրանց յուրացման առանձնահատկությունների բացահայտումն է։ Քննության են առնվում բժշկությանը, մարդու օրգանիզմին, հիվանդությունների անվանումներին, դեղանյութերին, բուսական և հանքային ծագման նյութերին, բժշկական գործիքներին ու մասնագիտական հասկացություններին վերաբերող բառային միավորները՝ դիտարկելով դրանց ծագումնաբանական և իմաստաբանական զարգացումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում փոխառությունների հնչյունական և ձևաբանական հարմարեցմանը, քանի որ օտարալեզու բառերը հայերեն միջավայրում կարող էին ենթարկվել հնչյունական փոփոխությունների, ստանալ հայերենին բնորոշ քերականական ձևեր և մասնակցել նոր բառերի կազմությանը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պարզելու նաև, թե որոշ բառեր հայերեն են անցել անմիջապես արաբերենից կամ պարսկերենից, թե հնարավոր միջնորդ լեզուների միջոցով, ինչպես նաև բացահայտելու տարբեր ծագում ունեցող եզրույթների միջև առկա իմաստային հարաբերությունները։ Բառապաշարային նյութի քննությունը կարևոր տեղեկություններ է տալիս միջնադարյան հայկական բժշկագիտության և Մերձավոր Արևելքի գիտական ավանդույթների փոխազդեցության վերաբերյալ։ Արաբական և պարսկական բժշկական մշակույթի հետ շփումները դիտարկվում են ոչ միայն որպես բառային փոխառությունների աղբյուր, այլև որպես գիտելիքի փոխանցման ավելի լայն պատմամշակութային գործընթացի բաղադրիչ։ Ձեռագրային տարբերակների համեմատությունը կարող է նպաստել բառերի գրության ձևերի, կիրառության հաճախականության և ժամանակի ընթացքում տեղի ունեցած իմաստային փոփոխությունների բացահայտմանը։ Հետազոտության արդյունքները կարևոր են նաև հայ բժշկական տերմինաբանության պատմության ուսումնասիրության համար՝ հնարավորություն տալով տարբերակել բնիկ, փոխառյալ և հետագայում հայերենում վերաիմաստավորված մասնագիտական միավորները։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է պատմական բառագիտության, ստուգաբանության, ձեռագրագիտության և բժշկության պատմության մոտեցումները՝ ներկայացնելով միջնադարյան հայերենի մասնագիտական բառապաշարի ձևավորման բազմալեզու և մշակութային միջավայրը։

Математика

Ֆուրյեի շարքերը մաթեմատիկական անալիզում կարևոր գործիք են, որոնք թույլ են տալիս պարբերական ֆունկցիաները ներկայացնել սինուսների և կոսինուսների անվերջ շարքերի տեսքով։ Այս գաղափարի հիմքում ընկած է այն, որ բարդ պարբերական ֆունկցիան կարելի է բաժանել ավելի պարզ տրիգոնոմետրիկ բաղադրիչների, ինչը հեշտացնում է դրանց ուսումնասիրությունը, վերլուծությունը և կիրառումը տարբեր գիտական ու տեխնիկական խնդիրներում։ Ֆուրյեի շարքերը լայնորեն կիրառվում են ֆիզիկայում, ինժեներիայում, ազդանշանների մշակման մեջ, ջերմահաղորդման և ալիքային երևույթների ուսումնասիրության ժամանակ։ Պարբերական ֆունկցիայի Ֆուրյեի շարքը ունի ընդհանուր տեսք, որտեղ ֆունկցիան ներկայացվում է որպես հաստատուն անդամի, կոսինուսների և սինուսների գումար՝ համապատասխան գործակիցներով։ Այդ գործակիցները որոշվում են ինտեգրալների միջոցով, որոնք արտացոլում են ֆունկցիայի «ներդրումը» յուրաքանչյուր տրիգոնոմետրիկ բաղադրիչում։ Էյլեր–Ֆուրյեի բանաձևերը տալիս են այդ գործակիցների հաշվման հստակ ձևերը և կապում են Ֆուրյեի շարքերը ինտեգրալ հաշվարկի հետ։ Այս բանաձևերի միջոցով հնարավոր է գտնել a₀, aₙ և bₙ գործակիցները՝ օգտագործելով համապատասխան ինտեգրալներ որոշակի միջակայքում, սովորաբար [-π, π] կամ այլ պարբերական հատվածում։ Էյլեր–Ֆուրյեի բանաձևերը հիմնված են տրիգոնոմետրիկ ֆունկցիաների օրթոգոնալության հատկության վրա, որը թույլ է տալիս «անջատել» յուրաքանչյուր բաղադրիչը մյուսներից։ Ֆուրյեի շարքերը կարևոր են նաև սահմանային խնդիրների լուծման մեջ, մասնավորապես ջերմահաղորդման և ալիքային հավասարումների դեպքում, որտեղ դրանք թույլ են տալիս լուծումները ներկայացնել շարքերի տեսքով։

Другие предметы

Էլեկտրատեխնիկայի և էլեկտրաինժեներիայի հիմունքներին նվիրված ուսումնական ձեռնարկ է, որտեղ ներկայացվում են էլեկտրական շղթաների տեսության, էլեկտրամագնիսական երևույթների և ժամանակակից էլեկտրատեխնիկական համակարգերի հիմնական սկզբունքները։ Գրքում բացատրվում են հաստատուն և փոփոխական հոսանքի շղթաները, Օհմի օրենքը, Կիրխհոֆի կանոնները, հզորության հաշվարկները և էներգիայի փոխակերպման գործընթացները։ Աշխատության մեջ ընդգրկված են նաև տրանսֆորմատորների, էլեկտրական շարժիչների, գեներատորների և ավտոմատ կառավարման համակարգերի աշխատանքի սկզբունքները, որոնք կարևոր են էլեկտրաինժեներիայի գործնական կիրառությունների համար։ Հեղինակը ներկայացնում է տեսական հիմքերը՝ զուգակցելով դրանք գործնական օրինակներով և ինժեներական խնդիրների լուծման մոտեցումներով, ինչը նպաստում է նյութի ավելի խորքային ըմբռնմանը։ Գիրքը կարևորում է էլեկտրաէներգիայի արտադրության, փոխանցման և բաշխման գործընթացները, ինչպես նաև անվտանգ աշխատանքի կանոնները։ Այն արժեքավոր ուսումնական աղբյուր է տեխնիկական բուհերի ուսանողների, ինժեներների և էլեկտրատեխնիկայով հետաքրքրվողների համար։

Другие предметы

Այս հայտարարությունը վերաբերում է Գերմանիայի արտաքին գործերի նախարարի կողմից առաջ քաշված առաջարկին՝ ստեղծելու միջազգային դիտորդական առաքելություն Լեռնային Ղարաբաղի (Արցախի) տարածաշրջանում՝ նպատակ ունենալով ապահովել իրավիճակի ավելի թափանցիկ վերահսկում, նվազեցնել հնարավոր լարվածությունները և կանխել նոր բախումները։ Առաջարկի համատեքստում ընդգծվում է տարածաշրջանի երկարատև հակամարտության պատմական բարդությունը, բնակչության անվտանգության հարցերը և միջազգային միջնորդության անհրաժեշտությունը, հատկապես հրադադարի կամ կայունացման փուլերում։ Դիտորդների ներգրավումը դիտարկվում է որպես վստահության ամրապնդման մեխանիզմ, որը կարող է նպաստել տեղում իրավիճակի փաստագրմանը, կողմերի միջև հաղորդակցության բարելավմանը և միջազգային իրավական նորմերի պահպանման վերահսկմանը։ Միևնույն ժամանակ նման նախաձեռնությունները սովորաբար հանդիպում են քաղաքական զգայունության և տարբեր շահագրգիռ կողմերի հակասական դիրքորոշումների, քանի որ տարածաշրջանը շարունակում է մնալ բարդ աշխարհաքաղաքական և անվտանգության խնդիրների կենտրոն։

Культура

Այս տարեցույցը նախատեսված է 1870 թվականի ժամանակային հաշվարկների և տարվա ընթացքի վերաբերյալ տեղեկությունների ներկայացման համար՝ համադրելով Քրիստոսի ծննդյան վրա հիմնված թվականությունը հայոց ավանդական թվագրության հետ։ Այն պատկանում է հայերեն օրացուցային և տեղեկատու հրատարակությունների այն շարքին, որոնք կարևոր դեր են ունեցել ժամանակի կազմակերպման, տոների ու հիշարժան օրերի հաշվառման և առօրյա կյանքի պլանավորման գործում։ Նման տարեցույցները ընթերցողին հնարավորություն էին տալիս կողմնորոշվելու տարվա օրերի, ամիսների և ժամանակագրական համակարգերի միջև՝ միաժամանակ պահպանելով հայկական թվականության կիրառությունը։ Հրատարակության համազգային բնորոշումը մատնանշում է ավելի լայն հանրային ընթերցողին ուղղված տեղեկատու նշանակությունը։ Այն կարելի է դիտարկել նաև որպես հայ հասարակության մեջ օրացուցային գիտելիքների տարածման և տարբեր թվականությունների համադրման մշակույթի արտահայտություն։ Այսպիսի գրքերը գործնական նշանակությունից բացի արժեքավոր են պատմական տոմարագիտության, տպագրության և հայերեն տեղեկատու գրականության զարգացման ուսումնասիրության համար։ Դրանք վկայում են ժամանակի հաշվարկման ավանդույթների շարունակականության և հայկական գրավոր մշակույթում օրացույցի կարևոր տեղի մասին։