Животноводство и охота в эпоху бронзы и железа на территории Северо-западной Армении

Политология

Սույն հրատարակությունը ներկայացնում է հայոց Ազգային ժողովի տասներորդ նիստի պաշտոնական արձանագրությունները՝ պահպանելով արևմտահայ ազգային ներկայացուցչական մարմնի գործունեության, ժողովական քննարկումների և համայնքային կառավարման պատմական վկայությունները։ Այն XIX դարի հայ հասարակական-քաղաքական կյանքի փաստաթղթային ժառանգության կարևոր նմուշներից է, որն առնչվում է ազգային ինքնակառավարման, սահմանադրական կարգի, հասարակական պատասխանատվության և ազգային հաստատությունների գործունեության կազմակերպման հիմնահարցերին։ Ազգային ժողովը արևմտահայության հասարակական կյանքում կարևոր դեր ունեցող ներկայացուցչական կառույց էր, որի գործունեությունը կապված էր ազգային-եկեղեցական կառավարման, կրթական ու բարեգործական հաստատությունների, համայնքային հարաբերությունների կարգավորման և ազգային նշանակության այլ խնդիրների քննարկման հետ։ Նիստերի արձանագրությունները հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու ժողովական աշխատանքի կազմակերպման ձևերը, քննարկումների ընթացքը, բարձրացված հարցերի բնույթը, տարբեր դիրքորոշումների արտահայտման հնարավորությունները և հավաքական որոշումների ընդունման սկզբունքները։ Այսպիսի փաստաթղթերը կարևոր են ոչ միայն առանձին ժողովական իրադարձությունների վերականգնման, այլև ազգային կառավարման համակարգի կառուցվածքի, իրավասությունների և գործնական գործունեության ուսումնասիրության համար։ Արձանագրային հրատարակությունների հիմնական առանձնահատկությունն այն է, որ դրանք պաշտոնական գրավոր ձևով ամրագրում են ազգային ներկայացուցչական մարմնի աշխատանքը՝ պահպանելով պատմական ժամանակաշրջանի կառավարչական լեզուն, գործավարական մոտեցումները և հասարակական խնդիրների քննարկման մշակույթը։ Դրանց միջոցով հնարավոր է պատկերացում կազմել ազգային հաստատությունների փոխհարաբերությունների, համայնքային կառավարման առաջնահերթությունների, հասարակական շահերի ներկայացման և ազգային կյանքի կազմակերպման մեխանիզմների մասին։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի այս փաստաթղթերի կապը արևմտահայ Ազգային սահմանադրության հետ։ XIX դարի երկրորդ կեսին հայ հասարակական կյանքում ազգային կառավարման համակարգի վերակազմավորումն ու կանոնակարգումը կարևորագույն գործընթացներից էին։ 1860 թվականին ընդունված Ազգային սահմանադրությունը, որը օսմանյան իշխանությունների կողմից հաստատվեց 1863 թվականին, հիմք դրեց արևմտահայ համայնքի ներկայացուցչական կառավարման նոր համակարգին։ Այն նախատեսում էր ազգային մարմինների գործունեության կարգավորում, իրավասությունների բաշխում, ընտրովի ներկայացուցչության ձևավորում և համայնքային խնդիրների լուծման համար որոշակի ընթացակարգերի հաստատում։ Ազգային ժողովը դարձավ այդ համակարգի կարևորագույն կառույցներից մեկը՝ ապահովելով ազգային նշանակության հարցերի քննարկման և որոշումների մշակման ինստիտուցիոնալ հարթակ։ Նիստերի արձանագրությունները կարևոր նյութ են սահմանադրական դրույթների գործնական կիրառությունը, ազգային կառավարման առանձնահատկությունները և հասարակական տարբեր շրջանակների մասնակցությունը ուսումնասիրելու համար։ Դրանք արտացոլում են նաև հայ համայնքի ներսում ձևավորված հասարակական հարաբերությունները, ազգային պատասխանատվության ընկալումները և կառավարման գործընթացում ներկայացուցչական սկզբունքների նշանակությունը։ Պատմական առումով 1880-ական թվականները արևմտահայության համար բարդ ու հակասական ժամանակաշրջան էին։ Օսմանյան կայսրության քաղաքական և վարչական պայմանները, ազգային իրավունքների պաշտպանության խնդիրները, կրթական ու մշակութային կյանքի զարգացումը և համայնքային կառավարման դժվարությունները մեծ ազդեցություն էին ունենում հայ հասարակական կյանքի վրա։ Այդ պայմաններում Ազգային ժողովի գործունեությունը կարևոր նշանակություն ուներ ազգային հաստատությունների շարունակականության, համայնքային շահերի ներկայացման և հասարակական խնդիրների քննարկման համար։ Կոստանդնուպոլիսը, որպես արևմտահայության գլխավոր քաղաքական, մտավոր, մշակութային և հրատարակչական կենտրոն, ազգային գործունեության կարևորագույն միջավայր էր։ Այստեղ գործող հայ տպարանները նպաստում էին ազգային մարմինների փաստաթղթերի, պաշտոնական հաղորդագրությունների և հասարակական նշանակության նյութերի հրապարակմանը։ Միքայել Սարյանի տպարանում լույս տեսած այս արձանագրային հրատարակությունը վկայում է ժողովական գործունեության փաստաթղթային պահպանման և տարածման կարևորության մասին։ Նման նյութերի տպագրությունը նպաստում էր ազգային հաստատությունների գործունեության վերաբերյալ տեղեկությունների ամրագրմանը և հետագա սերունդներին փոխանցմանը։ Գրական-փաստաթղթային տեսանկյունից հրատարակությունն առանձնանում է պաշտոնական արձանագրային շարադրանքով, վարչական ու ժողովական տերմինաբանությամբ և իրադարձությունների գրավոր վավերագրման սկզբունքով։ Այն գեղարվեստական ստեղծագործություն չէ, այլ պատմական փաստաթուղթ, որի արժեքը պայմանավորված է ժամանակակից վկայությունների պահպանմամբ։ Արձանագրային նյութերը հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու ոչ միայն որոշումների վերջնական ձևակերպումները, այլև ազգային կառավարման լեզուն, ժողովական հաղորդակցության ձևերը և հասարակական խնդիրների ինստիտուցիոնալ ներկայացումը։ Դրանք կարևոր են նաև հայերեն պաշտոնական գրագրության, վարչական լեզվի և XIX դարի հասարակական-իրավական բառապաշարի պատմության տեսանկյունից։ Հրատարակությունը կարող է ծառայել որպես սկզբնաղբյուր արևմտահայ սահմանադրական պատմության, ազգային ներկայացուցչական մարմինների գործունեության, Կոստանդնուպոլսի հայ համայնքի կառավարման, հայ հասարակական մտքի և XIX դարի իրավաքաղաքական մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում պատմաբանների, իրավունքի պատմության մասնագետների, հայագիտական հետազոտողների, մատենագետների և ազգային հաստատությունների պատմությամբ զբաղվող ուսումնասիրողների համար։ Ընթերցողական և գիտաճանաչողական արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ հրատարակությունը հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու հայ ազգային ինքնակառավարման պատմական փորձին, ժողովական գործունեության կազմակերպման սկզբունքներին և սահմանադրական հաստատությունների դերակատարությանը։ Այն բացահայտում է ազգային կյանքի կազմակերպման մեջ ներկայացուցչական կառույցների նշանակությունը և ցույց տալիս, թե ինչպես էին ազգային հաստատությունները փորձում լուծել համայնքային նշանակության խնդիրները՝ հիմնվելով քննարկման, մասնակցության և հավաքական պատասխանատվության սկզբունքների վրա։ Հրատարակությունը հայ պատմական ու փաստաթղթային ժառանգության արժեքավոր միավոր է, որը կարևոր նյութ է տրամադրում արևմտահայ ազգային կառավարման, սահմանադրական մտածողության և հասարակական-քաղաքական կյանքի զարգացման ամբողջական ուսումնասիրության համար։

Экономика

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ալկոհոլային խմիչքների շուկայի ձևավորման, զարգացման և մրցակցային միջավայրի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել տվյալ շուկայի կառուցվածքային առանձնահատկությունները, մրցակցության վրա ազդող տնտեսական և ինստիտուցիոնալ գործոնները, ինչպես նաև շուկայի արդյունավետ կազմակերպման և կարգավորման հնարավոր ուղղությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են վերլուծվել ալկոհոլային խմիչքների տարբեր հատվածները՝ գինու, կոնյակի և բրենդիի, օղու, գարեջրի և այլ արտադրատեսակների շուկաները՝ հաշվի առնելով դրանց արտադրության, իրացման, ներմուծման և արտահանման առանձնահատկությունները։ ՀՀ ալկոհոլային խմիչքների ոլորտի վերաբերյալ հետազոտություններում շեշտադրվում են արտադրության կառուցվածքը, արտահանման հնարավորությունները, շուկայի զարգացման միտումները և առանձին արտադրատեսակների մրցակցային պայմանները։ Աշխատանքի կարևոր ուղղություններից է շուկայի կառուցվածքի ուսումնասիրությունը և տնտեսավարող սուբյեկտների միջև մրցակցության մակարդակի գնահատումը։ Մասնագիտական ուսումնասիրությունները, մասնավորապես հայկական գինու շուկայի օրինակով, ցույց են տվել, որ որոշ հատվածներում մրցակցությունը կարող է սահմանափակված լինել և շուկան ունենալ օլիգոպոլիստական բնույթ, ինչը կարևոր է մրցակցային քաղաքականության արդյունավետության գնահատման տեսանկյունից։ Հետազոտության ընթացքում կարող են ուսումնասիրվել շուկա մուտք գործելու խոչընդոտները, արտադրության ծավալները, ընկերությունների շուկայական մասնաբաժինները, գնագոյացման առանձնահատկությունները, ապրանքանիշերի ազդեցությունը, սպառողների նախասիրությունները և տեղական ու ներմուծվող արտադրանքի միջև մրցակցությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պետական կարգավորման ազդեցությանը մրցակցային միջավայրի ձևավորման վրա։ Ալկոհոլային խմիչքների արտադրության որոշ տեսակներ ՀՀ-ում ենթակա են հատուկ կարգավորման, իսկ ոլորտում գործում են արտադրության և իրացման նկատմամբ սահմանված իրավական ու վարչական պահանջներ։ Այս պայմաններում պետական քաղաքականությունը կարող է միաժամանակ հետապնդել շուկայի կարգավորման, հարկային եկամուտների ապահովման, արտադրանքի որակի վերահսկողության և մրցակցային միջավայրի պահպանման նպատակներ։ Աշխատանքում կարող է ուսումնասիրվել նաև հարկային քաղաքականության ազդեցությունը մրցակցության վրա, քանի որ հարկային բեռի և դրա կիրառման մեխանիզմների տարբերությունները կարող են անդրադառնալ արտադրողների ծախսերի, վերջնական գների և շուկայում մրցակցելու հնարավորությունների վրա։ ՀՀ-ում սպիրտային խմիչքների շուկաների մրցակցային պայմանների վերաբերյալ ուսումնասիրություններում հենց հարկման մեթոդաբանությունն է դիտարկվել որպես մրցակցային միջավայրի վրա ազդող կարևոր գործոն։ Հետազոտության մեկ այլ կարևոր ուղղություն է տեղական արտադրության և արտաքին առևտրի փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը։ ՀՀ ալկոհոլային խմիչքների ոլորտի համար արտահանումը կարող է ունենալ առանձնահատուկ տնտեսական նշանակություն՝ նպաստելով արտադրության ընդլայնմանը, արտաքին շուկաների յուրացմանը և ոլորտի միջազգային մրցունակության բարձրացմանը։ Միաժամանակ ներմուծվող արտադրանքի առկայությունը ներքին շուկայում ձևավորում է լրացուցիչ մրցակցային ճնշում և արտադրողներին դրդում է կատարելագործել արտադրանքի որակը, տեսականին, գնային քաղաքականությունը և շուկայավարման մեխանիզմները։ Աշխատանքի շրջանակում կարող են մշակվել նաև շուկայի մրցակցային միջավայրի բարելավման առաջարկություններ՝ ուղղված նոր մասնակիցների մուտքի հնարավորությունների ընդլայնմանը, անբարեխիղճ մրցակցության սահմանափակմանը, շուկայի թափանցիկության բարձրացմանը, հավասար մրցակցային պայմանների ապահովմանը և տեղական արտադրողների արդյունավետության բարձրացմանը։ Այս համատեքստում կարևոր է նաև սպառողների շահերի պաշտպանությունը և արտադրանքի որակի ու մակնշման նկատմամբ վերահսկողությունը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը կարող է կարևոր նշանակություն ունենալ ՀՀ ալկոհոլային խմիչքների շուկայի տնտեսական կառուցվածքի, մրցակցային հարաբերությունների և պետական կարգավորման փոխազդեցության ուսումնասիրության համար՝ առաջարկելով շուկայի զարգացման և մրցակցային միջավայրի կատարելագործման տնտեսական ու ինստիտուցիոնալ մոտեցումներ։

Литература

Այս ժողովածուն ներառում է Մուրացանի փոքրածավալ արձակ գործեր, որոնք կառուցված են առօրյա կյանքի պարզ իրավիճակների և խոսակցությունների շուրջ, սակայն դրանց խորքում հեղինակը բացահայտում է մարդկային բնավորության, հասարակական հարաբերությունների և բարոյական ընտրությունների բարդ շերտերը։ «Առօրյա զրույցներում» Մուրացանը հաճախ ընտրում է սովորական մարդկանց միջավայր՝ շուկա, ընտանիք, ընկերական շրջապատ կամ քաղաքային կենցաղ, որտեղ տեղի ունեցող փոքր դեպքերը դառնում են միջոց՝ ցույց տալու մարդու իրական արժեքները, վերաբերմունքը ճշմարտության, արդարության և պատասխանատվության նկատմամբ։ Գործերը աչքի են ընկնում պարզ, խոսակցական ոճով, ինչը դրանք դարձնում է հասանելի լայն ընթերցողի համար, սակայն այդ պարզության տակ թաքնված է հստակ բարոյախոսական շերտ և երբեմն նաև մեղմ քննադատություն հասարակական թերությունների նկատմամբ։ Հեղինակը մեծ ուշադրություն է դարձնում հոգեբանական դիտարկումներին՝ ցույց տալով, թե ինչպես են մարդկանց խոսքերը, փոքր գործողությունները կամ աննշան թվացող որոշումները բացահայտում նրանց ներքին էությունը։ Այս գործերը միաժամանակ ծառայում են որպես գրական և դաստիարակչական նյութ՝ նպաստելով ընթերցողի դիտողականության և բարոյական ընկալման զարգացմանը։

Медицина

Работа посвящена клиническому изучению форм шизофрении, в структуре которых выраженное место занимают сексуальные и любовно-эротические переживания, а также вопросам их дифференциальной диагностики при наличии или отсутствии остаточных явлений органического поражения головного мозга. Основное внимание уделяется анализу клинической картины, особенностей психопатологических проявлений, характера эмоциональных и поведенческих нарушений и их взаимосвязи с органическими изменениями нервной системы. Исследование направлено на выявление признаков, позволяющих разграничивать неосложнённые варианты заболевания и состояния, при которых клиническая картина осложняется остаточными органическими проявлениями. Важное место занимает изучение особенностей сексуально-эротической тематики в структуре психопатологических расстройств: характера соответствующих переживаний, их устойчивости, связи с бредовыми, эмоциональными, поведенческими и другими симптомами, а также их влияния на социальное функционирование пациента. Существенное значение имеет дифференциально-диагностический анализ, поскольку сходные по внешним проявлениям нарушения могут иметь различное клиническое происхождение и требовать разной оценки. В работе могут рассматриваться анамнестические сведения, особенности начала и течения заболевания, структура психопатологических синдромов, когнитивные изменения и неврологические признаки, позволяющие определить роль органического компонента в формировании клинической картины. Отдельное внимание уделяется остаточным явлениям органического поражения головного мозга и их возможному влиянию на эмоциональную сферу, поведение, интеллектуально-мнестические функции и способность пациента адаптироваться к окружающей среде. Сопоставление различных клинических групп позволяет определить наиболее информативные диагностические признаки и установить закономерности сочетания эндогенных и органически обусловленных проявлений. Исследование также имеет значение для совершенствования клинической классификации и повышения точности психиатрической диагностики, особенно в случаях сложной или неоднозначной симптоматики. Полученные данные могут способствовать более обоснованной оценке состояния пациента, уточнению характера психопатологических нарушений и выбору соответствующей лечебно-реабилитационной тактики. Работа представляет интерес для психиатров, клинических психологов, неврологов, специалистов в области нейропсихиатрии и психопатологии, а также для исследователей и студентов медицинских специальностей.

Право

Կտակը քաղաքացիական իրավունքում սահմանված իրավական փաստաթուղթ է, որի միջոցով անձը՝ կտակարարն իր կենդանության օրոք սահմանում է, թե իր մահվանից հետո ինչպես պետք է բաշխվի իր ունեցվածքը, ինչ գույք ում է փոխանցվելու և ինչ պայմաններով։ Կտակի հիմնական նպատակն է ապահովել անձի կամքի իրականացումը մահից հետո և կարգավորել ժառանգության իրավահարաբերությունները։ Այն հնարավորություն է տալիս սեփականատիրոջը ինքնուրույն որոշել իր գույքի ճակատագիրը՝ անկախ օրենքով նախատեսված ժառանգման հերթականությունից, սակայն որոշ դեպքերում օրենքը կարող է սահմանել պարտադիր ժառանգների իրավունքներ, որոնք չեն կարող ամբողջությամբ զրկվել ժառանգությունից։ Կտակը կարող է կազմվել գրավոր ձևով և պետք է համապատասխանի օրենքով սահմանված պահանջներին, որպեսզի համարվի վավեր։ Այն կարող է ներառել ինչպես գույքի ամբողջական բաշխում, այնպես էլ առանձին գույքային մասերի կամ իրավունքների փոխանցում կոնկրետ անձանց, կազմակերպություններին կամ պետությանը։ Կտակարարն իրավունք ունի ցանկացած պահի փոխել կամ չեղարկել իր նախկին կտակը՝ կազմելով նոր փաստաթուղթ կամ վերացնելով գործողը։ Կտակի կարևոր հատկանիշներից է կամքի ազատությունը, որը նշանակում է, որ անձը ինքն է որոշում իր ժառանգներին և պայմանները, սակայն այդ ազատությունը կարող է սահմանափակվել օրենքով նախատեսված սոցիալական պաշտպանության նպատակներով։ Կտակի ձևավորման գործընթացում կարևոր է իրավական ձևականությունների պահպանումը, քանի որ դրանց խախտումը կարող է հանգեցնել կտակի անվավեր ճանաչման։ Ժամանակակից իրավական համակարգերում կտակները կարող են կազմվել նաև նոտարական կարգով, ինչը ապահովում է դրանց ավելի բարձր իրավական ուժը և նվազեցնում վեճերի առաջացման հավանականությունը։ Կտակի միջոցով հնարավոր է նաև սահմանել հատուկ պայմաններ ժառանգության ստացման համար, օրինակ՝ որոշակի պարտավորությունների կատարում կամ տարիքային սահմանափակումներ։ Այս ինստիտուտը կարևոր դեր ունի հասարակական հարաբերություններում, քանի որ ապահովում է գույքային հարաբերությունների կարգուկանոն, կանխում ժառանգության վերաբերյալ վեճերը և պաշտպանում անձի սեփականության իրավունքը նրա մահից հետո։ Այսպիսով, կտակը հանդիսանում է ժառանգական իրավունքի կարևոր ինստիտուտ, որը արտահայտում է անձի ազատ կամքի իրավական իրականացումը և ապահովում գույքային հարաբերությունների իրավական կարգավորում։

Сельское хозяйство

Աշխատությունը նվիրված է խոճկորների աճի և զարգացման, ինչպես նաև խոզերի բտման արդյունավետության ուսումնասիրմանը՝ ամարանտի խոտալյուր պարունակող կերախառնուրդների կիրառման պայմաններում։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է գնահատել ամարանտի բուսական հումքի սննդային ներուժը և պարզել, թե դրա ներառումը կերաբաժնում ինչպես է ազդում կենդանիների աճի ինտենսիվության, կենդանի զանգվածի ավելացման, կերի օգտագործման արդյունավետության և բտման արդյունքների վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են համեմատվել տարբեր կերակրման սխեմաներ՝ ամարանտի խոտալյուրի տարբեր չափաբաժինների կիրառմամբ, ինչը հնարավորություն է տալիս որոշելու դրա օգտագործման առավել նպատակահարմար մակարդակը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում խոճկորների աճի և զարգացման հիմնական ցուցանիշներին՝ կենդանի զանգվածի փոփոխությանը, օրական միջին քաշաճին, աճի տեմպերին և կերի ծախսին մեկ միավոր քաշաճի հաշվով։ Քննարկվում են նաև կենդանիների ֆիզիոլոգիական վիճակի, ախորժակի և կերային ռացիոնի յուրացման հետ կապված առանձնահատկությունները։ Խոզերի բտման արդյունավետության գնահատման ընթացքում կարևոր նշանակություն են ստանում բտման տևողությունը, վերջնական կենդանի զանգվածը, քաշաճի ինտենսիվությունը, կերի փոխակերպման ցուցանիշները և ստացված արտադրանքի տնտեսական արդյունավետությունը։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ ամարանտի խոտալյուրի սննդային արժեքին, դրա պարունակած սպիտակուցների, վիտամինների, հանքային նյութերի և այլ կենսաբանորեն ակտիվ բաղադրիչների նշանակությանը կենդանիների կերակրման տեսանկյունից։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է նաև ավանդական կերային բաղադրիչների մասնակի փոխարինման հնարավորության գնահատումը տեղական բուսական կերային ռեսուրսով, ինչը կարող է նպաստել կերային բազայի ընդլայնմանը և անասնաբուծական արտադրության ինքնարժեքի նվազեցմանը։ Փորձարարական տվյալների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու ամարանտի խոտալյուրի կիրառման կենսաբանական և տնտեսական նպատակահարմարությունը և մշակելու դրա օգտագործման վերաբերյալ գործնական առաջարկություններ։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կարևոր լինել խոզաբուծության արտադրողականության բարձրացման, կենդանիների լիարժեք կերակրման կազմակերպման և կերային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման համար։ Նյութը կարող է օգտակար լինել անասնաբույժներին, անասնաբույծներին, կերակրման մասնագետներին, գյուղատնտեսներին, գիտաշխատողներին, խոզաբուծական տնտեսությունների մասնագետներին, դասախոսներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։