Готовые материалы

Աշխատությունը նվիրված է Վայոց Ձորի տարածաշրջանում տարածված հայերենի տեղական խոսվածքների լեզվական առանձնահատկությունների և դրանց աշխարհագրական բաշխման համակարգված ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում տարբեր բնակավայրերի խոսքային տվյալների համադրությունն է, որի միջոցով բացահայտվում են հնչյունական, ձևաբանական, բառապաշարային և քերականական հատկանիշների տարածքային տարբերությունները։ Լեզվաաշխարհագրական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն նկարագրելու առանձին խոսվածքները, այլև պարզելու որոշակի լեզվական երևույթների տարածման սահմանները, դրանց փոխադարձ կապերը և հարակից բարբառային միավորների հետ հարաբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հնչյունական համակարգին՝ ձայնավորների ու բաղաձայնների արտասանական տարբերակներին, պատմական հնչյունափոխություններին և բնակավայրից բնակավայր հանդիպող տեղային առանձնահատկություններին։ Ձևաբանական մակարդակում կարող են ուսումնասիրվել հոլովման և խոնարհման ձևերը, դերանունների, բայերի ու անվանական խոսքի մասերի տեղական տարբերակները, իսկ բառապաշարային քննությունը հնարավորություն է տալիս արձանագրելու տվյալ տարածաշրջանին բնորոշ բառերը, իմաստային տարբերությունները և հնաբանությունները։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է լեզվական երևույթների քարտեզագրումը, որի միջոցով հնարավոր է տեսանելի դարձնել առանձին հատկանիշների տարածական բաշխումը և սահմանել բարբառային տարբերակների միջև անցումային գոտիները։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև բնակչության պատմական տեղաշարժերի, հարևան տարածքների հետ հաղորդակցության և սոցիալ-մշակութային գործոնների ազդեցությանը տեղական խոսքի ձևավորման ու փոփոխության վրա։ Տարբեր սերունդների լեզվական տվյալների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու նաև խոսվածքների պահպանվածության աստիճանը և գրական հայերենի ազդեցությամբ տեղի ունեցող փոփոխությունները։ Նման ուսումնասիրությունները կարևոր նշանակություն ունեն հայերենի բարբառային բազմազանության փաստագրման համար, հատկապես այն պայմաններում, երբ հասարակական և ժողովրդագրական փոփոխությունները կարող են աստիճանաբար նվազեցնել տեղական լեզվական առանձնահատկությունների կիրառությունը։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտությունը համադրում է բարբառագիտության, լեզվաաշխարհագրության և պատմական լեզվաբանության մեթոդները՝ ներկայացնելով Վայոց Ձորի խոսվածքների տարածքային կառուցվածքն ու տեղը հայերենի բարբառային համակարգում։

Աշխատությունը նվիրված է աղիքային տեղային իմունային պաշտպանության և միկրոֆլորայի փոխազդեցության ուսումնասիրությանը մարսողական համակարգի տարբեր հիվանդությունների պայմաններում։ Հետազոտության կենտրոնում սեկրետոր իմունոգլոբուլինների հետ կապվող Fv պրոտեինի հնարավոր կենսաբանական նշանակությունն է, ինչպես նաև աղիքային միկրոֆլորայի կազմի ու ֆունկցիոնալ վիճակի փոփոխությունների կապը մարսողական օրգանների ախտաբանական գործընթացների հետ։ Աղիների լորձաթաղանթային իմունային համակարգը դիտարկվում է որպես արտաքին միջավայրի գործոնների, սննդային բաղադրիչների և միկրոօրգանիզմների հետ մշտապես փոխազդող պաշտպանական համակարգ, որտեղ սեկրետոր իմունոգլոբուլինները կարևոր դեր ունեն տեղային իմունային հավասարակշռության պահպանման գործում։ Քննության են առնվում Fv պրոտեինի և իմունոգլոբուլինների փոխազդեցության առանձնահատկությունները, դրանց հնարավոր կապը աղիքային պաշտպանական մեխանիզմների հետ և այդ ցուցանիշների փոփոխությունները տարբեր հիվանդությունների ժամանակ։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում է աղիքային միկրոֆլորայի նշանակությունը՝ ուշադրություն դարձնելով բնական մանրէային համայնքի հավասարակշռության և մարսողական համակարգի ֆունկցիոնալ վիճակի փոխկապակցվածությանը։ Հետազոտությունը կարող է համեմատել առողջ վիճակին և տարբեր հիվանդություններին բնորոշ իմունաբանական ու մանրէաբանական ցուցանիշները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել դրանց միջև հնարավոր օրինաչափություններ։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի տեղային իմունային գործոնների և միկրոֆլորայի համատեղ գնահատումը, քանի որ դրանց փոխազդեցությունը կարող է մասնակցել աղիքային պատնեշի կայունության, իմունային արձագանքի և մարսողական համակարգի բնական հավասարակշռության պահպանմանը։ Ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել նաև տարբեր ախտաբանական վիճակներում միկրոֆլորայի փոփոխությունների և լորձաթաղանթային իմունային համակարգի արձագանքի վերաբերյալ պատկերացումների խորացմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է իմունաբանության, մանրէաբանության, կենսաքիմիայի և գաստրոէնտերոլոգիայի մոտեցումները՝ մարսողական համակարգի հիվանդությունների ժամանակ աղիքային միկրոմիջավայրի և տեղային իմունային պաշտպանության փոխհարաբերությունները համալիր կերպով գնահատելու նպատակով։

Աշխատությունը նվիրված է մելեմի արտադրության պայմանների հիգիենիկ և թունաբանական գնահատմանը՝ ուշադրություն դարձնելով արտադրական միջավայրում առկա գործոնների և աշխատողների առողջության միջև հնարավոր փոխկապակցվածություններին։ Հետազոտության կենտրոնում աշխատանքային միջավայրի սանիտարահիգիենիկ բնութագրումն է, արտադրական գործընթացների ընթացքում առաջացող քիմիական ու ֆիզիկական գործոնների գնահատումը և դրանց հնարավոր կենսաբանական ազդեցությունների ուսումնասիրությունը։ Քննության են առնվում աշխատավայրի օդային միջավայրի վիճակը, արտադրական փոշու և քիմիական նյութերի հնարավոր առկայությունը, միկրոկլիմայական պայմանները, աղմուկը և աշխատանքի կազմակերպման հետ կապված այլ գործոններ։ Թունաբանական ուղղությամբ ուսումնասիրվում են արտադրության հետ կապված նյութերի ազդեցության ընդհանուր բնութագրերը և օրգանիզմի արձագանքի հնարավոր օրինաչափությունները՝ նպատակ ունենալով գնահատել մասնագիտական ազդեցության նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հիգիենիկ դիտարկումների և թունաբանական տվյալների համադրմանը, քանի որ այդ մոտեցումը հնարավորություն է տալիս արտադրական միջավայրի վտանգները գնահատել ոչ միայն առանձին գործոնների, այլև դրանց ընդհանուր ազդեցության տեսանկյունից։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել տարբեր աշխատանքային տեղամասերի պայմանների համեմատական գնահատում, աշխատողների մասնագիտական ազդեցության բնույթի ուսումնասիրություն և առողջության պահպանման համար կարևոր ռիսկային գործոնների բացահայտում։ Կարևորվում են աշխատանքի անվտանգության, արտադրական սանիտարիայի, օդափոխության, անհատական պաշտպանության և աշխատանքային միջավայրի պարբերական վերահսկողության ընդհանուր սկզբունքները։ Ստացված տվյալների վերլուծությունը կարող է հիմք ծառայել արտադրական պայմանների բարելավման, վնասակար ազդեցությունների նվազեցման և մասնագիտական առողջության պահպանման կանխարգելիչ միջոցառումների գիտական հիմնավորման համար։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է աշխատանքի հիգիենայի, արդյունաբերական թունաբանության և մասնագիտական առողջության պահպանման մոտեցումները՝ արտադրական միջավայրի անվտանգության համալիր գնահատման նպատակով։

Աշխատությունը նվիրված է հեղուկ բյուրեղներում և ներկանյութերով հարստացված հեղուկբյուրեղային համակարգերում լույսի բևեռացման վիճակի տարածական փոփոխությունների և դրանց հիմքում ընկած օպտիկական երևույթների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում լույսի և անիզոտրոպ միջավայրի փոխազդեցությունն է, որի ընթացքում ճառագայթման բևեռացման բնութագրերը կարող են փոփոխվել՝ կախված հեղուկ բյուրեղի մոլեկուլային կառուցվածքից, կողմնորոշման վիճակից, օպտիկական անիզոտրոպությունից և տարածման ուղղությունից։ Քննության են առնվում բևեռացման վիճակի էվոլյուցիան և դրա տարածական բաշխման օրինաչափությունները՝ նպատակ ունենալով պարզել, թե հեղուկբյուրեղային միջավայրի կառուցվածքային հատկություններն ինչպես են ազդում անցնող կամ փոխազդող լուսային ալիքի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ներկանյութային խառնուրդների ազդեցությանը, քանի որ լրացուցիչ օպտիկապես ակտիվ բաղադրիչների ներմուծումը կարող է փոփոխել համակարգի կլանման, բեկման, անիզոտրոպիայի և լուսային արձագանքի բնութագրերը։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել մաքուր և ներկանյութ պարունակող հեղուկ բյուրեղների օպտիկական հատկությունների համեմատական վերլուծություն՝ բացահայտելով խառնուրդի բաղադրության և միջավայրի կառուցվածքի ազդեցությունը բևեռացման տարածական դինամիկայի վրա։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում երևույթների տեսական նկարագրությունը և փորձարարական արդյունքների համադրումը, ինչը հնարավորություն է տալիս գնահատելու լույսի տարածման ընթացքում բևեռացման փոփոխությունները պայմանավորող հիմնական ֆիզիկական մեխանիզմները։ Ուսումնասիրվում են նաև արտաքին ազդեցությունների հետևանքով հեղուկ բյուրեղների մոլեկուլային կողմնորոշման հնարավոր փոփոխությունները և դրանց արտացոլումը համակարգի օպտիկական արձագանքում։ Նման համակարգերի ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի ֆոտոնիկայի և օպտոէլեկտրոնիկայի համար, քանի որ հեղուկ բյուրեղների կառավարելի օպտիկական հատկությունները հնարավորություն են տալիս մշակելու լույսի բևեռացումը, ինտենսիվությունը և տարածական բնութագրերը վերահսկող տարրեր։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտությունը համադրում է հեղուկ բյուրեղների ֆիզիկայի, բևեռացման օպտիկայի և ֆոտոնիկայի մոտեցումները՝ նպաստելով բարդ անիզոտրոպ միջավայրերում լույսի տարածման և նյութի հետ փոխազդեցության օրինաչափությունների ավելի խոր ըմբռնմանը։

Աշխատությունը նվիրված է գերմանացի բանաստեղծ և արձակագիր Հայնրիխ Հայնեի ստեղծագործական ժառանգության և հայ գրականության միջև ձևավորված առնչությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում գրողի ստեղծագործությունների հայերեն թարգմանությունների պատմությունը, դրանց տարածումը հայկական ընթերցողական միջավայրում, ինչպես նաև նրա պոեզիայի ու գեղարվեստական մտածողության ազդեցության հնարավոր դրսևորումներն են հայ հեղինակների ստեղծագործություններում։ Քննության են առնվում տարբեր ժամանակաշրջաններում կատարված թարգմանությունները՝ ուշադրություն դարձնելով բնագրի պատկերային համակարգի, քնարական հնչերանգի, ռիթմի, հեգնանքի և լեզվաոճական առանձնահատկությունների հայերեն փոխանցման խնդիրներին։ Կարևոր տեղ է հատկացվում հայ թարգմանիչների գործունեությանը, քանի որ նրանց աշխատանքի միջոցով գերմանական գրականության նշանավոր ներկայացուցչի ստեղծագործությունները ներառվել են հայկական մշակութային շրջանառության մեջ։ Հետազոտությունը կարող է բացահայտել, թե Հայնեին բնորոշ սիրային քնարերգությունը, բնության պատկերները, ռոմանտիկական զգացողությունների և հեգնական վերաբերմունքի համադրությունը, հասարակական թեմատիկան ու ազատության գաղափարը ինչպես են ընկալվել և մեկնաբանվել հայկական գրական միջավայրում։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել հայ բանաստեղծների ստեղծագործությունների և Հայնեի պոեզիայի միջև թեմատիկ, ոճական ու պատկերային ընդհանրություններին՝ տարբերակելով անմիջական գրական ազդեցությունը ընդհանուր գրական-գեղագիտական զուգահեռներից։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է նաև հայկական մամուլում, գրական քննադատության և գրականագիտական ուսումնասիրությունների մեջ գերմանացի հեղինակի ստեղծագործության ընդունելության պատմությունը։ Այդ նյութերի քննությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու, թե տարբեր ժամանակաշրջաններում ինչպես են փոխվել նրա գրական ժառանգության գնահատման սկզբունքները և որ ստեղծագործական հատկանիշներն են առավել մեծ հետաքրքրություն առաջացրել հայ ընթերցողների ու գրողների շրջանում։ Համեմատական ուսումնասիրությունը նպաստում է նաև գերմանա-հայկական գրական կապերի ընդհանուր զարգացման օրինաչափությունների բացահայտմանը՝ ցույց տալով թարգմանության կարևոր դերը ազգային գրականությունների միջև մշակութային հաղորդակցության ձևավորման գործում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատությունը համադրում է համեմատական գրականագիտության, թարգմանագիտության և գրական փոխազդեցությունների պատմության մոտեցումները՝ ներկայացնելով Հայնեի ստեղծագործական ժառանգության տեղն ու ընկալումը հայկական գրական-մշակութային միջավայրում։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանում ֆեմինիստական շարժման ձևավորման և զարգացման գործընթացների ուսումնասիրմանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով դրանց կրթական ու մանկավարժական նախադրյալներին։ Հետազոտության կենտրոնում կանանց իրավունքների, հավասար հնարավորությունների, կրթության հասանելիության և հասարակական մասնակցության վերաբերյալ գաղափարների ձևավորումն ու տարածումն է, ինչպես նաև կրթական միջավայրի դերը հասարակական պատկերացումների փոփոխության գործընթացում։ Քննության են առնվում ֆեմինիստական մտքի հիմնական գաղափարական ուղղությունները, դրանց պատմական զարգացումը և հայկական հասարակական ու մշակութային միջավայրում դրսևորման առանձնահատկությունները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում կրթության ազդեցությանը կանանց հասարակական դերերի վերաիմաստավորման, ինքնուրույնության և մասնագիտական մասնակցության հնարավորությունների ընդլայնման վրա։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ ընտանիքի, դպրոցի, բարձրագույն կրթության, հասարակական կազմակերպությունների, լրատվամիջոցների և մշակութային միջավայրի դերին՝ որպես արժեքների ու սոցիալական պատկերացումների ձևավորման գործոնների։ Մանկավարժական տեսանկյունից ուսումնասիրվում են այն պայմանները, որոնք կարող են նպաստել մարդու արժանապատվության, հավասարության, փոխադարձ հարգանքի և խտրականության բացառման սկզբունքների վերաբերյալ գիտելիքների ու վերաբերմունքների ձևավորմանը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում պատմականորեն ձևավորված սոցիալական դերերի, ավանդական պատկերացումների և նոր հասարակական մոտեցումների փոխազդեցությանը՝ փորձելով բացահայտել դրանց ազդեցությունը շարժման զարգացման բնույթի վրա։ Ուսումնասիրությունը կարող է ներառել նաև հայկական հասարակական մտքի, կանանց կրթության պատմության և հասարակական նախաձեռնությունների վերլուծություն՝ ցույց տալու համար, թե ինչպես են կրթական հնարավորությունների փոփոխությունները փոխկապակցվել կանանց հանրային մասնակցության ընդլայնման հետ։ Կարևորվում է նաև տարբեր ժամանակաշրջանների առանձնահատկությունների համեմատությունը, քանի որ հասարակական շարժումների նպատակները, կազմակերպման ձևերը և հանրային ընկալումները փոփոխվում են պատմական ու սոցիալ-մշակութային պայմանների ազդեցությամբ։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է մանկավարժության, սոցիոլոգիայի, պատմության և գենդերային ուսումնասիրությունների մոտեցումները՝ ֆեմինիստական շարժումը դիտարկելով որպես հասարակական և կրթական գործընթացների փոխազդեցությամբ զարգացող երևույթ։

Աշխատությունը նվիրված է առնետի գլխուղեղում և ենթաստամոքսային գեղձում նյարդակտիվ ամինաթթուների պարունակության և նյութափոխանակային փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությանը՝ բնական ֆիզիոլոգիական վիճակի և փորձարարական շաքարախտի պայմաններում։ Հետազոտության կենտրոնում նյարդային և ներզատական համակարգերի միջև կենսաքիմիական փոխկապակցվածությունն է, մասնավորապես՝ այն փոփոխությունները, որոնք շաքարախտի զարգացման ընթացքում կարող են առաջանալ կենսաբանական ակտիվություն ունեցող ամինաթթուների քանակական բաշխման մեջ։ Ուսումնասիրվող միացությունների շարքում առանձնահատուկ նշանակություն ունեն գամմա-ամինակարագաթթուն, գլուտամատը, գլուտամինը, ասպարտատը և դրանց նյութափոխանակության հետ կապված այլ ամինաթթուներ, որոնք մասնակցում են ինչպես գլխուղեղի նյարդաքիմիական գործընթացներին, այնպես էլ ենթաստամոքսային գեղձի ֆունկցիոնալ կարգավորմանը։ Աշխատանքի շրջանակում համեմատվում են առողջ և փորձարարական շաքարախտ ունեցող կենդանիների համապատասխան հյուսվածքներում այդ նյութերի պարունակության ցուցանիշները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել ածխաջրային նյութափոխանակության խանգարման պայմաններում առաջացող կենսաքիմիական տեղաշարժերը։ Կարևորվում է գլխուղեղի և ենթաստամոքսային գեղձի տվյալների զուգահեռ ուսումնասիրությունը, քանի որ այն հնարավորություն է տալիս գնահատելու տարբեր օրգաններում նյարդակտիվ ամինաթթուների նյութափոխանակության ընդհանուր և առանձնահատուկ օրինաչափությունները։ Հետազոտությունը նաև անդրադառնում է գլուտամինի և այլ ամինաթթուների հնարավոր դերին գամմա-ամինակարագաթթվի առաջացման գործընթացներում և այդ նյութափոխանակային ուղիների փոփոխություններին շաքարախտի պայմաններում։ Նման համեմատական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու այն մասին, թե ինչպես են նյութափոխանակային խանգարումները կապված նյարդաքիմիական համակարգերի և ենթաստամոքսային գեղձի կենսաքիմիական գործունեության փոփոխությունների հետ։ Արդյունքների վերլուծությունը կարևոր է փորձարարական դիաբետոլոգիայի, նեյրոքիմիայի և կենսաքիմիայի տեսանկյունից, քանի որ նպաստում է շաքարախտի ժամանակ տարբեր օրգաններում ամինաթթվային նյութափոխանակության փոփոխությունների մեխանիզմների վերաբերյալ գիտական պատկերացումների խորացմանը։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը միավորում է նեյրոքիմիական և էնդոկրին-կենսաքիմիական մոտեցումները՝ շեշտադրելով գլխուղեղի և ենթաստամոքսային գեղձի միջև նյութափոխանակային փոխառնչությունների նշանակությունը։

Աշխատությունը նվիրված է հատիկային հումքից սպիրտի արտադրության ընթացքում առաջացող կողմնակի նյութի արդյունավետ օգտահանման և դրա վերամշակման տեխնոլոգիական մոտեցումների մշակմանը։ Հետազոտության կենտրոնում արտադրական մնացորդի բաղադրության, ֆիզիկաքիմիական հատկությունների և հետագա օգտագործման հնարավորությունների գնահատումն է՝ այն դիտարկելով ոչ միայն որպես հեռացման ենթակա թափոն, այլև որպես երկրորդային հումքային ռեսուրս։ Քննության են առնվում վերամշակման տեխնոլոգիական գործընթացների ընտրության և կատարելագործման սկզբունքները, նյութի արժեքավոր բաղադրիչների առավել ամբողջական օգտագործման հնարավորությունները և ստացվող արտադրանքի որակական հատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում արտադրության նյութական հոսքերի արդյունավետ կառավարմանը, երկրորդային ռեսուրսների շրջանառության մեջ ներգրավմանը և հիմնական արտադրական գործընթացի հետ օգտահանման տեխնոլոգիայի փոխկապակցմանը։ Հետազոտությունը կարող է ներառել հումքի և վերամշակման արդյունքների բաղադրության համեմատական գնահատում, տեխնոլոգիական տարբերակների արդյունավետության ուսումնասիրություն և ստացվող երկրորդային արտադրանքի հնարավոր կիրառության ուղղությունների վերլուծություն։ Կարևորվում են նաև գործընթացի էներգատարությունը, ռեսուրսների օգտագործման արդյունավետությունը, արտադրական կորուստների նվազեցումը և վերամշակման տնտեսական նպատակահարմարությունը։ Բնապահպանական տեսանկյունից նման տեխնոլոգիայի զարգացումը հնարավորություն է տալիս նվազեցնելու օրգանական արտադրական մնացորդների կուտակման և հեռացման հետ կապված խնդիրները՝ միաժամանակ նպաստելով արտադրության ավելի փակ և ռեսուրսախնայող համակարգի ձևավորմանը։ Երկրորդային հումքի հատկություններից կախված՝ դրա վերամշակման արդյունքները կարող են գնահատվել տարբեր արդյունաբերական կամ գյուղատնտեսական կիրառությունների տեսանկյունից՝ առաջնահերթ համարելով համապատասխան որակի և անվտանգության պահանջների պահպանումը։ Տեխնոլոգիական լուծումների գնահատման ընթացքում կարևոր է նաև դրանց ինտեգրման հնարավորությունը գործող արտադրական համակարգերում՝ առանց հիմնական գործընթացի արդյունավետության նվազեցման։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է սննդարդյունաբերական տեխնոլոգիայի, երկրորդային հումքի վերամշակման, ռեսուրսախնայողության և բնապահպանական կառավարման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել հատիկային հումքի համալիր օգտագործման արդյունավետությունը և նվազեցնել արտադրության մնացորդային հոսքերը։

Աշխատությունը նվիրված է ջրային ռեսուրսների էներգետիկ օգտագործման տեսական և ինժեներական հիմնահարցերին՝ դարձելի հիդրոմեքենաների կիրառման պայմաններում։ Հետազոտության կենտրոնում այն հիդրավլիկական մեքենաներն են, որոնք տարբեր աշխատանքային ռեժիմներում կարող են իրականացնել ինչպես հիդրավլիկական էներգիայի փոխակերպում մեխանիկական և էլեկտրական էներգիայի, այնպես էլ հակառակ գործընթացը՝ էներգիա ծախսելով ջուրը բարձր մակարդակ տեղափոխելու համար։ Այս սկզբունքը հատկապես կարևոր է պոմպակուտակիչ հիդրոէներգետիկ համակարգերում, որտեղ ջրային ավազանների միջև հոսքի կառավարումը հնարավորություն է տալիս համատեղելու էլեկտրաէներգիայի արտադրությունն ու էներգիայի կուտակումը։ Քննության են առնվում ջրային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման պայմանները, հիդրոմեքենաների աշխատանքային բնութագրերը, տարբեր ռեժիմների միջև անցումների առանձնահատկությունները և հիդրավլիկական համակարգի հիմնական էներգետիկ ցուցանիշները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ջրի ճնշման, ծախսի, հզորության և օգտակար գործողության գործակցի փոխկապակցվածությանը, քանի որ դրանց ճիշտ գնահատումը որոշիչ նշանակություն ունի սարքավորումների աշխատանքի արդյունավետության համար։ Հետազոտությունը կարող է ներառել հիդրավլիկական և էներգետիկ գործընթացների մաթեմատիկական մոդելավորում, մեքենայի բնութագրերի վերլուծություն և տարբեր շահագործման պայմաններում աշխատանքի համեմատական գնահատում։ Ուշադրություն է դարձվում նաև ջրային համակարգի կարգավորման խնդիրներին, էներգահամակարգի փոփոխվող պահանջներին հիդրոմեքենաների աշխատանքի համապատասխանեցմանը և ջրային պաշարների ռացիոնալ բաշխմանը։ Դարձելի համակարգերի ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է աշխատանքի կայունության և հուսալիության գնահատումը, հատկապես այն պայմաններում, երբ սարքավորումները պարբերաբար փոխում են իրենց գործառնական ռեժիմը։ Ջրային ռեսուրսների կառավարման տեսանկյունից կարևորվում է նաև էներգետիկ նպատակներով ջրի բազմակի օգտագործման հնարավորությունը՝ համապատասխան տեխնիկական և բնապահպանական սահմանափակումների հաշվառմամբ։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է հիդրավլիկայի, հիդրոմեքենաշինության, ջրային ռեսուրսների կառավարման և էներգետիկայի սկզբունքները՝ նպաստելով դարձելի հիդրոմեքենաներով համալրված համակարգերի նախագծման, գնահատման և արդյունավետ շահագործման գիտատեխնիկական հիմքերի զարգացմանը։

Հրատարակությունը մասնագիտական մատենագիտական աշխատություն է, որը համակարգված ձևով ներկայացնում է շուրջ քառասուն տարվա ընթացքում հայերենով հրատարակված գրադարանագիտական և մատենագիտական գրականությունը։ Այն լույս է տեսել Երևանում 1962 թվականին և նախատեսված է եղել գրադարանագիտության ու մատենագիտության պատմությունն ուսումնասիրողների, գրադարանային ոլորտի մասնագետների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։ Աշխատության կառուցվածքը հնարավորություն է տալիս հետևելու Հայաստանում գրադարանային գործի վերաբերյալ մասնագիտական գրականության ձևավորմանն ու զարգացմանը, ինչպես նաև պատկերացում կազմելու տարբեր ժամանակաշրջաններում ոլորտի առաջնահերթ թեմաների մասին։ Առանձին բաժնում ներկայացվում են Ալեքսանդր Մյասնիկյանի անվան հանրապետական գրադարանի հրատարակությունները, որոնք կարևոր դեր են ունեցել գրադարանային աշխատանքի մեթոդական ապահովման, մատենագիտական գործունեության և մասնագիտական գիտելիքների տարածման գործում։ Մեկ այլ բաժնում ընդգրկվում են հանրապետության լուսավորության և մշակույթի ոլորտի պետական կառույցների, ինչպես նաև Հայաստանի պետական գրապալատի կողմից հրատարակված գրադարանագիտական նյութերը։ Մատենագիտական գրառումների ամբողջությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու գրադարանային ֆոնդերի կազմակերպման, ընթերցողների սպասարկման, գրականության դասակարգման, կատալոգավորման, տեղեկատու-մատենագիտական աշխատանքի, գրադարանային մեթոդիկայի և մասնագիտական պատրաստության վերաբերյալ հրատարակությունների զարգացումը։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև մասնագիտական տպագիր ժառանգության պահպանման և հետադարձ որոնման համար, քանի որ մեկտեղում է տարբեր տարիներին և տարբեր հաստատությունների կողմից հրատարակված նյութերի վերաբերյալ տեղեկությունները։ Այն կարող է ծառայել որպես աղբյուր Հայաստանում գրադարանային համակարգի պատմության ուսումնասիրության համար՝ ցույց տալով, թե ինչպես են ժամանակի ընթացքում ձևավորվել ոլորտի տեսական մոտեցումները, գործնական մեթոդները և մասնագիտական տերմինաբանությունը։ Մատենագիտական տվյալների համակարգված ներկայացումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու նաև գրադարանագիտական հրատարակչական գործունեության հիմնական ուղղություններն ու զարգացման փուլերը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատությունը հետադարձ մասնագիտական մատենագիտության կարևոր օրինակ է, որն ամփոփում է երկարատև ժամանակաշրջանի գրադարանագիտական գրականությունը և նպաստում ոլորտի պատմության ու մասնագիտական ժառանգության ուսումնասիրմանը։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում սոցիալական և իրավական պետության սահմանադրական մոդելի ձևավորման, զարգացման և գործնական իրականացման տեսական ու իրավական հիմնահարցերի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում սոցիալական պետության և իրավական պետության հասկացությունների բովանդակությունն է, դրանց փոխադարձ կապը, ինչպես նաև այդ սկզբունքների դերը սահմանադրական կարգի ընդհանուր համակարգում։ Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությունն ամրագրում է երկիրը որպես ինքնիշխան, ժողովրդավարական, սոցիալական և իրավական պետություն, ինչի հիման վրա ուսումնասիրվում են պետական իշխանության կազմակերպման, իրավունքի գերակայության, մարդու արժանապատվության, հիմնական իրավունքների ու ազատությունների պաշտպանության և սոցիալական քաղաքականության սահմանադրական հիմքերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում սահմանադրական սկզբունքների և դրանց գործնական իրականացման փոխհարաբերությանը՝ դիտարկելով, թե ինչպիսի իրավական և ինստիտուցիոնալ մեխանիզմներ են անհրաժեշտ սահմանադրորեն ամրագրված արժեքների արդյունավետ կենսագործման համար։ Քննության են առնվում իշխանության սահմանափակման և օրինականության սկզբունքները, դատական պաշտպանության նշանակությունը, պետական մարմինների իրավական պատասխանատվությունը և անձի իրավունքների երաշխավորման մեխանիզմները։ Սոցիալական պետության բաղադրիչի շրջանակում կարևորվում են սոցիալական ապահովության, աշխատանքի, առողջապահության, արժանապատիվ կենսապայմանների և հասարակության տարբեր խմբերի պաշտպանության սահմանադրաիրավական հիմքերը։ Գործող սահմանադրական կարգավորումները նախատեսում են սոցիալական ապահովության և առողջության պահպանման իրավունքներ, ինչպես նաև տնտեսական, սոցիալական և մշակութային ոլորտներում պետական քաղաքականության հիմնական նպատակներ։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև սահմանադրական բարեփոխումների ազդեցությանը պետական կառավարման համակարգի, իրավունքների պաշտպանության մեխանիզմների և սոցիալական պարտավորությունների իրավական ձևակերպման վրա՝ համադրելով տարբեր ժամանակաշրջանների սահմանադրական կարգավորումները։ Կարևոր ուղղություն է սոցիալական արդարության և իրավական որոշակիության սկզբունքների հարաբերակցության ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև պետության սոցիալական պարտավորությունների և անհատի ազատության միջև հավասարակշռության ապահովումը։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը սոցիալ-իրավական պետության կայացումը դիտարկում է որպես շարունակական սահմանադրական և ինստիտուցիոնալ գործընթաց՝ միավորելով սահմանադրական իրավունքի, մարդու իրավունքների պաշտպանության, սոցիալական քաղաքականության և պետական կառավարման հիմնահարցերը։

Հրատարակությունը մեթոդական բնույթի ուղեցույց է, որը նվիրված է գրադարանային կենտրոնացված համակարգի պայմաններում ոչ ստացիոնար սպասարկման կազմակերպման սկզբունքներին, ձևերին և գործնական մեթոդներին։ Այն նախատեսված է գրադարանային աշխատողների համար և ուղղված է հատկապես այն ընթերցողների սպասարկման բարելավմանը, որոնք բնակության վայրի, աշխատանքի, ուսման կամ այլ հանգամանքների պատճառով չեն կարող կանոնավոր օգտվել մշտական գրադարանային ստորաբաժանումներից։ Նյութերում կարող են ներկայացվել շարժական գրադարանների, գրքատար ծառայությունների, գրադարանային կետերի և սպասարկման այլ արտագնա ձևերի կազմակերպման վերաբերյալ մեթոդական հանձնարարականներ։ Ուշադրություն է դարձվում սպասարկվող բնակչության և կազմակերպությունների ընթերցողական պահանջների ուսումնասիրմանը, սպասարկման տարածքների ընտրությանը, գրականության նպատակային համալրմանն ու շրջանառությանը, ինչպես նաև կենտրոնական գրադարանի և ոչ ստացիոնար սպասարկման կետերի միջև աշխատանքային կապերի ձևավորմանը։ Կարևոր տեղ կարող են զբաղեցնել գրքային հավաքածուների ընտրության, ժամանակավոր տրամադրման, հաշվառման, փոխանակման և վերադարձի կազմակերպման հարցերը։ Մեթոդական ցուցումները կարող են անդրադառնալ նաև ընթերցողների ներգրավման միջոցներին, գրականության հանրայնացմանը, թեմատիկ ցուցադրությունների և տեղեկատվական միջոցառումների կազմակերպմանը՝ հաշվի առնելով սպասարկվող խմբերի հետաքրքրություններն ու կարիքները։ Կենտրոնացված համակարգի շրջանակում նման ծառայությունների կազմակերպումը դիտարկվում է որպես միասնական գրադարանային ցանցի բաղադրիչ, որտեղ կենտրոնական և մասնաճյուղային գրադարանների ռեսուրսները համատեղ օգտագործվում են ավելի լայն տարածքային ընդգրկում ապահովելու նպատակով։ Ուղեցույցը կարող է ներկայացնել նաև աշխատանքի պլանավորման, վիճակագրական հաշվառման, սպասարկման արդյունքների գնահատման և գրադարանային աշխատողների պարտականությունների բաշխման սկզբունքներ։ Պատմական տեսանկյունից հրատարակությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու տվյալ ժամանակաշրջանում բնակչության գրադարանային սպասարկման հասանելիության ընդլայնման մեթոդները և կենտրոնացված գրադարանային համակարգերի աշխատանքի կազմակերպական առանձնահատկությունները։ Ընդհանուր առմամբ այն գործնական օժանդակ միջոց է՝ ուղղված գրադարանային ծառայությունների տարածքային հասանելիության բարձրացմանը, ընթերցողների տարբեր խմբերի ընդգրկմանը և ոչ ստացիոնար սպասարկման համակարգված կազմակերպմանը։

Հրատարակությունը գրադարանային և մատենագիտական աշխատանքի համար նախատեսված գործնական տեղեկատու է, որի հիմնական նպատակն է գրականության համակարգման ընթացքում հեղինակային նշանների միասնական և հետևողական ձևավորումը։ Այն ներկայացնում է հատուկ կառուցվածքով դասավորված պայմանական թվային նշանակումներ, որոնք համապատասխանեցվում են հեղինակների ազգանունների, կազմակերպությունների անվանումների կամ առանց անհատական հեղինակի հրատարակությունների վերնագրերի սկզբնական տառերին ու տառակապակցություններին։ Երկանիշ և եռանիշ համակարգերի կիրառումը հնարավորություն է տալիս տարբեր ծավալի գրքային հավաքածուներում ապահովելու անհրաժեշտ մանրամասնության աստիճան և գրքերի առավել ճշգրիտ դասավորություն։ Երկանիշ տարբերակը սովորաբար հարմար է համեմատաբար փոքր հավաքածուների համար, մինչդեռ եռանիշ կառուցվածքը հնարավորություն է տալիս ավելի մանրամասն տարբերակելու նույն կամ մոտ սկզբնատառերով սկսվող հեղինակային տվյալները և կիրառելի է ավելի մեծ գրադարանային ֆոնդերում։ Նման աղյուսակների գործնական նշանակությունը հատկապես կարևոր է գրադարակային դասավորության ժամանակ, քանի որ դասակարգման ցուցիչի հետ համակցված հեղինակային նշանը ձևավորում է գրքի տեղը որոշող պայմանանիշի կարևոր բաղադրիչը։ Տեղեկատուն օգնում է գրադարանավարին արագ ընտրել անհրաժեշտ թվային նշանակումը և նույն սկզբունքով մշակել տարբեր փաստաթղթեր՝ նվազեցնելով անհամապատասխանությունների հավանականությունը։ Այն կարող է կիրառվել գրքերի, պարբերականների, ժողովածուների և գրադարանային հավաքածուի այլ նյութերի տեխնիկական մշակման ընթացքում։ Միասնական համակարգի օգտագործումը հեշտացնում է ոչ միայն նյութերի տեղադրումը, այլև դրանց հետագա որոնումը, վերադարձը համապատասխան տեղ և ֆոնդի ընդհանուր կազմակերպումը։ Հրատարակությունն ունի նաև ուսումնական նշանակություն՝ կիրառվելով գրադարանային գործի մասնագետների պատրաստման և վերապատրաստման ընթացքում՝ որպես փաստաթղթերի դասակարգման ու պայմանանիշավորման գործնական գործիք։ Ընդհանուր առմամբ այն գրադարանային տեխնոլոգիական գործընթացների ստանդարտացմանն ուղղված մասնագիտական օժանդակ միջոց է, որը նպաստում է գրքային ֆոնդերի տրամաբանական դասավորությանը, սպասարկման արդյունավետ կազմակերպմանը և փաստաթղթերի արագ հայտնաբերմանը։

Հրատարակությունը ուսումնամեթոդական բնույթի նյութերի ժողովածու է, որը նախատեսված է հանրային սպասարկում իրականացնող գրադարանների աշխատողների մասնագիտական պատրաստվածության բարձրացման և սեմինար պարապմունքների կազմակերպման համար։ Այն կարող է ընդգրկել գրադարանային աշխատանքի հիմնական ուղղություններին վերաբերող տեսական պարզաբանումներ, գործնական հանձնարարականներ, քննարկման թեմաներ, մեթոդական խորհուրդներ և մասնագիտական գրականության ցանկեր։ Նյութերի միջոցով ուշադրություն է դարձվում ընթերցողների սպասարկման կազմակերպմանը, գրքային հավաքածուների համալրմանն ու օգտագործմանը, գրականության դասակարգմանն ու մատենագիտական մշակմանը, տեղեկատու-մատենագիտական աշխատանքին և ընթերցանության կազմակերպման տարբեր ձևերին։ Կարևոր տեղ կարող են զբաղեցնել գրքային ցուցահանդեսների, թեմատիկ դիտումների, գրական երեկոների, ընթերցողական քննարկումների և այլ մշակութային-լուսավորական միջոցառումների նախապատրաստման վերաբերյալ մեթոդական առաջարկությունները։ Սեմինարային ձևաչափը հնարավորություն է տալիս նյութը կիրառել ոչ միայն ինքնուրույն ուսումնասիրության, այլև խմբային մասնագիտական քննարկումների, փորձի փոխանակման և գործնական խնդիրների վերլուծության ընթացքում։ Առանձին թեմաներ կարող են վերաբերել տարբեր տարիքային և մասնագիտական խմբերի ընթերցողների պահանջների ուսումնասիրմանը, գրադարանային սպասարկման որակի բարձրացմանը և գրադարանավարի մասնագիտական հմտությունների զարգացմանը։ Ժողովածուն կարող է ներառել նաև վերահսկողական հարցեր և գործնական առաջադրանքներ, որոնց օգնությամբ հնարավոր է ամրապնդել սեմինարների ընթացքում ձեռք բերված գիտելիքները։ Պատմական տեսանկյունից նման նյութերը կարևոր սկզբնաղբյուր են գրադարանային կրթության և մասնագիտական վերապատրաստման համակարգի ուսումնասիրության համար, քանի որ արտացոլում են տվյալ ժամանակաշրջանում գրադարանավարներին ներկայացվող մասնագիտական պահանջները, աշխատանքի կազմակերպման սկզբունքները և ընթերցողների հետ հաղորդակցության ընդունված ձևերը։ Դրանք նաև հնարավորություն են տալիս հետևելու գրադարանների հասարակական և մշակութային գործառույթների վերաբերյալ պատկերացումների զարգացմանը։ Ընդհանուր առմամբ հրատարակությունը համատեղում է ուսումնական ձեռնարկի և մեթոդական ուղեցույցի գործառույթները՝ նպաստելով գրադարանային աշխատանքի համակարգված կազմակերպմանը, մասնագիտական գիտելիքների կատարելագործմանը և աշխատողների փորձի փոխանակմանը։