Готовые материалы

Աշխատությունը նվիրված է տարբեր տարիքային խմբերի փորձարարական կենդանիների սրտի ներպատային նյարդային համակարգում և միկրոշրջանառության համակարգում սթրեսային ազդեցության պայմաններում առաջացող կառուցվածքային ու գործառական փոփոխությունների համեմատական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում օրգանիզմի տարիքային առանձնահատկությունների և սթրեսային գործոնի նկատմամբ սրտանոթային ու նյարդային կարգավորման համակարգերի արձագանքի փոխկապակցվածությունն է։ Քննվում են սրտի տեղային նյարդային ապարատի կառուցվածքային կազմակերպման առանձնահատկությունները, նյարդային տարրերի վիճակի հնարավոր փոփոխությունները և դրանց կապը հյուսվածքային արյան շրջանառության հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հեմոմիկրոշրջանառության օղակներին՝ դիտարկելով միկրոանոթային ցանցի վիճակը և հյուսվածքների արյունամատակարարման ընդհանուր փոփոխությունները սթրեսային ազդեցության պայմաններում։ Երիտասարդ և ծեր կենդանիների տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս գնահատելու տարիքային գործոնի նշանակությունը հարմարվողական արձագանքների ձևավորման և սրտի կարգավորիչ համակարգերի փոփոխությունների բնույթի մեջ։ Հետազոտության շրջանակում սթրեսը դիտարկվում է որպես օրգանիզմի կարգավորիչ մեխանիզմների վրա ազդող գործոն, որի նկատմամբ արձագանքը կարող է տարբեր լինել՝ կախված տարիքից և օրգանների ֆունկցիոնալ պահուստներից։ Կարևորվում է ներսրտային նյարդային կառուցվածքների և միկրոշրջանառության փոփոխությունների համակցված գնահատումը, քանի որ սրտի նյարդային կարգավորումն ու տեղային արյունամատակարարումը կազմում են փոխկապակցված ֆունկցիոնալ համակարգեր։ Ձևաբանական և ֆիզիոլոգիական տվյալների համեմատական վերլուծությունը կարող է նպաստել սթրեսային պայմաններում սրտի հարմարվողական մեխանիզմների և տարիքային փոփոխությունների վերաբերյալ պատկերացումների խորացմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է տարիքային ֆիզիոլոգիայի, նյարդահյուսվածաբանության, սրտաբանության և միկրոշրջանառության ուսումնասիրության մոտեցումները՝ բացահայտելու սթրեսային ազդեցության նկատմամբ երիտասարդ և ծեր օրգանիզմների սրտային կարգավորիչ համակարգերի արձագանքի առանձնահատկությունները։

Աշխատությունը նվիրված է հանրային առողջության և հոգեբանական բարեկեցության շրջանակում ինքնասպանության ռիսկի հետ կապված գործոնների ուսումնասիրմանը և Հայաստանի Հանրապետությունում կանխարգելման համակարգային մոտեցումների վերլուծությանը։ Հետազոտության կենտրոնում սոցիալական, հոգեբանական, ընտանեկան, տնտեսական և միջավայրային այն պայմաններն են, որոնք գիտական գրականության մեջ դիտարկվում են որպես ռիսկի կամ պաշտպանիչ գործոններ։ Դրանք քննվում են ոչ թե մեկուսացված, այլ փոխկապակցված համակարգի շրջանակում՝ հաշվի առնելով, որ մարդու բարեկեցության վրա սովորաբար միաժամանակ ազդում են տարբեր անհատական և հասարակական հանգամանքներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ռիսկի վաղ ճանաչման, ժամանակին մասնագիտական աջակցության, հոգեբանական և սոցիալական ծառայությունների հասանելիության, ընտանիքի ու համայնքի ներգրավվածության և տարբեր հաստատությունների միջև համագործակցության նշանակությանը։ Կանխարգելումը ներկայացվում է բազմամակարդակ գործընթացի տեսանկյունից, որը կարող է ներառել ամբողջ բնակչության համար նախատեսված իրազեկման և բարեկեցության խթանման ծրագրեր, առավել խոցելի խմբերին ուղղված աջակցություն և անհատական կարիքներին համապատասխան մասնագիտական միջամտությունների համակարգ։ Կարևորվում են նաև հոգեկան առողջության վերաբերյալ խարանի նվազեցումը, օգնություն խնդրելու մշակույթի զարգացումը, մասնագետների պատրաստվածությունը և աջակցող ծառայությունների շարունակականությունը։ Հայաստանի համատեքստում ուսումնասիրվում են կանխարգելման կազմակերպական և ինստիտուցիոնալ հնարավորությունները՝ ուշադրություն դարձնելով առողջապահական, կրթական և սոցիալական ոլորտների համագործակցությանը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նաև տվյալների հավաքագրման և համաճարակաբանական դիտարկման նշանակությունը, քանի որ հավաստի տեղեկատվությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ռիսկի առավել կարևոր օրինաչափությունները և համապատասխանաբար մշակելու կանխարգելիչ քաղաքականություն։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը խնդիրը դիտարկում է հանրային առողջության, հոգեբանության և սոցիալական պաշտպանության փոխկապակցված տեսանկյուններից՝ շեշտադրելով վաղ աջակցության, պաշտպանիչ գործոնների ամրապնդման և հասանելի մասնագիտական ծառայությունների զարգացման կարևորությունը։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում բնապահպանական միջոցառումների ֆինանսավորման տնտեսական և կազմակերպական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ շրջակա միջավայրի պահպանության համար անհրաժեշտ ֆինանսական ռեսուրսների ձևավորման, բաշխման և արդյունավետ օգտագործման տեսանկյունից։ Հետազոտության շրջանակում բնապահպանության ֆինանսավորումը դիտարկվում է որպես տնտեսական քաղաքականության կարևոր ուղղություն, որը կապված է բնական ռեսուրսների պահպանության, աղտոտման կանխարգելման, բնապահպանական վնասների նվազեցման և էկոլոգիական ծրագրերի իրականացման հետ։ Քննության են առնվում պետական բյուջետային միջոցների, բնապահպանական վճարների, տնտեսական կարգավորման գործիքների, մասնավոր ներդրումների և ֆինանսավորման այլ աղբյուրների դերն ու փոխհարաբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ֆինանսական ռեսուրսների ձևավորման մեխանիզմներին և դրանց նպատակային օգտագործման արդյունավետությանը՝ դիտարկելով, թե որքանով կարող են գործող տնտեսական գործիքները նպաստել բնապահպանական խնդիրների լուծմանը։ Ուսումնասիրվում են շրջակա միջավայրի պահպանության ոլորտում պետական և մասնավոր հատվածների մասնակցության հնարավորությունները, ֆինանսական պատասխանատվության սկզբունքները և բնապահպանական ծախսերի ու տնտեսական արդյունքների գնահատման մոտեցումները։ Կարևորվում են նաև աղտոտման և բնական ռեսուրսների օգտագործման հետ կապված վճարների տնտեսական նշանակությունը, բնապահպանական ծրագրերի ֆինանսական պլանավորումը և միջոցների բաշխման առաջնահերթությունների սահմանումը։ Հետազոտության մեջ կարող են դիտարկվել միջազգային ֆինանսական կառույցների և բնապահպանական ծրագրերի շրջանակում ներգրավվող միջոցների նշանակությունը՝ որպես ներքին ֆինանսավորման աղբյուրները լրացնող հնարավորություն։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում բնապահպանական ներդրումների արդյունավետության գնահատմանը, քանի որ այդ ծրագրերի արդյունքները հաճախ ունեն ոչ միայն ուղղակի տնտեսական, այլև երկարաժամկետ սոցիալական և էկոլոգիական նշանակություն։ Ֆինանսավորման համակարգի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ռեսուրսների սահմանափակության, կառավարման արդյունավետության, ֆինանսական խթանների և բնապահպանական առաջնահերթությունների համաձայնեցման հետ կապված խնդիրները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է բնապահպանական տնտեսագիտության, հանրային ֆինանսների և բնական ռեսուրսների կառավարման մոտեցումները՝ Հայաստանի պայմաններում շրջակա միջավայրի պահպանության ֆինանսական համակարգի զարգացման և դրա արդյունավետության բարձրացման հնարավոր ուղղությունները համակարգելու նպատակով։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության առևտրի ոլորտում ձեռնարկատիրական գործունեության ձևավորման, զարգացման և արդյունավետության բարձրացման տնտեսական ու կազմակերպական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում ձեռնարկատիրությունը դիտարկվում է որպես շուկայական տնտեսության կարևոր բաղադրիչ, որը նպաստում է տնտեսական նախաձեռնության ընդլայնմանը, ապրանքաշրջանառության կազմակերպմանը, զբաղվածության հնարավորությունների ստեղծմանը և մրցակցային հարաբերությունների զարգացմանը։ Քննության են առնվում առևտրային ձեռնարկությունների գործունեության տնտեսական պայմանները, փոքր և միջին բիզնեսի առանձնահատկությունները, շուկա մուտք գործելու հնարավորությունները, ֆինանսական ռեսուրսների հասանելիությունը, հարկային և վարչարարական միջավայրը, ինչպես նաև ձեռնարկատիրական գործունեության կազմակերպման վրա ազդող այլ գործոններ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում մանրածախ և մեծածախ առևտրում ձեռնարկությունների կառուցվածքային փոփոխություններին, ապրանքաշրջանառության կազմակերպմանը, մատակարարման և իրացման համակարգերին ու սպառողական պահանջարկի ազդեցությանը։ Վերլուծվում են մրցակցության պայմաններում առևտրային կազմակերպությունների վարքագիծը, ծախսերի կառավարման, ծառայությունների որակի բարձրացման և շուկայական դիրքերի պահպանման հետ կապված խնդիրները։ Կարևորվում է փոքր ու միջին ձեռնարկությունների դերը առևտրային ցանցի զարգացման և շուկայի մասնակիցների բազմազանության ապահովման տեսանկյունից։ Ուսումնասիրության մեջ կարող են դիտարկվել նաև ֆինանսավորման, վարկավորման, ներդրումների ներգրավման և ձեռնարկատիրական ռիսկերի կառավարման խնդիրները՝ որպես բիզնեսի կայուն զարգացման կարևոր պայմաններ։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում առևտրային գործունեության կազմակերպական նոր ձևերին, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների կիրառմանը, էլեկտրոնային առևտրի զարգացման հնարավորություններին և շուկայավարման գործիքների նշանակությանը։ Պետական տնտեսական քաղաքականությունը դիտարկվում է ձեռնարկատիրության համար կանխատեսելի և հավասար պայմանների ձևավորման, մրցակցային միջավայրի զարգացման և վարչարարական խոչընդոտների նվազեցման համատեքստում։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է ձեռնարկատիրության տեսության, առևտրի տնտեսագիտության և շուկայական հարաբերությունների վերլուծության մոտեցումները՝ համակարգելով Հայաստանի առևտրային ոլորտում ձեռնարկատիրական գործունեության զարգացման հիմնական խնդիրներն ու դրանց լուծման տնտեսական և կազմակերպական ուղղությունները։

Աշխատությունը նվիրված է հույզերի արտահայտման խոսքային և ոչ խոսքային միջոցների լեզվաճանաչողական ուսումնասիրությանը՝ անգլերեն լեզվական նյութի հիման վրա։ Հետազոտության կենտրոնում լեզվի, մտածողության, հուզական փորձառության և հաղորդակցական վարքի փոխկապակցվածությունն է՝ նպատակ ունենալով բացահայտել, թե ինչպես են տարբեր հուզական վիճակներ հասկացութայնացվում, լեզվականորեն անվանվում և հաղորդակցման ընթացքում արտահայտվում տարբեր նշանային միջոցներով։ Քննության են առնվում հույզերի բառային անվանումները, դարձվածային միավորները, փոխաբերական կառույցները, գնահատողական բառապաշարը, շարահյուսական առանձնահատկությունները և խոսքային այն ռազմավարությունները, որոնց միջոցով հաղորդակիցը կարող է արտահայտել կամ մեկնաբանել հուզական վերաբերմունքը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ոչ խոսքային դրսևորումներին՝ դիմախաղին, ժեստերին, հայացքին, մարմնի դիրքին, շարժումներին և ձայնի հարալեզվական բնութագրերին, որոնք հաղորդակցության ընթացքում կարող են լրացնել, ուժեղացնել, փոփոխել կամ որոշ դեպքերում հակադրվել խոսքային արտահայտությանը։ Լեզվաճանաչողական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս հույզերը դիտարկել ոչ միայն որպես հոգեբանական վիճակներ, այլև որպես մարդու փորձի ճանաչողական մշակման արդյունքում ձևավորվող հասկացութային կառուցվածքներ։ Ուսումնասիրվում է հուզական հասկացույթների կազմակերպումը, դրանց փոխաբերական ներկայացումը և լեզվական միավորների միջոցով աշխարհի հուզական պատկերի կառուցման առանձնահատկությունները։ Կարևորվում է նաև համատեքստի դերը, քանի որ նույն լեզվական կամ ոչ խոսքային նշանը տարբեր հաղորդակցական իրավիճակներում կարող է ունենալ տարբեր հուզական նշանակություն։ Անգլերեն նյութի վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տվյալ լեզվամշակութային միջավայրում հույզերի արտահայտման ընդունված ձևերը և դրանց լեզվական կառուցվածքը։ Խոսքային ու ոչ խոսքային միջոցների համակցված քննությունը նպաստում է հաղորդակցական իմաստի ավելի ամբողջական մեկնաբանմանը՝ ցույց տալով, որ հուզական տեղեկատվությունը հաճախ ձևավորվում է միաժամանակ մի քանի հաղորդակցական ալիքների փոխազդեցությամբ։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է ճանաչողական լեզվաբանության, հույզերի լեզվաբանության, գործաբանության և ոչ խոսքային հաղորդակցության մոտեցումները՝ բացահայտելու մարդու հուզական փորձի լեզվական ու հաղորդակցական ներկայացման մեխանիզմները։

Աշխատությունը նվիրված է քաղաքացիական հասարակության ձևավորման և զարգացման տեսական ու իրավական հիմքերի ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության հասարակական և պետական ինստիտուտների փոխհարաբերությունների համատեքստում։ Հետազոտության շրջանակում քննվում են քաղաքացիական հասարակության հասկացության բովանդակությունը, դրա վերաբերյալ իրավագիտական և հասարակագիտական հիմնական մոտեցումները, ինչպես նաև պետության, անհատի և հասարակական միավորումների միջև հարաբերությունների կազմակերպման սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում իրավական պետության և քաղաքացիական հասարակության փոխկապակցվածությանը, մարդու իրավունքների ու ազատությունների իրավական երաշխիքներին, հասարակական մասնակցության ձևերին և պետական իշխանության նկատմամբ հանրային վերահսկողության ինստիտուցիոնալ հնարավորություններին։ Դիտարկվում է հասարակական կազմակերպությունների, մասնագիտական և այլ կամավոր միավորումների, զանգվածային լրատվության միջոցների, տեղական ինքնակառավարման մարմինների ու քաղաքացիական նախաձեռնությունների տեղը հասարակական հարաբերությունների համակարգում։ Քննության են առնվում միավորումների ազատության, խոսքի և տեղեկատվության ազատության, հանրային որոշումների ընդունմանը մասնակցության և իրավական պաշտպանության մեխանիզմների նշանակությունը քաղաքացիական հասարակության ինստիտուտների գործունեության համար։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է սահմանադրական և օրենսդրական կարգավորումների վերլուծությունը՝ բացահայտելու դրանց դերը քաղաքացիական նախաձեռնությունների իրականացման, հասարակական կազմակերպությունների գործունեության և պետություն-հասարակություն հարաբերությունների իրավական կազմակերպման գործում։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում են այն ինստիտուցիոնալ և իրավական խնդիրները, որոնք կարող են սահմանափակել հասարակական մասնակցության արդյունավետությունը կամ դժվարացնել քաղաքացիական կառույցների կայացումը։ Կարևորվում են իրավական մշակույթի, իրավագիտակցության և քաղաքացիների հասարակական ակտիվության փոխադարձ կապերը, քանի որ միայն իրավական նորմերի առկայությունը ինքնին չի ապահովում քաղաքացիական հասարակության լիարժեք գործունեությունը։ Տեսական մոտեցումների և Հայաստանի իրավական միջավայրի համադրումը հնարավորություն է տալիս համակարգելու քաղաքացիական հասարակության զարգացման հիմնական նախադրյալները և գնահատելու դրա ինստիտուտների գործունեության իրավական պայմանները։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը նպաստում է քաղաքացիական հասարակության և պետության հարաբերությունների իրավական բնույթի առավել ամբողջական ընկալմանը՝ այն դիտարկելով սահմանադրական կարգի, մարդու իրավունքների պաշտպանության և հանրային մասնակցության տեսանկյուններից։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի՝ բազմակողմ առևտրային համակարգին ինտեգրման տնտեսական ազդեցությունների ուսումնասիրությանը՝ արտաքին առևտրի, ներքին արտադրության, մրցակցության, ներդրումային միջավայրի և տնտեսության առանձին ճյուղերի զարգացման տեսանկյունից։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են միջազգային առևտրի ազատականացման տեսական հիմքերը և այն տնտեսական մեխանիզմները, որոնց միջոցով մաքսային ու ոչ մաքսային սահմանափակումների փոփոխությունը կարող է անդրադառնալ ապրանքների և ծառայությունների շրջանառության, արտադրողների մրցունակության և սպառողական շուկայի վրա։ Քննության են առնվում անդամակցությունից բխող պարտավորությունների և առևտրային կանոնների ազդեցությունները ներմուծման ու արտահանման կառուցվածքի, արտաքին շուկաների հասանելիության և տեղական ձեռնարկությունների գործունեության պայմանների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում արդյունաբերության և գյուղատնտեսության այն ոլորտներին, որոնք միջազգային մրցակցության ուժեղացման պայմաններում կարող են բախվել արտադրողականության, տեխնոլոգիական արդիականացման, արտադրանքի որակի և ծախսերի կառավարման նոր պահանջների։ Միաժամանակ դիտարկվում են արտահանող կազմակերպությունների համար միջազգային շուկաներում ավելի կանխատեսելի առևտրային պայմանների և ընդհանուր կանոնների նշանակությունը։ Վերլուծության կարևոր ուղղություն է ներմուծման ազատականացման ազդեցությունը ներքին գների, ապրանքային առաջարկի, սպառողների ընտրության և տեղական արտադրողների մրցակցային դիրքերի վրա։ Ուսումնասիրվում է նաև արտաքին առևտրային քաղաքականության և ներդրումային միջավայրի փոխկապակցվածությունը՝ հաշվի առնելով տնտեսական կանոնների կանխատեսելիության և միջազգային տնտեսական հարաբերությունների ինստիտուցիոնալ կարգավորման նշանակությունը։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ ծառայությունների առևտրին, մտավոր սեփականության հետ կապված տնտեսական հարցերին և ձեռնարկությունների՝ միջազգային չափանիշներին հարմարվելու անհրաժեշտությանը։ Տնտեսական հետևանքները գնահատելիս կարևորվում է դրական և բացասական ազդեցությունների տարբերակված դիտարկումը, քանի որ դրանց բնույթը կարող է էապես տարբերվել ըստ տնտեսության ճյուղերի, ձեռնարկությունների չափերի և արտաքին մրցակցության նկատմամբ զգայունության։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու Հայաստանի մասնակցությունը համաշխարհային առևտրային համակարգին որպես տնտեսական ինտեգրման բազմակողմ գործընթաց և բացահայտելու դրա կապը արտաքին առևտրի կառուցվածքային փոփոխությունների, ազգային տնտեսության մրցունակության և երկարաժամկետ տնտեսական զարգացման հետ։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի գյուղատնտեսության ոլորտում կոոպերացիայի տնտեսական նշանակության, կազմակերպական նախադրյալների և զարգացման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը՝ Կոտայքի մարզի գյուղատնտեսական տնտեսությունների օրինակով։ Հետազոտության շրջանակում կոոպերատիվ կազմակերպումը դիտարկվում է որպես փոքր և միջին գյուղացիական տնտեսությունների ռեսուրսների համատեղ օգտագործման, արտադրական ծախսերի նվազեցման, շուկայական հնարավորությունների ընդլայնման և տնտեսական գործունեության արդյունավետության բարձրացման հնարավոր մեխանիզմ։ Քննության են առնվում գյուղատնտեսական արտադրողների գործունեության հիմնական խնդիրները՝ հողային և արտադրական ռեսուրսների մասնատվածությունը, տեխնիկական միջոցների սահմանափակ հասանելիությունը, իրացման դժվարությունները, ֆինանսական հնարավորությունները, արտադրանքի պահպանման ու վերամշակման ենթակառուցվածքների վիճակը և շուկաների հետ կապերի կազմակերպումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն տնտեսական և կազմակերպական պայմաններին, որոնց առկայության դեպքում տնտեսությունների համագործակցությունը կարող է նպաստել արտադրության արդյունավետության բարձրացմանը։ Կոտայքի մարզի օրինակով ուսումնասիրվում են գյուղատնտեսության մասնագիտացման, տնտեսությունների կառուցվածքի, արտադրական ներուժի և տարածքային առանձնահատկությունների հետ կապված գործոնները՝ գնահատելու տարբեր ձևերի կոոպերացիայի կիրառելիությունը։ Դիտարկվում են արտադրական, մատակարարման, սպասարկման, իրացման և այլ ուղղություններով համագործակցության հնարավորությունները, ինչպես նաև գյուղատնտեսական տեխնիկայի, պահեստային տնտեսությունների, տրանսպորտային և այլ ենթակառուցվածքների համատեղ օգտագործման տնտեսական նշանակությունը։ Կարևորվում են կոոպերատիվների կառավարման, անդամների մասնակցության, պատասխանատվության և տնտեսական շահերի համաձայնեցման սկզբունքները։ Հետազոտության մեջ կարող են վերլուծվել նաև պետական աջակցության, խորհրդատվական ծառայությունների, ֆինանսավորման և մասնագիտական գիտելիքների հասանելիության դերը կոոպերատիվ համակարգի զարգացման համար։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում գյուղատնտեսական արտադրանքի շուկայավարման և արժեքային շղթաներում արտադրողների դիրքի ամրապնդման հնարավորություններին։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է ագրարային տնտեսագիտության, կոոպերացիայի և տարածքային զարգացման մոտեցումները՝ բացահայտելու գյուղատնտեսական տնտեսությունների համագործակցության տնտեսական նպատակահարմարությունը և համակարգելու Հայաստանում, մասնավորապես Կոտայքի մարզում, կոոպերատիվ շարժման զարգացման հիմնական ուղղությունները։

Աշխատությունը նվիրված է հայ հոգևոր և հասարակական կյանքի նշանավոր գործչի մանկավարժական գործունեության, կրթական հայացքների և դաստիարակության վերաբերյալ գաղափարների ուսումնասիրությանը։ Ուշադրության կենտրոնում նրա գործունեության այն կողմերն են, որոնք առնչվում են կրթությանը, ազգային դաստիարակությանը, երիտասարդ սերնդի բարոյական ձևավորմանը և հայ մշակութային ինքնության պահպանմանը։ Քննվում է այն միջավայրը, որտեղ ձևավորվել են նրա մանկավարժական պատկերացումները, ինչպես նաև կրթության և ուսուցչական աշխատանքի նկատմամբ վերաբերմունքը։ Մանկավարժական գործունեությունը ներկայացվում է ոչ միայն որպես գիտելիքների փոխանցման գործընթաց, այլև որպես անհատի մտավոր, բարոյական և մշակութային զարգացման միջոց։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ազգային կրթության գաղափարին, մայրենի լեզվի, պատմական հիշողության, գրականության և մշակութային ժառանգության դերին երիտասարդ սերնդի աշխարհայացքի ձևավորման գործում։ Ուսումնասիրվում են ուսուցչի հասարակական առաքելության, սովորողի նկատմամբ պատասխանատու վերաբերմունքի, կրթության մարդասիրական բնույթի և գիտելիքի ու բարոյական արժեքների փոխկապակցվածության վերաբերյալ մոտեցումները։ Կարևորվում է նաև ընտանիքի, դպրոցի և հասարակական միջավայրի համագործակցությունը՝ որպես անձի դաստիարակության միասնական գործընթացի բաղադրիչ։ Հետազոտության մեջ կարող են քննության առնվել հրապարակային ելույթները, գրավոր ժառանգությունը, կրթական նախաձեռնությունները և գործունեության տարբեր փուլերը՝ դրանցում մանկավարժական գաղափարների դրսևորումները բացահայտելու նպատակով։ Հոգևոր առաջնորդի հետագա գործունեության համատեքստում կրթությունը դիտարկվում է նաև որպես ազգային ինքնության, լեզվի և մշակույթի շարունակականությունն ապահովող կարևոր միջոց։ Առանձին նշանակություն ունի երիտասարդության հետ աշխատանքի ուսումնասիրությունը, որտեղ գիտելիքի ձեռքբերումը զուգորդվում է պատասխանատվության, մարդասիրության, հայրենասիրության և հասարակական ծառայության արժեքների ձևավորման հետ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը հնարավորություն է տալիս մանկավարժական տեսանկյունից գնահատելու նրա բազմակողմ գործունեությունը և բացահայտելու կրթական գաղափարների տեղը հայ մանկավարժական մտքի պատմության մեջ՝ միաժամանակ ներկայացնելով կրթության, ազգային մշակույթի և բարոյական դաստիարակության փոխադարձ կապերի վերաբերյալ ձևավորված մոտեցումները։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության ագրարային ոլորտում աշխատանքի արտադրողականության բարձրացման և գյուղական տարածքների համաչափ զարգացման փոխկապակցված հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում ագրարային արտադրողականությունը դիտարկվում է որպես գյուղատնտեսական արտադրության արդյունավետությունը, գյուղական բնակչության եկամուտների ձևավորումը և տարածքային սոցիալ-տնտեսական զարգացումը պայմանավորող կարևոր գործոն։ Քննության են առնվում գյուղատնտեսությունում աշխատանքային ռեսուրսների օգտագործման առանձնահատկությունները, արտադրության տեխնիկական և տեխնոլոգիական ապահովվածությունը, տնտեսությունների չափերն ու կազմակերպական կառուցվածքը, մասնագիտական կարողությունների զարգացումը և արտադրական ռեսուրսների հասանելիությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում գյուղական տարածքների զարգացման անհամաչափություններին՝ դիտարկելով բնակավայրերի տնտեսական ներուժի, ենթակառուցվածքների, զբաղվածության հնարավորությունների, շուկաների հասանելիության և ներդրումային ակտիվության տարբերությունները։ Վերլուծվում է, թե արտադրողականության ցածր մակարդակը և տնտեսական գործունեության սահմանափակ բազմազանությունը ինչպես կարող են փոխկապակցվել գյուղական բնակավայրերի զարգացման հնարավորությունների հետ։ Միաժամանակ դիտարկվում են գյուղատնտեսության տեխնոլոգիական արդիականացման, արտադրական գործընթացների կազմակերպման բարելավման, կրթության և մասնագիտական պատրաստվածության զարգացման, գյուղատնտեսական կոոպերացիայի ու արտադրողների միջև տնտեսական համագործակցության ընդլայնման հնարավորությունները։ Կարևորվում է նաև գյուղատնտեսական արտադրության և վերամշակման միջև կապերի զարգացումը, ավելացված արժեքի ձևավորման հնարավորությունների ընդլայնումը և գյուղական տնտեսության ոչ գյուղատնտեսական գործունեության բազմազանեցումը։ Տարածքային զարգացման տեսանկյունից ուշադրություն է դարձվում ճանապարհային, ոռոգման, տեղեկատվական և սոցիալական ենթակառուցվածքների նշանակությանը, ինչպես նաև գյուղական բնակավայրերում տնտեսական նախաձեռնությունների համար անհրաժեշտ պայմանների ձևավորմանը։ Հետազոտության մեջ պետական քաղաքականության գործիքները կարող են դիտարկվել արտադրողականության և տարածքային զարգացման փոխադարձ կապի շրջանակում՝ գնահատելով աջակցության ծրագրերի, ներդրումային մեխանիզմների և տարածաշրջանային զարգացման միջոցառումների դերը։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է ագրարային տնտեսագիտության, աշխատանքի տնտեսագիտության և տարածքային զարգացման մոտեցումները՝ բացահայտելու գյուղատնտեսական արտադրության արդյունավետության բարձրացման և գյուղական համայնքների սոցիալ-տնտեսական հնարավորությունների ընդլայնման փոխկապակցված ուղղությունները։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի տարածքում օդի ջերմաստիճանի և մթնոլորտային տեղումների տարածական ու ժամանակային փոփոխությունների ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել դրանց բաշխման հիմնական օրինաչափությունները, տարածաշրջանային տարբերությունները և երկարաժամկետ փոփոխությունների բնույթը։ Հետազոտության հիմքում կարող են դրվել տարբեր բարձրություններում և ֆիզիկաաշխարհագրական պայմաններում տեղակայված օդերևութաբանական կայանների բազմամյա դիտարկումների տվյալները, որոնց վիճակագրական ու տարածական համադրումը հնարավորություն է տալիս գնահատելու կլիմայական ցուցանիշների փոփոխականությունը։ Քննվում է օդի միջին, առավելագույն և նվազագույն ջերմաստիճանների տարեկան ու սեզոնային ընթացքը, ինչպես նաև տեղումների ամսական, սեզոնային և տարեկան քանակների տարածքային տարբերակվածությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում Հայաստանի բարդ լեռնային ռելիեֆի ազդեցությանը, քանի որ տեղանքի բարձրությունը, լեռնաշղթաների ուղղվածությունը, լանջերի դիրքադրությունը և օդային զանգվածների տեղաշարժը էականորեն պայմանավորում են ջերմաստիճանային ու տեղումնային դաշտերի ձևավորումը։ Տարբեր տարածաշրջանների տվյալների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս առանձնացնելու համեմատաբար տաք և ցուրտ, չոր և խոնավ գոտիները, ինչպես նաև գնահատելու բարձրության փոփոխությանը զուգընթաց կլիմայական տարրերի փոփոխության առանձնահատկությունները։ Ժամանակային շարքերի վերլուծության միջոցով ուսումնասիրվում են երկարաժամկետ միտումները, միջտարեկան տատանումները և հնարավոր սեզոնային փոփոխությունները՝ առանձնացնելով տարբեր ժամանակահատվածներում դիտվող ջերմաստիճանային ու տեղումնային շեղումները։ Կարևորվում է նաև ջերմաստիճանի և տեղումների փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը, քանի որ այդ երկու ցուցանիշների համակցված փոփոխությունները մեծ նշանակություն ունեն ջրային պաշարների, գյուղատնտեսության, բնական էկոհամակարգերի և տարածքային պլանավորման համար։ Տարածական վերլուծության և քարտեզագրման մեթոդների կիրառումը հնարավորություն է տալիս ներկայացնելու կլիմայական ցուցանիշների աշխարհագրական բաշխումը և բացահայտելու այն տարածքները, որտեղ փոփոխություններն առավել արտահայտված են։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը նպաստում է Հայաստանի կլիմայական համակարգի տարածաժամանակային առանձնահատկությունների առավել ամբողջական գնահատմանը և կարող է գիտական հիմք ծառայել կլիմայական փոփոխությունների ազդեցությունների գնահատման, բնական ռեսուրսների կառավարման և տարբեր ոլորտների հարմարվողականության ուսումնասիրությունների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի տնտեսությունում մրցակցային հարաբերությունների ձևավորման և զարգացման տնտեսական ու ինստիտուցիոնալ նախադրյալների ուսումնասիրությանը՝ արդյունաբերության ոլորտի առանձնահատկությունների օրինակով։ Հետազոտության շրջանակում մրցակցությունը դիտարկվում է որպես շուկայական տնտեսության արդյունավետ գործունեության կարևոր մեխանիզմ, որն առնչվում է արտադրողականության բարձրացմանը, նորարարությունների տարածմանը, արտադրանքի որակի բարելավմանը և տնտեսավարող սուբյեկտների գործունեության արդյունավետության ապահովմանը։ Քննության են առնվում շուկայական կառուցվածքների ձևավորման գործընթացները, արդյունաբերական ձեռնարկությունների միջև մրցակցային հարաբերությունների բնույթը, շուկայի կենտրոնացվածության, մուտքի խոչընդոտների, սեփականության կառուցվածքի և ձեռնարկությունների տնտեսական վարքագծի փոխկապակցվածությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում անցումային տնտեսության պայմաններում ձևավորված կառուցվածքային խնդիրներին և այն գործոններին, որոնք կարող են սահմանափակել նոր տնտեսավարող սուբյեկտների մուտքը առանձին արդյունաբերական շուկաներ։ Վերլուծվում են մրցակցային միջավայրի գնահատման տեսական և մեթոդաբանական մոտեցումները, շուկայական կենտրոնացվածությունը բնութագրող ցուցանիշները, ձեռնարկությունների մրցունակության վրա ազդող արտադրական, ֆինանսական, տեխնոլոգիական և կազմակերպական գործոնները։ Կարևորվում է նաև փոքր և միջին ձեռնարկությունների մասնակցությունը մրցակցային հարաբերությունների զարգացման գործընթացում, քանի որ տնտեսավարող սուբյեկտների բազմազանությունը կարող է նպաստել շուկաների կառուցվածքային հավասարակշռության և տնտեսական նախաձեռնության ընդլայնմանը։ Հետազոտության մեջ դիտարկվում են պետական տնտեսական քաղաքականության, մրցակցության իրավական կարգավորման, հակամրցակցային վարքագծի սահմանափակման և հավասար տնտեսական պայմանների ձևավորման ընդհանուր սկզբունքները։ Արդյունաբերության օրինակով հնարավոր է բացահայտել տարբեր ճյուղերի միջև մրցակցության ինտենսիվության տարբերությունները և գնահատել արտադրական ներուժի, տեխնոլոգիական արդիականացման, ներդրումային ակտիվության ու արտաքին շուկաների հետ փոխգործակցության նշանակությունը ձեռնարկությունների մրցունակության համար։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է մրցակցության տեսության, արդյունաբերական տնտեսագիտության և տնտեսական քաղաքականության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով համակարգել մրցակցային միջավայրի զարգացմանը նպաստող գործոնները և ներկայացնել արդյունաբերական շուկաների արդյունավետ գործունեության համար անհրաժեշտ տնտեսական ու ինստիտուցիոնալ պայմանները։

Աշխատությունը նվիրված է Հյուսիսարևելյան Հայաստանի երկու պատմական գավառների XVII դարի և XVIII դարի առաջին քառորդի պատմաժողովրդագրական պատկերի ուսումնասիրությանը՝ տարածաշրջանի բնակչության թվաքանակի, բնակավայրերի համակարգի, էթնիկ և սոցիալական կազմի, տնտեսական կյանքի ու ժողովրդագրական փոփոխությունների համատեքստում։ Հետազոտության մեջ տվյալ ժամանակաշրջանը դիտարկվում է որպես քաղաքական անկայունությամբ, ռազմական բախումներով, վարչատարածքային վերափոխումներով և բնակչության տեղաշարժերով պայմանավորված բարդ պատմական փուլ։ Քննության են առնվում բնակավայրերի տեղաբաշխումը, գյուղական ու քաղաքային բնակչության հարաբերակցությունը, բնակեցված և ժամանակավորապես կամ ամբողջությամբ լքված բնակավայրերի վիճակը, ինչպես նաև բնակչության բնական շարժի և գաղթերի ազդեցությունը տարածաշրջանի ժողովրդագրական կառուցվածքի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հայկական բնակչության տարածական բաշխմանը, համայնքների կենսագործունեությանը և այն գործոններին, որոնք նպաստել են բնակչության թվաքանակի ու բնակավայրերի ցանցի փոփոխություններին։ Պատմաժողովրդագրական տվյալների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս վերականգնելու առանձին բնակավայրերի և բնակավայրային խմբերի զարգացման ընդհանուր պատկերը, ինչպես նաև դիտարկելու ժողովրդագրական գործընթացների կապը քաղաքական ու տնտեսական իրադարձությունների հետ։ Հետազոտության աղբյուրագիտական հիմքում կարող են ընդգրկվել ժամանակաշրջանի պատմագրական երկերը, վարչական ու հարկային բնույթի տեղեկությունները, եկեղեցական փաստաթղթերը, ձեռագրերի հիշատակարանները, վիմագրական նյութերը և այլ պատմական վկայություններ, որոնց համադրումը նպաստում է բնակչության վերաբերյալ մասնատված տվյալների համակարգմանը։ Կարևորվում են նաև տեղանունների ուսումնասիրությունը և պատմական աշխարհագրության տվյալները, որոնք հնարավորություն են տալիս ճշտելու բնակավայրերի տեղադրությունը, վարչական պատկանելությունն ու ժամանակի ընթացքում կատարված փոփոխությունները։ Ժողովրդագրական գործընթացները ներկայացվում են տարածաշրջանի սոցիալ-տնտեսական կյանքի հետ փոխկապակցված՝ ուշադրություն դարձնելով երկրագործությանը, անասնապահությանը, առևտրային կապերին, հարկային պարտավորություններին և համայնքային կազմակերպման առանձնահատկություններին։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմելու Հյուսիսարևելյան Հայաստանի պատմական ժողովրդագրության, բնակեցման համակարգի և XVII–XVIII դարերի սահմանագծին տեղի ունեցած սոցիալական ու տարածքային փոփոխությունների մասին՝ միաժամանակ արժեքավոր նյութ տրամադրելով Հայաստանի պատմական աշխարհագրության և տարածաշրջանային պատմության հետագա ուսումնասիրությունների համար։

Հրատարակությունը ուսումնական և ուսումնամեթոդական բնույթի ձեռնարկ է, որը նախատեսված է սեմինար պարապմունքների կազմակերպման, նախապատրաստման և արդյունավետ անցկացման համար։ Նյութի հիմնական նպատակն է ուսանողներին ուղղորդել ուսումնասիրվող առարկայի տեսական դրույթների ինքնուրույն յուրացման, համապատասխան մասնագիտական գրականության ուսումնասիրման և ստացած գիտելիքների քննարկման ու գործնական կիրառման գործընթացում։ Ներկայացվում են սեմինարների թեմատիկ ուղղությունները, քննարկման ենթակա հիմնական հարցերը, առաջադրանքների տեսակները և ինքնուրույն աշխատանքի կազմակերպման ընդհանուր սկզբունքները։ Յուրաքանչյուր թեմայի շրջանակում կարող են առանձնացվել առանցքային հասկացություններն ու խնդիրները, որոնց ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համակարգել դասախոսությունների ընթացքում ստացած գիտելիքները և խորացնել առարկայի բովանդակության ըմբռնումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում սկզբնաղբյուրների և մասնագիտական գրականության հետ աշխատելու կարողությունների զարգացմանը, նյութի վերլուծությանը, տարբեր տեսակետների համեմատությանը և սեփական հիմնավորված եզրակացությունների ձևակերպմանը։ Սեմինարային աշխատանքի կազմակերպումը դիտարկվում է նաև որպես ուսանողների բանավոր խոսքի, մասնագիտական բառապաշարի, քննարկման մշակույթի և փաստարկված դիրքորոշում ներկայացնելու հմտությունների զարգացման միջոց։ Մեթոդական նյութը կարող է ներառել վերահսկողական հարցեր, թեմատիկ առաջադրանքներ, զեկուցումների կամ հաղորդումների առաջարկվող ուղղություններ և ինքնուրույն ուսումնասիրության համար նախատեսված գրականության ցանկեր։ Կարևորվում է դասախոսական նյութի պարզ վերարտադրությունից դեպի վերլուծական և ինքնուրույն աշխատանք անցումը, որի ընթացքում ուսանողը սովորում է առանձնացնել հիմնական խնդիրները, համակարգել տեղեկատվությունը և կիրառել տեսական գիտելիքները տարբեր ուսումնական իրավիճակներում։ Հանձնարարականները միաժամանակ կարող են օգտակար լինել դասավանդողներին՝ սեմինարների կառուցվածքը, թեմաների հաջորդականությունը և ուսանողների մասնակցության ձևերը կազմակերպելու համար։ Ընդհանուր առմամբ հրատարակությունը նպաստում է ուսումնական գործընթացի համակարգված կազմակերպմանը, ուսանողների ինքնուրույն աշխատանքի արդյունավետության բարձրացմանը և տեսական գիտելիքների ու գործնական-վերլուծական կարողությունների փոխկապակցված զարգացմանը։