Готовые материалы

Հրատարակությունը ներկայացնում է 1845 թվականի օրացուցային համակարգը՝ համադրելով Քրիստոսի ծննդյան թվականությունն ու հայոց թվականությունը։ Երկու թվագրումների զուգահեռ կիրառումը հնարավորություն էր տալիս ընթերցողներին կողմնորոշվել տարբեր ժամանակագրական համակարգերի միջև և համադրել դրանք առօրյա ու եկեղեցական կյանքի կարիքների համար։ Օրացույցի գործնական նշանակությունը կապված էր տարվա օրերի, ամիսների և ամսաթվերի հերթականությունը պահպանելու, կարևոր իրադարձությունները նախապես ծրագրելու և ժամանակի ընթացքին հետևելու հետ։ Նման հրատարակություններում առանձնահատուկ տեղ կարող էին ունենալ նաև եկեղեցական տոների, հիշատակի օրերի և ծիսական արարողությունների ամսաթվերը, որոնք կարևոր դեր էին կատարում համայնքի հոգևոր կյանքում։ Հայոց թվականության նշումը միաժամանակ ընդգծում էր ազգային ժամանակագրական ավանդույթի շարունակականությունը և դրա կիրառությունը քրիստոնեական ընդհանուր թվագրության կողքին։ Օրացույցը կարելի է դիտարկել որպես ժամանակի կազմակերպման ու հաշվարկման մշակույթի վկայություն, որն արտացոլում է 19-րդ դարի հայ հասարակության տեղեկատվական և հոգևոր պահանջները։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ տոմարագիտության, ժամանակագրության, եկեղեցական մշակույթի և հայկական տպագիր գրքի պատմությամբ զբաղվողների համար։

Հրատարակությունը ներկայացնում է 1846 թվականի օրացուցային համակարգը՝ զուգահեռ նշելով Քրիստոսի ծննդյան թվականությունն ու հայոց թվականությունը։ Երկու ժամանակագրական համակարգերի համադրումը հնարավորություն է տալիս ընթերցողին կողմնորոշվել տարբեր թվագրումների միջև և հասկանալ, թե ինչպես էին դրանք կիրառվում հայ հասարակական ու մշակութային կյանքում։ Օրացույցի հիմնական գործառույթը տարվա օրերի, ամիսների և ամսաթվերի կազմակերպված ներկայացումն էր, սակայն նման հրատարակությունները հաճախ ունեին նաև գործնական ու հոգևոր նշանակություն․ դրանց միջոցով հնարավոր էր հետևել եկեղեցական տոներին, հիշատակի օրերին և տարվա ընթացքում կատարվող ավանդական արարողություններին։ Ժամանակի հաշվարկը կարևոր էր նաև առօրյա աշխատանքի, ընտանեկան իրադարձությունների և համայնքային կյանքի կազմակերպման համար։ Այսպիսի տպագիր օրացույցները վկայում են, որ 19-րդ դարի հայ ընթերցողը միաժամանակ օգտվում էր միջազգային տարածում ունեցող քրիստոնեական թվագրումից և ազգային ժամանակագրական ավանդույթից։ Դրանք արժեքավոր նյութ են հայ տոմարագիտության, ժամանակագրության, եկեղեցական մշակույթի և տպագրության պատմության ուսումնասիրության համար՝ հնարավորություն տալով պատկերացում կազմել ժամանակի ընկալման ու հաշվարկման այն ձևերի մասին, որոնք կիրառվում էին ժամանակաշրջանի հայկական միջավայրում։

Հրատարակությունը նվիրված է 1824 թվականի օրերի, ամսաթվերի և ժամանակի հաշվարկման ներկայացմանը՝ ըստ հին տոմարի։ Այն արտացոլում է ժամանակի օրացուցային համակարգը և դրա կիրառությունը հայ համայնքի առօրյա ու եկեղեցական կյանքում։ Նահանջ տարվա հանգամանքը կարևոր է օրացույցի կառուցվածքի համար, քանի որ այն պայմանավորում է տարվա տևողության և ամսաթվերի դասավորության առանձնահատկությունները։ Նման օրացույցները սովորաբար ծառայում էին ոչ միայն օրերը հաշվելու, այլև կրոնական տոների, հիշատակի օրերի և ծիսական արարողությունների ժամանակը որոշելու գործնական նպատակին։ Հայոց թվականության հիշատակումը հնարավորություն է տալիս համադրել երկու ժամանակագրական համակարգերը և տեսնել, թե ինչպես էին նույն ժամանակաշրջանը ներկայացնում տարբեր հաշվարկներով։ Հին տոմարի կիրառությունը կարևոր պատմական տեղեկություն է տալիս այն մասին, թե ինչ օրացուցային ավանդույթներով էին առաջնորդվում հայ ընթերցողները և եկեղեցական միջավայրը։ Այսպիսի տպագիր նյութերը արժեքավոր են ժամանակագրության, հայ եկեղեցական կյանքի, տոմարագիտության և 19-րդ դարի հայկական գրատպության ուսումնասիրության համար, քանի որ վկայում են ժամանակը կազմակերպելու, տոնացույցը պահպանելու և օրացուցային գիտելիքը տարածելու մշակույթի մասին։

Աշխատությունը ներկայացնում է հայկական լեզվամշակութային նյութերի նմուշներ, որոնք կարող են ծառայել հայերենի, հայ գրավոր ժառանգության և ազգային մշակույթի տարբեր կողմերի ուսումնասիրությանը։ «Specimen Armenum» լատիներեն վերնագիրը նշանակում է «Հայկական նմուշ» կամ «Հայկական օրինակ» և մատնանշում է հայագիտական նյութի ներկայացման բնույթը։ Նման հրատարակությունները հաճախ կարևոր դեր են ունեցել եվրոպական գիտական միջավայրում հայերենի և հայկական մշակույթի ճանաչելիության բարձրացման գործում՝ ընթերցողներին ծանոթացնելով հայ գրի, լեզվի, գրականության կամ պատմական աղբյուրների առանձնահատկություններին։ Դրանք կարող են ներառել լեզվական օրինակներ, գրավոր հատվածներ և այլ նյութեր, որոնց միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել հայերենի կառուցվածքն ու արտահայտչական հնարավորությունները։ Միաժամանակ նման ժողովածուները վկայում են եվրոպական հայագիտության ձևավորման և հայկական ժառանգության նկատմամբ գիտական հետաքրքրության աճի մասին։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայագիտության պատմությամբ, հայերենի տարածմամբ, եվրոպական գիտական շրջանակներում հայկական մշակույթի ներկայացմամբ և 19-րդ դարի բանասիրական ուսումնասիրություններով զբաղվողների համար։

Աշխատությունը ներկայացնում է հայերեն գեղեցիկ և կանոնավոր ձեռագրի օրինակներ՝ նպատակ ունենալով զարգացնել գրելու հմտությունը, տառերի ճիշտ ձևավորումը և գրավոր խոսքի տեսողական մշակույթը։ Վայելչագրությունը կրթական գործընթացի կարևոր բաղադրիչներից էր, քանի որ գրագետ լինելը ենթադրում էր ոչ միայն լեզվական գիտելիքներ, այլև ընթեռնելի, համաչափ ու կոկիկ ձեռագիր ունենալու կարողություն։ Նման ուսումնական նյութերում տառերի ձևերը, դրանց միացման եղանակները, բառերի և տողերի դասավորությունը ծառայում էին որպես ընդօրինակման նմուշներ՝ օգնելով սովորողներին աստիճանաբար յուրացնել գրության կանոնները։ Հայկական գրչարվեստի ավանդույթը ձևավորվել է դարերի ընթացքում՝ պահպանելով տառաձևերի ինքնատիպությունը և գեղագիտական առանձնահատկությունները։ Այս ձեռնարկը կարելի է դիտարկել այդ ավանդույթի կրթական կիրառության շրջանակում, երբ գեղեցիկ ձեռագիրը դիտվում էր որպես գրագիտության, կարգապահության և մշակութային պատրաստվածության արտահայտություն։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ գրի պատմությամբ, վայելչագրության ուսուցմամբ և 19-րդ դարի հայկական կրթական նյութերով զբաղվողների համար։

Աշխատությունը բարևագրության և գրավոր հաղորդակցության օրինակների ժողովածու է, որը նախատեսված է տարբեր առիթներով պատշաճ, հարգալից և նպատակահարմար խոսք կազմելու հմտություն զարգացնելու համար։ Նման ձեռնարկներում ներկայացվող նմուշները կարող են ընդգրկել ողջույնի, դիմելաձևի, բարեմաղթանքի, շնորհավորանքի, երախտագիտության և հարգանքի արտահայտման ձևեր՝ օգնելով ընթերցողին ընտրել իրավիճակին համապատասխան բառապաշար ու շարադրանք։ Բարևագրությունը հատկապես կարևոր տեղ է ունեցել այն ժամանակաշրջաններում, երբ նամակագրությունը հասարակական, ընտանեկան և գործնական հարաբերությունների պահպանման հիմնական միջոցներից էր։ Գրավոր խոսքի ձևերը ենթարկվում էին որոշակի քաղաքավարության կանոնների, իսկ ճիշտ կառուցված և գեղեցիկ շարադրված ուղերձը համարվում էր հաղորդակցական մշակույթի ու կրթվածության արտահայտություն։ «Նորովի շարադրված» բնորոշումը մատնանշում է բարևագրական նմուշները վերամշակելու կամ ավելի արդիական ձևով ներկայացնելու ձգտումը։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ գրավոր հաղորդակցության պատմության, նամակագրական սովորույթների, լեզվական քաղաքավարության և 19-րդ դարի սկզբի գործնական գրականության ուսումնասիրության համար։

Հրատարակությունը Երևանի գիմնազիայի աշակերտական գրադարանի գրացուցակի առաջին լրացումն է, որը ներկայացնում է գրադարանային հավաքածուում ընդգրկված լրացուցիչ գրքերի ցանկը։ Նման մատենագիտական նյութերը կարևոր նշանակություն ունեն կրթական հաստատությունների գրադարանների ձևավորման, զարգացման և ընթերցանության կազմակերպման պատմության ուսումնասիրության համար։ Աշակերտական գրադարանը ոչ միայն ուսումնական գործընթացին աջակցող օժանդակ կառույց էր, այլև գիտելիքի ինքնուրույն ձեռքբերման, ընթերցանության մշակույթի ձևավորման և սովորողների մտավոր հետաքրքրությունների ընդլայնման միջավայր։ Գրացուցակի լրացումը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու գրքային ֆոնդի համալրման ընթացքի և ուսումնական հաստատության կրթական առաջնահերթությունների մասին։ Այն կարող է տեղեկություններ պարունակել տարբեր լեզուներով ու գիտելիքի ոլորտներով գրքերի առկայության վերաբերյալ՝ արտացոլելով ժամանակի կրթական պահանջներն ու ընթերցողական նախասիրությունները։ Հրատարակությունը արժեքավոր սկզբնաղբյուր է Երևանի գիմնազիայի պատմությամբ, 19-րդ դարի դպրոցական գրադարաններով, գրադարանային գործի կազմակերպմամբ և Կովկասի կրթական միջավայրի զարգացմամբ հետաքրքրվողների համար։

Հրատարակության վերնագիրը վկայում է «Արաբա» անվամբ ստեղծագործության կամ հրատարակչական շարքի մասին, որի ներկայացված միավորը տասներեքերորդ համարն է և ընդգրկում է երկրորդ հատորը։ Հայատառ թուրքերեն գրական միջավայրում նման հրատարակությունները կարևոր դեր ունեին ընթերցողական պահանջարկի բավարարման և գեղարվեստական նյութերի տարածման գործում։ Դրանք հնարավորություն էին տալիս թուրքերենով ստեղծված կամ թարգմանված բովանդակությունը հասանելի դարձնելու հայ ընթերցողներին՝ հայկական այբուբենի միջոցով։ Հատորի մեծ ծավալը ենթադրում է ընդարձակ նյութ, սակայն միայն մատենագիտական տվյալների հիման վրա հնարավոր չէ հստակ որոշել դրա ժանրը, սյուժեն կամ թեմատիկ բաժինները։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում 19-րդ դարի Կոստանդնուպոլսի գրական և տպագրական միջավայրի, հայատառ թուրքերենի կիրառության և բազմալեզու ընթերցողական մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է դիտարկվել որպես նյութ՝ հասկանալու, թե ինչպես էին հայկական տպագրական կենտրոնները նպաստում տարբեր լեզուներով գրականության շրջանառությանը և ինչպես էր ձևավորվում հայատառ թուրքերեն ընթերցանության ավանդույթը։

Աշխատությունը համադրում է հայերենի ուսուցմանն ուղղված վարժություններ և բանաստեղծական ստեղծագործություններ՝ միավորելով լեզվական գիտելիքների ամրապնդումն ու գրական ընթերցանությունը։ Վարժությունների բաժինը կարող է ծառայել հայերենի բառապաշարի, քերականական ձևերի, նախադասության կառուցման և գրավոր արտահայտվելու հմտությունների զարգացմանը՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով տեսական գիտելիքները կիրառելու գործնական առաջադրանքներում։ Բանաստեղծությունների ընդգրկումը ուսուցողական նյութին հաղորդում է գեղարվեստական և մշակութային արժեք՝ ծանոթացնելով հայերեն բանաստեղծական խոսքի արտահայտչական հնարավորություններին, պատկերավոր լեզվին և հուզական երանգներին։ Այսպիսի ժողովածուները կարևոր նշանակություն ունեն լեզվի ուսուցման գործընթացում, քանի որ լեզվական կարողությունների զարգացումը կապում են գրական ճաշակի ձևավորման և ընթերցանության մշակույթի հետ։ Գիրքը կարող էր կիրառվել ուսումնական միջավայրում՝ որպես լեզվական վարժությունների և գրական նմուշների համատեղ հավաքածու, ինչպես նաև ինքնուրույն սովորողների համար՝ հայերենը գործնականորեն յուրացնելու նպատակով։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում 19-րդ դարի հայալեզու կրթական գրականության, լեզվի դասավանդման մեթոդների և բանաստեղծական ժառանգության ուսումնասիրության տեսանկյունից։

Աշխատությունը նվիրված է հայերենի բայի խոնարհման համակարգի ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով բայական ձևերի կազմության և քերականական փոփոխությունների վերաբերյալ լեզվաբանական նյութեր։ Բայը հայերենի քերականական համակարգի կարևոր բաղադրիչներից է, քանի որ նրա միջոցով արտահայտվում են գործողությունը, վիճակը, ժամանակը, եղանակը, դեմքը և թիվը։ Խոնարհման ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես են բայական հիմքերը փոփոխվում տարբեր քերականական ձևերում, ինչ դեր ունեն վերջավորությունները և ինչպես են կազմվում ժամանակաձևերն ու եղանակային ձևերը։ Նման հետազոտությունները կարևոր են հայերենի ձևաբանական կառուցվածքը նկարագրելու, բայական համակարգի օրինաչափությունները պարզաբանելու և լեզվի պատմական զարգացման տարբեր փուլերը համեմատելու համար։ Աշխատության թեման այն կապում է 19-րդ դարի եվրոպական հայագիտական ուսումնասիրությունների հետ, երբ հայերենի քերականությունը քննվում էր համեմատական և պատմահամեմատական լեզվաբանության ձևավորվող մեթոդներով։ Այն կարող է օգտակար լինել հայերենի քերականությամբ, բայագիտությամբ և լեզվի կառուցվածքի գիտական ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող մասնագետների ու ընթերցողների համար։

Հրատարակությունը ներկայացնում է Լազարյան ճեմարանի արևելյան լեզուների ինստիտուտի հիմնարար գրադարանի գրքերի համակարգված ցանկը՝ ծառայելով որպես գրադարանային հավաքածուի կազմի և բովանդակության վերաբերյալ տեղեկատու աղբյուր։ Գրացուցակը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու հաստատության գրքային ֆոնդի բազմազանության, հավաքման սկզբունքների և գիտական ու կրթական նպատակների մասին։ Լազարյան ճեմարանը կարևոր դեր է ունեցել հայ կրթական և արևելագիտական կյանքի զարգացման գործում՝ նպաստելով արևելյան լեզուների, պատմության, գրականության և մշակույթների ուսումնասիրմանը։ Նրա գրադարանային հավաքածուների նկարագրությունն արժեքավոր տեղեկություններ է հաղորդում այն գիտելիքային միջավայրի մասին, որի շրջանակում պատրաստվել են ուսանողներ և հետազոտողներ։ Նման գրացուցակները միայն գրքերի ցանկեր չեն․ դրանք նաև արտացոլում են տվյալ ժամանակաշրջանի գիտական հետաքրքրությունները, գրահավաքման ավանդույթները և տարբեր լեզուներով հրատարակությունների շրջանառությունը։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել Լազարյան ճեմարանի պատմությամբ, արևելագիտության զարգացմամբ, գրադարանային հավաքածուների ձևավորմամբ և 19-րդ դարի մատենագիտական աշխատանքով հետաքրքրվող մասնագետներին ու ընթերցողներին։

Աշխատությունը ներկայացնում է Էջմիածնի Ավետարանը՝ հայ միջնադարյան ձեռագրական և գեղարվեստական ժառանգության բացառիկ արժեքներից մեկը։ Էջմիածնի Ավետարանը հայտնի է իր հնագույն բնագրով, պատկերազարդումներով և հայկական գրքարվեստի պատմության մեջ ունեցած նշանակալի տեղով։ Այն պարունակում է Նոր Կտակարանի չորս Ավետարանները՝ ներկայացնելով Հիսուս Քրիստոսի կյանքը, քարոզչությունը, առակները, հրաշքները, չարչարանքները և հարության պատմությունը։ Ձեռագրի առանձնահատուկ արժեքը պայմանավորված է ոչ միայն կրոնական բովանդակությամբ, այլև նրա գեղարվեստական հարդարանքով, որը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու վաղ հայկական մանրանկարչության ձևավորման և զարգացման առանձնահատկությունները։ Ավետարանի պատկերները, զարդանախշերը, գրային ձևերը և ձեռագրի կառուցվածքը վկայում են հայկական միջնադարյան մշակույթի բարձր մակարդակի ու քրիստոնեական արվեստի ինքնատիպ ավանդույթների մասին։ Այն կարևոր սկզբնաղբյուր է ձեռագրագիտության, հնագրության, աստվածաբանության և արվեստաբանության համար՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրելու հայ գրավոր մշակույթի պատմական շարունակականությունը։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում ինչպես մասնագետների, այնպես էլ հայ հոգևոր ու մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Աշխատությունը ներկայացնում է թուրքական ժողովրդական առածների ժողովածու՝ գերմաներեն թարգմանությամբ։ Առածները ժողովրդական բանավոր ստեղծագործության կարևոր տեսակ են, որոնցում սեղմ և պատկերավոր ձևով արտահայտվում են ժողովրդի կենսափորձը, բարոյական պատկերացումները, հասարակական հարաբերությունների ընկալումը և կենցաղային իմաստությունը։ Դրանք հաճախ վերաբերում են աշխատանքին, ընտանիքին, ընկերությանը, ազնվությանը, խոհեմությանը, համբերությանը, մարդկային բնավորությանը և կյանքի տարբեր իրավիճակներում ճիշտ կողմնորոշվելու անհրաժեշտությանը։ Թուրքական առածների գերմաներեն ներկայացումը հնարավորություն է տալիս այդ լեզվամշակութային ժառանգությունը հասանելի դարձնելու գերմանախոս ընթերցողին և համեմատելու երկու ժողովուրդների պատկերավոր մտածողության ու արտահայտչական միջոցները։ Թարգմանության միջոցով կարելի է նկատել, թե ինչպես են պահպանվում կամ փոխակերպվում առածների փոխաբերական իմաստը, հումորը և մշակութային երանգները տարբեր լեզուներով փոխանցելիս։ Ժողովածուն արժեքավոր է թուրքական բանահյուսության, առածաբանության, թարգմանության տեսության և գերմաներեն-թուրքերեն լեզվամշակութային կապերի ուսումնասիրության համար։ Այն նաև կարող է հետաքրքրել ընթերցողներին, որոնք ցանկանում են ծանոթանալ թուրքական ժողովրդական իմաստության արտահայտություններին և դրանց մեկնաբանությանը եվրոպական լեզվով։

Աշխատությունը նվիրված է հայոց լեզվի բարբառների գիտական ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել դրանց ծագման, տարածման և լեզվական կառուցվածքի առանձնահատկությունները։ Հայերենը պատմականորեն զարգացել է տարբեր աշխարհագրական ու հասարակական միջավայրերում, ինչի հետևանքով ձևավորվել են բազմաթիվ բարբառներ և խոսվածքներ՝ միմյանցից տարբերվող հնչյունական, բառային ու քերականական հատկանիշներով։ Դրանց համեմատական քննությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու լեզվական տարբերությունների առաջացման պատճառները, բացահայտելու ընդհանուր և առանձնահատուկ գծերը, ինչպես նաև հետևելու հայերենի պատմական փոփոխություններին։ Կ. Պատկանովի ուսումնասիրությունը կարևոր տեղ ունի հայ բարբառագիտության ձևավորման պատմության մեջ, քանի որ ներկայացնում է հայերենի բարբառային բազմազանությունը գիտականորեն ուսումնասիրելու վաղ փորձերից մեկը։ Նման հետազոտությունները կարևոր են նաև հայ ժողովրդի պատմական բնակության տարածքների, տեղական մշակույթների և լեզվական շփումների ուսումնասիրության համար։ Բարբառները դիտարկվում են ոչ թե որպես գրական լեզվից շեղումներ, այլ որպես հայերենի պատմական զարգացման ինքնուրույն և արժեքավոր դրսևորումներ։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել լեզվաբաններին, հայագետներին, բանասիրությամբ զբաղվողներին և հայերենի պատմական ու տարածքային տարբերակներով հետաքրքրվող ընթերցողներին։