Готовые материалы

Աշխատությունը նվիրված է բուլյան և ստոխաստիկ համակարգերի տեսական հիմքերի, մաթեմատիկական կառուցվածքի, վարքի և տարբեր բնագավառներում դրանց կիրառման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում երկու տարբեր, սակայն բազմաթիվ խնդիրներում փոխկապակցվող մոտեցումներ են՝ դիսկրետ տրամաբանական վիճակներով նկարագրվող համակարգերը և պատահական գործոնների ազդեցությունը ներառող հավանականային մոդելները։ Բուլյան համակարգերի շրջանակում ուսումնասիրվում են երկուական փոփոխականները, տրամաբանական գործողությունները, վիճակների միջև անցումները, բուլյան ֆունկցիաները և դրանց միջոցով բարդ համակարգերի կառուցվածքային ու դինամիկ հատկությունների ներկայացումը։ Նման մոդելները հնարավորություն են տալիս համեմատաբար պարզ ձևով նկարագրել մեծ թվով փոխկապակցված տարրերից կազմված համակարգեր, որոնց յուրաքանչյուր բաղադրիչ կարող է գտնվել սահմանափակ թվով վիճակներում։ Ստոխաստիկ մոտեցումների դեպքում ուշադրության կենտրոնում պատահական փոփոխականները, հավանականային անցումները, պատահական գործընթացները և անորոշության պայմաններում համակարգի վարքի գնահատումն են։ Քննվում է, թե պատահական ազդեցությունների ներառումը ինչպես կարող է փոխել համակարգի վիճակների զարգացման ընթացքը, կայունությունը և երկարաժամկետ վարքը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի բուլյան և ստոխաստիկ նկարագրությունների համադրումը, երբ տրամաբանական կապերը պահպանվում են, սակայն առանձին վիճակների կամ անցումների իրականացումը բնութագրվում է որոշակի հավանականություններով։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել համակարգերի վիճակային տարածքները, հավասարակշռության և կայունության խնդիրները, անցումային գործընթացները, ցանցային կառուցվածքները և մոդելների հաշվարկային վերլուծության մեթոդները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև համակարգչային մոդելավորումը, որը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու մեծ չափողականությամբ համակարգերի վարքը և համեմատելու տարբեր սկզբնական պայմանների կամ պարամետրերի ազդեցությունը։ Այսպիսի մոդելները կիրառական նշանակություն կարող են ունենալ ինֆորմատիկայում, ավտոմատացման և կառավարման խնդիրներում, թվային համակարգերի վերլուծությունում, կենսաբանական ցանցերի մոդելավորման և այլ ոլորտներում, որտեղ առկա են ինչպես դիսկրետ փոխազդեցություններ, այնպես էլ անորոշություն։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է դիսկրետ մաթեմատիկայի, հավանականությունների տեսության, ստոխաստիկ գործընթացների և համակարգային մոդելավորման մոտեցումները՝ ձևավորելով բարդ համակարգերի կառուցվածքի ու դինամիկայի ուսումնասիրության բազմակողմանի մեթոդաբանական հիմք։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության և հարակից տարածքների որոշ սողունների տեսակների համակեցական պոպուլյացիաներում ընթացող միկրոէվոլյուցիոն գործընթացների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում միևնույն աշխարհագրական տարածքում բնակվող պոպուլյացիաների ներտեսակային փոփոխականությունը, գենետիկական տարբերակումը, ձևաբանական առանձնահատկությունները և շրջակա միջավայրի պայմաններին հարմարվողականության մեխանիզմներն են։ Քննվում է, թե տարածական համակեցության պայմաններում տարբեր պոպուլյացիաների միջև գենային հոսքը, բնական ընտրությունը, գենետիկական դրեյֆը և այլ էվոլյուցիոն գործոններ ինչպես կարող են ազդել դրանց կառուցվածքի և երկարաժամկետ զարգացման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում համակեցական պոպուլյացիաների համեմատական ուսումնասիրությանը, քանի որ աշխարհագրական ակնհայտ մեկուսացման բացակայության պայմաններում դրանց միջև ձևավորվող տարբերությունները կարևոր նյութ են էվոլյուցիոն գործընթացների մեխանիզմները հասկանալու համար։ Ուսումնասիրվում են կենդանիների ձևաբանական և կենսաբանական հատկանիշների փոփոխականությունը, պոպուլյացիաների կառուցվածքը, բնակավայրերի էկոլոգիական պայմանները և դրանց հնարավոր փոխկապակցվածությունները։ Գենետիկական տվյալների կիրառումը կարող է հնարավորություն տալ գնահատելու պոպուլյացիաների միջև նմանության և տարբերության աստիճանը, գենետիկական բազմազանությունը և էվոլյուցիոն կապերը՝ դրանք համադրելով ձևաբանական ու էկոլոգիական տվյալների հետ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում Հայաստանի և հարակից տարածքների լանդշաֆտային ու բնակլիմայական բազմազանության նշանակությունը, քանի որ բարձրությունների, ջերմաստիճանային պայմանների, խոնավության և կենսամիջավայրերի տարբերությունները կարող են ձևավորել ընտրողական տարբեր ճնշումներ։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև տեսակների տարածման սահմաններին, տեղային հարմարվողականությանը և պոպուլյացիաների միջև հնարավոր փոխազդեցություններին։ Նման ուսումնասիրությունները կարևոր են ոչ միայն էվոլյուցիոն կենսաբանության, այլև տարածաշրջանի կենսաբազմազանության պահպանության տեսանկյունից, քանի որ պոպուլյացիաների գենետիկական և էկոլոգիական առանձնահատկությունների բացահայտումը նպաստում է պահպանության համար նշանակալի միավորների ճանաչմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է էվոլյուցիոն կենսաբանության, պոպուլյացիոն գենետիկայի, հերպետոլոգիայի և էկոլոգիայի մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել սողունների բնական պոպուլյացիաներում ընթացող միկրոէվոլյուցիոն փոփոխությունների օրինաչափությունները։

Աշխատությունը նվիրված է մետաղական էլեկտրոդների միջև տեղակայված ֆերոէլեկտրական նանոթաղանթների հիման վրա բազմաշերտ կառուցվածքների ձևավորման և դրանց ֆիզիկական ու էլեկտրական հատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում նանոմետրական հաստությամբ ֆերոէլեկտրական շերտերի կառուցվածքային առանձնահատկությունների, բևեռացման երևույթների և արտաքին էլեկտրական դաշտի նկատմամբ դրանց արձագանքի բացահայտումն է։ Քննվում է կառուցվածքի առանձին շերտերի և դրանց սահմանային մակերևույթների ազդեցությունը համակարգի ընդհանուր հատկությունների վրա, քանի որ չափերի փոքրացման պայմաններում միջերեսային երևույթները կարող են էական դեր ունենալ նյութի ֆունկցիոնալ վարքի ձևավորման մեջ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ստատիկ բնութագրերին՝ էլեկտրական բևեռացման, դիէլեկտրական հատկությունների, լիցքային վիճակների և էլեկտրական դաշտի ազդեցությամբ դիտվող փոփոխությունների տեսանկյունից։ Դինամիկ հետազոտությունները վերաբերում են համակարգի ժամանակային արձագանքին, բևեռացման վերակողմնորոշման գործընթացներին, հաճախականային կախվածություններին և արտաքին ազդանշանի փոփոխությանը հետևելու կարողությանը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նանոթաղանթի հաստության, էլեկտրոդների հատկությունների, միջերեսների վիճակի և կառուցվածքային անկատարությունների հնարավոր ազդեցության ուսումնասիրությունը։ Նման համակարգերում հատկապես նշանակալի է չափային էֆեկտների վերլուծությունը, քանի որ ֆերոէլեկտրական նյութի հատկությունները նանոմետրական մասշտաբներում կարող են տարբերվել ծավալային նյութերի համապատասխան բնութագրերից։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել կառուցվածքային և էլեկտրական չափումների արդյունքները՝ նյութի միկրոկառուցվածքի և դիտվող ֆունկցիոնալ հատկությունների միջև կապերը պարզաբանելու նպատակով։ Ստատիկ և դինամիկ պարամետրերի համատեղ ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու նման կառուցվածքների կայունությունը, արձագանքման առանձնահատկությունները և ֆունկցիոնալ հնարավորությունները։ Դրանք գիտական հետաքրքրություն են ներկայացնում նանոէլեկտրոնիկայի և ֆունկցիոնալ նյութերի ֆիզիկայի համար, այդ թվում՝ այն համակարգերի ուսումնասիրության համատեքստում, որտեղ տեղեկատվական վիճակները կարող են կապված լինել ֆերոէլեկտրական բևեռացման հետ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է պինդ մարմնի ֆիզիկայի, ֆերոէլեկտրականության, նանոտեխնոլոգիայի և էլեկտրոնային նյութագիտության մոտեցումները՝ նպաստելով բազմաշերտ նանոթաղանթային համակարգերի կառուցվածք–հատկություն փոխկապակցվածության և դրանց էլեկտրական վարքի առավել ամբողջական ըմբռնմանը։

Աշխատությունը նվիրված է գլանաձև թաղանթների պլաստիկ ձևափոխման գործընթացների մաթեմատիկական և հաշվարկային մոդելավորմանը հիդրոմեխանիկական դեֆորմացման պայմաններում։ Հետազոտության կենտրոնում բարակապատ գլանաձև կառուցվածքների վարքն է արտաքին մեխանիկական ազդեցությունների և հեղուկ միջավայրի ստեղծած ճնշման համակցված ներգործության դեպքում՝ հաշվի առնելով նյութի առաձգապլաստիկ հատկությունները, երկրաչափական պարամետրերը և ձևափոխման գործընթացի պայմանները։ Քննվում են լարումների ու դեֆորմացիաների բաշխման օրինաչափությունները, նյութի անցումը առաձգական վիճակից պլաստիկ վիճակի և ձևափոխվող թաղանթի երկրաչափության աստիճանական փոփոխությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն մաթեմատիկական մոդելների ձևավորմանը, որոնք հնարավորություն են տալիս նկարագրելու գործընթացի տարբեր փուլերը և կանխատեսելու պատրաստվածքի վերջնական ձևն ու չափային բնութագրերը։ Ուսումնասիրվում է ներքին ճնշման, նյութի մեխանիկական հատկությունների, պատի հաստության, սկզբնական երկրաչափության և սահմանային պայմանների ազդեցությունը ձևափոխման բնույթի վրա։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում պլաստիկության տեսության համապատասխան դրույթների կիրառումը և նյութի իրական մեխանիկական վարքին մոտեցող հաշվարկային նկարագրությունների ընտրությունը։ Մոդելավորման շրջանակում կարող են դիտարկվել դեֆորմացիաների անհավասարաչափության, պատի հաստության փոփոխության, տեղային լարումների կուտակման և ձևի կայունության հետ կապված երևույթները։ Հաշվարկային արդյունքների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու տեխնոլոգիական պարամետրերի ազդեցությունը պատրաստվածքի որակի վրա և բացահայտելու այն պայմանները, որոնց դեպքում հնարավոր է ստանալ պահանջվող երկրաչափություն՝ նվազեցնելով անցանկալի ձևափոխությունների հավանականությունը։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել տեսական կամ թվային մոդելների և փորձարարական տվյալների համադրումը՝ դրանց համապատասխանությունն ու կիրառելիությունը գնահատելու նպատակով։ Նման մոտեցումը կարևոր նշանակություն ունի մետաղական բարակապատ տարրերի ձևավորման տեխնոլոգիական գործընթացների նախագծման և կատարելագործման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է դեֆորմացվող պինդ մարմնի մեխանիկայի, պլաստիկության տեսության, մաթեմատիկական մոդելավորման և նյութերի ճնշմամբ մշակման մոտեցումները՝ ուղղված գլանաձև թաղանթների հիդրոմեխանիկական ձևափոխման գործընթացների օրինաչափությունների բացահայտմանը և դրանց հաշվարկային նկարագրության կատարելագործմանը։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում շահութահարկի տնտեսական բովանդակության, հարկման մեխանիզմի գործառության և դրա կատարելագործման հիմնական ուղղությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում շահութահարկի դերն է պետական եկամուտների ձևավորման, տնտեսավարող սուբյեկտների գործունեության և հարկային քաղաքականության իրականացման համակարգում։ Քննվում են հարկման օբյեկտի և հարկային բազայի ձևավորման ընդհանուր սկզբունքները, հարկվող շահույթի որոշման հետ կապված մեթոդաբանական հարցերը, եկամուտների և ծախսերի հարկային հաշվառման փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև հարկային պարտավորությունների հաշվարկման և կատարման գործընթացները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում շահութահարկի ֆիսկալ և կարգավորիչ գործառույթների հարաբերակցությանը, քանի որ հարկային մեխանիզմը միաժամանակ պետք է նպաստի պետական եկամուտների ապահովմանը և տնտեսավարող սուբյեկտների համար կանխատեսելի հարկային միջավայրի ձևավորմանը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են վերլուծվել հարկային արտոնությունների, թույլատրելի նվազեցումների, վնասների հաշվառման, հարկային վարչարարության և հաշվետվողականության հետ կապված խնդիրները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում հարկային օրենսդրության հստակության և կայունության նշանակությունը, հարկ վճարողների ու հարկային մարմինների միջև հարաբերությունների կազմակերպումը և հարկային կարգապահության բարձրացման հնարավորությունները։ Դիտարկվում է նաև շահութահարկի ազդեցությունը կազմակերպությունների ֆինանսական որոշումների, ներդրումային ակտիվության, շահույթի բաշխման և տնտեսական գործունեության ընդլայնման վրա։ Կատարելագործման ուղղությունները կարող են առնչվել հարկային բազայի առավել հստակ սահմանմանը, վարչարարական ընթացակարգերի պարզեցմանը, հարկային հաշվառման արդյունավետության բարձրացմանը, տեղեկատվական համակարգերի կիրառմանը և հարկային վերահսկողության ռիսկահեն մոտեցումների զարգացմանը։ Միաժամանակ կարևորվում է հարկային քաղաքականության փոփոխությունների տնտեսական հետևանքների գնահատումը՝ հարկային եկամուտների, գործարար միջավայրի և հարկ վճարողների վարքագծի տեսանկյուններից։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հարկային քաղաքականության, հանրային ֆինանսների, հարկային վարչարարության և կազմակերպությունների ֆինանսների ուսումնասիրության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել շահութահարկի մեխանիզմի արդյունավետ գործունեության պայմանները և դրա կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները Հայաստանի տնտեսական համակարգում։

Աշխատությունը նվիրված է պիրազոլային համակարգերի ֆորմիլացման և ստացված միացությունների հետագա քիմիական փոխակերպումների տեսական ու փորձարարական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում ազոտ պարունակող հետերոցիկլային միացությունների կառուցվածքային առանձնահատկություններն են, ֆորմիլային խմբի ներմուծման ընթացքում դրանց ռեակցիոն վարքը և առաջացող ածանցյալների հատկությունների ուսումնասիրությունը։ Քննվում է Վիլսմայեր–Հաակի մոտեցման կիրառելիությունը պիրազոլային կառուցվածքների ֆունկցիոնալացման համար՝ ուշադրություն դարձնելով սկզբնական նյութի կառուցվածքի և փոխակերպման ընդհանուր ուղղվածության միջև կապերին։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում ստացված ֆորմիլային ածանցյալների նույնականացմանն ու կառուցվածքային բնութագրմանը, քանի որ նոր ֆունկցիոնալ խմբի առկայությունը կարող է էապես փոխել հետերոցիկլային համակարգի հետագա ռեակցիոն հնարավորությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել տարբեր կառուցվածք ունեցող պիրազոլային ածանցյալների համեմատական հատկությունները, տեղակալիչների ազդեցությունը էլեկտրոնային կառուցվածքի և ռեակցիոն ակտիվության վրա, ինչպես նաև ձևավորված միացությունների հետագա փոխակերպումների ընդհանուր օրինաչափությունները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում կառուցվածք–ռեակցիոնունակություն կապի ուսումնասիրությունը, որի միջոցով հնարավոր է պարզաբանել, թե մոլեկուլի կառուցվածքային փոփոխություններն ինչպես են անդրադառնում տարբեր քիմիական փոխազդեցությունների ուղղության վրա։ Ստացված նյութերի բնութագրման համար կարևոր են օրգանական և անալիտիկ քիմիայի ժամանակակից մեթոդաբանական մոտեցումները, որոնք հնարավորություն են տալիս գնահատելու դրանց կազմը, մաքրությունը և կառուցվածքային առանձնահատկությունները։ Պիրազոլային ածանցյալների հետազոտությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հետերոցիկլային քիմիայի համար, քանի որ ֆունկցիոնալացված կառուցվածքները կարող են ծառայել որպես ելակետային մոդելներ հետագա հիմնարար ուսումնասիրությունների և նոր ածանցյալների հատկությունների բացահայտման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է օրգանական սինթեզի, հետերոցիկլային քիմիայի, կառուցվածքային վերլուծության և քիմիական ռեակցիոնունակության ուսումնասիրության մոտեցումները՝ նպաստելով պիրազոլային համակարգերի ֆունկցիոնալացման և դրանց փոխակերպումների վերաբերյալ գիտական պատկերացումների խորացմանը։

Աշխատությունը նվիրված է կեղծահանրահաշվական հավասարումների և դրանց ոչ թվային արմատների տեսական ուսումնասիրությանը՝ ընդհանրացված հանրահաշվական կառուցվածքների ու հավասարումների լուծելիության խնդիրների համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում այնպիսի հավասարումների կառուցվածքային առանձնահատկություններն են, որոնցում դասական հանրահաշվական գործողությունների կամ թվային փոփոխականների փոխարեն կարող են դիտարկվել ավելի ընդհանուր բնույթի օբյեկտներ և դրանց նկատմամբ սահմանված գործողություններ։ Քննվում է արմատի հասկացության ընդլայնման հնարավորությունը՝ այն չսահմանափակելով միայն իրական կամ կոմպլեքս թվային արժեքներով և դիտարկելով համապատասխան կառուցվածքի այնպիսի տարրեր, որոնք բավարարում են տրված հարաբերություններին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում կեղծահանրահաշվական հավասարումների ձևական ներկայացմանը, դրանց լուծումների գոյության պայմաններին, արմատների դասակարգմանը և տարբեր տեսակի լուծումների միջև կապերի բացահայտմանը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել գործողությունների հանրահաշվական հատկությունները, համարժեք ձևափոխությունները, լուծումների բազմությունների կառուցվածքը և այն պայմանները, որոնց դեպքում հնարավոր է հավասարման լուծումը ներկայացնել ընդհանրացված կամ ոչ թվային օբյեկտի միջոցով։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում դասական բազմանդամային հավասարումների և ընդհանրացված կառուցվածքների համեմատությունը, ինչը հնարավորություն է տալիս պարզելու, թե հանրահաշվի ավանդական հասկացություններից որոնք են պահպանվում նոր համակարգերում, իսկ որոնք պահանջում են վերաձևակերպում։ Ուսումնասիրվում են նաև հավասարումների համարժեքության, արմատների բազմապատիկության, գործոնացման և լուծումների նկատմամբ գործողությունների կիրառելիության տեսական հարցերը։ Ոչ թվային արմատների գաղափարը կարող է նպաստել այնպիսի խնդիրների ձևական նկարագրմանը, որոնց լուծումները բնականորեն չեն տեղավորվում սովորական թվային բազմությունների շրջանակներում։ Այդ պատճառով հետազոտությունն առնչվում է ոչ միայն հավասարումների տեսությանը, այլև աբստրակտ հանրահաշվի, մաթեմատիկական տրամաբանության և ընդհանրացված մաթեմատիկական կառուցվածքների ուսումնասիրությանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը նպատակ ունի ընդլայնելու հավասարման և արմատի դասական հասկացությունների կիրառման սահմանները, ձևավորելու կեղծահանրահաշվական հավասարումների ուսումնասիրության հետևողական տեսական հիմք և բացահայտելու ոչ թվային լուծումների կառուցվածքային ու հանրահաշվական հատկությունները։

Աշխատությունը նվիրված է արտակարգ իրավիճակներում մասնագիտական գործունեություն իրականացնող լրագրողների սոցիալական և հոգեբանական պատրաստվածության առանձնահատկությունների, ձևավորման պայմանների և մասնագիտական նշանակության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն հոգեբանական, հաղորդակցական և մասնագիտական կարողություններն են, որոնք անհրաժեշտ են ճգնաժամային, արագ փոփոխվող և բարձր լարվածությամբ պայմաններում տեղեկատվություն հավաքելու, ստուգելու, մշակելու և հանրությանը ներկայացնելու համար։ Քննվում են սթրեսակայունության, ինքնակարգավորման, ուշադրության կենտրոնացման, արագ կողմնորոշման, պատասխանատու որոշումների ընդունման և արդյունավետ հաղորդակցության նշանակությունը լրագրողական աշխատանքի համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն հանգամանքին, որ արտակարգ իրավիճակների լուսաբանումը կարող է ուղեկցվել տեղեկատվական անորոշությամբ, ժամանակի սահմանափակությամբ, հասարակական բարձր հետաքրքրությամբ և մասնագիտական պատասխանատվության մեծացմամբ, ինչն առանձնահատուկ պահանջներ է առաջադրում լրագրողի պատրաստվածությանը։ Ուսումնասիրվում են լրագրողի և տեղեկատվության աղբյուրների, տուժած կամ խոցելի անձանց, փրկարարական ու այլ մասնագիտական ծառայությունների ներկայացուցիչների միջև հաղորդակցության սոցիալ-հոգեբանական կողմերը։ Կարևորվում են մասնագիտական էթիկայի սկզբունքները, անձնական տվյալների և արժանապատվության նկատմամբ հարգանքը, չստուգված տեղեկությունների տարածումից խուսափելը և հանրության շրջանում անհարկի վախ կամ խուճապ չառաջացնելու պատասխանատվությունը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև երկարատև հոգեբանական լարվածության, մասնագիտական հոգնածության և հուզական ծանրաբեռնվածության ազդեցությունները, ինչպես նաև կազմակերպական աջակցության, մասնագիտական վերապատրաստման և հոգեբանական պատրաստության ծրագրերի նշանակությունը։ Սոցիալական պատրաստվածությունը ներառում է տարբեր խմբերի հետ փոխգործակցելու, հանրային արձագանքները հասկանալու և հաղորդագրությունները իրավիճակին համապատասխան կառուցելու կարողությունները, իսկ հոգեբանական պատրաստվածությունը կապված է սեփական հուզական վիճակի կառավարման և աշխատանքային արդյունավետության պահպանման հետ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև նախնական ուսուցման և իրավիճակային վարժանքների դերը, որոնք կարող են օգնել լրագրողին ծանոթանալ ճգնաժամային հաղորդակցության առանձնահատկություններին և ձևավորել մասնագիտական վարքի կայուն հմտություններ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է լրագրագիտության, սոցիալական հոգեբանության, ճգնաժամային հաղորդակցության և մասնագիտական պատրաստության մոտեցումները՝ ներկայացնելով լրագրողի սոցիալ-հոգեբանական պատրաստվածությունը որպես արտակարգ իրավիճակներում պատասխանատու և արդյունավետ մասնագիտական գործունեության կարևոր բաղադրիչ։

Աշխատությունը նվիրված է ազգային արժույթի փոխարժեքի շարժի վիճակագրական ուսումնասիրության, դրա վրա ազդող գործոնների գնահատման և ապագա փոփոխությունների կանխատեսման մեթոդաբանական ու կիրառական հիմնախնդիրներին՝ Հայաստանի Հանրապետության տնտեսության օրինակով։ Հետազոտության առանցքում փոխարժեքի ժամանակային դինամիկայի, տատանումների, միտումների և մակրոտնտեսական ցուցանիշների հետ փոխկապվածությունների բացահայտումն է։ Քննվում է փոխարժեքը որպես բաց տնտեսության կարևոր ֆինանսատնտեսական ցուցանիշ, որի փոփոխությունները փոխկապակցված են արտաքին առևտրի, գնաճի, դրամավարկային միջավայրի, ֆինանսական հոսքերի, արտարժույթի առաջարկի ու պահանջարկի և տնտեսական սպասումների հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում փոխարժեքային ժամանակային շարքերի վիճակագրական հատկությունների ուսումնասիրմանը, դրանցում միտումների, սեզոնային կամ կարճաժամկետ տատանումների և անկայունության դրսևորումների բացահայտմանը։ Վիճակագրական վերլուծության շրջանակում կարող են դիտարկվել նկարագրական ցուցանիշներ, հարաբերակցությունների գնահատման, ռեգրեսիոն վերլուծության և ժամանակային շարքերի մոդելավորման մոտեցումներ, որոնց օգնությամբ հնարավոր է ուսումնասիրել փոխարժեքի փոփոխությունների և ընտրված տնտեսական գործոնների միջև կապերը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում կանխատեսման խնդիրը՝ համապատասխան մոդելի ընտրության, պարամետրերի գնահատման, կանխատեսման սխալի չափման և տարբեր մոդելների արդյունքների համեմատության տեսանկյունից։ Ուսումնասիրվում է նաև տնտեսական ցնցումների և կառուցվածքային փոփոխությունների ազդեցությունը կանխատեսումների ճշգրտության վրա, քանի որ արտարժույթի շուկան կարող է զգայուն լինել ինչպես ներքին, այնպես էլ արտաքին տնտեսական զարգացումների նկատմամբ։ Հետազոտության շրջանակում կարևորվում է կարճաժամկետ և ավելի երկար ժամանակահատվածների կանխատեսումների առանձնահատկությունների տարբերակումը և անորոշության պատշաճ գնահատումը։ Հայաստանի տնտեսության առանձնահատկությունների դիտարկումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ազգային արժույթի փոխարժեքի ձևավորման գործընթացը փոքր և բաց տնտեսական համակարգի պայմաններում՝ հաշվի առնելով արտաքին տնտեսական կապերի և ֆինանսական հոսքերի նշանակությունը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է տնտեսական վիճակագրության, տնտեսաչափության, մակրոտնտեսագիտության և ֆինանսական վերլուծության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով ձևավորել փոխարժեքի դինամիկայի ուսումնասիրության և հիմնավորված կանխատեսումների մշակման արդյունավետ մեթոդաբանական հիմք։

Աշխատությունը նվիրված է Պարույր Սևակի ստեղծագործական ժառանգության այն հատվածների ուսումնասիրությանը, որոնք կապված են նրա չհրատարակված կամ երկար ժամանակ լայն ընթերցողական շրջանառությունից դուրս մնացած գեղարվեստական արձակի և գրականագիտական նյութերի հետ։ Հետազոտության կենտրոնում ձեռագիր ու արխիվային նյութերի քննությունն է, դրանց բնագրային առանձնահատկությունների բացահայտումը, ստեղծման հնարավոր համատեքստի վերականգնումը և գրողի ընդհանուր ստեղծագործական համակարգում դրանց տեղի որոշումը։ Գեղարվեստական արձակի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ընդլայնելու Սևակի՝ առավելապես որպես բանաստեղծ ճանաչված ստեղծագործական դիմանկարը և բացահայտելու նրա պատմողական մտածողության, կերպարակերտման, սյուժետային կազմակերպման, հոգեբանական դիտարկումների ու արձակ լեզվի առանձնահատկությունները։ Կարևորվում է արձակ նյութերի և բանաստեղծական ժառանգության միջև թեմատիկ, գաղափարական և ոճական ընդհանրությունների բացահայտումը՝ պարզելու համար, թե հեղինակի աշխարհընկալման հիմնական խնդիրներն ինչպես են դրսևորվում տարբեր գրական ձևերում։ Գրականագիտական նյութերի քննության միջոցով հնարավոր է ներկայացնել Սևակի պատկերացումները գրականության բնույթի, ստեղծագործական գործընթացի, գրողի հասարակական ու մշակութային դերի, ազգային գրական ավանդույթի և ժամանակակից գրականության զարգացման վերաբերյալ։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի հեղինակային տարբերակների, սևագրությունների, խմբագրումների և հնարավոր վերամշակումների համեմատությունը, քանի որ դրանք կարող են ցույց տալ ստեղծագործական մտահղացման ձևավորման ու փոփոխման ընթացքը։ Հետազոտության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև տեքստաբանական աշխատանքը՝ ձեռագրերի ընթերցման, տարբերակների համադրման, բնագրերի ճշգրտման և դրանց գիտական ներկայացման խնդիրներով։ Արխիվային նյութերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս լրացնելու գրողի ստեղծագործական կենսագրության առանձին դրվագներ և ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու նրա մտավոր հետաքրքրությունների մասին։ Միաժամանակ անտիպ նյութերը դիտարկվում են ոչ թե մեկուսացված, այլ հրապարակված ստեղծագործությունների և ժամանակաշրջանի հայ գրական գործընթացի հետ փոխհարաբերության մեջ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է գրականագիտական, տեքստաբանական, աղբյուրագիտական և արխիվագիտական մոտեցումները՝ նպաստելով Պարույր Սևակի ստեղծագործական անհատականության և բազմաժանր գրական ժառանգության առավել ամբողջական ուսումնասիրմանը։

Աշխատությունը նվիրված է 1990–2015 թվականների հայ գրականության մեջ կենսագրական վեպի զարգացման առանձնահատկությունների, ժանրային կառուցվածքի և գեղարվեստական միտումների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում իրական պատմական, մշակութային կամ հասարակական անհատների կյանքի նյութի գեղարվեստական վերակերտման սկզբունքներն են, փաստագրական հիմքի և հեղինակային երևակայության փոխհարաբերությունը, ինչպես նաև կենսագրական փաստի՝ գրական պատումի վերածվելու մեխանիզմները։ Քննվում է, թե ինչպես է գրողը պատմական աղբյուրներից, հուշագրություններից, նամակներից, վկայություններից և այլ փաստագրական նյութերից ստացված տեղեկությունները ներառում վիպական կառուցվածքի մեջ՝ ստեղծելով հերոսի ամբողջական գեղարվեստական կերպար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում կենսագրական վեպի և հարակից ժանրերի՝ պատմավեպի, հուշագրության, վավերագրական արձակի ու գեղարվեստական կենսագրության սահմանների և փոխազդեցությունների խնդրին։ Ուսումնասիրվում են ժամանակի կազմակերպման, պատմողական տեսանկյան, հեղինակային ներկայության, հոգեբանական կերպավորման, փաստի և հորինվածքի հարաբերակցության առանձնահատկությունները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում գլխավոր կերպարի ներաշխարհի վերակազմությունը, քանի որ կենսագրական արձակը ձգտում է ոչ միայն ներկայացնել անձի կյանքի իրադարձությունները, այլև գեղարվեստական միջոցներով մեկնաբանել նրա ընտրությունները, գաղափարական աշխարհը, ստեղծագործական գործունեությունն ու հարաբերությունները ժամանակաշրջանի հետ։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև հետխորհրդային շրջանի մշակութային փոփոխությունների ազդեցությանը ժանրի զարգացման վրա, պատմական հիշողության վերարժևորմանը և ազգային անցյալի նշանավոր դեմքերի նկատմամբ նոր հետաքրքրության ձևավորմանը։ Վերլուծվում է անհատի կենսագրության և պատմական ժամանակի փոխկապակցվածությունը՝ ցույց տալով, թե ինչպես կարող է մեկ անձի կյանքի պատմությունը դառնալ ավելի լայն հասարակական, քաղաքական և մշակութային գործընթացների գեղարվեստական արտացոլման միջոց։ Ժամանակաշրջանի ստեղծագործությունների համադրական քննությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ժանրի ներսում ձևավորված տարբեր պատմողական ռազմավարությունները և գեղագիտական միտումները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը նպաստում է ժամանակակից հայ արձակի ժանրային համակարգի ուսումնասիրությանը՝ կենսագրական վեպը դիտարկելով որպես փաստագրական հիշողությունը, պատմական փորձը և գեղարվեստական երևակայությունը միավորող գրական ձև։

Աշխատությունը նվիրված է աշխատավարձի և համախառն ներքին արդյունքի միջև գոյություն ունեցող տնտեսական փոխկապվածությունների, փոխադարձ ազդեցության մեխանիզմների և դրանց ձևավորման հիմնական գործոնների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում աշխատանքի վարձատրության մակարդակի, աշխատանքի արտադրողականության, զբաղվածության, ազգային եկամտի ձևավորման և տնտեսական աճի միջև հարաբերություններն են։ Քննվում է աշխատավարձը մի կողմից որպես բնակչության եկամուտների և սպառողական պահանջարկի կարևոր աղբյուր, իսկ մյուս կողմից՝ որպես կազմակերպությունների արտադրական ծախսերի և տնտեսությունում ստեղծված ավելացված արժեքի բաշխման բաղադրիչ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն հարցին, թե տնտեսական աճն ինչ պայմաններում կարող է նպաստել իրական աշխատավարձերի բարձրացմանը, և հակադարձորեն՝ աշխատանքի վարձատրության փոփոխություններն ինչպես կարող են կապված լինել սպառման, խնայողությունների, ներդրումների, արտադրության ծավալների և ընդհանուր տնտեսական ակտիվության հետ։ Ուսումնասիրվում է աշխատանքի արտադրողականության նշանակությունը՝ որպես աշխատավարձի և տնտեսական արդյունքի երկարաժամկետ փոխհարաբերությունները բնութագրող կարևոր գործոն։ Կարևորվում է անվանական և իրական աշխատավարձերի տարբերակումը, քանի որ գնաճային գործընթացները կարող են էականորեն փոփոխել աշխատողների իրական գնողունակությունը՝ նույնիսկ անվանական եկամուտների աճի պայմաններում։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև աշխատավարձի բաժինը համախառն եկամուտներում, եկամուտների բաշխման առանձնահատկությունները, աշխատաշուկայի կառուցվածքը, գործազրկությունը, նվազագույն աշխատավարձի քաղաքականությունը և պետական հատվածում աշխատանքի վարձատրության ազդեցությունը։ Տնտեսաչափական և վիճակագրական մոտեցումների կիրառումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ցուցանիշների ժամանակային փոփոխությունները, դրանց միջև կապերի ուղղությունն ու ուժգնությունը և տնտեսական տարբեր գործոնների հնարավոր ազդեցությունը։ Միաժամանակ կարևորվում է պատճառահետևանքային կապերի զգուշավոր գնահատումը, քանի որ աշխատավարձի և տնտեսական արդյունքի շարժը կարող է պայմանավորված լինել բազմաթիվ ընդհանուր մակրոտնտեսական գործոններով։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է մակրոտնտեսագիտության, աշխատանքի տնտեսագիտության և տնտեսական վիճակագրության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով առավել ամբողջական պատկերացում ձևավորել աշխատանքի վարձատրության, արտադրողականության, բնակչության եկամուտների և տնտեսական աճի փոխազդեցության վերաբերյալ։

Աշխատությունը նվիրված է Մոլիերի դրամատուրգիական ժառանգության ընդունելության, բեմականացման և մեկնաբանության պատմությանը հայկական թատրոնում՝ ընդգրկելով ավելի քան մեկ դար տևող ժամանակաշրջան։ Հետազոտության կենտրոնում ֆրանսիացի դրամատուրգի կատակերգությունների մուտքն է հայկական մշակութային միջավայր, դրանց թարգմանական և բեմական յուրացումը, ինչպես նաև տարբեր ժամանակաշրջաններում ստեղծագործությունների նկատմամբ ձևավորված գեղարվեստական վերաբերմունքը։ Ուսումնասիրվում են առաջին ներկայացումների և թատերական նախաձեռնությունների հետ կապված նյութերը, հետագա բեմադրությունների զարգացումը, դերասանական մեկնաբանությունները, ռեժիսորական մոտեցումները և հանդիսատեսի ու թատերական քննադատության արձագանքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն հարցին, թե ինչպես են ֆրանսիական դասական կատակերգության կերպարները, սոցիալական երգիծանքը, բնավորությունների կառուցման սկզբունքները և կատակերգական իրավիճակները հարմարեցվել հայկական բեմի գեղարվեստական ավանդույթներին ու տարբեր ժամանակաշրջանների հասարակական միջավայրին։ Կարևոր ուղղություն է թարգմանությունների ուսումնասիրությունը, քանի որ դրամատիկական երկի բեմական կյանքը մեծապես պայմանավորված է երկխոսությունների, հումորի, խոսքային խաղերի և կերպարների լեզվական առանձնահատկությունների հայերեն փոխանցմամբ։ Դիտարկվում է նաև Մոլիերի ստեղծագործությունների ազդեցությունը հայկական դերասանական արվեստի և կատակերգական խաղաոճի զարգացման վրա՝ բացահայտելով, թե ինչպես են տարբեր դերասանական սերունդներ մեկնաբանել նրա հայտնի կերպարները։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել պրոֆեսիոնալ և այլ թատերական միջավայրերում իրականացված բեմադրությունների պատմությունը, ներկայացումների գեղարվեստական ձևավորման առանձնահատկությունները և ռեժիսորական հայեցակարգերի փոփոխությունները։ Ժամանակագրական լայն ընդգրկումը հնարավորություն է տալիս հետևելու, թե ինչպես է փոխվել դասական դրամատուրգիայի ընկալումը հայկական թատրոնի զարգացման տարբեր փուլերում և ինչպես են նույն ստեղծագործությունները նոր հասարակական ու գեղագիտական պայմաններում ստացել տարբեր շեշտադրումներ։ Միաժամանակ ներկայացվում են հայ-ֆրանսիական մշակութային կապերի կարևոր դրսևորումներ՝ թարգմանության և թատրոնի միջոցով։ Ընդհանուր առմամբ աշխատությունը համադրում է թատերագիտության, գրականագիտության, թարգմանության պատմության և մշակութային փոխազդեցությունների ուսումնասիրության մոտեցումները՝ բացահայտելով Մոլիերի դրամատուրգիայի նշանակությունը հայկական բեմարվեստի պատմության և կատակերգական ավանդույթի զարգացման համատեքստում։

Աշխատությունը նվիրված է Արարատյան դաշտավայրին բնորոշ կենսաբանական ծագման արժեքավոր գունանյութի առանձնացման և դրա բաղադրության քրոմատոգրաֆիական հետազոտության գիտական խնդիրներին։ Հետազոտության կենտրոնում բնական ներկանյութի քիմիական բնույթի, բաղադրիչային կազմի և ֆիզիկաքիմիական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունն է՝ համապատասխան անալիտիկ մեթոդների կիրառմամբ։ Քննվում է կենսաբանական հումքում առկա գունավոր միացությունների առանձնացման ընդհանուր սկզբունքները, դրանց մաքրության գնահատումը և խառնուրդներից տարբերակման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում քրոմատոգրաֆիական վերլուծությանը՝ որպես բարդ բնական խառնուրդների բաղադրիչները տարանջատելու, հայտնաբերելու և համեմատականորեն բնութագրելու արդյունավետ անալիտիկ մոտեցման։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարևոր նշանակություն կարող է ունենալ տարբեր գունավոր բաղադրիչների քրոմատոգրաֆիական վարքի գնահատումը, հիմնական և ուղեկցող միացությունների տարբերակումը, ինչպես նաև ստացված տվյալների հիման վրա բնական ներկանյութի բաղադրության վերաբերյալ առավել ամբողջական պատկերացման ձևավորումը։ Քննարկվում են նաև գունանյութերի կայունության, պահպանման պայմանների նկատմամբ զգայունության և ֆիզիկաքիմիական հատկությունների հետ կապված հարցեր, որոնք կարևոր են ինչպես գիտական հետազոտությունների, այնպես էլ պատմական նյութերի և մշակութային ժառանգության ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Բնական կարմիր ներկանյութերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս կապ հաստատել ժամանակակից անալիտիկ քիմիայի և հայկական ավանդական նյութական մշակույթի միջև, քանի որ նման գունանյութերը պատմականորեն հետաքրքրություն են ներկայացրել ներկարարության, ձեռագրերի, գործվածքների և արվեստի այլ ոլորտների ուսումնասիրության համար։ Քրոմատոգրաֆիական տվյալները կարող են կիրառվել նաև բնական ներկանյութի նույնականացման, տարբեր ծագում ունեցող գունանյութերի համեմատության և պատմական նմուշներում համապատասխան նյութերի հայտնաբերման գիտական խնդիրներում։ Միաժամանակ կենսաբանական աղբյուրի առանձնահատուկ բնույթը կարևորում է բնական պաշարների պահպանության և հետազոտական նյութի պատասխանատու օգտագործման հարցերը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է բնական միացությունների քիմիայի, անալիտիկ քիմիայի, քրոմատոգրաֆիայի և կենսաբանական ծագման գունանյութերի ուսումնասիրության մոտեցումները՝ նպաստելով հայկական բնական ներկանյութերի կազմի և հատկությունների վերաբերյալ գիտական պատկերացումների խորացմանը։