Готовые материалы

Աշխատությունը նվիրված է հայ գրականության նշանավոր ներկայացուցիչներից մեկի կյանքի, գրական գործունեության և ստեղծագործական ժառանգության ուսումնասիրությանը՝ նրա գործունեությունը դիտարկելով 20-րդ դարի հայ գրականության և խորհրդային ժամանակաշրջանի հասարակական-մշակութային միջավայրի համատեքստում։ Հետազոտության առանցքում գրողի ստեղծագործական ուղու ձևավորումը, պոեզիայի, արձակի և դրամատուրգիայի բնագավառներում նրա գործունեությունը, գեղարվեստական մտածողության առանձնահատկությունները և գրական զարգացման տարբեր փուլերում թեմատիկ ու գաղափարական փոփոխություններն են։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հայրենիքի, պատմական հիշողության, մարդու և հասարակության փոխհարաբերությունների, աշխատանքի, պատերազմի ու խաղաղության թեմաների գեղարվեստական արտացոլմանը։ Քննվում են ստեղծագործությունների լեզուն, պատկերային համակարգը, կերպարների կառուցման սկզբունքները, բանաստեղծական խոսքի առանձնահատկությունները և ազգային պատմամշակութային նյութի կիրառման եղանակները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում պատմական թեմատիկայի ուսումնասիրությունը, քանի որ հեղինակի գրական ժառանգության մի մասում պատմական անցյալը վերածվում է ժամանակակից հասարակական և բարոյական հարցադրումների մեկնաբանման միջոցի։ Անդրադարձ է կատարվում նաև դրամատիկական ստեղծագործություններին, դրանց կառուցվածքին, կերպարային հակադրություններին և բեմական հնարավորություններին։ Գրողի գործունեությունը դիտարկվում է ժամանակի գրական քաղաքականության և խորհրդային գաղափարական միջավայրի պայմաններում, ինչը հնարավորություն է տալիս տարբերակել ստեղծագործական անհատականության դրսևորումները ժամանակաշրջանի պաշտոնական գեղագիտական ու գաղափարական պահանջներից։ Այս տեսանկյունից ուսումնասիրվում են նաև նրա ստեղծագործությունների ընդունելությունը, գրական քննադատության արձագանքները և հայ գրական գործընթացում ունեցած տեղը։ Առանձին նշանակություն ունի պատերազմի տարիներին ստեղծված գրականությունը, որտեղ հասարակական փորձառությունը և ժամանակաշրջանի պատմական իրադարձությունները արտահայտվում են քնարական, հայրենասիրական և դրամատիկական ձևերով։ Միաժամանակ հետազոտությունը կարող է ընդգրկել գրողի կենսագրության և ստեղծագործության փոխհարաբերությունը՝ բացահայտելով անձնական փորձի, ժամանակի պատմական իրադարձությունների և գրական միջավայրի ազդեցությունը նրա աշխարհայացքի ձևավորման վրա։ Ընդհանուր առմամբ նյութը հնարավորություն է տալիս ներկայացնել գրողի ժառանգությունը բազմակողմանիորեն՝ համադրելով կենսագրական, պատմագրական և գրականագիտական մոտեցումները և գնահատելով նրա ստեղծագործությունների նշանակությունը 20-րդ դարի հայ գրականության զարգացման պատմության մեջ։

Աշխատությունը նվիրված է պետական սեփականության վրա հիմնված ձեռնարկությունների ապապետականացման գործընթացի կառավարման տնտեսական, կազմակերպական և ինստիտուցիոնալ հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ շուկայական հարաբերությունների անցման պայմաններում։ Հետազոտության առանցքում պետական սեփականության կառուցվածքի փոփոխության, մասնավոր հատվածի ձևավորման, ձեռնարկությունների կառավարման նոր մեխանիզմների ներդրման և սեփականության իրավունքի վերափոխման գործընթացների փոխկապակցվածությունն է։ Ապապետականացումը դիտարկվում է որպես ավելի լայն տնտեսական վերափոխումների բաղադրիչ, որը կարող է ներառել ոչ միայն սեփականության փոխանցում մասնավոր սուբյեկտներին, այլև պետական մասնակցության ձևերի փոփոխություն, կառավարման ապակենտրոնացում, մրցակցային միջավայրի զարգացում և ձեռնարկությունների տնտեսական ինքնուրույնության ընդլայնում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում անցումային տնտեսության պայմաններում համապատասխան քաղաքականության նպատակների, սկզբունքների և իրականացման մեխանիզմների ձևավորմանը։ Քննվում են պետական ձեռնարկությունների գնահատման, վերակազմակերպման և կառավարման արդյունավետության խնդիրները, ինչպես նաև այն չափանիշները, որոնց միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել սեփականության կառուցվածքի փոփոխության տնտեսական հետևանքները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում պետական կառավարման մարմինների դերը՝ իրավական և կազմակերպական միջավայրի ձևավորման, գործընթացների համակարգման, պետական գույքի կառավարման և իրականացվող ծրագրերի վերահսկման տեսանկյունից։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ապապետականացման սոցիալական հետևանքներին՝ զբաղվածության, աշխատաշուկայի, ձեռնարկությունների սոցիալական պարտավորությունների և բնակչության տարբեր խմբերի տնտեսական հնարավորությունների համատեքստում։ Ուսումնասիրվում է մրցակցային միջավայրի ձևավորման նշանակությունը, քանի որ սեփականության ձևի փոփոխությունն ինքնին չի երաշխավորում արտադրողականության կամ կառավարման արդյունավետության բարձրացում, եթե համապատասխան շուկաներում բացակայում են մրցակցային պայմանները և արդյունավետ ինստիտուցիոնալ կարգավորումները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել ապապետականացման և սեփականաշնորհման տարբեր ձևերն ու դրանց կիրառման առանձնահատկությունները՝ ուշադրություն դարձնելով սեփականության իրավունքի հստակեցմանը, ներդրումային միջավայրին և կորպորատիվ կառավարման մեխանիզմների ձևավորմանը։ Հայաստանի տնտեսական վերափոխումների փորձը դիտարկվում է հետխորհրդային համակարգից շուկայական տնտեսության անցման ընդհանուր գործընթացների համատեքստում՝ առանձնացնելով ազգային տնտեսության կառուցվածքային և կառավարչական առանձնահատկությունները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը հնարավորություն է տալիս գնահատել պետական ձեռնարկությունների վերափոխումը ոչ միայն որպես սեփականության ձևի փոփոխություն, այլև որպես տնտեսական կառավարման համակարգի ինստիտուցիոնալ վերակառուցման գործընթաց՝ կապված պետության, մասնավոր հատվածի և շուկայի միջև գործառույթների ու պատասխանատվության նոր հարաբերակցության ձևավորման հետ։

Աշխատությունը նվիրված է 1941–1945 թվականներին Խորհրդային Հայաստանի բնակչության աշխատանքային, տնտեսական և հասարակական մասնակցությանը Խորհրդային Միության պատերազմական ջանքերին՝ հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացնելով թիկունքի գործունեության և հանրապետության նյութական ու մարդկային ռեսուրսների ներգրավման վրա։ Հետազոտության առանցքում արդյունաբերական ձեռնարկությունների աշխատանքն է պատերազմի պայմաններում, արտադրական ծրագրերի վերակազմավորումը, ռազմաճակատի կարիքների համար անհրաժեշտ արտադրանքի թողարկումը, աշխատանքային կարգապահության փոփոխությունները և աշխատուժի վերաբաշխումը։ Քննվում է բանվորների, գյուղացիների, ինժեներատեխնիկական աշխատողների, կանանց և երիտասարդների մասնակցությունը տնտեսական գործընթացներին, ինչպես նաև այն սոցիալական պայմանները, որոնցում կազմակերպվում էր թիկունքի աշխատանքը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում գյուղատնտեսության դերին՝ պարենային ապահովման, հումքի արտադրության և պետական մատակարարումների իրականացման տեսանկյունից։ Անդրադարձ է կատարվում նաև տրանսպորտի, էներգետիկայի և կապի համակարգերի նշանակությանը, քանի որ պատերազմի տարիներին դրանց անխափան գործունեությունը կարևոր էր տնտեսության տարբեր ճյուղերի փոխկապակցված աշխատանքի համար։ Ներկայացվում են բնակչության մասնակցությամբ կազմակերպված օգնության տարբեր ձևերը՝ ռազմաճակատի համար միջոցների և անհրաժեշտ պարագաների հավաքագրումը, վիրավորների ու տարհանված բնակչության աջակցության նախաձեռնությունները և հասարակական կազմակերպությունների գործունեությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում կանանց և երիտասարդների աշխատանքի ուսումնասիրությունը, քանի որ աշխատունակ բնակչության զգալի մասի զորակոչի պայմաններում նրանք ավելի մեծ դեր ստանձնեցին արդյունաբերական, գյուղատնտեսական և այլ ոլորտներում։ Միաժամանակ ուշադրություն է դարձվում պատերազմի սոցիալական հետևանքներին՝ աշխատանքային ծանրաբեռնվածությանը, նյութական սահմանափակումներին, պարենային դժվարություններին և առօրյա կյանքի փոփոխություններին։ Թեման դիտարկվում է նաև խորհրդային ժամանակաշրջանի պատմագրության և հիշողության քաղաքականության համատեքստում՝ հաշվի առնելով, որ աշխատավորության ներդրման ներկայացումը հաճախ կապված էր ժամանակի պաշտոնական գաղափարախոսության և հերոսականացման ձևերի հետ։ Այդ պատճառով պատմական նյութերի քննադատական համադրումը հնարավորություն է տալիս տարբերակել փաստական տվյալները դրանց ժամանակաշրջանային մեկնաբանություններից։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը ներկայացնում է պատերազմի տարիներին Հայաստանի թիկունքի տնտեսական և հասարակական կյանքի բազմակողմ պատկերը՝ բացահայտելով հանրապետության բնակչության աշխատանքային մասնակցությունը ընդհանուր պատերազմական մոբիլիզացիային և դրա ազդեցությունը Հայաստանի սոցիալ-տնտեսական զարգացման վրա։

Աշխատությունը նվիրված է հանրակրթական հաստատություններում մանկավարժական խորհրդատվության կազմակերպման տեսական, մեթոդական և գործնական հիմքերի ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով որպես ուսուցման, դաստիարակության և սովորողների անհատական զարգացմանն աջակցող մասնագիտական գործունեություն։ Հետազոտության առանցքում խորհրդատվական աշխատանքի արդյունավետ իրականացման համար անհրաժեշտ մանկավարժական, հոգեբանական, կազմակերպական և հաղորդակցական պայմանների բացահայտումն է։ Քննվում է ուսուցչի, սովորողի, ծնողի, դասղեկի, դպրոցի ղեկավարության և աջակցող մասնագետների համագործակցության նշանակությունը՝ ընդգծելով, որ խորհրդատվությունը առավել արդյունավետ է, երբ այն իրականացվում է փոխադարձ վստահության, հարգանքի, գաղտնիության, անհատական մոտեցման և կառուցողական հաղորդակցության սկզբունքներով։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում սովորողների կրթական դժվարությունների, ուսումնական մոտիվացիայի, դպրոցական միջավայրին հարմարվելու, միջանձնային հարաբերությունների և մասնագիտական կողմնորոշման հետ կապված հարցերի ժամանակին բացահայտմանը։ Ներկայացվում են խորհրդատվական աշխատանքի հիմնական միջոցներն ու ձևերը՝ անհատական և խմբային զրույցները, դիտարկումը, մանկավարժական իրավիճակների վերլուծությունը, հարցազրույցը, հետադարձ կապը, ծնողների հետ խորհրդատվական հանդիպումները և մասնագետների միջև համագործակցությունը։ Կարևորվում է սովորողի տարիքային և անհատական առանձնահատկությունների հաշվառումը, քանի որ նույն խնդրի դեպքում կիրառվող մանկավարժական մոտեցումները կարող են տարբեր լինել՝ կախված երեխայի զարգացման մակարդակից, կրթական կարիքներից և սոցիալական միջավայրից։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ներառական կրթական միջավայրում խորհրդատվության նշանակությանը, որտեղ անհրաժեշտ է հաշվի առնել սովորողների կրթական կարիքների բազմազանությունը և ապահովել նրանց լիարժեք մասնակցությունը դպրոցական կյանքին։ Ուսուցչի խորհրդատվական կարողությունները դիտարկվում են որպես մասնագիտական կոմպետենտության բաղադրիչ՝ ներառելով ակտիվ լսելու, խնդիրները ճանաչելու, համապատասխան մանկավարժական աջակցություն ընտրելու, համագործակցություն կազմակերպելու և աշխատանքի արդյունքները գնահատելու հմտությունները։ Միաժամանակ սահմանազատվում են մանկավարժական խորհրդատվության և մասնագիտացված հոգեբանական կամ այլ մասնագիտական աջակցության գործառույթները՝ կարևորելով անհրաժեշտության դեպքում համապատասխան մասնագետների ներգրավումը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը ներկայացնում է խորհրդատվությունը որպես հանրակրթական համակարգում աջակցող կրթական միջավայրի ձևավորման կարևոր մեխանիզմ, որը նպաստում է սովորողի կրթական առաջընթացին, ուսուցիչ-սովորող և դպրոց-ընտանիք համագործակցության ամրապնդմանը, խնդիրների վաղ բացահայտմանը և կրթական գործընթացի արդյունավետ կազմակերպմանը։

Աշխատությունը նվիրված է պատմական Արցախում ձևավորված և սերնդեսերունդ փոխանցված ժողովրդական բանավոր ստեղծագործության ժանրային, լեզվական, գաղափարական և մշակութային առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում ժողովրդական հեքիաթները, ավանդությունները, առասպելական պատմությունները, զրույցները, երգերը, առակները, ասացվածքները, առածները, հանելուկները, օրհնանքները, անեծքները, ծիսական բանաձևերը և բանավոր մշակույթի այլ դրսևորումներն են, որոնց միջոցով արտացոլվում են տեղական բնակչության պատմական հիշողությունը, աշխարհընկալումը, կենցաղը և արժեքային պատկերացումները։ Ժողովրդական ստեղծագործությունները դիտարկվում են ոչ միայն որպես գեղարվեստական նյութ, այլև որպես պատմամշակութային հիշողության պահպանման կարևոր միջոց, որի մեջ տարբեր ժամանակաշրջանների իրադարձությունները կարող են պահպանված լինել բանավոր ավանդության վերափոխված և գեղարվեստականացված ձևերով։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում տեղական բարբառային խոսքին, բառապաշարին, դարձվածքներին, պատկերավոր արտահայտություններին և պատմողական կառուցվածքներին, որոնք նյութին հաղորդում են տարածաշրջանային յուրահատկություն։ Քննվում է բանահյուսական կերպարների համակարգը, բարու և չարի, արդարության, քաջության, աշխատանքի, ընտանիքի, հայրենի բնաշխարհի և համայնքային համերաշխության վերաբերյալ ժողովրդական պատկերացումների արտահայտումը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև բնաշխարհի դերը. լեռները, գետերը, աղբյուրները, անտառները, բնակավայրերը, վանքերն ու այլ տեղավայրեր հաճախ հանդես են գալիս որպես ավանդությունների և տեղական պատմությունների ձևավորման կենտրոններ՝ միավորելով իրական աշխարհագրությունը և ժողովրդական երևակայությունը։ Ուսումնասիրվում են ընտանեկան ու համայնքային ծեսերի հետ կապված բանահյուսական նյութերը, տոնական սովորույթները, աշխատանքային երգերը և առօրյա հաղորդակցության մեջ պահպանված բանավոր ձևերը։ Համեմատական քննությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել տեղական նյութի ընդհանրությունները հայկական բանահյուսության այլ տարածաշրջանային ավանդույթների հետ և միաժամանակ առանձնացնել դրա տեղային բնորոշ գծերը։ Կարևորվում է նաև բանահավաքչական աշխատանքի նշանակությունը, քանի որ բանավոր ժառանգության գրառումը, դասակարգումը և գիտական ուսումնասիրությունը նպաստում են այնպիսի նյութերի պահպանմանը, որոնք հասարակական ու լեզվական փոփոխությունների հետևանքով կարող են աստիճանաբար դուրս գալ կենդանի գործածությունից։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը բանահյուսական նյութի միջոցով ներկայացնում է տարածաշրջանի պատմամշակութային հիշողությունը, լեզվական միջավայրը և ժողովրդական աշխարհընկալումը՝ միավորելով բանագիտության, ազգագրության, բարբառագիտության և մշակութային պատմության ուսումնասիրության մոտեցումները։

Աշխատությունը նվիրված է հայ ժողովրդի պատմական զարգացմանը, ծագման ու կազմավորման խնդիրներին, բնակության աշխարհագրությանը, հասարակական կառուցվածքին, մշակույթին, լեզվին, ավանդույթներին և ինքնության առանձնահատկություններին։ Նյութը կարող է ներկայացնել հայերին որպես հնագույն ժամանակներից Հայկական լեռնաշխարհի պատմական և մշակութային գործընթացներում կարևոր դեր ունեցած ժողովուրդ՝ դիտարկելով տարբեր ժամանակաշրջաններում տեղի ունեցած քաղաքական, սոցիալական և ժողովրդագրական փոփոխությունները։ Ուշադրություն է հատկացվում բնակավայրերի և պատմական կենտրոնների ձևավորմանը, տնտեսական գործունեությանը, արհեստներին, առևտրին և քաղաքային մշակույթի զարգացմանը։ Կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել քրիստոնեության և Հայ առաքելական եկեղեցու ազդեցությունը հոգևոր ու մշակութային կյանքի վրա, ինչպես նաև եկեղեցական հաստատությունների մասնակցությունը կրթության, գրավոր մշակույթի և պատմական հիշողության պահպանմանը։ Քննվում է հայոց լեզվի զարգացման նշանակությունը ազգային ինքնության ձևավորման և պահպանման համար, անդրադարձ է կատարվում հայոց գրերի ստեղծմանը, ձեռագրական մշակույթին, պատմագրությանը, գրականությանը և կրթական ավանդույթներին։ Մշակութային ժառանգությունը ներկայացվում է նաև ճարտարապետության, եկեղեցաշինության, մանրանկարչության, երաժշտության, ժողովրդական բանահյուսության, կիրառական արվեստների և ավանդական կենցաղի միջոցով։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել ընտանիքի և համայնքի կառուցվածքը, սովորույթները, տոնական մշակույթը, ժողովրդական հավատալիքները, հագուստը, բնակարանային մշակույթը և առօրյա կյանքի այլ բաղադրիչներ։ Առանձին նշանակություն ունի պատմական Հայաստանի սահմաններից դուրս հայկական համայնքների ձևավորման ուսումնասիրությունը, քանի որ տարբեր ժամանակաշրջանների պատերազմները, քաղաքական փոփոխությունները, տնտեսական շարժառիթները, բռնի տեղահանությունները և գաղթերը նպաստել են հայկական սփյուռքի աշխարհագրական ընդլայնմանը։ Սփյուռքի համայնքները դիտարկվում են ազգային լեզվի, կրթության, կրոնական և մշակութային ավանդույթների պահպանման, ինչպես նաև բնակության երկրների հասարակական ու տնտեսական կյանքին մասնակցության տեսանկյունից։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև հայ ժողովրդի պատմական հիշողությանը և այն մեխանիզմներին, որոնց միջոցով տարբեր հասարակական ու մշակութային հաստատություններ պահպանել և փոխանցել են հավաքական ինքնության տարրերը սերունդներին։ Ընդհանուր առմամբ նյութը կարող է ունենալ պատմաազգագրական և մշակութաբանական բնույթ՝ համադրելով պատմության, ազգագրության, լեզվաբանության, կրոնագիտության և մշակութային մարդաբանության մոտեցումները և ներկայացնելով հայ ժողովրդի բազմադարյա պատմամշակութային զարգացման ընդհանուր պատկերը։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Առաջին Հանրապետության գոյության տարիներին կրթության, գիտության և մշակույթի ոլորտներում տեղի ունեցած զարգացումների պատմագիտական ուսումնասիրությանը՝ դրանք դիտարկելով նորաստեղծ պետականության կայացման բարդ պայմանների համատեքստում։ Հետազոտության առանցքում ազգային կրթական համակարգի կազմակերպումը, դպրոցական ցանցի գործունեությունը, ուսուցչական կադրերի պատրաստումը, կրթության կառավարման մարմինների ձևավորումը և մշակութային հաստատությունների գործունեությունն են։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն դժվարություններին, որոնց պայմաններում իրականացվում էր կրթական քաղաքականությունը՝ պատերազմների հետևանքներին, սոցիալ-տնտեսական ծանր իրավիճակին, բնակչության տեղաշարժերին, նյութական միջոցների և մասնագետների պակասին։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում են պետության և հասարակական շրջանակների նախաձեռնությունները՝ ուղղված դպրոցների գործունեության վերականգնմանը, կրթության հասանելիության ընդլայնմանը և ազգային կրթական միջավայրի ձևավորմանը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայերենի և ազգային պատմամշակութային ժառանգության դերը ուսումնական գործընթացում, ինչպես նաև դասագրքերի, ուսումնական ծրագրերի և մանկավարժական գրականության ստեղծման ու տարածման խնդիրը։ Դիտարկվում է բարձրագույն կրթության կազմակերպման ուղղությամբ կատարված աշխատանքը, այդ թվում՝ պետական համալսարանի հիմնադրումը՝ որպես գիտակրթական համակարգի ինստիտուցիոնալացման կարևոր քայլ։ Մշակութային կյանքի ուսումնասիրության շրջանակում անդրադարձ է կատարվում գրականությանը, մամուլին, թատրոնին, երաժշտությանը, կերպարվեստին, հրատարակչական գործունեությանը, գրադարանային և լուսավորական աշխատանքին։ Քննվում է մտավորականության դերակատարությունը հասարակության մշակութային կյանքում և պետական կառույցների ու հասարակական կազմակերպությունների մասնակցությունը կրթամշակութային նախաձեռնություններին։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում մամուլին և հրատարակչական գործունեությանը՝ որպես հասարակական մտքի, քաղաքական քննարկումների և մշակութային հաղորդակցության կարևոր հարթակների։ Կրթությունն ու մշակույթը դիտարկվում են նաև պետականաշինության տեսանկյունից, քանի որ նոր հանրապետության պայմաններում դրանց զարգացումը կապված էր մասնագետների պատրաստման, հանրային հաստատությունների կայացման և ազգային մշակութային ժառանգության պահպանման խնդիրների հետ։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել, թե ինչպես էին կարճատև պետականության և ծանր ճգնաժամային պայմաններում միաժամանակ փորձեր կատարվում ձևավորելու կրթական ու մշակութային հաստատությունների կայուն համակարգ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը ներկայացնում է ժամանակաշրջանի հասարակական կյանքի կարևոր ոլորտներից մեկը՝ համադրելով կրթության պատմության, մշակութային պատմության և պետականաշինության ուսումնասիրության մոտեցումները։

Աշխատությունը նվիրված է Թուրքիայի զինված ուժերում 20-րդ դարի վերջին և 21-րդ դարի սկզբին իրականացված արդիականացման գործընթացների պատմաքաղաքական և ռազմավարական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում զինված ուժերի կազմակերպական կառուցվածքի, տեխնոլոգիական ապահովվածության, կառավարման համակարգերի և պաշտպանական արդյունաբերության զարգացման միջև փոխկապակցվածությունն է։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում 1980-ական թվականներից ձևավորված պաշտպանական արդյունաբերության նոր քաղաքականությանը, որի շրջանակում զինված ուժերի արդիականացումը աստիճանաբար կապվեց ազգային արդյունաբերական կարողությունների ընդլայնման, միջազգային համագործակցության, համատեղ արտադրության և տեխնոլոգիական կարողությունների զարգացման հետ։ Թուրքիայի պաշտպանական արդյունաբերության պետական մարմնի պատմական տվյալներով՝ 1985 թվականին ստեղծված համապատասխան կառույցի նպատակներից էին զինված ուժերի արդիականացումը և ժամանակակից տեխնոլոգիաների վրա հիմնված ազգային պաշտպանական արդյունաբերության զարգացումը, իսկ 1990–2000 թվականներին գնումների քաղաքականության մեջ պատրաստի արտադրանքի ձեռքբերումից աստիճանաբար անցում էր կատարվում համատեղ արտադրության ուղղությամբ։ 2000-ականներից ավելի մեծ նշանակություն ստացավ հիմնական հարթակների նախագծման և տեղական արդյունաբերական կարողությունների զարգացման մոտեցումը։ Հետազոտության շրջանակում այս փոփոխությունները դիտարկվում են նաև ՆԱՏՕ-ին Թուրքիայի անդամակցության և դաշինքի շրջանակում փոխգործունակության պահանջների համատեքստում։ 21-րդ դարի սկզբին ՆԱՏՕ-ն իր անդամների ռազմական կարողությունների վերափոխման կարևոր ուղղություններ էր համարում ժամանակակից, ավելի կիրառելի և տեղակայման համար հարմար ուժերի ձևավորումը, ինչն ընդհանուր միջավայր էր ստեղծում նաև Թուրքիայի ռազմական բարեփոխումների համար։ Քննվում են պաշտպանական պլանավորման, կառավարման և հրամանատարական համակարգերի փոփոխությունները, ռազմական տեխնոլոգիաների արդիականացումը, ինչպես նաև տեղական գիտահետազոտական ու արտադրական ներուժի դերի աճը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում այն հանգամանքին, որ արդիականացումը միայն տեխնիկական վերազինում չէ, այլ ներառում է նաև անձնակազմի պատրաստության, կազմակերպական կառուցվածքի, ռազմավարական պլանավորման և ռազմական կառավարման փոփոխություններ։ Կարևորվում է պաշտպանական արդյունաբերության և պետական քաղաքականության փոխհարաբերությունը, քանի որ տեղական արտադրական ներուժի զարգացումը դիտարկվում էր արտաքին մատակարարումներից կախվածությունը նվազեցնելու և տեխնոլոգիական կարողությունները ընդլայնելու քաղաքականության շրջանակում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել Թուրքիայի զինված ուժերի վերափոխումը որպես ռազմական, քաղաքական, տեխնոլոգիական և արդյունաբերական գործոնների փոխազդեցությամբ պայմանավորված երկարաժամկետ գործընթաց՝ այն տեղադրելով նաև ՆԱՏՕ-ի ռազմական վերափոխումների և տարածաշրջանային անվտանգության փոփոխվող միջավայրի համատեքստում։

Աշխատությունը նվիրված է Երևանի նահանգում բորոտության տարածման, դրա բժշկական և հասարակական ընկալման, ինչպես նաև հիվանդության դեմ ձեռնարկված առողջապահական միջոցառումների պատմական ուսումնասիրությանը։ Նյութը վերաբերում է այն ժամանակաշրջանին, երբ տարածաշրջանը գտնվում էր Ռուսական կայսրության վարչական համակարգում, և հնարավորություն է տալիս վարակիչ հիվանդությունների պատմությունը դիտարկել տեղական բնակչության սոցիալական պայմանների, բժշկական ծառայությունների զարգացման և պետական առողջապահական քաղաքականության համատեքստում։ Հետազոտության առանցքում հիվանդության հայտնաբերման և տարածվածության վերաբերյալ տվյալներն են, հիվանդների սոցիալական ու կենցաղային պայմանները, բժշկական դիտարկումների առանձնահատկությունները և վարակի վերաբերյալ ժամանակի գիտական պատկերացումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն հարցին, թե բժիշկները և վարչական մարմինները ինչպես էին արձանագրում հիվանդության դեպքերը, ինչպիսի մոտեցումներ էին կիրառվում հիվանդների հաշվառման և վերահսկման համար, և ինչպես էին կազմակերպվում բժշկական օգնությունն ու մեկուսացման միջոցառումները։ Պատմական բժշկական աղբյուրների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալ նաև տվյալ ժամանակաշրջանի ախտորոշման սահմանափակումները, քանի որ հիվանդությունների դասակարգման և լաբորատոր հաստատման հնարավորությունները տարբերվում էին ժամանակակից բժշկության մեթոդներից։ Քննվում են հիվանդության տարածման հետ հնարավոր կապ ունեցող ժողովրդագրական, կենցաղային և սոցիալ-տնտեսական պայմանները՝ միաժամանակ խուսափելով պատմական համայնքների կամ բնակչության առանձին խմբերի նկատմամբ հիվանդությունը պարզեցված ձևով վերագրելուց։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում հասարակության վերաբերմունքը հիվանդների նկատմամբ, քանի որ բորոտությունը պատմականորեն ուղեկցվել է վախով, մեկուսացմամբ և սոցիալական խարանմամբ։ Այդ պատճառով նյութը կարող է արժեքավոր լինել ոչ միայն համաճարակաբանական, այլև բժշկասոցիալական պատմության ուսումնասիրության համար։ Անդրադարձ է կատարվում տարածաշրջանում առողջապահական հաստատությունների զարգացմանը, բժիշկների գործունեությանը և վարակիչ հիվանդությունների դեմ պայքարի կազմակերպական մեխանիզմներին։ Նման աղբյուրների քննադատական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս վերականգնել հիվանդության պատմական պատկերը՝ հաշվի առնելով վիճակագրական տվյալների հնարավոր թերիությունը և ժամանակի բժշկական գիտելիքների սահմանափակումները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը միավորում է բժշկության պատմության, պատմական համաճարակաբանության, սոցիալական պատմության և տարածաշրջանային ուսումնասիրությունների մոտեցումները՝ ներկայացնելով Երևանի նահանգի առողջապահական վիճակի և վարակիչ հիվանդությունների դեմ պայքարի պատմության կարևոր դրվագներից մեկը։

Աշխատությունը նվիրված է ընդհանուր անզգայացման սկզբնական փուլում գլխուղեղի կենսաէլեկտրական ակտիվության և սրտի ռիթմի փոփոխականության դինամիկայի ուսումնասիրությանը՝ երկու անզգայացնող դեղամիջոցների համակցված կիրառման պայմաններում։ Հետազոտության առանցքում կենտրոնական և վեգետատիվ նյարդային համակարգերի ֆունկցիոնալ արձագանքների փոխկապակցված գնահատումն է, ինչը հնարավորություն է տալիս բնութագրել օրգանիզմում անզգայացման ձևավորման ընթացքում տեղի ունեցող նեյրոֆիզիոլոգիական և սրտանոթային փոփոխությունները։ Գլխուղեղի կենսաէլեկտրական ակտիվությունը դիտարկվում է որպես կենտրոնական նյարդային համակարգի ֆունկցիոնալ վիճակի կարևոր ցուցանիշ, որի փոփոխությունների վերլուծությունը կարող է արտացոլել գիտակցության մակարդակի, նյարդային ցանցերի ակտիվության և անզգայացման խորության հետ կապված գործընթացները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում էլեկտրաէնցեֆալոգրաֆիկ ռիթմերի հարաբերակցության և դրանց ժամանակային փոփոխությունների գնահատմանը։ Սրտի ռիթմի փոփոխականության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բնութագրել վեգետատիվ կարգավորման առանձնահատկությունները և սիմպաթիկ ու պարասիմպաթիկ ազդեցությունների հարաբերակցության փոփոխությունները։ Երկու ցուցանիշների համատեղ դիտարկումը կարևոր է, քանի որ անզգայացման ընթացքում կենտրոնական նյարդային համակարգի փոփոխությունները կարող են ուղեկցվել սրտանոթային կարգավորման վերակազմավորմամբ։ Հետազոտության շրջանակում գնահատվում է ցուցանիշների դինամիկան մինչև անզգայացման մեկնարկը և դրա ձևավորման տարբեր փուլերում՝ նպատակ ունենալով բացահայտել բնորոշ ֆունկցիոնալ փոփոխությունները և դրանց ժամանակային փոխհարաբերությունները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում անհատական արձագանքների տարբերություններին, քանի որ անզգայացնող միջոցների նկատմամբ նյարդային և սրտանոթային համակարգերի արձագանքը կարող է պայմանավորված լինել մի շարք ֆիզիոլոգիական ու կլինիկական գործոններով։ Կարևորվում է նաև ոչ ինվազիվ ֆունկցիոնալ մոնիթորինգի նշանակությունը՝ որպես անզգայացման ընթացքում օրգանիզմի վիճակի համալիր գնահատման միջոց։ Աշխատանքը կենտրոնացած է դեղամիջոցների համակցված ազդեցության ֆիզիոլոգիական բնութագրման վրա և չի սահմանափակվում միայն առանձին հեմոդինամիկական ցուցանիշների գնահատմամբ։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտությունը միավորում է անեսթեզիոլոգիայի, նյարդաֆիզիոլոգիայի, էլեկտրաէնցեֆալոգրաֆիայի և սրտի ռիթմի վերլուծության մոտեցումները՝ նպաստելով ընդհանուր անզգայացման ինդուկցիայի ընթացքում կենտրոնական ու վեգետատիվ կարգավորման փոփոխությունների առավել ամբողջական ըմբռնմանը։

Աշխատությունը նվիրված է որոշ կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի ազդեցության ուսումնասիրությանը ոչ ռադիկալային և ազատ ռադիկալային շղթայական ռեակցիաների արագության, ընթացքի և մեխանիզմների վրա։ Հետազոտության առանցքում կենսաբանական նշանակություն ունեցող միացությունների և բարձր ռեակցունակությամբ միջանկյալ մասնիկների փոխազդեցությունների ֆիզիկաքիմիական օրինաչափությունների բացահայտումն է՝ պարզելու համար, թե նյութի կառուցվածքը և քիմիական հատկությունները ինչպես կարող են փոփոխել տարբեր ռեակցիաների կինետիկական բնութագրերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ազատ ռադիկալների առաջացման, փոխակերպման և չեզոքացման գործընթացներին, ինչպես նաև շղթայական ռեակցիաների զարգացման հիմնական փուլերի փոխկապակցվածությանը։ Դիտարկվում է, թե ուսումնասիրվող կենսաբանորեն ակտիվ նյութերը կարող են ինչպիսի ազդեցություն ունենալ ռեակցիոն շղթաների ընթացքի, միջանկյալ մասնիկների կայունության և վերջնական արդյունքների ձևավորման վրա։ Ոչ ռադիկալային գործընթացների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համեմատել տարբեր մեխանիզմներով ընթացող փոխազդեցությունները և գնահատել նույն նյութի ազդեցության առանձնահատկությունները տարբեր ռեակցիոն համակարգերում։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ռեակցիայի արագության և նյութերի կառուցվածքային առանձնահատկությունների միջև կապերի բացահայտմանը, քանի որ ֆունկցիոնալ խմբերի բնույթը և մոլեկուլի էլեկտրոնային հատկությունները կարող են պայմանավորել դրա ռեակցունակությունը։ Հետազոտության շրջանակում կինետիկական տվյալների վերլուծությունը կարող է օգտագործվել ռեակցիաների հնարավոր մեխանիզմների պարզաբանման և տարբեր փուլերի հարաբերական նշանակության գնահատման համար։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում հակաօքսիդանտային կամ հակառադիկալային հատկությունների ֆիզիկաքիմիական հիմքերին՝ դիտարկելով այն ընդհանուր սկզբունքները, որոնց միջոցով որոշ կենսաբանորեն ակտիվ միացություններ կարող են փոխազդել ակտիվ մասնիկների հետ և փոփոխել օքսիդացման գործընթացների ընթացքը։ Այս հարցերը կարևոր են կենսաբանական համակարգերում օքսիդավերականգնման գործընթացների և օքսիդատիվ հավասարակշռության քիմիական հիմքերի ըմբռնման համար։ Միաժամանակ հետազոտությունը կարող է նպաստել կառուցվածք–ռեակցունակություն փոխկապակցվածությունների բացահայտմանը և տարբեր միացությունների ֆիզիկաքիմիական հատկությունների համեմատական գնահատմանը։ Աշխատությունն ընդհանուր առմամբ միավորում է քիմիական կինետիկայի, ֆիզիկական քիմիայի, ազատ ռադիկալների քիմիայի և կենսաօրգանական քիմիայի մոտեցումները՝ նպաստելով կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի մասնակցությամբ ընթացող ռեակցիաների մեխանիզմների և դրանց կինետիկական առանձնահատկությունների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Աշխատությունը նվիրված է առևտրային բանկերի իրացվելիության ռիսկի ձևավորման պատճառների, գնահատման մեթոդների և կառավարման մեխանիզմների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության բանկային համակարգի առանձնահատկությունների համատեքստում։ Հետազոտության առանցքում բանկի՝ իր ընթացիկ և ապագա ֆինանսական պարտավորությունները ժամանակին կատարելու կարողությունն է՝ առանց գործունեության կայունությունը խաթարող զգալի կորուստների կամ ֆինանսավորման անհամաչափ ծախսերի առաջացման։ Իրացվելիության ռիսկը դիտարկվում է որպես բանկային ռիսկերի կառավարման առանցքային ուղղություններից մեկը, որը սերտորեն կապված է ակտիվների և պարտավորությունների կառուցվածքի, ֆինանսավորման աղբյուրների կայունության, դրամական հոսքերի և ֆինանսական շուկաների վիճակի հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ակտիվների իրացվելիության աստիճանին, ավանդների ու այլ ներգրավված միջոցների ժամկետայնությանը, ինչպես նաև դրանց միջև առաջացող ժամկետային անհամապատասխանություններին։ Քննվում են դրամական միջոցների ներհոսքերի և արտահոսքերի գնահատման, իրացվելիության բացերի բացահայտման և տարբեր ժամանակային հորիզոններում բանկի ֆինանսական պահանջմունքների կանխատեսման մոտեցումները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ակտիվների և պասիվների կառավարման համակարգը, որի միջոցով հնարավոր է հավասարակշռել եկամտաբերության, ռիսկի և անհրաժեշտ իրացվելիության մակարդակի միջև հարաբերակցությունը։ Դիտարկվում են ֆինանսավորման աղբյուրների կենտրոնացման, ավանդային բազայի փոփոխությունների, վարկային պորտֆելի կառուցվածքի և շուկայական պայմանների ազդեցությունները բանկի իրացվելիության դիրքի վրա։ Հետազոտության շրջանակում ուշադրություն է դարձվում նաև սթրեսային իրավիճակներում իրացվելիության կառավարմանը, երբ սովորական ֆինանսավորման աղբյուրների հասանելիությունը կարող է սահմանափակվել կամ դրամական միջոցների պահանջարկը՝ կտրուկ փոփոխվել։ Այս համատեքստում կարևորվում են իրացվելիության պահուստների ձևավորումը, արտակարգ ֆինանսավորման պլանավորումը և տարբեր անբարենպաստ սցենարների նկատմամբ բանկի դիմադրողականության գնահատումը։ Ուսումնասիրվում է նաև բանկային վերահսկողության և կարգավորման դերը՝ որպես ֆինանսական հաստատությունների իրացվելիության պահպանման և համակարգային ռիսկերի սահմանափակման գործոն։ Հայաստանի առևտրային բանկերի նյութերի դիտարկումը հնարավորություն է տալիս տեսական մոտեցումները համադրել ազգային ֆինանսական համակարգի գործնական առանձնահատկությունների հետ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը միավորում է բանկային գործի, ֆինանսական ռիսկերի կառավարման, ակտիվների և պարտավորությունների կառավարման ու ֆինանսական կայունության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով հիմնավորել իրացվելիության ռիսկի գնահատման և վերահսկման արդյունավետ մեխանիզմները։

Աշխատությունը նվիրված է ցեղասպանական բռնության արդարացման, օրինականացման կամ հասարակական ընդունելիության ձևավորման գաղափարական և հռետորական մեխանիզմների քննադատական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում այն հարցն է, թե քաղաքական իշխանությունները, գաղափարական շարժումները, քարոզչական համակարգերը կամ այլ դերակատարներ ինչպիսի փաստարկներ ու պատկերացումներ են օգտագործել զանգվածային բռնությունը ներկայացնելու որպես անհրաժեշտ, անխուսափելի կամ ընդունելի գործողություն։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում թշնամու կերպարի ձևավորմանը, հասարակական խմբերի ապամարդկայնացմանը, կոլեկտիվ մեղավորության վերագրմանը և անվտանգության կամ պետական շահերի մասին պնդումների օգտագործմանը՝ դրանք դիտարկելով որպես բռնությունը հիմնավորող խոսույթի հնարավոր բաղադրիչներ։ Քննվում է նաև լեզվի նշանակությունը, քանի որ զանգվածային հանցագործությունների նախապատրաստման կամ հետագա մեկնաբանման ընթացքում կիրառվող բառապաշարը կարող է քողարկել կատարված գործողությունների բնույթը, մեղմացնել դրանց ընկալումը կամ պատասխանատվությունը տեղափոխել զոհերի վրա։ Պատմագիտական տեսանկյունից ուսումնասիրվում են համապատասխան գաղափարների ձևավորման քաղաքական ու սոցիալական պայմանները, դրանց տարածման միջոցները և հասարակական վերաբերմունքի վրա ունեցած ազդեցությունը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում պաշտոնական փաստաթղթերի, մամուլի, հրապարակախոսության, քաղաքական ելույթների և այլ սկզբնաղբյուրների քննադատական վերլուծությանը՝ տարբերակելու փաստական տեղեկությունները, քարոզչական պնդումները և հետագա արդարացումները։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև ժխտողականության խնդրին՝ ուսումնասիրելով, թե զանգվածային բռնությունից հետո ինչպես են վերաիմաստավորվում իրադարձությունները, նվազեցվում պատասխանատվությունը կամ վիճարկվում զոհերի փորձառությունն ու պատմական փաստագրումը։ Իրավական տեսանկյունից կարևոր է ցեղասպանության՝ որպես միջազգային հանցագործության հասկացության և դրա վերաբերյալ պատմական ու քաղաքական խոսույթների տարբերակումը։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալ, որ բռնության արդարացումը միայն անցյալի մեկնաբանության խնդիր չէ, այլ նաև պատմական հիշողության, պատասխանատվության և զանգվածային հանցագործությունների կանխարգելման ուսումնասիրության կարևոր ուղղություն։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը միավորում է ցեղասպանագիտության, պատմագիտության, քաղաքական խոսույթի վերլուծության և միջազգային իրավունքի մոտեցումները՝ բացահայտելով այն գաղափարական ու հաղորդակցական գործընթացները, որոնց միջոցով զանգվածային բռնությունը փորձ է արվում ներկայացնել որպես հիմնավորված կամ ընդունելի, և քննադատաբար ուսումնասիրելով նման փաստարկների պատմական ու հասարակական գործառույթները։

Աշխատությունը նվիրված է դեֆորմացվող պինդ մարմինների կոնտակտային փոխազդեցության տեսական և կիրառական ուսումնասիրությանը՝ հաշվի առնելով շփման, մաշման և ջերմային երևույթների համատեղ ազդեցությունը։ Հետազոտության առանցքում երկու կամ ավելի մարմինների հպման գոտում առաջացող մեխանիկական և ջերմային գործընթացների փոխկապակցվածությունն է, քանի որ իրական ինժեներական համակարգերում կոնտակտային բեռնվածքները հաճախ ուղեկցվում են շփմամբ, ջերմության առաջացմամբ, մակերևույթների դեֆորմացիայով և նյութերի ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների փոփոխությամբ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում կոնտակտային լարումների և դեֆորմացիաների բաշխմանը, հպման իրական մակերեսի ձևավորմանը և արտաքին բեռնվածքների ազդեցությանը մարմինների մեխանիկական վարքի վրա։ Տրիբոլոգիական գործոնների շրջանակում դիտարկվում են շփման, մակերևութային մաշման և փոխազդող նյութերի հատկությունների նշանակությունը՝ գնահատելով դրանց ազդեցությունը կոնտակտային գոտու ընդհանուր վիճակի վրա։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում շփման հետևանքով առաջացող ջերմության ուսումնասիրությունը, քանի որ տեղային ջերմաստիճանի բարձրացումը կարող է փոփոխել նյութի առաձգական և այլ մեխանիկական բնութագրերը՝ իր հերթին ազդելով լարումների ու դեֆորմացիաների հետագա բաշխման վրա։ Այսպիսով, մեխանիկական և ջերմային խնդիրները դիտարկվում են որպես փոխկապակցված գործընթացներ, որոնց համատեղ վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս իրական աշխատանքային պայմաններին ավելի մոտ մոդելներ կառուցել։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել առաձգական և առաձգապլաստիկ մարմինների տարբեր կոնտակտային սխեմաներ, ինչպես նաև ստացիոնար և ժամանակից կախված ջերմային ռեժիմներ։ Մաթեմատիկական մոդելավորման միջոցով ուսումնասիրվում են կոնտակտային ճնշումների, շփման ուժերի, ջերմային հոսքերի և ջերմաստիճանային դաշտերի փոխազդեցությունները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում սահմանային պայմանների ընտրությանը և նյութերի ջերմաֆիզիկական ու մեխանիկական պարամետրերի ազդեցությանը ստացվող արդյունքների վրա։ Նման ուսումնասիրությունները կարևոր կիրառական նշանակություն ունեն մեքենաշինական հանգույցների, առանցքակալների, փոխանցումների, արգելակային համակարգերի և այլ մեխանիկական զույգերի աշխատանքի հուսալիության գնահատման համար։ Աշխատությունն ընդհանուր առմամբ միավորում է պինդ մարմնի մեխանիկայի, կոնտակտային մեխանիկայի, տրիբոլոգիայի և ջերմաֆիզիկայի մոտեցումները՝ նպաստելով շփման պայմաններում աշխատող կառուցվածքների ամրության, երկարակեցության և ջերմամեխանիկական վարքի առավել ճշգրիտ գնահատման մեթոդների զարգացմանը։