Технология

Աշխատությունը նվիրված է արդյունաբերական յուղերի հիմքով նոր քսուքայուղային կոմպոզիտների ստեղծմանը, դրանց բաղադրության և ֆիզիկաքիմիական հատկությունների ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև կիրառման արդյունավետության գնահատմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է մշակել այնպիսի քսանյութային կոմպոզիցիաներ, որոնք կարող են ապահովել շփվող մակերևույթների արդյունավետ պաշտպանություն, նվազեցնել շփումն ու մաշվածությունը և պահպանել անհրաժեշտ շահագործական հատկությունները տարբեր աշխատանքային պայմաններում։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել արդյունաբերական յուղերի բնութագրերը, դրանց ընտրության չափանիշները և տարբեր հավելանյութերի ու բաղադրիչների ազդեցությունը վերջնական կոմպոզիտի հատկությունների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կոմպոզիտների կառուցվածքի և բաղադրության օպտիմալացմանը՝ նպատակ ունենալով ստանալ ֆիզիկաքիմիական և շահագործական առումով կայուն նյութեր։ Կարող են հետազոտվել մածուցիկությունը, ջերմային կայունությունը, օքսիդացման նկատմամբ դիմադրությունը, քսող և հակամաշվածքային հատկությունները, ինչպես նաև տարբեր արտաքին գործոնների ազդեցության պայմաններում կոմպոզիտների վարքագիծը։ Փորձարարական ուսումնասիրությունների միջոցով հնարավոր է համեմատել նոր մշակված նյութերի հատկությունները ելակետային արդյունաբերական յուղերի կամ ավանդական քսանյութերի հետ և բացահայտել դրանց առավելություններն ու սահմանափակումները։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է բաղադրիչների փոխազդեցության ուսումնասիրությունը, քանի որ քսանյութի արդյունավետությունը կախված է ոչ միայն առանձին բաղադրիչների հատկություններից, այլև դրանց համատեղ ազդեցությունից և ստացված համակարգի կառուցվածքից։ Նոր կոմպոզիտների մշակումը կարող է նպաստել մեքենաների, մեխանիզմների և արդյունաբերական սարքավորումների շփվող հանգույցների աշխատանքի հուսալիության բարձրացմանը, ծառայության ժամկետի երկարացմանը և տեխնիկական սպասարկման ծախսերի նվազեցմանը։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել քիմիական տեխնոլոգիայի, նավթաքիմիայի, նյութագիտության և մեքենաշինության ոլորտների մասնագետներին, ինչպես նաև քսանյութերի մշակմամբ և դրանց շահագործական հատկությունների հետազոտմամբ զբաղվող գիտաշխատողներին ու ուսանողներին։

Աշխատությունը նվիրված է հեռահաղորդակցական սարքերի էներգասպառման ուսումնասիրությանը և դրա նվազեցմանն ուղղված տեխնիկական ու ալգորիթմական միջոցների մշակմանը։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են կապի և տվյալների փոխանցման սարքավորումներում էլեկտրաէներգիայի սպառման հիմնական աղբյուրները, դրանց կախվածությունը սարքի կառուցվածքից, աշխատանքի ռեժիմից, փոխանցվող տվյալների ծավալից, բեռնվածության մակարդակից և կապի տեխնոլոգիական առանձնահատկություններից։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում էներգիայի առավել մեծ սպառում ունեցող հանգույցների բացահայտմանը և դրանց աշխատանքի օպտիմալացման հնարավորություններին՝ առանց հաղորդակցության որակի, հուսալիության և պահանջվող արտադրողականության էական նվազման։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել հեռահաղորդակցական սարքերի էներգասպառման մոդելները, տարբեր աշխատանքային ռեժիմների համեմատական բնութագրերը և էներգիայի արդյունավետ օգտագործման գնահատման չափորոշիչները։ Կարևորվում է սարքավորումների ակտիվ և ոչ ակտիվ վիճակների կառավարման, էներգախնայողության ռեժիմների, դինամիկ բեռնվածության կարգավորման, բաղադրիչների աշխատանքի ժամանակավոր անջատման կամ հզորության նվազեցման և տվյալների փոխանցման գործընթացների օպտիմալացման կիրառումը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է նաև էներգիայի սպառման և ցանցի կատարողականության միջև հավասարակշռության ապահովումը, քանի որ չափազանց ագրեսիվ էներգախնայողությունը կարող է անդրադառնալ կապի ուշացումներին, թողունակությանը կամ ծառայության հասանելիությանը։ Աշխատանքը կարող է ներառել էներգասպառման չափումների, մոդելավորման և փորձարարական գնահատման մեթոդներ, որոնց միջոցով հնարավոր է համեմատել առաջարկվող լուծումների արդյունավետությունը տարբեր աշխատանքային պայմաններում։ Հետազոտության արդյունքները կարող են հիմք հանդիսանալ հեռահաղորդակցական սարքերի էներգաարդյունավետ կառավարման նոր ալգորիթմների և տեխնիկական լուծումների մշակման համար՝ հաշվի առնելով ժամանակակից կապի համակարգերի աճող բարդությունն ու սարքավորումների թվի ավելացումը։ Էներգասպառման նվազեցումը կարող է նպաստել ոչ միայն շահագործման ծախսերի կրճատմանը, այլև կապի ենթակառուցվածքների ընդհանուր էներգետիկ արդյունավետության և շրջակա միջավայրի վրա դրանց ազդեցության բարելավմանը։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել հեռահաղորդակցության ինժեներներին, կապի համակարգերի նախագծողներին, էլեկտրոնիկայի և ավտոմատացման մասնագետներին, էներգաարդյունավետ համակարգերի մշակողներին, հետազոտողներին և համապատասխան տեխնիկական մասնագիտությունների ուսանողներին։

Աշխատությունը նվիրված է տարբեր բնույթի ազդանշանների ընդունման և փոխանցման համար նախատեսված ռադիոհեռաչափական համակարգի մշակմանը, դրա կառուցվածքային կազմակերպմանը և տեխնիկական բնութագրերի ուսումնասիրմանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են հեռաչափական համակարգերի աշխատանքի սկզբունքները, տեղեկատվության ստացման, մշակման, կոդավորման, մոդուլացման և կապի ուղիներով փոխանցման մեթոդները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տարբեր տեսակի ազդանշանների՝ անալոգային և թվային տվյալների, չափման արդյունքների և այլ տեղեկատվության միասնական համակարգի միջոցով ընդունման ու փոխանցման հնարավորություններին։ Աշխատանքում քննարկվում են համակարգի հիմնական հանգույցների կառուցվածքն ու փոխազդեցությունը, ազդանշանների նախնական մշակման և վերականգնման գործընթացները, կապի հուսալիության ապահովումը, խանգարումների ազդեցության նվազեցումը և տվյալների փոխանցման ճշգրտության բարձրացումը։ Կարևորվում է ռադիոհեռաչափական համակարգի տեխնիկական պարամետրերի ընտրությունը՝ հաշվի առնելով աշխատանքի հեռավորությունը, փոխանցվող տեղեկատվության բնույթը, արագությունը և համակարգի շահագործման պայմանները։ Ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել բազմաֆունկցիոնալ հեռաչափական համակարգերի նախագծման և կատարելագործման մեթոդների զարգացմանը, ինչպես նաև տարբեր տեխնիկական օբյեկտներից հեռակառավարվող եղանակով տվյալների ստացման ու փոխանցման արդյունավետության բարձրացմանը։ Մշակված մոտեցումները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ արդյունաբերական ավտոմատացման, հեռակառավարման, տեխնիկական ախտորոշման, չափիչ համակարգերի և այլ ոլորտներում, որտեղ անհրաժեշտ է տվյալների հուսալի անլար փոխանցում։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել ռադիոէլեկտրոնիկայի, կապի համակարգերի, ավտոմատացման և չափիչ տեխնիկայի մասնագետներին, ինժեներներին, հետազոտողներին, ասպիրանտներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի բնական ցեոլիթների տարբեր կատիոններով մոդիֆիկացման արդյունքում դրանց սորբումային հատկությունների փոփոխության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմքում ընկած է բնական ցեոլիթների կառուցվածքային և ֆիզիկաքիմիական առանձնահատկությունների օգտագործումը՝ դրանց կլանման և իոնափոխանակման հատկությունները նպատակային կերպով բարելավելու համար։ Ուսումնասիրվում է բնական ցեոլիթների բյուրեղային կառուցվածքը, քիմիական կազմը, ծակոտկենությունը, կատիոնափոխանակման ունակությունը և մակերևույթի հատկությունները, որոնք որոշում են տարբեր նյութերի նկատմամբ դրանց սորբցիոն վարքագիծը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տարբեր կատիոններով մոդիֆիկացման գործընթացին, որի ընթացքում ցեոլիթի կառուցվածքում առկա փոխանակելի կատիոնները մասնակիորեն կամ ամբողջությամբ փոխարինվում են այլ իոններով։ Նման փոփոխությունը կարող է ազդել նյութի ծակոտիների չափերի, մակերևույթի ակտիվության, իոնափոխանակման կարողության և տարբեր մոլեկուլների կամ իոնների նկատմամբ ընտրողականության վրա։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել մոդիֆիկացված նմուշների սորբցիոն հատկությունները տարբեր պայմաններում՝ կախված սորբատի բնույթից, լուծույթի կոնցենտրացիայից, ջերմաստիճանից, միջավայրի թթվայնությունից և շփման տևողությունից։ Կարևոր խնդիր է բնական և մոդիֆիկացված ցեոլիթների հատկությունների համեմատական գնահատումը՝ պարզելու համար, թե որ կատիոնային ձևերն են առավել արդյունավետ որոշակի նյութերի կլանման համար։ Հետազոտության ընթացքում կարող են կիրառվել ֆիզիկաքիմիական վերլուծության և սորբցիոն գործընթացների ուսումնասիրության մեթոդներ, որոնց միջոցով որոշվում են նյութի կառուցվածքային փոփոխությունները, սորբցիոն տարողությունը և հավասարակշռային բնութագրերը։ Տեսական վերլուծությունը կարող է ներառել սորբցիայի իզոթերմների, կինետիկ օրինաչափությունների և սորբցիոն մեխանիզմների ուսումնասիրություն՝ բացահայտելու համար գործընթացի բնույթը և դրա վրա ազդող հիմնական գործոնները։ Հայաստանի բնական ցեոլիթների օգտագործումը գործնական նշանակություն ունի, քանի որ տեղական հանքային հումքի կիրառումը կարող է հնարավորություն տալ ստանալու համեմատաբար մատչելի և նպատակային հատկություններով սորբենտներ։ Նման նյութերը կարող են կիրառվել ջրի և տարբեր լուծույթների մաքրման, ծանր մետաղների և այլ աղտոտիչների հեռացման, գազերի չորացման ու մաքրման, ինչպես նաև քիմիական և բնապահպանական տեխնոլոգիաների այլ գործընթացներում։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է մոդիֆիկացման այնպիսի պայմանների ընտրությունը, որոնք կբարձրացնեն սորբենտի արդյունավետությունը՝ պահպանելով դրա կառուցվածքային կայունությունը և ապահովելով բազմակի կիրառման հնարավորությունը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել տեղական բնական ցեոլիթների արժեքավոր հատկությունների առավել արդյունավետ օգտագործմանը և նոր կամ կատարելագործված սորբցիոն նյութերի ստացմանը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել քիմիկոսներին, նյութագետներին, բնապահպանական տեխնոլոգիաների մասնագետներին, հանքաբաններին, քիմիական տեխնոլոգներին և սորբցիոն գործընթացներով զբաղվող հետազոտողներին։

Работа посвящена исследованию и разработке подходов к тестированию технологических показателей кремниевых микросхем с использованием инструментов визуализации. В центре внимания находится задача получения наглядной информации о характеристиках и состоянии микроэлектронных структур, а также повышения эффективности контроля параметров на различных этапах изготовления и испытаний интегральных схем. Исследуются особенности кремниевых микросхем как сложных многокомпонентных объектов, в которых даже незначительные отклонения технологических параметров могут влиять на электрические характеристики, надежность и стабильность работы готового изделия. Особое внимание уделяется визуальному представлению результатов измерений и тестирования, позволяющему преобразовывать массивы технических данных в графические изображения, диаграммы, карты распределения параметров и другие формы представления информации. Такой подход облегчает выявление закономерностей, локальных отклонений и потенциальных дефектов, которые могут быть менее очевидными при анализе исключительно числовых показателей. Работа может включать исследование методов получения исходных данных о технологических характеристиках микросхем, их обработки, классификации и последующей визуализации. Рассматриваются возможности автоматизации анализа, сопоставления измеренных параметров с заданными нормативными или расчетными значениями и выявления участков, в которых характеристики выходят за допустимые пределы. Важное значение имеет оценка информативности различных способов визуального представления данных и выбор таких методов, которые позволяют специалисту быстро определить состояние исследуемой микросхемы и причины возможных отклонений. Отдельное внимание может уделяться диагностике производственных дефектов, контролю однородности параметров, анализу пространственного распределения характеристик на кристалле и выявлению связи между технологическими процессами и конечными показателями изделия. Применение инструментов визуализации в данной области способствует повышению наглядности результатов испытаний и может сделать процедуры технического контроля более оперативными и эффективными. Исследование имеет значение для совершенствования методов контроля качества микроэлектронной продукции, оптимизации технологических процессов и повышения надежности интегральных схем. Полученные результаты могут использоваться при разработке систем автоматизированного тестирования, диагностических программных комплексов и средств анализа данных, применяемых в производстве и исследовании полупроводниковых устройств. Работа представляет интерес для специалистов в области микроэлектроники, полупроводниковой техники, автоматизированного контроля, технической диагностики, обработки данных и компьютерной визуализации, а также для исследователей и студентов инженерно-технических специальностей.

Работа посвящена разработке сканирующей системы, предназначенной для передачи видеоинформации по сетям сотовой связи, и рассматривает комплекс технических и программно-аппаратных задач, связанных с получением, обработкой, преобразованием и передачей видеоданных на расстояние. Основное внимание уделяется построению системы, способной обеспечить эффективное взаимодействие между источником видеосигнала, устройствами его обработки и каналом мобильной связи. Исследуются принципы сканирования и формирования видеопотока, способы представления и кодирования изображения, а также методы подготовки данных к передаче по каналу с ограниченной пропускной способностью. Существенное значение имеет анализ характеристик сотовых сетей и их влияния на качество передачи: пропускной способности, задержек, устойчивости соединения, возможных потерь данных и изменений параметров канала. Рассматриваются подходы к оптимизации видеопотока, позволяющие рационально использовать доступный ресурс сети и сохранять приемлемое качество изображения при изменении условий передачи. Отдельное внимание уделяется структуре разработанной системы, принципам взаимодействия её отдельных компонентов, алгоритмам обработки информации и организации передачи данных между передающей и принимающей сторонами. Практическая часть работы связана с реализацией и проверкой работоспособности системы, а также с оценкой её основных характеристик в различных режимах эксплуатации. Подобные решения имеют значение для систем удалённого наблюдения, промышленного контроля, мониторинга объектов, мобильных информационных комплексов и других задач, требующих оперативной передачи визуальной информации через беспроводные сети. Работа представляет интерес для специалистов в области телекоммуникаций, компьютерных сетей, цифровой обработки сигналов, видеотехнологий и информационных систем, а также для студентов и исследователей, изучающих вопросы передачи мультимедийных данных по мобильным каналам связи.

Աշխատանքը նվիրված է տարբեր հաճախություններով տակտավորվող թվային սխեմաների համաձայնեցման միջոցների մշակմանը՝ կենտրոնանալով տարբեր տակտային տիրույթներում աշխատող թվային հանգույցների միջև տվյալների հուսալի և ճիշտ փոխանցման ապահովման խնդրի վրա։ Ուսումնասիրության հիմքում ընկած է այն հանգամանքը, որ ժամանակակից թվային համակարգերում առանձին բաղադրիչներ հաճախ աշխատում են տարբեր հաճախություններով, ինչի հետևանքով անհրաժեշտ է ապահովել դրանց միջև ազդանշանների և տվյալների ճիշտ փոխանակում՝ խուսափելով ժամանակային անհամապատասխանություններից, տվյալների կորստից և համակարգի անկայուն աշխատանքից։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել տարբեր հաճախություններով աշխատող սխեմաների փոխկապակցման հիմնական սկզբունքները, տակտային ազդանշանների փոխհարաբերությունները, տվյալների փոխանցման ժամանակային սահմանափակումները և հնարավոր խափանումների առաջացման պատճառները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ասինխրոն և բազմատիրույթ թվային համակարգերում ազդանշանների համաժամացման մեխանիզմներին, մետաստաբիլության ռիսկի նվազեցմանը, տվյալների փոխանցման հուսալիության բարձրացմանը և համապատասխան ինտերֆեյսների նախագծմանը։ Կարևոր ուղղություն է նաև տարբեր հաճախություններով աշխատող բլոկների միջև տվյալների փոխանցման արդյունավետության և արագության գնահատումը՝ հաշվի առնելով ապարատային ռեսուրսների օգտագործումը, էներգասպառումը և կառուցվածքային բարդությունը։ Աշխատանքի շրջանակում կարող են մշակվել և մոդելավորվել տարբեր համաձայնեցման սխեմաներ, այնուհետև իրականացվել դրանց համակարգչային կամ ապարատային փորձարկումներ՝ աշխատանքային ռեժիմների, ժամանակային պարամետրերի և հուսալիության ցուցանիշների գնահատման նպատակով։ Առաջարկվող միջոցների համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ընտրելու տվյալ թվային համակարգի պահանջներին առավել համապատասխան լուծումը և կատարելագործելու տարբեր տակտային տիրույթների միջև փոխազդեցությունը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառվել ժամանակակից միկրոպրոցեսորային համակարգերում, ծրագրավորվող տրամաբանական սարքերում, թվային կառավարման համակարգերում, կապի սարքավորումներում և այլ բարդ ապարատային համակարգերում, որտեղ անհրաժեշտ է տարբեր հաճախություններով աշխատող հանգույցների հուսալի համագործակցություն։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել էլեկտրոնիկայի և միկրոէլեկտրոնիկայի մասնագետներին, թվային համակարգերի նախագծողներին, ապարատային ինժեներներին, հետազոտողներին և համապատասխան տեխնիկական մասնագիտությունների ուսանողներին։

Աշխատությունը նվիրված է բարձր ակտիվության ցեմենտների մշակմանը և դրանց հիման վրա արագ ամրացող բետոնների ստացման տեխնոլոգիական ու տեսական հիմունքների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է մշակել այնպիսի ցեմենտային կապակցանյութեր և բետոնային բաղադրություններ, որոնք կարճ ժամանակահատվածում ձեռք են բերում անհրաժեշտ ամրություն և կարող են արդյունավետ կիրառվել արագ շինարարական աշխատանքներում։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են ցեմենտի հանքաբանական և քիմիական կազմը, մանրացման աստիճանը, ակտիվության բարձրացման եղանակները, հիդրատացման գործընթացները և կապակցանյութի կառուցվածքի ձևավորման առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն գործոններին, որոնք ազդում են ցեմենտի վաղ ամրության զարգացման վրա, այդ թվում՝ հումքի կազմին, մասնիկների չափերին, ջուր-ցեմենտ հարաբերությանը, հավելանյութերի կիրառմանը և կարծրացման պայմաններին։ Ստացված բարձր ակտիվության ցեմենտների հիման վրա ուսումնասիրվում են արագ ամրացող բետոնների բաղադրության ընտրության և տեխնոլոգիական մշակման հարցերը։ Գնահատվում են բետոնի վաղ և վերջնական ամրությունը, խտությունը, կառուցվածքը, ջրակայունությունը, ցրտադիմացկունությունը և այլ ֆիզիկամեխանիկական հատկություններ՝ կախված կիրառվող բաղադրությունից և կարծրացման պայմաններից։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ցեմենտի ակտիվության և բետոնի ամրության զարգացման միջև կապի բացահայտումը, ինչը հնարավորություն է տալիս օպտիմալացնել ինչպես կապակցանյութի ստացման, այնպես էլ բետոնի պատրաստման տեխնոլոգիան։ Արագ ամրացող բետոնների կիրառումը հատկապես կարևոր է այն դեպքերում, երբ անհրաժեշտ է կրճատել շինարարական աշխատանքների տեխնոլոգիական ընդմիջումները, արագ ապամոնտաժել կաղապարամածը, շուտ շահագործման հանձնել կառուցվածքները կամ իրականացնել վերանորոգման և վերականգնման աշխատանքներ սահմանափակ ժամկետներում։ Աշխատության արդյունքները կարող են նպաստել բարձր արդյունավետությամբ ցեմենտային նյութերի արտադրության կատարելագործմանը, բետոնի տեխնոլոգիական հատկությունների բարելավմանը և շինարարության տևողության կրճատմանը։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել շինարարական նյութերի տեխնոլոգներին, ցեմենտի և բետոնի արտադրության մասնագետներին, նյութագետներին, շինարար-ինժեներներին, հետազոտողներին, ասպիրանտներին և համապատասխան տեխնիկական մասնագիտությունների ուսանողներին։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության բնական լցանյութերի հիմքով բետոններից պատրաստված երկաթբետոնե կոնստրուկցիաների լարվածադեֆորմացիոն վիճակի առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել նման կոնստրուկցիաների աշխատանքի օրինաչափությունները տարբեր բեռնվածքային պայմաններում՝ հաշվի առնելով բետոնի և ամրանի մեխանիկական հատկությունները, նյութերի փոխազդեցությունը և կառուցվածքային տարրերի ձևավորման առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրվում են երկաթբետոնե տարրերում առաջացող լարումների և դեֆորմացիաների բաշխումը, ճաքերի առաջացման և զարգացման գործընթացները, կոշտության փոփոխությունը, ինչպես նաև կրողունակության և շահագործման հուսալիության վրա ազդող հիմնական գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բնական լցանյութերի կիրառման ազդեցությանը բետոնի ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների և դրա հիմքով պատրաստված երկաթբետոնե տարրերի աշխատանքի վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել փորձարարական և տեսական մեթոդներ, որոնց միջոցով գնահատվում է կոնստրուկցիաների վարքը բեռնավորման տարբեր փուլերում և ճշտվում են հաշվարկային մոտեցումները։ Աշխատության գործնական նշանակությունը կապված է երկաթբետոնե կոնստրուկցիաների նախագծման, հաշվարկի և տեխնիկական վիճակի գնահատման ավելի հիմնավորված մեթոդների մշակման հետ։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել շինարարական մեխանիկայի, երկաթբետոնե կոնստրուկցիաների նախագծման, շինարարական նյութերի և կառուցվածքների հուսալիության ոլորտներում աշխատող մասնագետներին, գիտաշխատողներին, նախագծողներին և ուսանողներին։

Աշխատությունը նվիրված է ջերմամեխանիկական մշակման միջոցով ամրացված փոշեմետալուրգիական պողպատների և քվազիկոմպոզիտային նյութերի ստեղծման, կառուցվածքի ձևավորման և ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են փոշային նյութերի ստացման և մշակման տեխնոլոգիական գործընթացները, համասեռ և բազմաշերտ կառուցվածքների ձևավորման սկզբունքները, ինչպես նաև ջերմային և մեխանիկական ազդեցությունների համակցված կիրառման միջոցով նյութերի ամրացման մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նյութերի միկրոկառուցվածքի ձևավորմանը, շերտերի և բաղադրիչների փոխազդեցությանը, ամրության, կարծրության, մաշակայունության և այլ շահագործական հատկությունների փոփոխությանը՝ կախված մշակման ռեժիմներից և կառուցվածքային առանձնահատկություններից։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է տարբեր բաղադրությամբ կամ հատկություններով շերտերի համադրումը՝ նպատակ ունենալով ստանալ բարձր մեխանիկական և շահագործական բնութագրերով նյութեր, որոնք կարող են կիրառվել արդյունաբերական և մեքենաշինական ոլորտներում։ Աշխատությունը կարող է նպաստել փոշեմետալուրգիական նյութերի արտադրության տեխնոլոգիաների կատարելագործմանը, նոր սերնդի բազմաշերտ և քվազիկոմպոզիտային նյութերի մշակմանը և դրանց կիրառական հնարավորությունների ընդլայնմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել նյութագետների, մետալուրգների, մեքենաշինության մասնագետների, ինժեներների, հետազոտողների և տեխնիկական բուհերի ուսանողների համար։

Գիրքը նվիրված է կիսահաղորդչային օպտիկական ուժեղացուցիչների համակարգչային մոդելների մշակման և հետազոտման խնդիրներին՝ ներկայացնելով դրանց տեսական հիմքերը, մաթեմատիկական նկարագրությունը և կիրառական նշանակությունը ժամանակակից օպտիկական համակարգերում։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են կիսահաղորդչային օպտիկական ուժեղացուցիչների աշխատանքի ֆիզիկական սկզբունքները, ազդանշանների ուժեղացման գործընթացները, կիսահաղորդչային միջավայրում տեղի ունեցող օպտիկական և էլեկտրոնային երևույթները։ Ներկայացվում են մոդելավորման մեթոդները, հաշվարկային ալգորիթմները, համակարգչային փորձարկումների կազմակերպման մոտեցումները և սարքերի հիմնական բնութագրերի գնահատման եղանակները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ուժեղացուցիչների արդյունավետության, արագագործության, աղմուկային հատկությունների և օպտիկական կապի համակարգերում կիրառման հնարավորությունների ուսումնասիրմանը։ Գիրքը ներկայացնում է ժամանակակից օպտոէլեկտրոնիկայի և թվային մոդելավորման գործիքների կիրառման հնարավորությունները՝ նպաստելով նոր սերնդի օպտիկական սարքերի նախագծման կատարելագործմանը։ Աշխատանքը նախատեսված է օպտոէլեկտրոնիկայի մասնագետների, կապի ինժեներների, ֆիզիկոսների, հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների և կիսահաղորդչային սարքերի մոդելավորմամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է գերմեծ ինտեգրալ սխեմաներում էլեկտրամիգրացիայի կանոնների ստուգման միջոցների մշակմանը՝ միկրոէլեկտրոնային համակարգերի նախագծման հուսալիության և ավտոմատացված ստուգման գործընթացների կատարելագործման համատեքստում։ Քննարկվում են էլեկտրամիգրացիայի ֆիզիկական հիմունքները, մետաղական հաղորդիչներում էլեկտրական հոսանքի ազդեցությամբ ատոմների տեղաշարժի մեխանիզմները և դրանց հետևանքով առաջացող կառուցվածքային փոփոխությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ինտեգրալ սխեմաների միջմիացումների հուսալիությանը, հաղորդիչների վնասման հնարավոր պատճառներին, հոսանքի խտության և ջերմաստիճանի ազդեցությանը, ինչպես նաև էլեկտրամիգրացիայի հետևանքով առաջացող խափանումների կանխարգելման խնդիրներին։ Ուսումնասիրվում են գերմեծ ինտեգրալ սխեմաների նախագծման տեխնոլոգիական սահմանափակումները, էլեկտրական միացումների երկրաչափական պարամետրերը և դրանց համապատասխանությունը հուսալիության ապահովման պահանջներին։ Դիտարկվում են էլեկտրամիգրացիայի կանոնների ավտոմատացված ստուգման ալգորիթմները, սխեմաների կառուցվածքային տվյալների մշակման մեթոդները և նախագծային խախտումների հայտնաբերման հնարավորությունները։ Կարևորվում են էլեկտրոնային նախագծման ավտոմատացման համակարգերի կիրառումը, ստուգման գործընթացների արագագործությունը, հաշվարկային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործումը և մեծածավալ նախագծային տվյալների վերլուծությունը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են մշակվել ծրագրային միջոցներ, որոնք հնարավորություն են տալիս գնահատելու հաղորդիչների և միջմիացումների համապատասխանությունը սահմանված էլեկտրամիգրացիոն պահանջներին, հայտնաբերելու հնարավոր վտանգավոր հատվածները և ներկայացնելու ստուգման արդյունքները։ Անդրադարձ է կատարվում հոսանքի բաշխման, հաղորդիչների չափերի, ջերմային պայմանների և տեխնոլոգիական պարամետրերի ազդեցությանը սխեմաների երկարաժամկետ աշխատանքի հուսալիության վրա։ Առանձնացվում են ստուգման կանոնների ձևակերպման, նախագծային տվյալների ներկայացման, սխալների դասակարգման և ավտոմատացված վերլուծության ճշգրտության բարձրացման խնդիրները։ Կարևորվում է նաև մշակվող միջոցների ինտեգրումը ինտեգրալ սխեմաների նախագծման և ֆիզիկական ստուգման ընդհանուր գործընթացներում։ Աշխատությունը նշանակություն ունի միկրոէլեկտրոնիկայի, ինտեգրալ սխեմաների նախագծման, էլեկտրոնային նախագծման ավտոմատացման և կիսահաղորդչային սարքերի հուսալիության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել միկրոէլեկտրոնիկայի ինժեներների, ինտեգրալ սխեմաների նախագծողների, ծրագրային ապահովման մշակողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է լուսային ճառագայթների կենտրոնացուցիչների ավտոմատացված նախագծման համակարգի մշակման, դրա ծրագրային և տեխնիկական ապահովման, ինչպես նաև համակարգչային ցանցերում արդյունավետ շահագործման կազմակերպման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են օպտիկական կենտրոնացուցիչների նախագծման տեսական հիմքերը, լուսային ճառագայթների տարածման և անդրադարձման օրինաչափությունները, օպտիկական համակարգերի երկրաչափական ու ֆիզիկական բնութագրերը, ինչպես նաև նախագծային հաշվարկների ավտոմատացման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում համակարգչային մոդելավորման, օպտիկական պարամետրերի օպտիմալացման, ճառագայթների ընթացքի հաշվարկման և կենտրոնացուցիչների կառուցվածքային լուծումների ընտրության մեթոդներին։ Ուսումնասիրվում են ավտոմատացված նախագծման համակարգի ծրագրային ճարտարապետության ձևավորման, տվյալների մշակման, նախագծային տեղեկատվության պահպանման և օգտատիրոջ հետ փոխգործակցության կազմակերպման հարցերը։ Անդրադարձ է կատարվում համակարգի ցանցային շահագործման ապահովմանը, հեռավար հասանելիության կազմակերպմանը, նախագծային տվյալների փոխանակմանը և տարբեր աշխատանքային կայանների միջև համագործակցության հնարավորություններին։ Կարևորվում են հաշվարկների ճշգրտության, ծրագրային ապահովման հուսալիության, նախագծման ժամանակի կրճատման և տեխնիկական լուծումների արդյունավետության բարձրացման խնդիրները։ Դիտարկվում են մշակվող համակարգի կիրառման հնարավորությունները օպտիկական սարքաշինության, լուսատեխնիկայի, արևային էներգիայի օգտագործման և գիտահետազոտական նախագծման ոլորտներում։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել օպտիկայի, համակարգչային նախագծման, ծրագրային ճարտարագիտության, սարքաշինության և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների մասնագետների, գիտաշխատողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է էլեկտրաէներգետիկական համակարգերի ստատիկ կայունության գնահատման և հաշվարկման մեթոդների կատարելագործմանը, ինչպես նաև կայունության որոշման նոր չափանիշի մշակման տեսական ու կիրառական հիմնախնդիրներին։ Քննարկվում են էլեկտրաէներգետիկական համակարգերի աշխատանքային ռեժիմների առանձնահատկությունները, գեներատորների և էլեկտրական ցանցերի փոխազդեցությունը, ինչպես նաև համակարգի հավասարակշռված աշխատանքի պահպանման պայմանները փոքր խանգարումների դեպքում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ստատիկ կայունության մաթեմատիկական նկարագրմանը, համակարգի պարամետրերի փոփոխությունների ազդեցությանը և կայունության սահմանային պայմանների որոշման մեթոդներին։ Ուսումնասիրվում են էլեկտրական բեռնվածքների, հզորությունների հոսքերի, լարման և համակարգի այլ ռեժիմային ցուցանիշների փոխկապակցվածությունը՝ կայունության գնահատման ճշգրտության բարձրացման տեսանկյունից։ Անդրադարձ է կատարվում հաշվարկային ալգորիթմների մշակմանը, մաթեմատիկական մոդելավորման հնարավորություններին, գործող գնահատման մեթոդների համեմատական վերլուծությանը և նոր չափանիշի կիրառելիության հիմնավորմանը։ Կարևորվում են էլեկտրաէներգետիկական համակարգերի հուսալիության բարձրացումը, վթարային իրավիճակների կանխարգելումը, աշխատանքային ռեժիմների օպտիմալացումը և էներգահամակարգերի անվտանգ շահագործման ապահովումը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել էլեկտրաէներգետիկայի մասնագետների, էլեկտրատեխնիկների, էներգահամակարգերի նախագծողների, մաթեմատիկական մոդելավորման հետազոտողների, ինժեներների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է դժվարահալ մետաղների կիրառմամբ կարծր համաձուլվածքների մակերևույթներին մաշակայուն շերտերի ձևավորման տեսական և տեխնոլոգիական հիմունքների ուսումնասիրությանը։ Դիտարկվում են ջերմադիֆուզիոն մետաղապատման գործընթացների ֆիզիկաքիմիական օրինաչափությունները, մետաղների փոխազդեցության մեխանիզմները, դիֆուզիոն երևույթների առանձնահատկությունները և պաշտպանիչ շերտերի կառուցվածքի ձևավորման պայմանները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բարձր ջերմաստիճաններում ընթացող գործընթացների ազդեցությանը համաձուլվածքների մակերևութային հատկությունների, կարծրության, մաշակայունության և մեխանիկական ամրության վրա։ Քննարկվում են տեխնոլոգիական պարամետրերի ընտրության, մետաղապատման ջերմաստիճանի և տևողության կարգավորման, ինչպես նաև ստացվող շերտերի հաստության, միատարրության և ֆազային կազմի վերահսկման հարցերը։ Անդրադարձ է կատարվում դժվարահալ մետաղների հիմքով ձևավորվող միացությունների կառուցվածքային առանձնահատկություններին, դրանց ջերմային կայունությանը և արտաքին մեխանիկական ազդեցությունների նկատմամբ դիմադրությանը։ Ուսումնասիրվում են նաև մաշակայուն ծածկույթների ստացման տեխնոլոգիական գործընթացների կատարելագործման, նյութերի շահագործման երկարակեցության բարձրացման և արտադրական պայմաններում դրանց կիրառման հնարավորությունները։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել նյութագիտության, մետալուրգիայի, մեքենաշինության, մակերևութային մշակման տեխնոլոգիաների և կարծր համաձուլվածքների հետազոտման ոլորտների մասնագետների, գիտաշխատողների ու ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է արևային էներգիայի արդյունավետ օգտագործման նպատակով լուսաթափանց ֆրենելային կայուն խտարարներով ֆոտոէլեկտրական կայանների նախագծման, մշակման և տեխնիկական կատարելագործման հիմնախնդիրներին։ Ուսումնասիրվում են արևային ճառագայթման կենտրոնացման օպտիկական սկզբունքները, ֆրենելային ոսպնյակների կառուցվածքային առանձնահատկությունները և դրանց կիրառման հնարավորությունները ֆոտոէլեկտրական համակարգերում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արևային ճառագայթման խտացման միջոցով ֆոտոէլեկտրական փոխակերպիչների արտադրողականության բարձրացմանը, էներգետիկ կորուստների նվազեցմանը և կայանների շահագործման արդյունավետության ապահովմանը։ Քննարկվում են խտարարների երկրաչափական ու օպտիկական պարամետրերի ընտրության, լուսային հոսքի հավասարաչափ բաշխման, ջերմային ռեժիմների կարգավորման և համակարգերի կառուցվածքային օպտիմալացման հարցերը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև արևային կայանների նախագծման տեխնոլոգիական լուծումներին, դրանց հուսալիության, տնտեսական նպատակահարմարության և տարբեր կլիմայական պայմաններում կիրառման հնարավորությունների գնահատմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել վերականգնվող էներգետիկայի, ֆոտոէլեկտրական տեխնոլոգիաների, օպտիկական համակարգերի նախագծման և էներգաարդյունավետության ոլորտներում աշխատող գիտնականների, ճարտարագետների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

Գիտատեխնիկական և ինժեներական բնույթի աշխատությունը նվիրված է բարձր հաճախությամբ աշխատող տիրիստորային կերպափոխիչների համար նախատեսված կոմուտացնող կոնդենսատորների մշակման, կառուցվածքային կատարելագործման, էլեկտրական բնութագրերի հետազոտման և շահագործման արդյունավետության բարձրացման հիմնախնդիրներին։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է ուժային էլեկտրոնիկայի համակարգերում կոնդենսատորների գործառնական նշանակության, դրանց աշխատանքային ռեժիմների, էլեկտրական ու ջերմային ծանրաբեռնվածությունների և բարձր հաճախականությունների պայմաններում առաջացող տեխնիկական սահմանափակումների ուսումնասիրության հետ։ Տիրիստորային կերպափոխիչները լայնորեն կիրառվում են էլեկտրական էներգիայի փոխակերպման, լարման և հոսանքի կարգավորման, արդյունաբերական էլեկտրաշարժաբերների կառավարման, էլեկտրատեխնոլոգիական սարքավորումների և էներգետիկական տարբեր համակարգերի աշխատանքում։ Նման սարքավորումներում կոմուտացման գործընթացը կարևոր նշանակություն ունի կիսահաղորդչային տարրերի աշխատանքային վիճակների փոփոխման, հոսանքի փոխանցման և էլեկտրական շղթաների կայուն գործունեության ապահովման համար։ Կոմուտացնող կոնդենսատորը կարող է մասնակցել էներգիայի կուտակման և փոխանցման գործընթացներին՝ նպաստելով տիրիստորների անջատման համար անհրաժեշտ էլեկտրական պայմանների ձևավորմանը։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է կոնդենսատորների էլեկտրական և կառուցվածքային պարամետրերի ընտրության սկզբունքները, ունակության, աշխատանքային լարման, թույլատրելի հոսանքի, դիէլեկտրական կորուստների և ջերմային կայունության փոխկապակցվածությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի բարձր հաճախականությամբ կոմուտացման ընթացքում կոնդենսատորների վրա ազդող իմպուլսային հոսանքները, լարման արագ փոփոխությունները և կրկնվող լիցքավորման ու լիցքաթափման գործընթացները։ Այս երևույթների ուսումնասիրությունը կարևոր է կոնդենսատորի կառուցվածքային լուծումների հիմնավորման, աշխատանքային հուսալիության գնահատման և շահագործման ընթացքում հնարավոր խափանումների կանխարգելման տեսանկյունից։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է դիէլեկտրական նյութերի հատկությունների ուսումնասիրությունը, քանի որ դրանց էլեկտրական ամրությունը, դիէլեկտրական թափանցելիությունը, կորուստների գործակիցը և ջերմաստիճանային կայունությունը էական ազդեցություն ունեն կոնդենսատորի աշխատանքային բնութագրերի վրա։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում կոնդենսատորների կառուցվածքում օգտագործվող էլեկտրոդային նյութերը, մեկուսացման համակարգերը, հաղորդիչ միացումները և դրանց երկրաչափական կազմակերպման առանձնահատկությունները։ Բարձր հաճախականությամբ աշխատող էլեկտրական շղթաներում կարևոր նշանակություն ունեն նաև կոնդենսատորի համարժեք հաջորդական դիմադրությունը և մակաբույծ ինդուկտիվությունը, որոնք կարող են ազդել էներգետիկական կորուստների, լարման անցումային գործընթացների և ամբողջ կերպափոխիչի աշխատանքի արդյունավետության վրա։ Աշխատության շրջանակում կարող են դիտարկվել կոնդենսատորի կառուցվածքային պարամետրերի օպտիմալացման այնպիսի մոտեցումներ, որոնք ուղղված են մակաբույծ տարրերի ազդեցության նվազեցմանը, ջերմային ռեժիմների բարելավմանը և սարքի չափերի ու զանգվածի արդյունավետ ընտրությանը։ Հատուկ նշանակություն ունի կոնդենսատորի ջերմային վիճակի ուսումնասիրությունը, քանի որ բարձր հաճախականությամբ կրկնվող էլեկտրական գործընթացները կարող են առաջացնել էներգետիկական կորուստներ և հանգեցնել կառուցվածքային տարրերի տաքացման։ Ջերմային ծանրաբեռնվածության գնահատումը հնարավորություն է տալիս որոշելու աշխատանքային թույլատրելի ռեժիմները, ընտրելու համապատասխան նյութեր և հիմնավորելու ջերմահեռացման անհրաժեշտ միջոցները։ Հետազոտության թեմատիկան առնչվում է նաև կոնդենսատորի էլեկտրական ամրության, մեկուսացման հուսալիության, երկարաժամկետ կայունության և շահագործման ռեսուրսի գնահատման հարցերին։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում անցումային գործընթացների ընթացքում առաջացող գերլարումները, հոսանքի տատանումները և ռեզոնանսային երևույթները, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ ինչպես կոմուտացնող կոնդենսատորի, այնպես էլ տիրիստորային կերպափոխիչի մյուս բաղադրիչների աշխատանքի վրա։ Այս համատեքստում կարևոր է կոնդենսատորի պարամետրերի համաձայնեցումը կերպափոխիչի էլեկտրական սխեմայի, կիսահաղորդչային տարրերի բնութագրերի և նախատեսված աշխատանքային հաճախականության հետ։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է կոմուտացման գործընթացների մաթեմատիկական նկարագրությունը, էլեկտրական շղթաների հաշվարկային մոդելների մշակումը և կոնդենսատորի ազդեցության գնահատումը կերպափոխիչի դինամիկական բնութագրերի վրա։ Նման ուսումնասիրությունները կարող են ներառել լարման և հոսանքի ժամանակային կախվածությունների, էներգիայի կուտակման ու փոխանցման գործընթացների, կոմուտացման տևողության և էներգետիկական կորուստների վերլուծությունը։ Հետազոտության մեթոդաբանական հիմքում կարող են կիրառվել էլեկտրական շղթաների տեսության, էլեկտրամագնիսական դաշտերի տեսության, ջերմային հաշվարկների, համակարգչային մոդելավորման և փորձարարական չափումների մեթոդներ։ Դրանց կիրառումը հնարավորություն է տալիս համեմատելու տարբեր կառուցվածքային լուծումներ, գնահատելու կոնդենսատորի հիմնական պարամետրերը և բացահայտելու սարքի աշխատանքի վրա ազդող գործոնները։ Առանձին նշանակություն ունի փորձարարական նմուշների մշակման և փորձարկման հնարավորությունը, քանի որ տեսական հաշվարկների արդյունքների համադրումը չափումներով ստացված տվյալների հետ կարևոր նախադրյալ է տեխնիկական լուծումների արդյունավետությունը գնահատելու համար։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել նաև կոնդենսատորների արտադրության տեխնոլոգիական առանձնահատկությունները, նյութերի ընտրության տնտեսական նպատակահարմարությունը, կառուցվածքային տարրերի պատրաստման ճշգրտությունը և արտադրական որակի վերահսկման մեթոդները։ Հատուկ ուշադրության են արժանի սարքի չափերի փոքրացման, հզորության խտության բարձրացման և տեխնիկական սպասարկման պահանջների նվազեցման հնարավորությունները։ Բարձր հաճախականությամբ տիրիստորային համակարգերի զարգացման տեսանկյունից նման հետազոտությունները կարևոր են էներգիայի փոխակերպման արդյունավետության բարձրացման և ուժային էլեկտրոնային սարքավորումների հուսալիության ապահովման համար։ Միաժամանակ կոնդենսատորի կոնկրետ կառուցվածքը, օգտագործված նյութերը և մշակման արդյունքում ձեռք բերված տեխնիկական ցուցանիշները հնարավոր է ճշգրիտ ներկայացնել միայն աշխատության ամբողջական բովանդակության ուսումնասիրության հիման վրա։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է բարձր հաճախականությամբ էլեկտրական գործընթացների պայմաններում կոնդենսատորների աշխատանքի օրինաչափությունների, կառուցվածքային պարամետրերի և շահագործման բնութագրերի փոխկապակցված ուսումնասիրությամբ։ Հետազոտության կիրառական արժեքը կապված է արդյունաբերական էներգափոխակերպիչների, ուժային էլեկտրոնիկայի սարքավորումների, էլեկտրաշարժաբերների կառավարման համակարգերի և բարձր հաճախականությամբ աշխատող էլեկտրատեխնիկական համալիրների կատարելագործման հնարավորությունների հետ։ Այն կարող է օգտակար լինել էլեկտրատեխնիկայի, ուժային էլեկտրոնիկայի, էլեկտրական սարքերի նախագծման, դիէլեկտրական նյութերի, էներգետիկական համակարգերի և արդյունաբերական ավտոմատացման մասնագետներին, ինչպես նաև գիտաշխատողներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և տեխնիկական մասնագիտությունների ուսանողներին։ Աշխատությունն ունի տեսական, փորձարարական, տեխնոլոգիական և կիրառական նշանակություն՝ նպաստելով կոմուտացնող կոնդենսատորների կառուցվածքային կատարելագործման, բարձր հաճախականությամբ տիրիստորային կերպափոխիչների աշխատանքային գործընթացների, էլեկտրական ու ջերմային ծանրաբեռնվածությունների և ուժային էլեկտրոնային համակարգերի արդյունավետ նախագծման սկզբունքների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Ջրային ռեսուրսների կառավարման, ձկնաբուծության և բնապահպանական ճարտարագիտության բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է արհեստական ջրավազաններում ձկնարդյունաբերության նպատակով օգտագործվող ջրի մաքրման և շրջանառու ջրամատակարարման համակարգերի կիրառման տեխնոլոգիական ու բնապահպանական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում ձկնաբուծական տնտեսությունների ջրօգտագործման առանձնահատկությունները, ջրի որակին ներկայացվող պահանջները և ջրային միջավայրի ֆիզիկաքիմիական ու կենսաբանական ցուցանիշների նշանակությունը ձկների բնականոն կենսագործունեության համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ջրի աղտոտման հիմնական աղբյուրներին, օրգանական մնացորդների, կերային նյութերի և ձկների կենսագործունեության արդյունքում առաջացող նյութափոխանակային արգասիքների հեռացման խնդիրներին։ Վերլուծվում են ջրի մեխանիկական, կենսաբանական և ֆիզիկաքիմիական մաքրման մեթոդները, դրանց կիրառման պայմաններն ու արդյունավետության գնահատման չափանիշները։ Քննարկվում են շրջանառու ջրամատակարարման համակարգերի կառուցվածքը, ֆիլտրման սարքավորումների, կենսաֆիլտրերի, օդավորման և թթվածնով հարստացման տեխնոլոգիաների կիրառման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել ջրի ջերմաստիճանի, լուծված թթվածնի, թթվայնության, ամոնիակի և ազոտային միացությունների պարունակության վերահսկման մեխանիզմները։ Անդրադարձ է կատարվում ջրի բազմակի օգտագործման տնտեսական արդյունավետությանը, էներգածախսերի նվազեցման հնարավորություններին և արտադրական գործընթացների տեխնիկական հուսալիության ապահովմանը։ Կարևորվում է ջրամաքրման համակարգերի ճիշտ նախագծումը՝ ձկների առողջության պահպանման, արտադրողականության բարձրացման և շրջակա միջավայր արտանետվող աղտոտիչների քանակի կրճատման նպատակով։ Աշխատանքը կարող է նպաստել ջրախնայող տեխնոլոգիաների ներդրմանը, ձկնաբուծական տնտեսությունների կայուն զարգացմանը և ջրային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել ձկնաբուծության, ջրամաքրման տեխնոլոգիաների, ջրային տնտեսության, բնապահպանական ճարտարագիտության և արդյունաբերական ջրամատակարարման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Գյուղատնտեսական ճարտարագիտության և տեխնիկական գիտությունների բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է ծղոտի մշակման տեխնոլոգիական գործընթացների կատարելագործմանը, համապատասխան մեքենասարքավորումների կառուցվածքային ու շահագործական պարամետրերի հիմնավորմանը, ինչպես նաև ծղոտի պահպանման համար նախատեսված ամբարների արդյունավետ նախագծման խնդիրներին։ Քննության են առնվում ծղոտի ֆիզիկամեխանիկական հատկությունները, դրա հավաքման, տեղափոխման, մանրացման, խտացման և պահեստավորման տեխնոլոգիական առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ծղոտի մշակման ընթացքում կիրառվող մեքենաների աշխատանքային օրգանների կառուցվածքին, դրանց արտադրողականությանը, էներգատարությանը և տեխնոլոգիական գործընթացների որակի ապահովման պայմաններին։ Վերլուծվում են ծղոտի խոնավության, խտության, մասնիկների չափերի և այլ ֆիզիկական բնութագրերի ազդեցությունները մշակման ու պահպանման արդյունավետության վրա։ Քննարկվում են մեքենասարքավորումների տեխնիկական պարամետրերի ընտրության, աշխատանքային ռեժիմների օպտիմալացման, էներգետիկ ծախսերի նվազեցման և արտադրական գործընթացների մեքենայացման կատարելագործման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են ամբարների տարողության, երկրաչափական չափերի, օդափոխության պայմանների, ծղոտի տեղաբաշխման և պահպանման ընթացքում որակական կորուստների նվազեցման հիմնախնդիրները։ Անդրադարձ է կատարվում տեսական հաշվարկների, փորձարարական հետազոտությունների և տեխնիկատնտեսական գնահատման մեթոդների կիրառմանը՝ մշակման տեխնոլոգիայի ու պահեստավորման համակարգերի արդյունավետությունը հիմնավորելու նպատակով։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել գյուղատնտեսական մեքենայացման, ագրարային մեքենաշինության, հետբերքահավաքային տեխնոլոգիաների, գյուղատնտեսական արտադրանքի պահպանման և տեխնոլոգիական սարքավորումների նախագծման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Տեխնիկական և երկրաֆիզիկական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է թվային գրանցման համակարգով լայնատիրույթ սեյսմագրիչի մշակման, կառուցվածքային առանձնահատկությունների և գործառնական արդյունավետության ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում սեյսմիկ տատանումների գրանցման ֆիզիկական հիմունքները, սեյսմաչափական սարքավորումների աշխատանքի սկզբունքները և երկրաշարժերի ու երկրակեղևի տատանումների չափման տեխնիկական պահանջները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում լայնատիրույթ սեյսմագրիչի զգայունության, հաճախականային բնութագրերի, չափման ճշգրտության և թույլ ու ուժեղ սեյսմիկ ազդանշանների գրանցման հնարավորությունների ապահովմանը։ Վերլուծվում են սեյսմիկ ազդանշանների ընդունման, ուժեղացման, անալոգաթվային փոխակերպման, թվային մշակման և տվյալների պահպանման գործընթացների տեխնիկական առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են սարքի էլեկտրոնային հանգույցների նախագծման, չափիչ համակարգի կայունության, աղմուկների նվազեցման, ազդանշանների դինամիկական տիրույթի ընդլայնման և գրանցման համակարգի հուսալիության բարձրացման խնդիրները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են սեյսմագրիչի մաթեմատիկական մոդելավորման, չափագիտական բնութագրերի գնահատման, փորձարարական ստուգումների և ստացված ազդանշանների համեմատական վերլուծության հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում թվային սեյսմաչափական սարքավորումների նշանակությանը սեյսմոլոգիական դիտարկումների կազմակերպման, երկրաշարժերի մոնիթորինգի, սեյսմիկ տվյալների որակի բարձրացման և երկրակեղևի դինամիկական գործընթացների հետազոտության համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել սեյսմոլոգիայի, երկրաֆիզիկայի, չափիչ տեխնիկայի, էլեկտրոնային սարքաշինության և թվային ազդանշանների մշակման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Տեխնիկական և ինժեներական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է հանքաքարի մանրացման տեխնոլոգիական գործընթացն ապահովող էլեկտրամեխանիկական համակարգերի ուսումնասիրությանը և դրանց աշխատանքի օպտիմալացման գիտատեխնիկական հիմնախնդիրներին։ Քննության են առնվում հանքաքարի մանրացման գործընթացի ֆիզիկամեխանիկական առանձնահատկությունները, մանրացնող սարքավորումների կառուցվածքային և շահագործական բնութագրերը, ինչպես նաև էլեկտրական շարժաբերների դերը հանքահարստացման արտադրական համակարգերում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մանրացման սարքավորումների աշխատանքային ռեժիմներին, էլեկտրաշարժիչների բեռնվածությանը, պտտման արագության կարգավորմանը և էներգիայի սպառման արդյունավետության բարձրացման հնարավորություններին։ Վերլուծվում են հանքաքարի ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների, մասնիկների չափերի, սարքավորումների արտադրողականության և տեխնոլոգիական բեռնվածության փոփոխությունների ազդեցությունները էլեկտրամեխանիկական համակարգի աշխատանքի վրա։ Քննարկվում են ավտոմատ կառավարման, մաթեմատիկական մոդելավորման, օպտիմալացման ալգորիթմների և տեխնոլոգիական պարամետրերի վերահսկման մեթոդների կիրառման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են էլեկտրական էներգիայի կորուստների նվազեցման, սարքավորումների հուսալիության բարձրացման, անցումային գործընթացների կարգավորման և տեխնիկական շահագործման արդյունավետության ապահովման խնդիրները։ Անդրադարձ է կատարվում մանրացման գործընթացի կայունության, արտադրանքի պահանջվող հատիկաչափական կազմի ապահովման և արտադրական ծախսերի նվազեցման համար էլեկտրամեխանիկական համակարգերի օպտիմալ կառավարման նշանակությանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հանքարդյունաբերության, հանքահարստացման տեխնոլոգիաների, էլեկտրամեխանիկայի, ավտոմատ կառավարման և արդյունաբերական էներգաարդյունավետության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Տրանսպորտային ճարտարագիտության և տեխնիկական հետազոտությունների բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է միկրոավտոբուսների դողերի շահագործման ռեսուրսի գնահատման մեթոդի մշակմանը՝ արագացված փորձարկումների արդյունքների հիման վրա։ Քննության են առնվում ավտոմոբիլային դողերի կառուցվածքային և շահագործական առանձնահատկությունները, մաշվածության առաջացման հիմնական պատճառները և դրանց ազդեցությունը տրանսպորտային միջոցների անվտանգության, հուսալիության ու տնտեսական արդյունավետության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դողերի ծառայության ժամկետի վրա ազդող գործոններին՝ ճանապարհածածկույթի վիճակին, տրանսպորտային միջոցի բեռնվածությանը, շարժման արագությանը, անվադողերում օդի ճնշմանը, ջերմաստիճանային պայմաններին և շահագործման ինտենսիվությանը։ Վերլուծվում են արագացված փորձարկումների կազմակերպման սկզբունքները, փորձարարական տվյալների հավաքագրման և մշակման մեթոդները, ինչպես նաև դողերի մաշվածության աստիճանի ու մնացորդային ռեսուրսի գնահատման հնարավոր մոտեցումները։ Քննարկվում են փորձարկման պայմանների և իրական շահագործման միջավայրի համապատասխանության ապահովման, ստացված արդյունքների հավաստիության գնահատման և կանխատեսման մոդելների մշակման հիմնախնդիրները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են մաթեմատիկական և վիճակագրական մեթոդների կիրառման հնարավորությունները դողերի ծառայության ժամկետի որոշման, տեխնիկական վիճակի վերահսկման և փոխարինման օպտիմալ ժամանակահատվածի հիմնավորման համար։ Անդրադարձ է կատարվում մշակվող մեթոդի հնարավոր նշանակությանը միկրոավտոբուսների տեխնիկական սպասարկման պլանավորման, շահագործման ծախսերի նվազեցման, երթևեկության անվտանգության բարձրացման և տրանսպորտային միջոցների արդյունավետ օգտագործման գործում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ավտոմոբիլային տրանսպորտի, մեքենաշինության, տեխնիկական ախտորոշման, տրանսպորտային միջոցների շահագործման և հուսալիության գնահատման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Ջրային ռեսուրսների կառավարման և երկրատեղեկատվական տեխնոլոգիաների բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է ջրային համակարգերի ուսումնասիրման, նախագծման, շահագործման և կառավարման գործընթացներում աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգերի կիրառման մեթոդների ու տեխնիկական միջոցների մշակմանը։ Քննության են առնվում ջրամատակարարման, ջրահեռացման, ոռոգման և ջրային ռեսուրսների կառավարման համակարգերի տարածական տվյալների հավաքագրման, մշակման, պահպանման և վերլուծության առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում թվային քարտեզագրման, տարածական տվյալների բազաների ստեղծման, հեռազննման տեխնոլոգիաների և աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգերի կիրառման հնարավորություններին։ Վերլուծվում են ջրային ենթակառուցվածքների տեղաբաշխման, տեխնիկական վիճակի գնահատման, ջրային հոսքերի մոդելավորման և ջրօգտագործման արդյունավետության բարձրացման մեթոդները։ Քննարկվում են նաև ջրային ցանցերի շահագործման վերահսկողության, վթարային իրավիճակների հայտնաբերման, ջրակորուստների գնահատման և կառավարչական որոշումների տեղեկատվական ապահովման հիմնախնդիրները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են երկրատեղեկատվական ծրագրային գործիքների, տվյալների ավտոմատացված մշակման ալգորիթմների, թվային մոդելների և տարածական վերլուծության մեթոդների ինտեգրման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում ջրային համակարգերի կառավարման արդյունավետության բարձրացմանը, ենթակառուցվածքների զարգացման պլանավորմանը, ջրային ռեսուրսների պահպանությանը և ժամանակակից տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ներդրման տեխնիկատնտեսական նշանակությանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ջրային տնտեսության, հիդրոտեխնիկական ճարտարագիտության, երկրատեղեկատվական համակարգերի, ջրամատակարարման և բնապահպանական կառավարման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Խաղողագործության և գինեգործական տեխնոլոգիաների բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Այվազյանի վարդաբույր խաղողի սորտի ուսումնասիրությանը՝ որպես մուսկատային շամպայնային գինու արտադրության հնարավոր հումք։ Քննության են առնվում խաղողի սորտի ագրոկենսաբանական առանձնահատկությունները, պտղի կառուցվածքը, հասունացման ընթացքը և տեխնոլոգիական պիտանիությունը փրփրուն գինիների արտադրության համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում խաղողի շաքարայնության, տիտրվող թթվայնության, բուրավետ նյութերի, ֆենոլային միացությունների և հյութի ֆիզիկաքիմիական ցուցանիշների գնահատմանը։ Վերլուծվում են մուսկատային բնորոշ բույրի ձևավորման պայմանները, խաղողի հավաքման օպտիմալ ժամկետների ընտրությունը և հումքի որակի ազդեցությունը պատրաստի գինու զգայաբանական հատկությունների վրա։ Քննարկվում են նաև խաղողի վերամշակման, հյութի ստացման, առաջնային խմորման և երկրորդային խմորման տեխնոլոգիական առանձնահատկությունները, ինչպես նաև փրփրուն գինու արտադրության համար անհրաժեշտ պայմանները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են խմորասնկերի ընտրության, ջերմաստիճանային ռեժիմների կարգավորման, ածխաթթու գազի ձևավորման և գինու բուրահամային հատկանիշների պահպանման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում պատրաստի արտադրանքի ֆիզիկաքիմիական, մանրէաբանական և զգայաբանական ցուցանիշների գնահատմանը, ինչպես նաև ուսումնասիրվող սորտի կիրառման տեխնոլոգիական ու տնտեսական նպատակահարմարությանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել խաղողագործության, գինեգործության, սննդամթերքի տեխնոլոգիայի և խաղողի սորտերի արտադրական կիրառության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Գյուղատնտեսական ճարտարագիտության և կերերի արտադրության տեխնոլոգիաների բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է անասնակերերի բրիկետավորման տեխնոլոգիական գծի մշակմանը, դրա կառուցվածքային առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը և հիմնական աշխատանքային պարամետրերի գիտատեխնիկական հիմնավորմանը։ Քննության են առնվում կերային հումքի ֆիզիկամեխանիկական հատկությունները, նախնական մշակման եղանակները, խոնավության և մասնիկների չափերի ազդեցությունը բրիկետավորման գործընթացի արդյունավետության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տեխնոլոգիական գծի առանձին սարքավորումների ընտրությանը, հումքի մանրացման, խառնման, չափաբաժնավորման, սեղմման և պատրաստի բրիկետների տեղափոխման գործընթացների կազմակերպմանը։ Վերլուծվում են սեղմման ճնշման, ջերմաստիճանի, հումքի խոնավության, սարքավորումների արտադրողականության և էներգածախսերի փոխկապակցվածությունները։ Քննարկվում են նաև բրիկետների խտության, մեխանիկական ամրության, պահպանման կայունության և տեղափոխման հարմարավետության ապահովման տեխնոլոգիական պայմանները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են տեխնոլոգիական գծի հաշվարկման, սարքավորումների աշխատանքային ռեժիմների օպտիմալացման, փորձարարական հետազոտությունների և արտադրական արդյունավետության գնահատման մեթոդները։ Անդրադարձ է կատարվում կերերի արտադրության ընթացքում հումքային կորուստների նվազեցմանը, պահեստավորման պայմանների բարելավմանը, արտադրական գործընթացների մեքենայացմանը և անասնապահական տնտեսությունների կերապահովման արդյունավետության բարձրացման հնարավորություններին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել գյուղատնտեսական մեքենաշինության, կերարտադրության, ագրոարդյունաբերական տեխնոլոգիաների և գյուղատնտեսական արտադրության մեքենայացման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Շինարարական ճարտարագիտության և շինարարական ֆիզիկայի բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է շենքերի և կառույցների շինարարաֆիզիկական բնութագրերի գնահատման մեթոդների ուսումնասիրությանը՝ դրանց երկրաչափական կոմպակտության չափանիշների հաշվառմամբ։ Քննության են առնվում շենքերի ծավալատարածական կառուցվածքի, արտաքին մակերևույթների մակերեսի, ներքին ծավալի և երկրաչափական ձևի փոխկապակցվածությունները, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը շինարարաֆիզիկական ցուցանիշների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում շենքերի ջերմատեխնիկական հատկություններին, արտաքին պատող կոնստրուկցիաների ջերմափոխանցմանը, ջերմային կորուստներին և էներգաարդյունավետության ապահովման պայմաններին։ Վերլուծվում են կոմպակտության տարբեր չափանիշների կիրառման հնարավորությունները, շենքի ձևի և արտաքին մակերեսի ու ծավալի հարաբերակցության նշանակությունը ջերմային հաշվարկների և նախագծային լուծումների գնահատման ընթացքում։ Քննարկվում են նաև շենքերի լուսավորության, օդափոխության, ջերմային հարմարավետության և ներքին միկրոկլիմայի ձևավորման վրա ծավալատարածական լուծումների հնարավոր ազդեցությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են շինարարաֆիզիկական բնութագրերի մաթեմատիկական մոդելավորման, համեմատական հաշվարկների և նախագծային տարբերակների արդյունավետության գնահատման մոտեցումները։ Անդրադարձ է կատարվում շենքերի երկրաչափական պարամետրերի օպտիմալացմանը, ջեռուցման և հովացման էներգածախսերի նվազեցմանը, ինչպես նաև կլիմայական պայմաններին համապատասխան ճարտարապետաշինարարական լուծումների մշակման հնարավորություններին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել շինարարական ֆիզիկայի, ճարտարապետության, շենքերի էներգաարդյունավետության և շինարարական նախագծման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Երկրաբանական և հանքարդյունաբերական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Մարցիգետի ոսկի-բազմամետաղային հանքավայրի հանքայնացման տեղայնացման երկրաբանակառուցվածքային առանձնահատկությունների և հանքաքարերի արդյունաբերական յուրացման հեռանկարների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում հանքավայրի երկրաբանական կառուցվածքը, ապարային համալիրների կազմը, տեկտոնական խախտումների տարածական բաշխումը և հանքայնացման ձևավորման երկրաբանական նախադրյալները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հանքային մարմինների տեղադրման պայմաններին, դրանց ձևաբանական առանձնահատկություններին, հանքանյութերի տարածական բաշխմանը և ոսկու ու ուղեկցող մետաղների հանքայնացման օրինաչափություններին։ Վերլուծվում են ապարների ճեղքավորվածության, խզվածքային գոտիների, հիդրոթերմալ փոփոխությունների և հանքառաջացման գործընթացների փոխկապակցվածությունները։ Քննարկվում են նաև հանքաքարերի նյութական կազմի, օգտակար բաղադրիչների պարունակության, հանքային մարմինների շարունակականության և երկրաբանական հետախուզման արդյունքների գնահատման հետ կապված հարցերը։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են հանքավայրի պաշարների գնահատման, արդյունաբերական նշանակության որոշման, հանքաքարերի արդյունահանման և վերամշակման տեխնոլոգիական հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում հանքավայրի շահագործման տնտեսական նպատակահարմարությանը, երկրաբանական ռիսկերի գնահատմանը, շրջակա միջավայրի պահպանության պահանջներին և հանքարդյունաբերական գործունեության կայուն կազմակերպման սկզբունքներին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել տնտեսական երկրաբանության, հանքավայրերի երկրաբանության, մետաղային օգտակար հանածոների հետախուզման և հանքարդյունաբերության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Նյութագիտության և փոշեմետալուրգիայի բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է երկաթի հիմքով անծակոտկեն հակաշփական փոշեհամաձուլվածքների ստացման տեխնոլոգիական գործընթացների մշակմանը, դրանց կառուցվածքային առանձնահատկությունների և ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում փոշեմետալուրգիական նյութերի ստացման հիմնական սկզբունքները, մետաղական փոշիների ընտրության չափանիշները, բաղադրության ձևավորման առանձնահատկությունները և հակաշփական հատկությունների ապահովման մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում փոշիների խառնման, մամլման, եռակալման և խտացման տեխնոլոգիական փուլերին, ինչպես նաև մնացորդային ծակոտկենության նվազեցման և համաձուլվածքների կառուցվածքային համասեռության բարձրացման հնարավորություններին։ Վերլուծվում են ստացված նյութերի միկրոկառուցվածքը, ֆազային կազմը, կարծրությունը, ամրությունը, մաշակայունությունը և շփման գործակցի փոփոխության օրինաչափությունները։ Քննարկվում են նաև լեգիրող տարրերի, տեխնոլոգիական ջերմաստիճանային ռեժիմների և մշակման պայմանների ազդեցությունները համաձուլվածքների շահագործական բնութագրերի վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են կառուցվածքի և հատկությունների փոխկապակցվածությունը, փորձարարական հետազոտությունների մեթոդները և տեխնոլոգիական գործընթացների օպտիմալացման հնարավորությունները։ Աշխատանքը կարող է նպաստել բարձր խտությամբ, մաշակայուն և հուսալի հակաշփական նյութերի մշակմանը՝ մեքենաշինության տարբեր հանգույցներում և շփման պայմաններում աշխատող դետալների արտադրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել նյութագիտության, մետալուրգիայի, մեքենաշինության և փոշեմետալուրգիական տեխնոլոգիաների ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Սննդի տեխնոլոգիայի բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է բանջարեղենային հումքի վերամշակման հիման վրա պահածոյացված արտադրանքի նոր տեսակների ստեղծման, տեխնոլոգիական գործընթացների կատարելագործման և համապատասխան բաղադրատոմսերի մշակման խնդիրներին։ Քննության են առնվում տարբեր բանջարեղենների ընտրության, նախնական մշակման, բաղադրիչների համակցման և պատրաստի արտադրանքի ձևավորման տեխնոլոգիական առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հումքի որակական ցուցանիշների պահպանմանը, բաղադրիչների օպտիմալ հարաբերակցության որոշմանը և արտադրանքի սննդային ու զգայական հատկությունների բարելավմանը։ Վերլուծվում են ջերմային մշակման, պահպանման և փաթեթավորման պայմանների ազդեցությունները պատրաստի պահածոների որակի, կայունության և պահպանման ժամկետի վրա։ Քննարկվում են նաև նոր բաղադրատոմսերի մշակման սկզբունքները, արտադրական գործընթացների արդյունավետ կազմակերպումը և սննդամթերքի անվտանգության պահանջների ապահովումը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հիմնավորելու բանջարեղենային պահածոների տեսականու ընդլայնման և արտադրության տեխնոլոգիական արդյունավետության բարձրացման համապատասխան լուծումները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել սննդի տեխնոլոգիայի, պահածոների արտադրության, սննդամթերքի որակի վերահսկման և վերամշակող արդյունաբերության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Ինժեներատեխնիկական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է փոսհորատման տեխնոլոգիական գործընթացի կատարելագործմանը և համապատասխան աշխատանքային օրգանի կառուցվածքային ու գործառական պարամետրերի հիմնավորմանը։ Քննության են առնվում հորատման գործընթացի կազմակերպման առանձնահատկությունները, հողի ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների ազդեցությունը և կիրառվող տեխնիկական միջոցների աշխատանքի արդյունավետությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բանող օրգանի երկրաչափական չափերի, կառուցվածքի, շարժման ռեժիմների և հողի հետ փոխազդեցության պայմանների ընտրությանը։ Վերլուծվում են հորատման որակի, արտադրողականության, էներգատարության և մեքենայի աշխատանքային կայունության վրա տարբեր տեխնոլոգիական ու կառուցվածքային պարամետրերի ազդեցությունները։ Քննարկվում են նաև աշխատանքային գործընթացի տեսական և փորձարարական ուսումնասիրման, տեխնիկական ցուցանիշների օպտիմալացման և արդյունավետ աշխատանքային ռեժիմների որոշման մոտեցումները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հիմնավորելու փոսհորատման սարքավորումների կառուցվածքային կատարելագործման և տեխնոլոգիական արդյունավետության բարձրացման ինժեներական լուծումները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել գյուղատնտեսական մեքենաշինության, հողամշակման տեխնիկայի, մեքենաների նախագծման և ագրոտեխնիկական գործընթացների մեքենայացման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Նանոէլեկտրոնիկայի և նյութագիտության բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է սեգնետոմագնիսական նյութերի հիման վրա նանոէլեկտրոնային կառուցվածքների ստացման տեխնոլոգիայի մշակմանը և դրանց ֆիզիկական հատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում համապատասխան նյութերի ընտրության, նանոչափ կառուցվածքների ձևավորման և տեխնոլոգիական գործընթացների պարամետրերի օպտիմալացման խնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սեգնետոէլեկտրական և մագնիսական հատկությունների փոխկապակցվածությանը, ինչպես նաև արտաքին էլեկտրական և մագնիսական դաշտերի ազդեցությամբ կառուցվածքների բնութագրերի փոփոխությանը։ Վերլուծվում են ստացված նանոկառուցվածքների կառուցվածքային, էլեկտրական, մագնիսական և այլ ֆիզիկական հատկությունները՝ դրանց ձևավորման պայմանների հետ փոխադարձ կապի տեսանկյունից։ Քննարկվում են նաև նյութերի բաղադրության, շերտերի չափերի և տեխնոլոգիական մշակման ռեժիմների ազդեցությունները նանոէլեկտրոնային տարրերի գործառական բնութագրերի վրա։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու սեգնետոմագնիսական նյութերի կիրառման հեռանկարները բազմաֆունկցիոնալ նանոէլեկտրոնային սարքերի ստեղծման և կատարելագործման համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել նանոէլեկտրոնիկայի, պինդ մարմնի ֆիզիկայի, նյութագիտության և ժամանակակից էլեկտրոնային տեխնոլոգիաների ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Տեխնիկական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է ճնշման տակ գործող համակարգերի անվտանգ շահագործման, տեխնիկական սպասարկման և հուսալիության ապահովման հիմնական խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում սարքավորումների կառուցվածքային ու գործառական առանձնահատկությունները, աշխատանքային պայմանները և շահագործման ընթացքում առաջացող տեխնիկական ռիսկերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում համակարգերի տեխնիկական վիճակի վերահսկմանը, պարբերական զննման ու ախտորոշման կազմակերպմանը, հնարավոր անսարքությունների ժամանակին հայտնաբերմանը և վթարային իրավիճակների կանխարգելմանը։ Վերլուծվում են ճնշման, ջերմաստիճանի, նյութերի մեխանիկական հատկությունների, կոռոզիոն ազդեցությունների և աշխատանքային միջավայրի նշանակությունը սարքավորումների ամրության ու ծառայության ժամկետի տեսանկյունից։ Քննարկվում են նաև կանխարգելիչ սպասարկման, վերանորոգման աշխատանքների կազմակերպման, անվտանգության պահանջների պահպանման և տեխնիկական վերահսկողության արդյունավետության բարձրացման մոտեցումները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համակարգված պատկերացում կազմելու ճնշումային համակարգերի հուսալի և անվտանգ աշխատանքի ապահովման սկզբունքների վերաբերյալ։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել արդյունաբերական անվտանգության, տեխնիկական շահագործման, մեքենաշինության և արտադրական սարքավորումների սպասարկման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Ջերմաֆիզիկական և ինժեներական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է առանցքային համաչափություն ունեցող գազահեղուկային հոսքերում կոնվեկտիվ զանգվածափոխանակության գործընթացների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում երկփուլ միջավայրերում նյութի տեղափոխման հիմնական օրինաչափությունները, գազային և հեղուկ փուլերի փոխազդեցությունը, ինչպես նաև հոսքի կառուցվածքի ազդեցությունը զանգվածափոխանակության ինտենսիվության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արագության դաշտերի, կոնցենտրացիայի բաշխման, հոսքի ռեժիմների և երկրաչափական պարամետրերի փոխկապակցվածությանը։ Վերլուծվում են կոնվեկտիվ տեղափոխման գործընթացների մաթեմատիկական նկարագրման, համապատասխան հավասարումների ձևակերպման և զանգվածափոխանակության բնութագրերի որոշման տեսական ու փորձարարական մոտեցումները։ Քննարկվում են նաև տարբեր հիդրոդինամիկական պայմաններում փուլերի միջև նյութափոխանակության արդյունավետության գնահատման և գործընթացի հիմնական պարամետրերի օպտիմալացման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս խորացնելու պատկերացումները գազահեղուկային համակարգերում ընթացող հիդրոդինամիկական և զանգվածափոխանակային երևույթների փոխկապակցվածության վերաբերյալ։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ջերմաֆիզիկայի, հիդրոդինամիկայի, քիմիական տեխնոլոգիայի և զանգվածափոխանակման գործընթացների ուսումնասիրմամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Շինարարական նյութագիտության բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի բնական լցանյութերի հիմքով մոդիֆիկացված բետոնների բաղադրությունների մշակման և միաձույլ շինարարությունում դրանց կիրառման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում տեղական բնական լցանյութերի ֆիզիկամեխանիկական և տեխնոլոգիական հատկությունները, դրանց ազդեցությունը բետոնային խառնուրդների կառուցվածքի ու շահագործական բնութագրերի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բետոնի բաղադրիչների հարաբերակցության ընտրությանը, մոդիֆիկացնող հավելանյութերի կիրառմանը և անհրաժեշտ ամրության, խտության ու երկարակեցության ապահովմանը։ Վերլուծվում են տարբեր բաղադրությունների փորձարարական փորձարկումների, խառնուրդների աշխատունակության և կարծրացած բետոնի հիմնական հատկությունների գնահատման մեթոդական մոտեցումները։ Քննարկվում են նաև տեղական հումքի արդյունավետ օգտագործման, նյութատարության նվազեցման և միաձույլ կառուցվածքների տեխնոլոգիական պահանջներին համապատասխան բետոնների ստացման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հիմնավորելու բնական լցանյութերի և համապատասխան մոդիֆիկացնող բաղադրիչների համակցմամբ շինարարական նյութերի հատկությունների կատարելագործման ուղղությունները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել շինարարական նյութերի, բետոնի տեխնոլոգիայի, միաձույլ շինարարության և կառուցվածքների նախագծման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Միկրոէլեկտրոնիկայի և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է բարձր արագագործությամբ ինտեգրալային համակարգերում տվյալների փոխանցման ընթացքում առաջացող խանգարումների նվազեցման միջոցների մշակմանն ու հետազոտմանը։ Քննության են առնվում ազդանշանների բարձր հաճախականությամբ փոխանցման պայմաններում ի հայտ եկող աղավաղումների, փոխադարձ ազդեցությունների, էլեկտրամագնիսական խանգարումների և ազդանշանի ամբողջականության վատթարացման հիմնական պատճառները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ինտեգրալային սխեմաների կառուցվածքային պարամետրերի, հաղորդման գծերի բնութագրերի և տարրերի փոխադարձ դասավորության ազդեցությանը տվյալների փոխանցման հուսալիության վրա։ Վերլուծվում են խանգարումների մակարդակի գնահատման, դրանց աղբյուրների հայտնաբերման և ազդանշանային ուղիների օպտիմալացման մեթոդները։ Քննարկվում են նաև սխեմայական և կառուցվածքային լուծումներ, որոնք հնարավորություն են տալիս նվազեցնել փոխադարձ խանգարումները, պահպանել ազդանշանի պահանջվող որակը և բարձրացնել համակարգի ընդհանուր արագագործությունն ու կայունությունը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս կատարելագործելու բարձր արագությամբ ինտեգրալային համակարգերի նախագծման մեթոդները՝ հաշվի առնելով տվյալների փոխանցման հուսալիության պահանջները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել միկրոէլեկտրոնիկայի, ինտեգրալային սխեմաների նախագծման և թվային համակարգերի ոլորտների մասնագետների համար։

Նյութագիտության և ապակու տեխնոլոգիայի բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է բորային օքսիդի, ալյումինի օքսիդի և լիթիումի ֆտորիդի հիմքով համակարգի ապակեգոյացման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը և ցածրջերմաստիճանային նյութերի մշակմանը։ Քննության են առնվում համակարգի բաղադրության և ֆազային փոխակերպումների միջև առկա կապերը, ապակեգոյացման տիրույթների ձևավորումը և միկրոլիկվացիոն երևույթների դրսևորման պայմանները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սկզբնական բաղադրիչների հարաբերակցության ազդեցությանը ստացվող ապակիների կառուցվածքի, ջերմային կայունության, բյուրեղացման ունակության և ֆիզիկաքիմիական հատկությունների վրա։ Վերլուծվում են ապակենման և ապակեբյուրեղային վիճակների ձևավորման օրինաչափությունները, ինչպես նաև վերահսկվող բյուրեղացման միջոցով անհրաժեշտ կառուցվածքային բնութագրերի ապահովման հնարավորությունները։ Քննարկվում են հալման և ջերմային մշակման ռեժիմների ընտրության, ցածր ջերմաստիճաններում նյութերի ստացման և դրանց հատկությունների նպատակային կարգավորման տեխնոլոգիական հարցերը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ձևավորելու տվյալ համակարգի հիմքով նոր ապակիների և ապակեբյուրեղային նյութերի ստացման գիտատեխնոլոգիական մոտեցումներ։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել նյութագիտության, անօրգանական քիմիայի, ապակու և կերամիկական նյութերի տեխնոլոգիայի ոլորտների մասնագետների համար։

Տեխնիկական և ջրային տնտեսության բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է ջրամատակարարման համալիրներում ջրօգտագործման հաշվառման և ջրատար ցանցերի տեխնիկական վիճակի վերահսկման գործընթացների ավտոմատացման խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում ջրի սպառման տվյալների չափման, գրանցման, փոխանցման և մշակման մեթոդները, ինչպես նաև համապատասխան տեխնիկական միջոցների կիրառման առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ջրամատակարարման ցանցերի աշխատանքի հիմնական ցուցանիշների վերահսկմանը, հնարավոր խափանումների և ջրի կորուստների հայտնաբերմանը ու համակարգի վիճակի վերաբերյալ տեղեկատվության ժամանակին ստացմանը։ Վերլուծվում են չափիչ սարքերի, տվիչների, տվյալների հավաքագրման և ավտոմատ կառավարման միջոցների փոխկապակցված աշխատանքի կազմակերպման հնարավորությունները։ Քննարկվում են նաև ջրային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման, հաշվառման ճշգրտության բարձրացման, ցանցերի շահագործման հուսալիության և կառավարման արդյունավետության բարելավման մոտեցումները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համակարգված ներկայացնելու ջրամատակարարման համակարգերում ավտոմատացված հաշվառման ու վերահսկման հիմնական սկզբունքները և դրանց կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ջրային տնտեսության, ավտոմատ կառավարման, ջրամատակարարման համակարգերի և չափիչ տեխնիկայի ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Տեխնիկական և սարքաշինական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է մետաղօքսիդային կիսահաղորդչային և պիեզոռեզոնանսային գազային սենսորների հիման վրա գազավերլուծիչ սարքի ստեղծման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում տարբեր տեսակի գազային տվիչների աշխատանքի ֆիզիկական սկզբունքները, զգայուն տարրերի կառուցվածքային առանձնահատկությունները և գազային միջավայրի բաղադրության փոփոխությունների նկատմամբ դրանց արձագանքը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մետաղօքսիդային կիսահաղորդիչների էլեկտրական հատկությունների փոփոխությանը գազերի ազդեցության պայմաններում, ինչպես նաև պիեզոռեզոնանսային սենսորներում զանգվածային և հաճախականային փոփոխությունների գրանցման հնարավորություններին։ Վերլուծվում են զգայունության, ընտրողականության, արձագանքման արագության, կայունության և չափումների վերարտադրելիության վրա ազդող հիմնական գործոնները։ Քննարկվում են տարբեր սկզբունքներով գործող սենսորների համատեղ կիրառման, ազդանշանների մշակման և գազային բաղադրիչների հայտնաբերման ու տարբերակման արդյունավետության բարձրացման մոտեցումները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու բազմասենսորային գազավերլուծական համակարգերի նախագծման և կատարելագործման հեռանկարները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել սենսորային տեխնիկայի, կիսահաղորդչային էլեկտրոնիկայի, չափիչ սարքաշինության և գազային միջավայրերի վերահսկման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Տեխնիկական և էներգետիկական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է վերականգնվող էներգիայի աղբյուրների կիրառմամբ հեռահաղորդակցական կայանների էլեկտրասնուցման համակարգերի մշակման և կատարելագործման խնդիրներին։ Քննության են առնվում հեռահաղորդակցական սարքավորումների անխափան ու հուսալի սնուցման պահանջները, էներգիայի արտադրության, փոխակերպման, կուտակման և բաշխման հիմնական սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արևային, հողմային և այլ վերականգնվող էներգետիկական աղբյուրների ինտեգրման հնարավորություններին, ինչպես նաև հիբրիդային սնուցման համակարգերի կառուցվածքային առանձնահատկություններին։ Վերլուծվում են էներգիայի կուտակման սարքերի, փոխակերպիչների, կառավարման և վերահսկման հանգույցների աշխատանքի արդյունավետության բարձրացման մոտեցումները։ Քննարկվում են բեռնվածության փոփոխությունների, եղանակային պայմանների և էներգիայի արտադրության անկայունության ազդեցությունները հեռահաղորդակցական կայանների էներգամատակարարման հուսալիության վրա։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու համակարգերի նախագծման և օպտիմալացման այնպիսի մոտեցումներ, որոնք նպաստում են էներգաարդյունավետության բարձրացմանը, շահագործման կայունությանը և ավանդական էներգակիրներից կախվածության նվազեցմանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հեռահաղորդակցության, վերականգնվող էներգետիկայի, էլեկտրատեխնիկայի և էներգամատակարարման համակարգերի նախագծման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Ռադիոտեխնիկական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է մեծ չափերի գնդաձև երկհայելի անտենաների կառուցվածքային առանձնահատկությունների և դրանց օպտիմալ ճառագայթման համակարգերի ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում երկհայելի անտենային համակարգերի երկրաչափական կառուցվածքը, էլեկտրադինամիկական բնութագրերը և էլեկտրամագնիսական դաշտի ձևավորման հիմնական օրինաչափությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում առաջնային ճառագայթիչների պարամետրերի ընտրությանը, հայելիների փոխադարձ դասավորությանը և անտենայի բացվածքում դաշտի արդյունավետ բաշխման ապահովմանը։ Վերլուծվում են ճառագայթման ուղղվածության, ուժեղացման, էներգետիկ արդյունավետության և կողմնային թերթիկների մակարդակի հետ կապված բնութագրերը։ Քննարկվում են օպտիմալ ճառագայթման պայմանների որոշման, էներգետիկ կորուստների նվազեցման և անտենային համակարգի տեխնիկական ցուցանիշների բարելավման մեթոդները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու տարբեր կառուցվածքային և էլեկտրադինամիկական պարամետրերի ազդեցությունը մեծ չափերի հայելային անտենաների աշխատանքի արդյունավետության վրա։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել անտենային տեխնիկայի, ռադիոֆիզիկայի, էլեկտրադինամիկայի և հեռահաղորդակցական համակարգերի ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Կիրառական մեխանիկայի և հաշվողական մոդելավորման բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է կառուցվածքների լարվածադեֆորմացիոն վիճակի որոշման մեթոդների ուսումնասիրմանը՝ վերջավոր տարրերի եղանակի կիրառմամբ և միջտարրային անընդհատությունների հաշվառմամբ։ Քննության են առնվում կառուցվածքային տարրերի մեխանիկական վարքի մաթեմատիկական նկարագրությունը, արտաքին բեռնվածքների ազդեցությամբ առաջացող լարումների ու դեֆորմացիաների հաշվարկման սկզբունքները և թվային մոդելավորման առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում վերջավոր տարրերի միջև սահմանային պայմանների, տեղափոխությունների և լարումների հնարավոր անհամապատասխանությունների գնահատմանը, ինչպես նաև դրանց ազդեցությանը հաշվարկների ճշգրտության վրա։ Վերլուծվում են հաշվարկային ցանցի կառուցման, տարրերի փոխազդեցության և թվային լուծումների ճշգրտման մոտեցումները։ Քննարկվում են նաև միջտարրային անընդհատությունների հաշվառման միջոցով հաշվարկային մոդելների կատարելագործման և իրական կառուցվածքների մեխանիկական վիճակի առավել ճշգրիտ գնահատման հնարավորությունները։ Մեթոդական մոտեցումները կարող են կիրառվել տարբեր բարդության ինժեներական կառուցվածքների ամրության, կոշտության և հուսալիության հաշվարկներում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել կառուցվածքային մեխանիկայի, շինարարական ճարտարագիտության, հաշվողական մեխանիկայի և թվային մոդելավորման ոլորտների հետազոտողների ու մասնագետների համար։

Գիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Սևանա լճի ավազանի ստորերկրյա ջրային հոսքի ձևավորման, տարածական բաշխման և բարձրադիր գոտիներում ջրառի կազմակերպման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Դիտարկվում են ավազանի երկրաբանական, ջրաերկրաբանական և ֆիզիկաաշխարհագրական պայմանները, որոնք ազդում են ստորերկրյա ջրերի կուտակման, շարժման, սնման և բեռնաթափման գործընթացների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տեղումների, ձնհալի, մակերևութային ջրերի ներթափանցման, ապարների ջրաթափանցելիության և տեղանքի բարձրության ազդեցությանը ստորերկրյա հոսքի ձևավորման վրա։ Ուսումնասիրվում են տարբեր բարձրություններում գտնվող ջրատար հորիզոնների առանձնահատկությունները, ստորերկրյա ջրային պաշարների գնահատման հնարավորությունները և դրանց կապը լճի ու ավազանի ընդհանուր ջրային հաշվեկշռի հետ։ Վերլուծվում են բարձրադիր տարածքներում ջրառի իրականացման ջրաերկրաբանական նախադրյալները, ջրային ռեսուրսների օգտագործման հնարավոր ծավալները և դրանց արդյունավետ շահագործման հետ կապված խնդիրները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ստորերկրյա ջրերի օգտագործման ազդեցությանը բնական ջրային համակարգի վրա՝ կարևորելով ջրառի և պաշարների վերականգնման միջև հավասարակշռության պահպանումը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ ջրամատակարարման համակարգերի նախագծման, ստորերկրյա ջրային ռեսուրսների գնահատման և Սևանա լճի ավազանի ջրային պաշարների արդյունավետ կառավարման համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ջրաերկրաբանների, ջրաբանների, աշխարհագրագետների, ջրային ռեսուրսների կառավարման մասնագետների, հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Գիտատեխնիկական բնույթի այս աշխատությունը նվիրված է համակցված անալոգաթվային կապի համակարգերում առաջացող խանգարումների և աղմուկների ձևավորման գործընթացների ուսումնասիրությանը, դրանց ազդեցության գնահատմանը և նվազեցման արդյունավետ մեթոդների մշակմանը։ Քննարկվում են ազդանշանների հաղորդման, ընդունման և մշակման տարբեր փուլերում առաջացող աղավաղումների հիմնական պատճառները, ինչպես նաև անալոգային և թվային բաղադրիչների համատեղ աշխատանքի ընթացքում ի հայտ եկող փոխազդեցությունները։ Ուշադրություն է դարձվում տարբեր տեսակի աղմուկների և խանգարումների բնութագրերին, դրանց առաջացման աղբյուրներին և կապի ազդանշանի որակի, հուսալիության ու տեղեկատվության փոխանցման ճշգրտության վրա ունեցած ազդեցությանը։ Վերլուծվում են խանգարումների հայտնաբերման, գնահատման, զտման և ճնշման սկզբունքները, ինչպես նաև ազդանշան-աղմուկ հարաբերակցության բարելավման հնարավորությունները։ Աշխատանքում դիտարկվում են կապի համակարգերի կառուցվածքային և տեխնիկական առանձնահատկությունները՝ նպատակ ունենալով մշակել այնպիսի մոտեցումներ, որոնք հնարավորություն կտան նվազեցնել անցանկալի ազդեցությունները և բարձրացնել համակարգերի աշխատանքի կայունությունն ու արդյունավետությունը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ հեռահաղորդակցության, ռադիոտեխնիկայի, ազդանշանների մշակման և անալոգաթվային էլեկտրոնային համակարգերի նախագծման ոլորտներում։ Նյութը կարող է օգտակար լինել կապի համակարգերի մասնագետների, ինժեներների, հետազոտողների, տեխնիկական ուղղությունների ուսանողների և ազդանշանների մշակման խնդիրներով զբաղվողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է ֆրոնտալ պոլիմերացման եղանակով պոլիմերային կոմպոզիտների, մասնավորապես հիդրոժելերի և գրադիենտային կառուցվածքով նոր նյութերի սինթեզի տեսական ու փորձարարական հիմքերի ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում պոլիմերացման ռեակցիայի ինքնատարածվող ճակատի ձևավորման և շարժման օրինաչափությունները, գործընթացի ջերմային բնութագրերը և վերջնական նյութի կառուցվածքի ձևավորման մեխանիզմները։ Վերլուծվում են սկզբնական բաղադրիչների կազմի, մոնոմերների հարաբերակցության, նախաձեռնիչների, լցանյութերի և ռեակցիայի իրականացման պայմանների ազդեցությունը պոլիմերացման արագության, ջերմաստիճանային ռեժիմի և ստացվող կոմպոզիտների հատկությունների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տարածական ցանցային կառուցվածք ունեցող հիդրոժելերի ստացմանը, դրանց ջուր կլանելու և պահպանելու ունակությանը, մեխանիկական կայունությանը և կառուցվածքային առանձնահատկություններին։ Դիտարկվում են նաև նյութի տարբեր հատվածներում կազմի կամ հատկությունների նպատակային փոփոխությամբ գրադիենտային համակարգերի ձևավորման հնարավորությունները։ Քննարկվում է սինթեզի պայմանների և ստացված նյութերի ֆիզիկաքիմիական, ջերմային ու մեխանիկական հատկությունների միջև փոխկապակցվածությունը։ Կարևորվում են ֆրոնտալ պոլիմերացման տեխնոլոգիական առավելությունները՝ գործընթացի արագ իրականացման, էներգիայի արդյունավետ օգտագործման և նախապես սահմանված կառուցվածքային բնութագրերով նյութերի ստացման տեսանկյունից։ Անդրադարձ է կատարվում նաև սինթեզված կոմպոզիտների բնութագրման մեթոդներին և դրանց հնարավոր կիրառություններին նյութագիտության, կենսատեխնոլոգիայի, բժշկության, գյուղատնտեսության ու տեխնիկական տարբեր ոլորտներում։ Հետազոտությունը կարող է նպաստել ֆունկցիոնալ պոլիմերային նյութերի ստացման նոր մոտեցումների զարգացմանը և ֆրոնտալ պոլիմերացման գործընթացների նպատակային կառավարմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել պոլիմերների քիմիայի, նյութագիտության, քիմիական տեխնոլոգիայի և կոմպոզիտային նյութերի ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է դիսպերս լցանյութեր պարունակող խառնուրդներում ճակատային պոլիմերացման գործընթացի օրինաչափությունների և առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության է առնվում պոլիմերացման ռեակցիայի տարածումը տեղայնացված ռեակցիոն գոտու՝ ճակատի ձևով, ինչպես նաև համակարգի բաղադրության և ֆիզիկաքիմիական հատկությունների ազդեցությունը այդ գործընթացի կայունության վրա։ Վերլուծվում են մոնոմերային միջավայրի, նախաձեռնիչների և տարբեր բնույթի դիսպերս լցանյութերի փոխազդեցությունները, դրանց ազդեցությունը ջերմության առաջացման ու փոխանցման, ռեակցիայի արագության և պոլիմերացման ճակատի շարժման առանձնահատկությունների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում լցանյութի քանակի, մասնիկների չափերի և բաշխվածության, սկզբնական ջերմաստիճանի ու խառնուրդի ջերմաֆիզիկական հատկությունների ազդեցությանը գործընթացի հիմնական պարամետրերի վրա։ Քննարկվում են կայուն և անկայուն ճակատային ռեժիմների առաջացման պայմանները, ջերմաստիճանային դաշտի ձևավորումը և ռեակցիոն գոտում տեղի ունեցող կառուցվածքային փոփոխությունները։ Ուսումնասիրվում է նաև սկզբնական խառնուրդի բաղադրության և պոլիմերացման պայմանների կապը ստացվող պոլիմերային ու կոմպոզիտային նյութերի կառուցվածքի, համասեռության և ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների հետ։ Կարևորվում է գործընթացի պարամետրերի նպատակային կարգավորման հնարավորությունը՝ անհրաժեշտ հատկություններով նյութեր ստանալու և տեխնոլոգիական գործընթացի արդյունավետությունը բարձրացնելու նպատակով։ Անդրադարձ է կատարվում ճակատային պոլիմերացման տեսական նկարագրության, փորձարարական ուսումնասիրության և գործընթացի օպտիմալացման մոտեցումներին։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառվել լցանյութերով փոփոխված պոլիմերային և կոմպոզիտային նյութերի ստացման տեխնոլոգիաների մշակման ու կատարելագործման համար՝ նպաստելով նյութերի հատկությունների վերահսկելի ձևավորմանը և արտադրական գործընթացների արդյունավետ կազմակերպմանը։